"Axborot kommunikatsion texnalogiyalari va iqtisod" kafedrasi maxsus fan o’qituvchisi o’sarova Gulruh Samatovnaning




Download 130.95 Kb.
Sana21.03.2017
Hajmi130.95 Kb.



O’ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI OLIY VA

O’RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI
NAVOIY VILOYATI O’RTA MAXSUS,

KASB-HUNAR TA'LIM BOSHQARMASI
NAVOIY ARXITEKTURA VA QURILISH KASB –HUNAR KOLLEJI
"Axborot kommunikatsion texnalogiyalari va iqtisod" KAFEDRASI
MAXSUS FAN O’QITUVCHISI

O’sarova Gulruh Samatovnaning

Kompyuter tarmoqlarini o’sish tarixi”



mavzusida tayyorlagan.
Viloyat - maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa), shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil shoʻrolar oʻtkazgan milliy-davlat chegaralanishi arafasida Turkiston ASSR 6 V.
Kollej (ing . college) - 1) Buyuk Britaniya, AQSH va ayrim boshqa mamlakatlarda oliy, oʻrta, yuqori oʻrta oʻquv yurti (ayrim hollarda universitet tarkibida). Dastlab 13-asr boshlarida Buyuk Brita-niyada vujudga kelgan; 2) Fransiya, Shveysariya, Belgiya, shuningdek, Afrika va Osiyoning ilgari fransuz mustamlaka imperiyasi tarkibiga kirgan bir qancha mamlakatlaridagi oʻrta va toʻliqsiz oʻrta oʻquv yurti. Fransiyada dastlabki K. oʻrta asrda universitetlarda paydo boʻldi; 3) Oʻzbekistonda oʻrta maxsus, kasb-hunar oʻquv yurti. OʻzRning 1997 yil avg .da qabul qilingan "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" va "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni hamda OʻzR Vazirlar Mahkamasining 1998 yil fevral dagi qaroriga muvofiq, kasb-hunar kolleji sifatida tashkil etilgan.
Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V.


(Uslubiy ishlanma)




Navoiy2016

Ushbu uslubiy ishlanma kollejning barcha ko’rs va yo`nalishidagi talabalar uchun o`qitiladigan “Kompyuter tarmoqlarifani bo`yicha talabalar egallashi kerak bo`lgan qo’yidagi bilim va ko`nikmalarni o`z ichiga oladi:Kompyuter tarmoqlari haqida ma’lumot, yaratilishi va tarmoqlarda ishlash ularning imkoniyatlari va hakozo

Tuzuvchi Navoiy arxitektura va qurilish kasb-hunar kolleji maxsus fan o’qituvchisi: G.S.O’sarova

Taqrizchi: Navoiy arxitektura va qurilish kasb-hunar kolleji maxsus fan o’qituvchisi: A.Yalg’ashov


Ushbu uslubiy ishlanma “ Axborot kommunikatsion texnalogiyalari va

iqtisod ”kafedrasining «____»____

_____ 2016 yil ___-sonli yig`lishida ko`rib

chiqilgan va uslubiy kengashga tavsiya etildi.


Ushbu uslubiy ishlanma uslubiy kengashning

«_____»_________2016 yil ___-sonli yig`lishida

ko`rib chiqilgan va o’quv jarayoniga tavsiya etildi.

Kirish
O’zbekistonda ta’lim-tarbiya sohasini isloh qilishning asosiy omillaridan biri “shaxs manfaati va ta’lim ustivorligi”dir. Bu omil davlatimizning ijtimoiy siyosatini belgilab berganligi tufayli ta’limning yangi modeli yaratildi.

Siyosat (arab. سياسة (siyasa) - ot tarbiyalash, ot boqish) - davlatni boshqarish sanʼati. Siyosat biror guruh, jamiyatni boshqarish jarayonidir. Ushbu jarayonda tegishli guruh vakillari ham qatnashishadi.

Yangicha fikrlaydigan, bozor sharoitlarida muvaffaqiyatli xo’jalik yuritadigan yuksak malakali, chuqur bilimli mutaxassislarni tayyorlash davr talabi bo’lib qoldi. Mamlakatimiz rivojlangan davlatlar qatoridan mustahkam o’rin egallashi uchun zamonaviy kompyuter texnologiyalarini hayotimizning barcha javhalariga ayniqsa iqtisodiyotga keng joriy etish zarur.

Ushbu o’quv ishlanma kollejning barcha yo’nalishlari bo’yicha tayyorlanadigan kichik mutaxassislar uchun mo’ljallangan bo’lib, talabalarning “ Kompyuter tarmoqlari” fanida o’zlashtirgan nazariy bilimlarini mashg’ulotlarda mustahkamlash, mustaqil ravishda ishlab chiqarish vaziyatlarini dasturlarini tadbiq etgan holda yechish va o’quvchilarga ko’nikma hamda malakani shakllantirish yo’llari mazkur qo’llanmada o’z ifodasini topgan.

Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.

Hisoblash texnikasining keng yoyilishi va kompyuter tarmoqlarining turli faoliyat sohalariga joriy etishi tufayli bugungi kunda har qanday korxona yoki tashkilotning ishi zamonaviy axborot texnologiyalarini qo’llamay amalga oshmaydi. Shunday qilib axborotni qayta ishlash, saqlash va uzatishni qayta ishlash asoslarini bilish mutaxassislarni qayta tayyorlash kurslari tinglovchisiga mehnat bozorida raqobatdosh bo’lish, qiziqarli va istiqbolli ish topa olish imkoniga ega bo’lishi uchun juda zarur.

Mazkur uslubiy ishlanma ikki soatga mo’ljallangan hajmdagi materialni o’z ichiga olgan bo’lib, ushbu uslubiy ishlanmada kompyuter tarmoqlari usish tarixi haqida umumiy ma’lumot o’z aksini topgan.

Dars jarayonida “KLASTER” usulidan, texnik vositalardan foydalanish, o’quvchi va o’qituvchining dasturli faoliyati munozara va boshqa usullaridan maqsadli foydalanish ijodiy, nostandart tafakkurlashni rivojlantirish garovi hisoblanadi.

Ushbu uslubiy ishlanma kollejning barcha yo’nalishlar uchun qo’llanma sifatida ishlatilishi mumkin.

O’quv fanining nomi: Kompyuter tarmoqlari

Mavzu nomi: Kompyuter tarmoqlarini o’sish tarixi

Darsning maqsadlari:


  1. ta’limiy :mavzuni takrorlash va umumlashtirish, o’quvchilarda mavzu bo’yicha ko’nikmalar shakllantirish




  1. tarbiyaviy o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini kengaytirish, iqtisodiy tafakkurini rivojlantirish, o’quvchilarning kasbiy bilimlaridan foydalanib o’rganilayotgan mavzuga qiziqish uyg’otish




  1. rivojlantiruvchi o’quvchilarning bilimlarini, darslik ustida ishlash, mantiqiy fikr yuritish ko’nikmalarini rivojlantirish


Darsdan kutilayotgan natijalar – mavzuni o’zlashtirgandan so’ng o’quvchilar quyidagi bilim va ko’nikmalarga ega bo’ladilar:


  1. Kompyuter tarmoqlari haqida ma’lumot.

  2. Lokal,Mintaqaviy,Global tarmoqlar haqida.

3. Tarmoqlarda ishlash.
Ta’lim metodlari: Savol javob, aqliy hujum,klaster, muhokama- munozara

Baholash metodlari: Mavzu bo’yicha testlar, og’zaki savol javoblar

Axborot manbalari va texnik vositalari:_Darslik, doska, bo’r, tarqatma materiallar

Dars turi_Nazariy

Darsga ajratilgan vaqt miqdori: 80 minut

Uyga vazifa: O’tilgan mavzu yuzasidan test tuzib kelish.




NAZARIY DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI


t/r

Mashg’ulot bosqichlari

Ajratilgan vaqt

Mashg’ulot mazmuni

Ta’lim metodlari

Ta’lim vositalari

1.

Tashkiliy

qism


5

O’quvchilar bilan salomlashish, o’quv qurollarini tekshirib ko’rish, davomatni olish




Kompyuter,electron doska,darslik,dars qurollari,tarqatma materiallar,test savollari

2.

Kirish

qismi


(Motivasiya)



15


O’tilgan mavzuni o’quvchilar gapirib berishadi va mavzu yuzasidan savol javob qilishadi

Savol


javob

Kompyuter,electron doska,darslik,dars qurollari,tarqatma materiallar,test savollari

3

Yangi mavzuning

bayoni


40


Yangi mavzuni tushuntirish va amalda kompyuter orqali ko’rsatib o’tish

Savol


javob

Kompyuter,electron doska,darslik,dars qurollari,tarqatma materiallar,test savollari


4

Mustahkamlash



15

Yansi mavzu o’quvchilar o’rtasida o’zaro savol javob asosida, aqliy hujum metodidan foydalangan holda mustahkamlanadi

Aqliy hujum

Kompyuter,electron doska,darslik,dars qurollari,tarqatma materiallar,test savollari



5


Yakuniy qism



5


Dars yakunida o’quvchilarni baholash va uyga vazifa

Konspekt qilish, mavzuni o’qish






Kompyuter,electron doska,darslik,dars qurollari,tarqatma materiallar,test savollari


O’qituvchi: ______________ G. S.O'sarova

Tashkiliy qism

O’qituvchi o’quvchilar bilan salomlashish bilan bir vaqitda o’quvchilarning darsga tayyorgarliklarini,o’quv qurollarini,xona tozaligini ko’zdan kechiradi.O’quvchilarning davomati bilan tanishib chiqadi.


O’tilgan mavzuni takrorlash:

O’qituvchi o’tilgan mavzuni takrorlash maqsadida o’quvchilarga mavzuga oid “KLASTER” tuzishni hamda mavzuga oid KALIT SO’ZNI beradi.


Klaster” tuzish uchun namuna va “Kalit so’z”:
овал 33551овал 33549


овал 33547

овал 33546


овал 33542прямая со стрелкой 33541прямая со стрелкой 33543прямая со стрелкой 33545прямая со стрелкой 33544

овал 508прямая со стрелкой 33539


овал 33540


пятно 1 504овал 33536соединительная линия уступом 15прямая со стрелкой 505прямая со стрелкой 33538


прямая со стрелкой 506прямая со стрелкой 507
овал 500овал 501соединительная линия уступом 14


соединительная линия уступом 12
соединительная линия уступом 11


овал 499овал 498

овал 495


Yangi mavzuni bayoni
Komp'yuter tarmoqlarini ko’pgina belgilar, xususan xududiy ta'minlanishi jixatidan tasniflash mumkin. Bunga kura global, mintakaviy va lokal (maxalliy) tarmoklar farklanadi. tozirda shunday dasturiy ta'minot tuzishning ikki xil asosiy tamoyili joriy etilgan. Birinchi tamoyilda tarmokning dasturlashtirilgan ta'minoti kupgina foydalanuvchilarga xamma kirishi mumkin bulgan bosh komp'yuter resurslarini takdim etishga muljallangan. U fayl-server deb yuritiladi. Bosh komp'yuterning asosiy resursi fayllar bulgani uchun u shu nomni olgan. Bu dasturli modullar yoki ma'lumotlarga ega fayllar bulishi mumkin. Fayl-server - bu serverning eng umumiy turi. Shunisi kizikki, fayl-serverini disk xajmi odatdagi komp'yuterdagidan kup bulishi kerak, chunki undan kupgina komp'yuterlarda foydalaniladi. Tarmokda bir kancha fayl - serverlar bulishi mumkin. Tarmokdan foydalanuvchilarning birgalikda foydalanishiga takdim etiladigan fayl-serverning boshka tur serverlarini sanab utish mumkin. Masalan: printer, modem, faksimil aloka uchun kurilma. Fayl-server resurslarini boshkaruvchi va kupgina tarmok foydalanuvchilari uchun ruxsat beruvchi dasturiy tarmok ta'minoti tarmokning operatsion tizimi deb ataladi. Uning asosiy kismi fayl-serverda joylashadi; ishchi stantsiyada fakat resurs va fayl- server orasidan murojaat kilinadigan dasturlar oraliiidagi interfeys rolini bajaruvchi uncha katta bulmagan kobik joylashtiriladi. Ikkinchi tamoyil "klient-server" arxitektura deb ataladi. Uning dasturiy ta'minoti resurslardan jamoa bulib foydalanishgagina muljallanib kolmay, ularni kayta ishlash va foydalanuvchi talabiga kura resurslarni joylashtirishga muljallangan. "Klient-server" arxitekturalar dasturi tizimi ikkita bulinmadan iborat: Serverning dasturli ta'minoti va foydalanuvchi - mijozning dasturiy ta'minoti.
Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.
Bu tizimlar ishi kuyidagicha tashkil kilinadi: mijoz-dasturlar foydalanuvchining komp'yuterida bajariladi va umumiy kirish komp'yuterida ishlaydigan dastur - serverga surov junatiladi. Ma'lumotlarning asosiy kismini kayta ishlash kuchli server tomonidan amalga oshiriladi, foydalanuvchi komp'yuteriga fakat bajarilgan surov natijalari yuboriladi. Ma'lumotlar bazasi serverlari katta xajmdagi ma'lumotlar (bir necha 10 gigobayt va undan kup) bilan ishlashga muljallangan va kup sonli foydalanuvchilar yukori unumli ishlab chikarishni, ishonch va ximoyalanganlikni ta'minlaydi. Global tarmoklari ilovalarida klient-server arxitekturasi (ma'lum ma'noda) asosiy sanaladi. Katta matnli saxifalarni saklash va kayta ishlashni ta'minlovchi mashxur Web-serverlari, FTD-serverlari, elektron pochta serverlari va boshkalar ma'lum. Sanab utilgan xizmat turlarining mijoz dasturlari ushbu serverlar tomonidan xizmatni kabul kilish olish va ulardan javob olish uchun surash imkonini beradi. Taksimlanadigan resursga ega xar kanday komp'yuter tarmoii server deb yuritilishi mumkin. Chunki boshka komp'yuterlarda foydalanishga ruxsat bulgan bulinuvchi modemli komp'yuter modem yoki kommunikatsiyali serverdir. Tarmok abonentlari - tarmokda axborotlarni yuzaga keltiruvchi yoki iste'mol kiluvchi ob'ektlar.

Stantsiya - axborot uzatish va kabul kilish bilan boilik vazifalarni bajaruvchi apparatura. Abonent va stantsiya majmuini abonent tizimi deb atash kabul kilingan.

Shaxsiy komp'yuterlar fan va texnika, ishlab chikarishning turli tarmoklarida kullash amaliyoti shuni kursatdiki, xisoblash texnikasini tatbik kilishda aloxida ShK emas, balki lokal xisoblash tarmoklari kuprok samara beradi.

Texnika (techne - mahorat, sanʼat) - moddiy boylik olish hamda odamlar va jamiyatning extiyojlarini qondirish maqsadida inson atrofdagi tabiatga taʼsir qilishiga imkon beradigan vositalar va koʻnikmalar majmui.
Samara (1936-91-yillarda Kuybishev "Куйбышев") - Samara (rus. Самара) Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Samara viloyati markazi. Volga daryosining chap sohilidagi port shahar. Volgaga Samara daryosi quyilgan joyda joylashgan.

tar kanday kommunikatsiya tarmoii albatta kuyidagi asosiy komponentlarni: uzatish (peredatchik), xabar, uzatish vositasi, kabul kilish (priyomnik)ni uz ichiga oladi. tar kanday komp'yuter tarmoiining asosiy vazifasi foydalanuvchiga axborot va xisoblash resurslarini takdim etishdir. Shu nuktai nazardan lokal xisoblash tarmoiini serverlar va ishchi stantsiyalar majmui deb karash mumkin.

Server - tarmokka ulangan va undan foydalanuvchilarga ma'lum xizmatlar kursatuvchi komp'yuter.

Serverlar ma'lumotlarni saklashi, ma'lumotlar bazasini boshkarishi, masalalarni masofadan kayta ishlashi, masalalarni bosib chikarishi va boshka bir kator vazifalarni bajarishi mumkin. Ishchi stantsiya - tarmokka ulangan shaxsiy komp'yuter, foydalanuvchi shu orkali axborot resurslariga kirib boradi.

Tarmokning ishchi stantsiyasi xam tarmok, xam lokal rejimida ishlaydi. U shaxsiy operatsion tizim (MS-DOS, Windows va xokazo) bilan ta'minlangan amaliy vazifalarni xal etish uchun foydalanuvchini barcha zarur vositalar bilan ta'minlaydi. Server turlaridan biri - fayl-serverga (File Server) aloxida e'tibor berish kerak.

Fayl-server tarmokdan foydalanuvchilarning ma'lumotlarini saklaydi va ularning ushbu ma'lumotlarga kirishini ta'minlaydi. Bu komp'yuter katta xajmdagi tezkor xotiraga, katta xajmdagi kattik diskka ega.

U maxsus operatsion tizim boshkaruvi ostida ishlaydi. Fayl-server kuyidagi vazifalarni bajaradi: ma'lumotlarni saklash, ma'lumotlarni arxivlash, ma'lumotlar uzgarishini sinxronlash, ma'lumotlarni uzatish.

Kupgina vazifalarni bajarishda bitta fayl-serverdan foydalanish kamlik kiladi. Bu paytda tarmokka bir kancha fayl-serverlar kushilishi mumkin.

Tarmokdagi kurilmalarning uzaro alokasini boshkarish

Axborot tizimlari komp'yuter tarmoklari bazasida yaratilgan, u kuyidagi vazifalar echimini xal etadi: ma'lumotlarni saklash, kayta ishlash, foydalanuvchining ularga kirishini ta'minlash va ma'lumotlarni kayta ishlash natijasini uzatish.

Markazlashgan kayta ishlash tizimida bu vazifalarni markaziy EtM (Mainframe, Host) bajaradi. Komp'yuter tarmoklari ma'lumotlarni kayta taksimlab, kayta ishlashni amalga oshiradi. Bu xolatda ma'lumotlarni kayta ishlash ikki ob'ekt: mijoz va server urtasida taksimlanadi. Mijoz (klient) - vazifa, ishchi stantsiya yoki komp'yuter tarmoiidan foydalanuvchi. Mijoz ma'lumotlarni kayta ishlash jarayonida kiyin ishlarni bajarishi, faylni ukishi, ma'lumotlar bazasida axborot izlash uchun serverga surov junatishi mumkin.

Ilgaritdan belgilangan server mijozdan tushgan surovni bajaradi. Server xamma foydalanadigan ma'lumotlarni saklaydi ushbu ma'lumotlarga kirishni tashkil etadi va mijozga ma'lumotlarni beradi.

Mijoz olingan ma'lumotlarni kayta ishlaydi va kayta ishlangan natijalarni foydalanuvchiga kulay kurinishda takdim etadi. Bunday tizimlar uchun mijoz-server yoki mijoz-server arxitekturasi atamasi kabul kilingan.

Mijoz-server arxitekturasidan bir darajali lokal xisoblash tarmoiida, shuningdek ajratilgan serverli tarmokda foydalanish mumkin.

Bir darajali tarmok. Bunday tarmokda ishchi stantsiyalar uzaro ta'sirini boshkarishning yagona

markazi yuk va ma'lumotlarni saklash uchun yagona kurilma mavjud emas.

Tarmok operatsion tizimi barcha ishchi stantsiyalar buyicha tarkalgan. tar bir tarmok stantsiyasi

xam mijoz, xam server vazifasini bajarishi mumkin. U boshka ishchi stantsiyalaridan olingan

surovlarga xizmat kursatishi va uz surovlarini tarmokka junatishi mumkin. Bir darajali

tarmokning afzalligi: narxi arzon va uta ishonchli.

Bir darajali tarmokning kamchiligi:


  • Tarmok ish samaradorligining stantsiyalar soniga boilikligi;

  • tarmokni boshkarish murakkabligi;

  • axborotni ximoyalash kiyinligi;

  • stantsiyalar dasturiy ta'minotini yangilash va uzgartirishning kiyinligi.

Bu xildagi tarmoklar LAN tastic, NetWare Lite tarmok operatsion tizim bazasida keng kullaniladi.

Ajratilgan serverli tarmok. Ajratilgan serverli tarmokda komp'yuterlardan biri barcha ishchi stantsiyalar uchun muljallangan ma'lumotlarni saklash, ishchi stantsiyalar urtasidagi uzaro alokani boshkarish va boshka bir kator vazifalarni bajaradi. Bunday komp'yuter odatda tarmok serveri deb yuritiladi. Unga tarmok operatsion tizimi urnatiladi, yana unga barcha taksimlanadigan tashki kurilma - kattik disklar, printerlar va modemlar ulanadi. Ishchi stantsiyalar urtasidagi uzaro ta'sir odatda server orkali amalga oshiriladi. Markaziy kurilma rolini server bajaradi. Markazlashtirilgan boshkaruv tarmoklarida ishchi stantsiyalar urtasida axborot almashuv imkoniyati mavjud. Buning uchun Netlink dasturidan foydalanish mumkin.

Ajratilgan serverli tarmokning afzalligi:



  • Axborotni ximoyalashning ishonchli tizimi;

  • tezkor xarakat;

  • ishchi stantsiyalar sonining cheklanmasligi;

  • birinchi darajali tarmokka nisbatan boshkaruvning oddiyligi.

Ajratilgan serverli tarmokning kamchiligi:

  • Server uchun bitta komp'yuter ajratilishi tufayli narxining kimmatligi;

  • bir darajali (rang) tarmokka nisbatan kam moslashuvchanligi. l.Ishchi stolda Setevoe okrujenie papka oching.

2.Ochilgan papka oynasida ,Ishchi stolda bir -biriga ulangan komp'yuter ruyxatidan " kushni" komp'yuterga ulaning.

    1. "Kushni" komp'yuterda joylashgan papkani ochib,undagi axborotni uking .

    2. "Kushni" komp'yuterda joylashgan papkaga uzingiz yaratgan faylni yuboring.

Mul'timedia-gurkirab rivojlanayotgan zamonaviy axborotlar texnologiyasidir. Uning ajralib turuvchi belgilariga quyidagilar kiradi:

S Axborotning xilma-xil turlari: an'anaviy (mant, jadvallar, bezaklar va boshqalar), original (nutq, musiqa, videofil'mlardan parchalar, telekadrlar, animatsiya va boshqalar) turlarini bir dasturiy mahsulotda integratsiyalaydi.
Musíqa (yunoncha μουσική - ilhom parilari san’ati) - tovush san’atidir; musiqiy asarga nisbatan ham musiqa atamasi qo‘llanishi mumkin.
Bunday integratsiya axborotni ro'yxatdan o'tkazish va aks ettirishning turli qurilmalari: mikrofon, audio-tizimlar, optik kompakt-disklar, televizor, videomagnitofon, videokamera, elektron musiqiy asboblardan foydalanilgan holda komp'yuter boshqaruvida bajariladi;

S Muayyan vaqtdagi ish, o'z tabiatiga ko'ra statik bo'lgan mant va grafikadan farqli ravishda, audio va videosignallar faqat vaqtning ma'lum oralig'ida ko'rib chiqiladi. Video va audio axborotlarni komp'yuterda qayta ishlash va aks ettirish uchun markaziy protsessor tez harakatchanligi, ma'lumotlarni uzatish shinasining o'tkazish qobiliyati, operativ(tezkor) va video-xotira, katta sig'imli tashqi xotira (ommaviy xotira), hajm va komp'yuter kirish-chiqish kanallari bo'yicha almashuvi tezligini taxminan ikki baravar oshirilishi talab etiladi;

S inson-komp'yuter interaktiv muloqotining yangi darajasi, bunda muloqot jarayonida foydalanuvchi ancha keng va har tomonlama axborotlarni oladiki, mazkur holat ta'lim, ishlash yoki dam olish sharoitlarini yaxshilashga imeon beradi.

Multimedia vositalari asosida o'quvchilarga talim berish va kadrlarni qayta tayyorlashni yo'lga qo'yish hozirgi kunning dolzarb masalalaridandir. mutsl'timedia- bu informatikaning dasturiy va texnikaviy vositalari asosida audio, video, mant, grafika va animatsiya (ob'ektlarining fazodagi harakati) effektlari asosida o'quv materiallarini o'quvchilarga etkazib berishning mujassamlangan holdagi kurinishidir.

Mul'timedia vositalari asosida o'quvchilarni o'quyidagi afzalliklarga ega:



        1. berilayotgan materiallarni chuqurroq va mukammalroq o'zlashtirish imkoniyati bor;

        2. ta'lim olishning yangi sohalari bilan yaqindan aloqa qilish ishtiyoqi yanada ortadi;

V) ta'lim olish vaqtining qisqarish natijasida, vaqtni tejash imkoniyatiga erishish;

G) olingan bilimlar kishi xotirasida uzoq muddat saqlanib, kerak bulganda amaliyotda qullash imkoniyatiga erishiladi.

Zamonaviy komp'yuter texnologiyalaridan o'quvchilarga ta'lim berish va qayta tayyorlash jarayonida keng foydalanish, kelajakda etuk va yuqori malakali mutaxassislarni kamol toptiradi.

Distant uslubi asosida o'quvchilarni o'qitish hozirgi kunning eng rivojlanib borayotgan yo'nalishlaridan bo'lib, o'qituvchi bilan o'quvchilar ma'lum bir masofada joylashgan holda ta'lim berish tizimidir.

Uslub - tilning inson faoliyatining muayyan sohasi bilan bogʻliq vazifalariga koʻra ajratilishi. Kishilar faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda birbirlaridan maʼlum darajada farq qiladilar.

Distant uslubi asosida o'qitish quyidagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi:

Interaktiv texnologiyalar:

S audiokonferentsiyalar (audioconferencing);

S videokonferentsiyalar (videoconferencing);

S ish stolidagi videokonferentsiyalar (desktop videoconferencing);

S elektron konferentsiyalar (e-mail, on-line servikes);

S ovoz kommunikatsiyalari (voice mail);

S ikki tomonlama sputnik aloqa;

S virtual borliq (virtual reality);

Nointeraktiv texnologiyalar:



S bosib chiqarilgan materiallar;

S audiokassetalar;

S videokassetalar;

S bir tomonlama sputnik aloqa;

S televizion va radio ko'rsatuvlari;

S disketa va CD- ROM lar.

Distant uslubining quyidagi afzalliklari mavjuddir:



          1. o'qitishning ijodiy muqiti. Mavjud ko'pgina uslublar asosida o'qituvchi ilm tolibini o'qitadi, o'quvchi esa faqat berilgan materialni o'qiydi.

          2. mustaqil ta'lim olishning imkoniyati borligi. Distant uslubi asosida ta lim berish- boshlang'ich, o'rta, universitet, sirtqi- kechki va malaka oshirish bosqichlarini o'z ichiga oladi.

V) ish joyidagi katta uzgarishlar. Distant uslubi asosida ta lim berish turi millionlab insonlarga, hammadan ham ishlab chiqarishdan ajralmasdan ta'lim olayotganlar uchun, qulay sharoit yaratib beradi.

G) o'qitish va ta'lim olishning yangi va unumli vositasi. Statistik ma'lumotlar shuni ko'rsatmoqdaki, distant uslubi asosida ta'lim berish, ishlab chiqarishdan ajralgan holda o'qish kabi unumlidir.

Hozirgi kunda tug'ridan-tug'ri INTeRNeT tarmog'iga kirish xizmati distant uslubi asosida ta'lim berish uchun elektron pochtalar, komp'yuter konferentsiyalari va ma'lumotlarning elektron bazasida foydalaniladi. Axborotlashgan tezkor kanalning rivojlanishi yangi gipermedia tizimini berib, u uz ichida INTeRNeT tarmog'iga kirishning uchta asosiy xizmatini mujassamlashtiradi va foydalanuvchining interfeysini (muloqoti) yanada takomillashtirishga yordam beradi. Maltikast texnologiyalarining, konferentsiya vositalarining va mul'timedia komp'yuterlarining mavjudligi INTeRNeT tarmog'i orqali videokonferentsiyalarni yo'lga qo'yishga imkoniyat beradi. Shunday qilib, bunday gigant axborotlashgan tarmoq o'quvchilarning distant uslubi asosida zamonaviy bilim olishlari uchun vaqti yoki qaerda turganligiga qaramasdan keng sharoit yaratib beradi.

Video va audio axboroti bilan ishlashning zaruriyati ma'lumotlarining katta hajmi va ularni uzatishning yuqori tezligi bilan bog'liq ko'plab muammolarni yuzaga keltirdi. Bu, audio-video axborotning saqiq texnologiyalarini rivojlantirish va katta sig'imdagi jamg'aruvchilarning yangi namunalarini yaratishning boshlanishi bo'ladi.

Mul'timedia uchun zamonaviy CD-ROM texnologiyalar taqdimnomasi ilk marta 1987- yili Sietldagi konferentsiyada ( Second Microsoft CD-ROM Conference) bo'lib o'tdi va bu sana video va audioaxborotli to'loqonli mul'timedianing paydo bo'lishi boshlanishi deb hisoblanadi.

Mul'timedia tarkib topishining bundan keyingi qadami CD-I texnologtyasi (Compast Disk Interaktive- interaktiv videodisklar) bo'ladi, ular komp'ter yordamida lazerli video- murvatni boshqarish yo'li bilan kompakt diskdan axborotni ixtiyoriy tanlashni tashkil etishga imkon beradi.

S videotizimning asosi bo'lgan ixtisoslashgan mikroprotsessor turkumi.

Turkum (genus) -1) botanikada filogenetik jihatdan yaqin (qardosh) turlarni birlashtiruvchi asosiy taksonomik kategoriya. Zoologiyadagi urugʻ botanikadagi T. ga toʻgʻri keladi. Mac, doʻlananing (Crataegus) har xil turlari (sariq, qizil va boshqalar) doʻlanalar T.
Oxirgi paytlarda buldardan ham zamonaviylari bozorda taklif qilinmoqda;

S drayverlar (Video Driver, Audio Driver va VRAM Driver va CD-ROM Driver) va alohida kichik tizimlar darajasidagi dasturiy interfeys:

S galma-gal paydo bo'luvchi audio va video axborot saqlovchi, malumotlarni CD- ROM jamg'aruvchisidan foydalanilganda tezligi bir tekisligini ta'minlovchi maxsus shaklli fayllar;

S sub'ektiv qabul qilishga yo'naltirilgan va ba'zi yo'qotish yoki buzib kursatishlarga yo'l qo'yuvchi axborotning turli namunalari /tiklash algoritmlari.

Internet xizmati turlari elektron saxifa, elektron pochta, telekonferentsiya, fayllarni uzatish, domen nomlari, Telnet, IRC yoki Chat konferentsiya, ma'lumotlarni izlash xizmatlari tavsiflari keltiriladi.

Shunday kilib, ushbu ma'ruza Internet xakida to'lik ma'lumotlarni beradi va undan foydalanish asoslarini o'rganishda ko'l keladi.

Internet bu yagona standart asosida faoliyat ko'rsatuvchi jaxon global komp'yuter tarmogidir. Uning nomi tarmoklararo degan maononi anglatadi. U maxalliy (lokal) komp'yuter tarmoklarni birlashtiruvchi informatsion tizim bo'lib, o'zining aloxida axborot maydoniga ega bo'lgan virtual to'plamdan tashkil topadi.

Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.

Internet, unga ulangan tarmokka kiruvchi barcha komp'yuterlarning o'zaro ma'lumotlar almashish imkoniyatini yaratib beradi. O'zining komp'yuteri orkali internetning xar bir mijozi boshka shaxar yoki mamlakatga axborot uzatishi mumkin. Masalan, Vashingtondagi Kongress kutubxonasi katalogini ko'rib chikishi, N'yu - Yorkdagi Metropoliten muzeyining oxirgi ko'rgazmasiga ko'yilgan suratlar bilan tanishishi, xalkaro anjumanlarda ishtirok etishi, bank muomalalarini amalga oshirishi va xatto boshka mamlakatlarda istikomat kiluvchi tarmok mijozlari bilan shaxmat o'ynashi mumkin.

Metropoliten, metro (yun. metropolis - bosh shahar, markaz) - koʻp sonli yoʻlovchilarni tashishga moʻljallangan relsli tezyurar elektr transport turi. Ishonchli xavfeizlik tizimlari bilan jihozlanadi. Metropoliten yoʻllari yer ustida, yer yuzasida va yer ostida joylashishi mumkin.

Internet XX asrning eng buyuk kashfiyotlaridan biri xisoblanadi. Ushbu kashfiyot tufayli butun jaxon bo'ylab yoyilib ketgan yuz millionlab komp'yuterlarni yagona informatsion muxitga biriktirish imkoniyati tugildi.

Foydalanuvchi nuktai nazaridan taxlil kiladigan bo'lsak, internet birinchi navbatda tarmok mijozlariga o'zaro ma'lumotlar almashish, virtual mulokot kilish imkonini yaratib beruvchi informatsion magistralp vazifasini o'taydi, ikkinchidan esa unda mavjud bo'lgan ma'lumotlar bazasi majmuasi dunyo bilimlar omborini tashkil etadi. Bundan tashkari internet bugungi kunda dunyo bozorini o'rganishda, marketing ishlarini tashkil etishda zamonaviy biznesning eng muxim vositalaridan biriga aylanib bormokda.

Rasmda internet va unga boglanishning umumiy shakli keltirilgan. Unga asosan internetga boglanish va undan foydalanishning asosiy texnik vositasini shaxsii komp'yuterlar tashkil etadi. Uning imkoniyatlarini kengaytirish uchun unga mikrofon, videokamera, ovoz chixargich (audiokolonka) va boshka ko'shimcha kurilmalar ulanishi mumkin. Internet xizmati internet provayderlari yordamida aloka kanallari orkali amalga oshiriladi. Aloka kanallari sifatida telefon tarmogi , kabelli kanallar, radio va kosmos aloka tizimlaridan foydalanish mumkin.

Internet tarmokning asosiy yacheykalari bu shaxsiy komp'yuterlar va ularni o'zaro borlovchi lokal tarmoklardir.

Internet aloxida komp'yuterlar o'rtasida aloka o'rnatibgina kolmay, balki komp'yuterlar guruxini o'zaro birlashtirish imkonini xam beradi. Agar bironbir maxalliy tarmok bevosita internetga ulangan bo'lsa, u xolda mazkur tarmogning xar bir ishchi stantsiyasi Internetga ulanishi mumkin. Shuningdek, internetga mustakil ravishda ulangan komp'yuterlar xam mavjud. Ularni xost komp'yuterlar (host — raxbar) deb atashadi. Tarmok ka ulangan xar bir komp'yuter o'z adresiga ega va uning yordamida jaxonning istalgan nuktasidagi istalgan mijoz uni topa olishi mumkin.

Internet bu internet texnologiyasi, programma taominoti va protokollari asosida tashkil etilgan, xamda ma'lumotlar bazasi va elektron xujjatlar bilan kollektiv ravishda ishlash imkonini beruvchi korxona yoki kontsern mikyosidagi yagona informatsion muxitni tashkil etuvchi komp'yuter tarmogidir.

Internet boshka komp'yuter tarmoklaridan kuyidagi bilan farklanadi. Bir yoki bir necha serverlardan tashkil etilgan tarmok mijozi undagi elektron xujjat, ma'lumotlar bazasi va fayllardan foydalanish uchun, ularning kaysi serverda, kaysi direktoriyada kanday nom bilan saklanganligini, ularga kirish usul va shartlarini bilishi zarur bo'ladi.

Server bu boshka komp'yuter va programmalarga xizmat ko'rsatadigan komp'yuter yoki programmadir. Ya'ni boshka komp'yuterlarga o'zining fayllaridan foydalanishga ruxsat beruvchi komp'yuter Server xisoblanadi. Bitta komp'yuterda birnecha Server ishlashi mumkin.

Internetda esa bunday nokulayliklarni oldi olingan bo'lib, uning foydalanuvchisi bunday ma'lumotlarni bilishi shart emas. Bundan tashkari internet tarmogida mavjud bo'lgan barcha elektron xujjat va ma'lumotlar bazasini giper boglanishlar yordamida o'zaro boglab yagona informatsion muxit kurish, unda kulay informatsion kidiruv tizimlarini tashkil etish mumkin bo'ladi.

Internet o'z - o'zini shakllantiruvchi va boshkaruvchi murakkab tizim bo'lib, asosan

uchta tarkibiy kismdan tashkil topgandir:


  • Texnik

  • Programmaviy

  • Informatsion

Internetning texnik tarkibiy kismi xar xil turdagi va tipdagi komp'yuterlar, aloka kanallari (telefon, sputnik, shisha tolali va boshka turdagi tarmok kanallari), xamda tarmok texnik vositalari majmuidan tashkil topgandir. Internetning ushbu texnik vositalarining barchasi doimiy va vaktinchalik asosda faoliyat ko'rsatishi mumkin. Ulardan ixtiyoriy birining vaktinchalik ishdan chikishi Internet tarmogi ning umumiy faoliyatiga aslo ta'sir etmaydi.

Internetning programmaviy ta'minoti (tarkibiy kismi) tarmokka ulangan xilma-xil komp'yuterlar va tarmok vositalarini yagona standart asosida (yagona tilda) mulokot kilish, ma'lumotlarni ixtiyoriy aloka kanali yordamida uzatish darajasida kayta ishlash, axborotlarni kidirib topish va saklash, xamda tarmokda informatsion xavfsizlikni taominlash kabi muxim vazifalarni amalga oshiruvchi programmalar majmuidan iboratdir.

Internetning informatsion tarkibiy kismi Internet tarmogida mavjud bo'lgan turli elektron xujjat, grafik rasm, audio yozuv, video tasvir va xokazo ko'rinishdagi axborotlar majmuasidan tashkil topgandir. Ushbu tarkibiy kismning muxim xususiyatlaridan biri, u butun tarmok bo'ylab taksimlanishi mumkin. Masalan, shaxsiy komp'yuteringizda o'kiyotgan elektron





darsligingizning matni bir manbadan, rasmlari va tovushi ikkinchi manbadan, video tasvir va izoxlari esa uchinchi manbadan yirilishi mumkin. Shunday kilib, tarmogdagi elektron xujjatni o'zaro moslashuvchan giper boglanishlar orkali bir necha manbalar majmuasi ko'rinishida tashkil etish mumkin ekan. Natijada millionlab o'zaro boglangan elektron xujjatlar majmuasidan tashkil topgan informatsion muxit xosil bo'ladi.

Internet informatsion muxitini tashkil etuvchi elektron xujjatlarning xar biri komp'yuterlarning sRadreslaridan boshka o'zlarining takrorlanmas, unikal adreslariga ega. Bu adres URL (Uniform Resource Locator) adres deb ataladi. Masalan, O'zbekiston Respublikasi xukumatining rasmiy axborotlari, Oliy majlis karorlari xakida ma'lumot beruvchi elektron saxifa adresi www.

Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.
O‘zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi bo‘lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan - Qonunchilik palatasi (quyi palata) va Senatdan (yuqori palata) iborat.
gov.uz

Internetning ikkita asosiy funktsiyasi bor. Buning birinchisi informatsion funktsiya bo'lsa, ikkinchisi esa kommunikatsion funktsiyadir.

Internetning informatsion funktsiyasi birinchi navbatda tarmok foydalanuvchilariga talab etilayotgan axborotlarni tezkorlik bilan etkazib berish bo'lsa, ikkinchidan u axborotlarni keng ommaga, jaxon mikyosida nixoyatda tez suroatda e'lon kilish (nashr kilish) imkoniyati mavjudligi bilan ifodalanadi. Internetning yukori suratlar bilan rivojlanishi ommaviy axborot faoliyatida va nashrchilikda keng imkoniyatlar ochib berdi.

Yorkdagi yoki Frantsiyadagi eng so'nggi xabarlarni Toshkentga etkazib berish, gazeta va o'kuv darsliklarni tayyorlash, nashr kilish, xamda ularni keng o'kuvchilar ommasiga tarkatish, Xozirgi mavjud usullardan bir necha on barobar arzon, tez va samaralirok bo'ladi.

Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.

Ma'lumot uchun: Xozirgi kunda 240 saxifali tayyor o'kuv ko'llanmani tipografik usulda 10000 nusxada chop etish va uni tarkatish 910 million so'm mablag talab kilsa, uning elektron nusxasini tayyorlash va internet saxifasiga joylashtirish uchun esa 78 yuz ming so'm mablag zarur bo'ladi, binobarin undan foydalanuvchilar sonining chegarasi bo'lmaydi.

Internetning kommunikatsion funktsiyasi foydalanuvchilarning masofadan turib o'zaro mulokot kilish imkoniyatini yaratib berilishi bilan ifodalanadi. Bunga misol tarikasida internet elektron pochtasi, internet telefon va real vakt oraligidagi bevosita xabar almashish, Chat konferentsiya yordamida amalga oshirilayotgan mulokotlarni keltirishimiz mumkin. Bundan tashkari internetning kommunikatsion funktsiyasi uning foydalanuvchilariga videomulokot kilish, videokonferentsiyalar uyushtirish, bir shaxardan turib ikkinchi shaxar ko'chalarini (masofadagi Web kameralar yordamida) tomosha kilish va muzeylariga tashrif buyurish, xamda tabiat manzaralaridan roxatlanish imkoniyatlarini yaratib beradi.

Yukori da ko'rib chikkan internetning informatsion va kommunikatsion funktsiyalari umuman olganda odatdagi mavjud mulokot vositalari va ommaviy axborot tizimlari funktsiyalarini takrorlayotgandek tuyuladi. Aslida xam shunday, fakat endi u mutlako yangi imkoniyat doirasida: tez, kulay va sifatli, eng muxim i esa iktisodiy jixatdan arzon ko'rinishda amalga oshiriladi. Ushbu texnologiyaning yana eng muxim xususiyatlaridan biri, bunda axborot manbalari, aloka kanallari va texnik vositalardan bir vaktning o'zida jamoa bo'lib foydalanish imkoniyatining mavjudligidir. Internetda mulokot kilish, axborotlarni yigish va e'lon (nashr) kilishning arzonligi sababi xam ana shundadir. Bunday imkoniyatlar moxiyatini chukurrok bilish uchun internetning o'zi kanday ishlashini, axborotlar kaysi printsiplar va usullar yordamida uzatilishi, kayta ishlanishini o'rganishimiz zarur bo'ladi.

Buni kuyidagi misol yordamida tushuntirishga xarakat kilamiz. Nima uchun Amerika bilan telefon orkali gaplashishning xar dakikasi 34 $ turadiyu, xuddi shu mulokot internet orkali amalga oshirilsa bir necha on barobar kam xarajat talab kiladi?

Internet bir - biriga boglangan komp'yuterlar yagona tarmogidir. Komp'yuterlar bir - biri bilan kanday borlanadi degan savol turilishi tabiiydir. Internetga boglanishning bir nechta usuli mavjud. Boglanish turlari o'zaro imkoniyatlari va ma'lumotlarni uzatish tezligi bilan farklanadi. Boglanish imkoniyati va tezligi Internetdan foydalanish narxini belgilaydi. Sifat va tezlik oshishi bilan narx ko'tariladi. Boglanish turlarini narxi kamayishi tartibida keltiramiz:


  • Tugridan to'gri kirish (pryamoe podsoedinenie vkdelennaya liniya).

  • SLIR va RRR yordamida

  • Chakiruv yordamida boglanish (Dialur Access, Dialur)

  • UUCR yordamida.

Chakiruv bo'yicha boglanishning sifatli usuli ISDN dir.

Protokollar, mijozlar va serverlar






2.6-расм
Protokol bu komp'yuterlar orasidagi aloka o'rnatilishida, ma'lumotlarni kabul kilish va

uzatishda foydalaniladigan signallar standartidir. Ya'ni komp'yuterlar protokol yordamida biri - biri bilan

boglanadi. Protokol to'gri bo'lsagina,

komp'yuterlar o'rtasida aloka o'rnatiladi. Bu komp'yuterlarning boglanish tartibi yoki standartidir.



Server bu boshka komp'yuter yoki programmalarga xizmat ko'rsatadigan komp'yuter yoki programmadir. Ya'ni boshka komp'yuterlarga o'zining fayllaridan foydalanishga ruxsat beruvchi komp'yuter Server xisoblanadi.

Internetning ishlash tartibi

Faraz kilaylik, Internetda biror saxifani ochib ko'rmokchisiz. Saxifa adresini kiritdingiz va uni ochdingiz. Kanday kilib bir necha dakikada saxifa sizning ekraningizda paydo bo'ladi? Bu saxifalarni topish uchun, sizning WWW ko'rish programmangiz URL dan kanday foydalanadi? Saxifani topish uchun programma provayderda joylashgan domen nomlari xizmati programmalar majmuidan foydalanadi.

E'tibor bergan bo'lsangiz domenlar nomi ko'pincha .com, .edu yoki .org bilan tugaydi. Kuyida ommabop identifikator lar misollar bilan keltirilgan.

*.com Tijorat tashkilotlari uchun ishlatiladi, masalan: microsoft.com, ibm.com.

*.edu O'kuv muassasalari uchun ishlatiladi, masalan: vcu.edu (Virginia Commowealth University), cmu.edu (Karnegi Mellon Universiteti), wsu.edu (Washington State University)

*.gov Davlat muassasalari (AKSh) uchun ishlatiladi, masalan: whitehouse.gov (Ok uy), jro.gov (US Goverment Rrinting Office).

*.org Notijorat tashkilotlar uchun ishlatiladi, masalan: irex.org (Ayreks tashkiloti), redcross.org (Amerika Kizil kresti).

*.net Internet ning xizmat provayderlari uchun ishlatiladi, masalan: internic.net (InterNIC), si.net (Sprint International).

INTeRNeTGA ULANISh TARTIBI.

Internetga boglanish uchun nima kilish kerak? Internetga boglanish uchun avvalambor komp'yuter, aloka kanali, modem va programma taominotiga ega bo'lish kerak. Provayder telefon rakamlarini olish, xamda mijozning kayd kilingan takrorlanmas nomi (Login) va naronn (Rassword)za ega bo'lish zarur.

Internetga ulanish tartibini anik bir misol yordamida tushuntirishga xarakat kilamiz. Faraz kilaylik, O'zbekistonda internet xizmatini ko'rsatuvchi provayderlardan biri bo'lgan Sarkortelekom orkali siz Internetga ulanmokchisiz. Buning uchun siz avvalo komp'yuteringizdagi Windows98 operatsion tizim tarikibiga kiruvchi Udalennpsh dostup k seti (Masofadan tarmokka kirish) standart programmasi yordamida komp'yuteringizni provayder serveriga avtomatik tarzda ulanish uchun sharoit yaratib olishingiz kerak. Bu kuyidagicha amalga oshiriladi:

э. Windows98 ish stolidan Moy komp'yuter belgisini izlab topasiz va sichkoncha ning chap tugmachasini unda ketmaket ikki marta bosasiz. Natijada komp'yuter ekranida Moy komp'yuter darchasi ochiladi


    1. Ekranda paydo bo'lgan Moy komp'yuter darchasidan Udalennbiy dostup k seti belgisini topasiz va sichkonchaning chap tugmachasini unda ketma - ket ikki marta bosasiz. Natijada komp'yuter ekranida Udalennbiy dostup k seti darchasi paydo bo'ladi

    2. Ushbu jildda Novoe soedinenie yozuvi va belgisini topasiz. Agar oldindan boglanishlar tashkil etilgan bo'lsa, u xolda bu jildda bu boglanishlarning belgilari bo'lishi mumkin.

Novoe soedinenie belgisida sichkoncha chap tugmachasini yana ketma - ket ikki marta bosasiz. Komp'yuter ekranida mulokot tarzida ishlovchi kuyidagi darcha paydo bo'ladi (2^0rasm).

5. Ushbu darchadagi Vvedite nazvanie soedineniya ... jumlasi tagidagi joyga yangi boglanish nomini kiriting. Bu nom shartli bo'lishi mumkin, u fakat informatsion xarakterga ega xolos. Masalan, Sarkor Telecom

Darchaning Nastroyka tugmachasi yordamida komp'yuterga o'rnatilgan modemingizning modeli va turini tanlang

э. Modemga doir barcha rostlash jarayonini tugatganingizdan so'ng mavjud darchada Dalee> tugmachasini toping va sichkonchaning chap tugmachasini ketmaket ikki marta bosasiz. Komp'yuter ekranida kuyidagi darcha paydo bo'ladi



      1. Ushbu darchada ma'lumotlar kiritilishi uchun uchta joy ajratilgan: Shaxar kodi (Kod goroda); Telefon; Mamlakat yoki viloyat kodi (Kod stranm ili oblasti). Bu ma'lumotlarni siz internet xizmati ko'rsatadigan provayderdan olasiz va ularni shoshmasdan joy - joyiga yozasiz. ( Masalan, O'zbekiston kodi 998, Toshkent shaxri kodi 37э(2), SarkorTelesom internet provayderi serverining telefon rakami э386000)

      2. Mavjud darchada Dalee> tugmachasini topib va sichkoncha ning chap tugmachasini ketma - ket ikki marta bosasiz.

Ushbu darchada Gotovo tugmachasini topib va sichkoncha ning chap tugmachasini ket - maket ikki marta bosing. Udalennbiy dostup k seti darchasida xozirgina tashkil etilgan yangi boglanish belgisi va nomi paydo bo'ladi

Ushbu tashkil etilgan boglanish internet xizmati ko'rsatuvchi provayderga avtomatik ravishda ko'ngirok kilib, ulanish imkoniyatini beradi, ammo internetda ishlashni kulaylashtirish uchun yana bir necha amallarni bajarish lozim bo'ladi. Kuyida bu amallarni bajarish tartibi keltirilgan:



        1. Udalennbiy dostup k seti darchasida yangi tashkil etilgan boglanish belgisi va nomini izlab topasiz va sichkoncha ning o'ng tugmachasini bosasiz, natijada ekranda yana bir ko'shimcha darcha paydo bo'ladi va ushbu darchaning Svoystva tugmachasini bosing

        2. Navbatdagi darcha boglanishning umumiy xususiyatlari xakidagi ma'lumotlarni o'zida aks ettirib,

Obshie, Tip servera, Stsenarii, Podklyucheniya kismlardan tashkil topgan. Avvalo Obshie kismidagi ma'lumotlarnk tugri va anik ekanligiga ishon xosil kiling, so'ngra darchaning Tip servera kismini oching va unda si: foydalanadigan drayver larnigina koldiring. Agar sizning komp'yuteringiz maxalliy tarmok ka ulanmagan bo'lsa NetBEUI va IRX/SRX protokollarini uzib ko'ying (Ya'ni ushbu protokollar oldidagi belgini olib tashlang).

        1. Agar provayder sizga ko'shimcha ma'lumot sifatida 2 tg DNS serverning IR adreslarini bergan bo'lsa (asosiy v< ko'shimcha), u xolda Nastroyka TCR/IR tugmachasi yordami da ushbu ma'lumotlarni kiritish zarur bo'ladi 4. Kolgan Stsenarii, Podklyucheniya kismlaridagi ma'lumotlar yordamchi vazifalarni o'tab, ularni to'ldirish zarur emas.

5. Moslashtirish, sozlash jarayoni OK tugmachasini bosish bilan tugatiladi.

Kulaylik uchun boglanish belgisini ish stoliga ko'chiring

Internetga boglanish uchun ushbu belgida tugmachasini cherting. Xosil bo'lgan darchada Podklyuchitgsya tugmachasini bosing

Yukoridagi barcha amallarni to'lik bajarib bo'lgandan so'ng internet tarmogiga ulanish mumkin bo' ladi.



Yangi mavzuni mustahkamlash

          1. Internetga boglanish tartibini aytib bering.

          2. Internet-provayder bilan alokani urnating.

          3. Internet Exrlorer programmasini tushitiring.

          4. Web sayt.

          5. Web server.

          6. Elektron pochta.

          7. Usenet teleanjumani.

          8. Fayllarni protokol yordamida uzatish.

9. Lokal va global tarmoklar bir-biridan nima bilan fark kiladi?

      1. Internet kanday komp'yuter tarmog’idir?

      2. Elektron pochta kanday maksadda ishlatiladi?


Yakuniy qism.

O’qituvchi dars jarayonida yaxshi qatnashgan o’quvchilarni baholaydi va uyga vazifa:

O’tilgan mavzu yuzasidan test tuzib kelish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR


  1. U.
    Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
    Yuldashev, R.R. Boqiyev, F.M.Zokirova “INFORMATIKA” Toshkent. 2002 yil.

  2. A.Axmedov, N.Taylaqov “Informatika” Toshkent-2002

  3. I.G’. Dusov “Kompyuter”

  4. WWW.SOFT.com

  5. A.A.Abduqodirov, A.G’.Hayitov, R.R.Shodiyev. “AXBOROT TEXNOLOGIYALARI” Toshkent-“O’qituvchi”-2003 y.


Xulosa
Kasb-hunar kollejlarining yo`nalish va ixtisos xususiyatlaridan kelib chiqan holda, ta’lim tizimi ishlab chiqarish jarayonlari bilan uzviy bog`lanishi lozim. Ushbu uslubiy ishlanma Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq va jahon andozalariga moslashuv extiyojidan kelib chiqqan holda o`quvchilarning zamonaviy texnika va texnalogiyalardan o`z kasbiy faoliyatlarida foydalana olish malaka va ko`nikmasini hosil qilishga qaratilgan.

Ushbu o`quv ishlanma bank yo`nalishlari bo`yicha tayorlanadigan kichik mutaxassislar uchun mo`ljallangan bo`lib, talabalarning “Informatika asoslari”, “Axborot texnologiyalari” fanlarida o`zlashtirgan nazariy bilimlarini o`quv mashg`ulotlarida mustahkamlash, mustaqil ravishda ishlab chiqarish vaziyadlarini EHM dasturlarini tadbiq etgan holda yechish va o`quvchilarga ko`nikma hamda malakani shakllantirish yo`llari mazkur ishlanmada o`z ifodasini topgan.

Hisoblash texnikasining keng yoyilishi va kompyuter tarmoqlarining turli faoliyat sohalariga joriy etilishi tufayli bugungi kunda har qanday korxona yoki tashkilotning ishi zamonaviy axborot texnalogiyalarini qo`llamay amalga oshmaydi. Shunday qilib, axborotni qayta ishlash, saqlash va uzatishni avtomatlashtirish asoslarini bilish mutaxassislarni qayta tayorlash kurslari tinglovchisiga mexnat bozorida raqobatdosh bo`lish, qiziqarli va istiqbolli ish topa olish imkoniga ega bo’lishi uchun juda zarur.

Mazkur o’quv ishlanma 2 soatga mo’ljallangan hajmdagi materialni o’z ichiga olgan bo’lib, ushbu o’quv-metodik ishlanmada kompyuter tarmoqlari haqida ma’lumot va ularda ishlash haqidagi mavzular o’z aksini topgan.

Xulosa qilib shuni aytish lozimki, dars boshlanishi miyaga hujum, munozara, musobaqa usullaridan foydalanilsa, o’quvchi o’z bilimini mustahkamlaydi. O’tilgan mavzuni takrorlashda va yangi mavzu rejasini tushuntirayotganda tayanch iboralarga alohida e’tibor berish lozim. Biz “Kompyuter tarmoqlari” mavzusini tushuntirish davomida reja asosida kompyuter tarmoqlarini o’sish tarixi haqida tushuncha berib, ularning turlari, ishlash jarayoni haqida aytib o’tamiz.

Dars yakunida o’tilgan mavzu qo’shimcha savollar bilan mustahkamlanadi, agar vaqt qolsa mustaqil ish asosida savol-javob qilinadi.



Bu usulni nafaqat Kompyuter tarmoqlari darsida balki boshqa fanlarni o’tishda ham qo’llash mumkin.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR


  1. U.Yuldashev, R.R. Boqiyev, F.M.Zokirova “INFORMATIKA” Toshkent. 2002 yil.

  2. A.Axmedov, N.Taylaqov “Informatika” Toshkent-2002

  3. I.G’. Dusov “Kompyuter”

  4. WWW.SOFT.com

  5. A.A.Abduqodirov, A.G’.Hayitov, R.R.Shodiyev. “AXBOROT TEXNOLOGIYALARI” Toshkent-“O’qituvchi”-2003 y.







Download 130.95 Kb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa


"Axborot kommunikatsion texnalogiyalari va iqtisod" kafedrasi maxsus fan o’qituvchisi o’sarova Gulruh Samatovnaning

Download 130.95 Kb.