VIII BOB IQTISODIYoTNING KRIMINALLASHUVI SHAROITIDA IQTISODIY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH ZARURIYaTI VA




Download 0,63 Mb.
bet29/76
Sana19.02.2024
Hajmi0,63 Mb.
#158660
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   76
Bog'liq
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi a-www.fayllar.org
10-sinf informatika fanidan test banki 2-chorak-fayllar.org, mustaqillik bayrami, Mustaqil ish mavzulari 1, MTU - 93 Ikromov Azamatjon , Inflatsiya va unga qarshi siyosat
VIII BOB IQTISODIYoTNING KRIMINALLASHUVI SHAROITIDA IQTISODIY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH ZARURIYaTI VA
UNDA DAVLATNING ROLI


8.1. Korruptsiya va uning iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri
“Korruptsiya” lotincha (sorruptio) so’zidan olingan bo’lib, buzilish degan ma’noni anglatadi. Korruptsiya faqat bir ko’rinishda namoyon bo’ladigan hodisa bo’lmay, u jamiyat hayotining turli siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy jihatlarini qamrab oladi. O’z tabiatiga ko’ra turlicha bo’lgan yuzaga kelish va qayta tiklanish mexanizmlari bilan xarakterlanadi.

Korruptsiya hodisasini tadqiq qilgan barcha tadqiqotchi hamda siyosatchilar uning ahloqsizlik ekanligi va har qanday mamlakatning iqtisodiy va demokratik taraqqiyotiga ziyon yetkazishini tan oladilar. Lekin, ijtimoiy-iqtisodiy fanlarda ushbu hodisa jamiyat va iqtisodiyot institutlari tizimidan tashqaridagi “ma’naviy jinoyat” sifatida o’rganiladi. Uning tabiati, funktsiyalari, jamiyat va iqtisodiyotga yetkazadigan zararlari to’g’risidagi tasavvurlar va fikrlar cheklanib qolmoqda degan fikrlar mavjud.


“Tenevaya ekonomika v sisteme rыnochnogo xozyaystva”, deb nomlangan darslikning Korruptsiya masalasiga bag’ishlangan qismida mualliflar N. Makiavellining Korruptsiyaga bergan ta’rifini keltiradilar, ya’ni, kooruptsiya “ommaviy imkoniyatlardan shaxsiy manfaatlar yo’lida foydalanish”ni anglatadi73. Hozirgi davr xalqaro me’yoriy hujjatlarida Korruptsiyaning turlicha talqinlari keltirilgan. BMTning Korruptsiyaga qarshi xalqaro kurash to’g’risidagi hujjatlarida, Korruptsiyaga shaxsiy manfaat uchun davlat hokimiyatini suiste’mol qilish, deb ta’rif beriladi.
Korruptsiya tushunchasi poraxo’rlik tushunchasidan kengroq ma’noni anglatadi. Ushbu tushuncha poraxo’rlikni (biror-bir shaxsning kasbi taqozo qiladigan majburiyatidan chekinganligi uchun mukofot berish) va nepotizm (shaxsiy munosabatlar asosida homiylik qilish) hamda shaxsiy manfaatlar uchun foydalanish maqsadida jamoat mablag’larini noqonuniy o’zlashtirishni anglatadi.
SHulardan kelib chiqib, yuqorida nomi keltirilgan darslik mualliflari Korruptsiyaga quyidagicha ta’rif beradilar: o’zi yoki shaxsiy munosabatlar yo’lga qo’yilgan boshqa shaxslar uchun qandaydir ustunliklarga ega bo’lish maqsadida tomonlarning mustaqillik tamoyillariga atayin rioya qilmaslik. Bunday ta’rif Korruptsiya xufiyona iqtisodiyotning bir ko’rinishi sifatida namoyon bo’ladi, degan fikrni tasdiqlaydi.
“Korruptsiya va xavfsizlik”, deb nomlangan risola74 mualliflarining fikrlaricha, Korruptsiya – xavfsizlikka tahdid soluvchi hodisa va xufiyona iqtisodiyotning ko’rinishidir. SHuning uchun Korruptsiyani iqtisodiy hodisa sifatida talqin etishda deyarli bahs-munozaralar yo’q. Uning davlat amaldorlarining poraxo’rlik faoliyatidan iboratligi va jamiyatga katta zarar yetkazishini ko’pchilik tadqiqotchilar e’tirof etadilar.
Mualliflar poraxo’rlikni uch subyektli munosabatlar, deb aytadilar va ularga pora oluvchilar, pora beruvchilar va ular o’rtasidagi vositachilar kiradi, degan fikrni bildiradilar. Pora oluvchilar davlat amaldorlari bo’lsa, uni beruvchilar amaldorlar marhamatiga muhtojlardir. Vositachilik vazifasini esa ayrim shaxslar va yashirin tashkilotlar amalga oshiradilar.
Korruptsiyaning iqtisodiy mohiyati va huquqiy baholanishida farqlar mavjud bo’lib, iqtisodiy jihatdan, bu erkin bozor qonun-qoidalariga mos kelmaganidan yashirincha yuz beradi. Bu munosabatda barcha Korruptsiyalashgan guruhning manfaati uyg’unlashadi. Amaldor xizmatiga talab bo’lganidan, u sotadi. Bu yerda pora yashirin xizmat haqi shakliga kiradi. Poraxo’rlikda ham bozor munosabati bor, lekin bu tor egoistik manfaatga bo’ysunuvchi munosabat bo’lganligi sababli uni jamiyat tan olmaydi, chunki bu yerda ayrim shaxslar yohud guruhlar manfaatining amalga oshishi boshqalar manfaati hisobidan bo’ladi. SHuning uchun buni jamiyat qabul qilmaydi va natijada u yashirin tus oladi.
Yuridik qonunlarda aks etgan qoidalarnigina jamiyat qabul qiladi. SHuni nazarda tutib, Korruptsiyani huquqiy jihatdan g’ayriqonuniy, qonunlar man etadigan iqtisodiy faoliyat deb aytish mumkin75. Korruptsiya – global hodisa, undan zarar ko’rmagan mamlakat yo’q, lekin bu mamlakatlarda Korruptsiyalashuv darajasi turlicha bo’lib, bunday holat uning ildizlari chuqurligidan dalolat beradi.
O’rganilayotgan muammoga bag’ishlangan adabiyotlarda Korruptsiyaning sabablari turlicha talqin etiladi.

13 – rasm. Korruptsiyaning sabablari


Ularning obyektiv va subyektiv bo’lishiga e’tibor berilib, ular orasida qonunchilikning nomukammalligi, demokratik tamoyillar va institutlarning rivojlanmaganligi, davlatning kuchsizligi ajratiladi. Mutaxassislarning fikricha, Korruptsiyaning mavjudligini iqtisodiy tizimning o’zidan qidirish kerak. Korruptsiya iqtisodiy hodisa sifatida namoyon bo’lar ekan, demak uning iqtisodiy ildizlarini topish kerak bo’ladi. Bu ildizlar pul munosabatlarining o’zidadir. Pul universal to’lov vositasi, uni hamma operatsiyalar uchun qabul qilinadi, pul boylikning timsoli, boylik to’plashning eng qulay shakli. Pulni saqlash xavfsiz, uni xohlagancha jamg’arish mumkin. Pul likvidligi eng yuqori bo’lgan aktivdir. Likvidlikni esa pulning qadr-qimmati ta’minlaydi. U ko’zga ko’rinmas moliyaviy aloqalar o’rnatish imkonini beradi. Pulning likvidligi muhim bo’lganidan, pora berishda qattiq valyutalar ishlatiladi, chunki ularning qadri barqaror bo’lgani uchun jamg’arish vositasi bo’la oladi. Pul - bozor munosabatlarining mahsuli, shu sababli pul munosabatlarining rivojlanishi Korruptsiyani oziqlantiradi.


Natural ishlab chiqarish sharoitida poraxo’rlik moddiy shaklda bo’lishi mumkin, uni ko’zdan yashirib bo’lmaydi. Pul munosabatlari esa yashirin munosabat o’rnatish imkonini beradi. SHunday qilib, Korruptsiyaning obyektiv sababi pulning yuksak likvidlik xususiyatidadir. Bunday xususiyat pul fetishizmini, ya’ni uni ilohiylashtirishni, unga sig’inishni yuzaga keltiradi, pul hamma narsani hal qiluvchi kuchga ega, degan tasavvurni paydo qiladi. Bu esa ochko’zlikni keltirib chiqaradi, uni g’ayriqonuniy yo’l bilan topa olish imkoniyati bor kishilarni Korruptsiyalashgan kishilarga aylantiradi.
Bozor tizimining mukammal emasligi, uning mexanizmlarida uzilishlar bo’lib turishi Korruptsiyaning keng yoyilishi uchun qulay sharoit hozirlaydi. Demak, bozor munosabatlarining takomillashtirilishi Korruptsiyaga qarshi kurashning eng ma’qul yo’li bo’lib hisoblanadi. Bozor munosabatlari rivojlangan mamlakatlarda Korruptsiyalashish darajasining boshqa guruh mamlakatlaridagiga nisbatan ancha pastligi mana shu tezisning to’g’riligidan dalolat beradi.
Korruptsiyaning obyektiv sabablaridan biri davlatning iqtisodiyotga aralashuvi va shunga bog’liq holda biznesni rivojlantirish muammolarini hal qilish davlat amaldorlariga bog’liq bo’lishidir. Davlatning iqtisodiyotga ta’siri iqtisodiy, huquqiy va ma’muriy usullar orqali yuz beradi. Bu usullarning qo’llanilishi amaldorlar faoliyatiga bog’liq.
Davlatning ruhsat berish funksiyasi haddan tashqari keng doirada saqlanib qolishi ham Korruptsiyaning ildizlaridan biridir. Davlat qo’lidagi subsidiyalar, soliqlar, imtiyozli litsenziyalar, kvotalar, preferentsiyalar va buyurtmalar kabi vositalar biznesni tartibga solib turishda qo’llaniladi. Ulardan kimning bahramand bo’lishi amaldorlarning munosabatiga bog’liq bo’ladi. Iqtisodiy faoliyatdan yaxshi natijaga erishish uchun tadbirkorlar pora berish yo’li bilan amaldorlarni sotib olish va shu orqali imtiyozlarga ega bo’lishga intiladilar. Davlatning iqtisodiyotga arala­shuvi zarur ekanligi va ayni vaqtda Korruptsiyani yuzaga keltirishi iqtisodiyotdagi ziddiyatli holatdir.
Korruptsiyaning kelib chiqish sabablarini aniqlashda ko’pchilik tadqiqotchilar davlat qonunlarining nomukammalligiga urg’u beradilar. Qonunlar odatda real hayotdagi o’zgarishlardan orqada qoladi, shu sababli ular tez-tez o’zgartirilib, to’ldirilib turiladi. Mukammal hisoblangan qonunlar vaqt o’tishi bi­lan nomukammal bo’lib qoladi, chunki real hayot ilgarilab ketadi. Nomukammal qonun real hayot talabidan ortda qolgan va kelajakni to’liq aks ettirmaydigan qonundir. Bunday qonunlar yaxshi ishlamaydi, natijada Korruptsiyaga yo’l ochiladi.
Korruptsiyani lobbizm ham keltirib chiqaradi, biroq, har qanday lobbizm ham bunga olib kelmaydi. Ruhsat berilgan, jamiyat tan oladigan lobbizm borki, u ochiq bozor aloqalariga tayanadi. Bunda u yoki bu guruh shaxslar yohud firmalar manfaatiga mos keladigan, jamiyat uchun zararsiz bo’lgan qarorlarni davlat idoralari tomonidan qabul qilish zarurligini asoslash va bunga ko’maklashish bilan bog’liq lobbizm Korruptsiyani keltirib chiqarmaydi. Ammo, shu bilan birga, xufiyona lobbistik xizmatlar borki, ular indivi­dual va korporativ manfaatlarni himoya qilgan holda boshqalar manfaatiga zid ishlarning amalga oshirilishini bildiradi. SHunday bo’lganda g’ayriqonuniy lobbizm paydo bo’ladi.
Yuksak likvidli aktivlarning mavjudligi va davlatning iqtisodiyotga aralashuvi, demokratiya darajasining pastligi Korruptsiyaning obyektiv sabablari bo’lsa, aholi ma’naviyatining darajasi va axloq-odobi, demokratiya qoidalariga sodiqligidagi nuqsonlar Korruptsiyaning subyektiv sa­bablariga kiradi. Subyektiv munosabat Korruptsiyani kuchaytirishi yoki zaiflashtirishi mumkin, biroq Korruptsiyani tag-tomiri bilan yo’qota olmaydi. CHunki uning ildizlari iqtisodiy munosabatlarning rivojlanish darajasiga borib taqaladi.
Korruptsiyaning salbiy hodisa sifatida xavfsizlikka tahdid solishi hech kimda shubha tug’dirmaydi, shu sababli davlat idoralari va jamoatchilik tashkilotlari unga qarshi kurashib keladi. Biroq dunyoning hech bir mamlakatida, hatto har tomonlama yuksak rivojlangan mamlakatlarda ham Korruptsiya tugatilmagan. Jamiyat Korruptsiyani cheklab turishi, katta xavf tug’dirmaydigan darajaga keltirishi mumkin. Unga qarshi kurashish tadbirlarini ishlab chiqish va qo’llash uchun qaysi soha qay darajada Korruptsiyalanganini bilish talab qilinadi.
Korruptsiya shunisi bilan xavfliki, u ijtimoiy tengsizlikni keltirib chiqaradi, biznes yuritish xarajatlarini oshiradi, demak milliy iqtisodiyotni raqobatbardoshligini pasaytiradi, muayyan darajada siyosiy beqarorlikni keltirib chiqaradi. Jahon tajribasining ko’rsatishicha, o’tgan asrning 80 – yillari boshida Korruptsiya, iqtisodiyotni uquvsiz boshqarish bilan qo’shilib, Venesueladek neftga boy mamlakatning to’lovga qobiliyatsiz bo’lishiga olib keldi.
Korruptsiya va jinoyatchilikning xavfsizlikka soladigan tahdidlari, Respublika Prezidenti I.Karimovning ko’rsatishicha, quyidagilardan iborat:
amalga oshirilayotgan islohotlarga qarshilik ko’rsatish;
davlatning konstitutsiyaviy asoslarini yemirish;
jamiyatning ma’naviy-axloqiy asoslarini yemirish;
jamiyat a’zolarining fuqarolik mavqeini yo’qqa chiqarish, islohotlar g’oyasini obro’sizlantirish;
pul orqali hokimiyatni qo’lga olishga intilish;
nopok yo’llar bilan boylik orttirish. Bunday kimsalar adolatli jazodan qo’rqib, hamma ishni qilishga, hatto vaziyatni beqarorlashtirishga, ommaviy tartibsizliklarni keltirib chiqarishga shay turadilar;
jinoiy usullar bilan boylik orttirgan kimsalarni "demokratiya" uchun jafo chekkan kurashchilar deb ko’rsatish. Bunday shaxslar avvaliga o’z xalqini aldab, kapital to’playdi, keyin demokratiya va adolatni ro’kach qilgan holda siyosiy obro’ orttiradi. Sir emaski, bunday shaxslar o’z manfaatlari yo’lida respublikadagi vaziyatga ta’sir ko’rsatishga urinayotgan tashqi kuchlarga xizmat qilishga hamisha tayyor turadilar.
Jahon xo’jalik aloqalariga faol integratsiyalashuv, chet el investitsiyalari va tadbirkorlarini iqtisodiy o’zgarishlar jarayoniga tortishga qarshilik ko’rsatish. Bu holat chet ellik sheriklarda ishonchsizlik uyg’otishi natijasida mamlakat g’oyat muhim kapital mablag’lar manbaidan, texnologiyalar va tajribalardan, jahon iqtisodiy tizimining sog’lom, "sof" qismiga qo’shilish imkoniyatidan mahrum bo’ladi76.
O’zbekistonda Korruptsiyaning kuchayib ketishini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish davlatning muhim vazifalaridan biri sifatida belgilanmoqda. Masalan, "2005-yil­da iqtisodiyotimizni isloh qilishning eng muhim yo’nalishlari sifatida davlat va nazorat tuzilmalarining korxonalar, moliya-xo’jalik subyektlari hamda tadbirkorlikning iqtisodiy erkinligi va huquqlarini sezilarli darajada kengaytirish bo’yicha salmoqli ishlar amalga oshirildi. Tekshiruvlar soni 2001 yildagiga nisbatan 2,5 baravardan ko’proq kamaydi. Ruhsat berish bilan bog’liq 12 ta protsedura (taomil) bekor qilindi. Hisobot ma’lumotlarini noqonuniy talab qilganlik uchun javobgarlik kuchaytirildi"77.
SHuni ham alohida ta’kidlash kerakki, respublikada qabul qilingan Inqirozga qarshi choralar dasturida 2009-yilning 1-yanvaridan sanoat sohasida faoliyat ko’rsatayotgan kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lov stavkasi 8 foizdan 7 foizga kamaytirildi, moliyaviy, maishiy va boshqa xizmatlarni ko’rsatayotgan mikrofirmalar va kichik korxonalar yagona soliq to’lovidan 3 yil muddatga ozod etildi. Bunda mikrofirmalar va kichik korxonalar, nodavlat xo’jalik yurituvchi subyektlarni oladigan dividendlarining investitsiyalarga, avval olingan kreditlar uchun hisob-kitob qilishga yo’naltiriladigan qismi 5 yil muddatga soliqdan ozod etildi.
SHuningdek, Inqirozga qarshi choralar dasturida 2009-yilda xo’jalik yurituvchi subyektlarni tekshirishlar sonini kamida yana 30 foizga kamaytirish ko’zda tutildi.
SHu o’rinda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimovning “Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari” asaridan quyidagilarni keltirib o’tish kerak bo’ladi: “Ayni paytda joylarda vazifada o’tirgan amaldorlar xususiy tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlash o’rniga, kichik bo’lsa-da, o’z ishi, o’z biznesini tashkil etishga intilayotgan odamlarga turli yo’llar bilan to’sqinlik qilayotganiga mutlaqo toqat qilib bo’lmaydi.
O’z biznesini tashkil etish yoki kengaytirishni istagan tadbirkorlar qurilishga ruhsat olish, kadastr orqali rasmiylashtirish uchun oylab yugurayotganiga, loyihalarni ishlab chiqish, hujjatlarni rasmiylashtirish, binolar ijarasi uchun asossiz ravishda katta miqdorda pul to’layotganiga qanday chidash mumkin. Bunday holatlarga prokuratura organlari qanday qarayapti”. SHundan kelib chiqib Vazirlar Mahkamasiga bir oy muddatda kichik biznesni yanada qo’llab-quvvatlash bo’yicha me’moriy-loyihalashtirish vazifalarini ishlab chiqish, loyiha hujjatlarining ekspertiza qiymatini kamaytirish, kichik biznes uchun ekologik ekspertizaning soddalashtirilgan tartibini joriy etish va uni amalga oshirish uchun tariflarni pasaytirish yuzasidan tegishli chora-tadbirlar ko’zda tutilgan qaror loyihasini taqdim etish topshirildi78.
Bundan tashqari kadastr hujjatlarini rasmiylashtirish, shuningdek, davlat mulki bo’lgan inshootlar uchun ijara haqi to’lash bo’yicha tariflarni kamaytirish masalasini ham ko’rib chiqish zarurligi ta’kidlandi.
Korruptsiyaning global muammoga aylana boshlaganligi jahon hamjamiyatini unga qarshi kurashda hamkorlik qilishga undadi. 2003-yilning 31- dekabrida Avstriyaning Vena shahrida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh assambleyasi tomonidan BMTning Korruptsiyaga qarshi Xalqaro konvensiyasi ma’qullandi. SHu yilning dekabr oyining boshlarida Meksikaning Merida shahrida jahonning 100 dan ortiq mamlakatlari ushbu konvensiyani imzoladilar. Ushbu hujjatning muqaddimasida aytilganidek, "Korruptsiya endilikda cheklangan doiradagi (lokal) muammo emas, balki barcha mamlakatlar jamiyati va iqtisodiyotiga daxldor bo’lgan transmilliy muammoga aylandi. Bu esa Korruptsiyaning oldini olish va unga qarshi kurash sohasida xalqaro hamkorlikning nihoyatda katta ahamiyatga ega ekanligini belgilaydi"79.
Jahon banki va Xalqaro valyuta fondining hujjatlarida Korruptsiyaning ikkita turi ko’rsatib o’tilgan: “ma’muriy” va “davlatni egallab olish”.
Korrupsionerlar guruhi “davlatni egallab olganda" milliy xavfsizlikka ichki tahdid kuchayadi, chunki bunda davlat siyosatini tor doiradagi xudbin manfaatlarga bo’ysundirish kelib chiqadi.
"Davlatni egallab olish" deganda, davlat yoki xususiy sektor vakillari bo’lgan ayrim shaxslar, guruhlar yoki kompaniyalarning o’z manfaatlari yo’lida qonunlar, nizomlar, farmonlar hamda davlat siyosatining boshqa vositalari shakllanishiga ta’sir ko’rsatish maqsadida amalga oshiradigan harakatlaridir.
Bunday xatti-harakatlarning o’lchovi sifatida "davlatning sotilish indeksi" qo’llaniladi. Mazkur ko’rsatkich parlament qabul qilgan qonunlar, hukumat qarorlari, davlat rahbarining farmonlari, hukumat tuzgan dasturlarning ayrim shaxslar va ijtimoiy guruhlarning xudbin korporativ manfaatiga qanchalik qaratganligini bildiradi. Bu ko’rsatkich qanchalik past bo’lsa, davlat shunchalik "toza" hisoblanadi.
Xalqaro ekspertlar olib borgan tadqiqotlar natijalariga ko’ra, MDH mamlakatlari orasida O’zbekiston eng "toza" hisoblanadi. Bu yerda 2000-yilga kelib, davlatning sotilish indeksi 1,0 ga teng bo’lib, bu eng past, ya’ni eng yaxshi ko’rsatkich hisoblanadi, chunki boshqa bir qator mamlakatlarda bu indeks 5,5 ga teng bo’lgan.
Korruptsiyani jilovlash uchun qonunlar yaxshi ishlashi talab etiladi. Qonunlarning yaxshi ishlashi ularning yuridik samaradorligini belgilaydi. Ushbu ko’rsatkich O’zbekistonda 2001-yilda 2,0 ga teng bo’lib, boshqa mamlakatlar bilan qiyoslanganida o’rtacha ko’rsatkich hisoblanadi. Bu ko’rsatkich eng yuqori, ya’ni 4,0 ga teng bo’lgan mamlakatlar jumlasiga Vengriya, Ruminiya, Polsha, Bolgariya, CHexiya va Estoniya kirgan80.
Ma’muriy Korruptsiya qonun-qoidalarini bajarish jarayoniga atayin buzilishlar kiritilishini bildiradi. Korruptsiyaning ushbu turi firmalar va kompaniyalar daromadining pora berish uchun sarflanadigan hissasi bi­lan o’lchanadi.
SHarqiy Yevropa mamlakatlarda bu ko’rsatkich o’rtacha – 2,2 foiz (Vengriyada – 1,7 foiz, Polshada – 1,6 foiz), MDXda – 3,7 foiz (Rossiyada – 2 ,8 foiz)ni tashkil etgan.
Korruptsiya shakllari xilma-xil bo’lib, ularga pora olishdan tortib amaldor xizmat vazifasini suiiste’mol qilib, jamiyat mablag’larini noqonuniy o’zlashtirishigacha kiradi. Biznesda eng ko’p uchraydigan va eng ko’p tarqalgan Korruptsiya shakli import va eksport litsenziyalari, valyuta nazorati, soliqlarni baholash, imtiyozlar berish, kreditlar olish bilan bog’liq ravishda g’ayriqonuniy to’lovlar va pora talab qilishdir.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov «O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» asarida Korruptsiya va jinoyatchilik xavfsizlikka soladigan tahdidlarni keltirib o’tgan. Asarda ta’kidlanishicha, siyosiy jihatdan olib qaralganda, Korruptsiya amalga oshirilayotgan islohotlarga qarshilik ko’rsatish ifodasidir. Mamlakatda jinoyatchilik va Korruptsiyaning avj olishi davlatning konstitutsiyaviy asoslarini yemiradi, fuqarolarning huquq va erkinliklari jiddiy tarzda buzilishiga olib keladi, jamiyatning ma’naviy-ahloqiy asoslarini yemiradi, jamiyat a’zolarining fuqarolik mavqeini yo’qqa chiqaradi.
Jinoiy tuzilmalarning davlat organlari amaldorlari bilan chatishib ketishi, ularning turli hokimiyat tarmoqlariga kirib olishi jamoatchilik nazdida fuqarolarning himoyasizligi hissini kuchaytiradi. Davlatning o’zini obro’sizlantiradi. Nopok yo’l bilan boylik orttirganlar jazodan qutilib qolish va o’zlarining jinoiy sarmoyalarini himoya qilish uchun hamma ishni qilishga, hatto vaziyatni beqarorlashtirishga, ommaviy tartibsizliklarni keltirib chiqarishga shay turadilar.
Jinoiy usullar bilan boylik va mo’may pul orttirgan kimsalar o’z xalqlari va mamlakatlarining taqdiriga, ozodlik va mustaqillik ideallariga mutlaqo befarq qaraydilar.
Jahon xo’jalik aloqalariga faol integratsiyalashuv, chet el investitsiyalari va tadbirkorlarini iqtisodiy o’zgarishlar jarayoniga tortish sharoitida Korruptsiyachilarining xatti-harakatlari nafaqat mamlakatdagi halol fuqarolarni tadbirkorlikdan chetlatadi, balki chet ellik sheriklarda ishonchsizlik uyg’otadi 81.



Download 0,63 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   76




Download 0,63 Mb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



VIII BOB IQTISODIYoTNING KRIMINALLASHUVI SHAROITIDA IQTISODIY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH ZARURIYaTI VA

Download 0,63 Mb.