Q azib olinadigan hajmlaming grafigini tuzish tartibi quyidagicha.
1.
A bsissalar o ’qig a bosqichlar nuqtasi va ulam ing o ’rta chiziqlari tushuriladi
(rasm. 7.4).
1 - kon m assasi; 2 - qoplovchi to g ’ jin si; 3 - foydali q azilm a; 4 - qoplovchi to g ’
jinsining
o ’rtacha koeffitsiyenti; 5 - qoplovchi to g ’ jin sin in g jo riy koeffitsiyenti; 1 , 2 - ... - qazilm ani
qazib olish bosqichlari; +100, +70, +40 ... - gorizontlam ing ab so ly u t
nuqtalari, m; L, - karyer
chuqurligi; I„ - qoplovchi tog' linsi ordinatalari (foydali q azilm a); / ,- qoplovchi to g ' jinsi
koeffitsiyentlari ordinatalari
2.
A bsissa o ’qida hosil bo’lgan bosqichlar nuqtalari va ulam ing o ’rtacha
chizichlarida vertikal chiziqlar (ordinatalar) o ’tkaziladi.
3.
Bosqichlar o ’rtasidan o ’tuvchi ordinatalarda absissalar o ’qidan kon massasi
va mos keluvchi bosqichga foydali qazilm a kattaliklarini
tashkil qiluvchi
shakllar o ’rta chiziqlari uzunligi joylashtiriladi.
4.
Shaklning yuzasining o ’rtasi oxirgi kesmalarini singan chiziq bilan ulab,
kon massasi yoki foydali qazilma ordinalar grafigini hosil qilamiz.
5.
Kon massasi ordinatasidan foydali qazilm a ordinatasini ayirib va hosil
b o ’lgan nuqtalam i singan chiziqlar bilan ulab qoplovchi tog’ jinsi grafigi
ordinatasini hosil qilamiz.
272
6
.
Qoplovchi tog’ jinsi ordinatasini foydali qazilma ordinatasiga bo’lib, joriy
qoplovchi tog’ jinsini koeffitsiyenti hosil qilamiz.
Belgilangan usul bilan yusalgan foydali qazilma va qoplovchi tog’ jinsi grafigi
quyidagi xususiyatlarga ega bo ’ladi.
1.
A bsista o ’qining har qanday nuqtasidagi ordinata
karyer chuqurligining
oshishida kon massasi maydonining (qoplovchi tog’ jinsi va foydali qazilma)
oshishini k o ’rsatadi.
2.
Ikkita ordinatalar orasidagi maydon va yuqoridan grafik bilan, pastan
absissa o ’qi bilan chegaralangan masofa kon massasi maydonining (qoplovchi
to g ’ jinsi va foydali qazilma) kon ishlarining chuqurlashish holatida mos
keladigan ordinalal balandlik nuqtalari orasidagi kattalikka teng.
3.
Har qanday ordinata va kordinata boshlanishi bilan chegaralangan va
yuqoridan
gafik bilan, pastdan absissa o ’qi bilan chegaralangan maydon mos
keladigan ordinata chuqurligi bilan chegaralangan karyer konturidagi kon
massasi (qoplovchi tog’ jinsi va foydali qazilma) maydoniga teng.
Q azib
olinadigan
qazilmalar
grafigi
quyidagicha
hisoblanadigan
m a’lum otlar (jadv. 7.2) b o ’yicha tuziladi.