• Samarqand – 2011 Ma’ruza № 1 Mavzu: Kirish. Programma ta’minoti strukturasi Reja
  • Tayanch iboralar
  • .Kontroller maxsus protsessor bo’lib tashqi qurulmalarni bobqarish uchun ishlatiladi
  • Adabiyotlar
  • Konfiguratsiya dispetcheri.
  • Vertual mashina dispetcheri
  • Fayl sistemasi dispetcheri.
  • Kirish tili.
  • O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi




    Download 297.39 Kb.
    bet1/5
    Sana10.04.2017
    Hajmi297.39 Kb.
      1   2   3   4   5


    O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS

    TA’LIM VAZIRLIGI

    Alisher Navoiy nomidagi Samarqand Davlat Universiteti mexanika-matemateka fakultiteti Axborotlashtirish texnalogiyalari kafedrasi

    “Tizimli va amaliy dasturlash” fanidan

    5480100 – Amaliy matemateka va informatika ta’lim yo’nalishi,

    3-kurs talabalari uchun



    Ma’ruzalar manti

    Mualliflar: dots.

    Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V.
    Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.
    Samarqand - Samarqand viloyatidagi shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi (1938 yildan). 1925-30 yillarda Respublika poytaxti. Oʻzbekistonning jan.gʻarbida, Zarafshon vodiysining oʻrta qismida (Dargʻom va Siyob kanallari orasida) joylashgan.
    Qobilov S. S.

    k.o’q. Samatov J. A.

    Samarqand – 2011

    Ma’ruza № 1

    Mavzu: Kirish. Programma ta’minoti strukturasi

    Reja:

    1. EHM arxitekturasi va programma ta’minoti.

    2. Tizimli va amaliy programma ta’minoti.

    3. Sistemaviy programmalash.

    4. Mashina, operatsion tizim va vositalar.

    Tayanch iboralar: Hisoblash tizimi, arxitektura, programma

    ta’minoti, platforma, kontroller, tizimli programma, operatsion sistema.



    Ma’ruza bayoni.

    Sistemaviy programma taminoti strukturasi.

    Programmalashtirish – bu ma’lumotlarni qayta ishlashni tashkil qilish jarayoni bo’lib programma tuzish ,u bilan bog’liq bo’lgan ma’lumotlar strukturasini tasvir-lash kodlashtirishni o’z ichiga oladi.Programma esa komandalarning tartiblangan ketma-ketligi bo’lib konkret masalaning yechim algaritmini tasviridir yoki boshqa-cha qilib aytganda pragramma pragrammalash tilining konstruksiyalari ketma-ket-ligidir.Har bir programma hisoblash tizimi muhitida bajariladi.

    Hisoblash sistemasi (HS) yoki tuzimi ikkita bir-biriga bog’liq bo’lgan, ajralmas qismlardan iborat, yani quydagi sxema yordamida ko’rsatish mumkin.

    Bu yerda AB – aparat vositalari

    (hardware) va PT – programma taminoti

    (software).

    Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi.
    Hisoblash sistemasining har

    bir kompanentasini yaratishning usuli vosita va texnalogiyalari mavjud.

    Aparat vositalarini tahlil qilishda tizim

    arxitekturasini bilish kerak.Arxitektura so’zi EHM ,hisoblash sistemasi yoki programma taminotiga nisbatan tizimni umumiy mantiqiy tuzilishi , ma’lumotlarni kodlash, texnik vositalar va programmalar majmui, ularning o’zaro hamkorligi , xususiyatlari va qo’llash pirinsiplarini bildiradi.Jahondagi ShEHM parkini 85-87% tashkil qiluvchi IBM PCga o’rindosh kompyuterlarni arxitekturasini qarasak uning umumiy ko’rinishi quydagichadir



    Bu yerda OX – operativ xotira QDQ – qattiq disk qurulmasi, YUDQ – yumshoq disk qurulmasi.Kontroller maxsus protsessor bo’lib tashqi qurulmalarni bobqarish uchun ishlatiladi.Shuning natijasida markaziy (bosh) protsessor quril-malarini boshqarishdan ozod bo’ladi.

    Maskur fanni o’rganish jarayonida biz asosan programma taminoti,uning turlari, tashkil qilish usuli, vosita va texnalogiyalari bilan tanishamiz. Programma taminoti ikki turga bo’linadi – sistemaviy va amaliy programma taminoti.

    SPT – sistemaviy,

    APT – amaliy programma taminotlari

    Bularning har biri o’z navbatida bir nechta

    bo’laklardan iborat.Masalan,



    Bu yerda OS – operatsion sistema (tizim), PS – programmalash tizimi, KDP – kontrol va diagnostika (tashhis) programmalari.APP – amaliy programmalar paketi, SPK – standart programmalar ko’mplekisi, FPT – foydalanuvchi tamonidan muayyan masalalarni yechish uchun tashkil qilngan programmalar.

    Har bir taminot turiga o’ziga xos usullar, programmalash texnalogiyalari mos keladi. Sistemaviy programmalash – bu umumiy programma taminotini yaratish jarayoni bo’lib OS, programmalash sistemalari, boshqaruvchi va tekshiruvchi (tashhislovchi) programmalarni tuzishga asosiy etibor beradi.Amaliy programmalash amaliy (tadbiqiy) programmalarni tuzish va taxlashga (atladka) mo’ljallangandir.

    Tizimli programmalash usul, texnologiya va vositalari haqida gapirsak u holda texnalogiyalardan modulli va strukturali programmalash, klassik va hozirgi zamon vizual dasturlash paradigmalari, vositalardan esa o’ya yuqori dasturlash tillari, mashina va mashinaga mo’ljallangan tillar, assemblerlar ham ishlatiladi.

    Umuman olganda OS, mashina va programma inustrumental vositalari va taminoti orasidagi aylanali diagramma yordamida tasvirlah mumkin.







    Sinov savollari:


    1. EHM arxitekturasi nima?

    2. EHM Programma ta’minoti turlari?

    3. Tizimli programma ta’minotiga nimalar kiradi?

    4. Amaliy programmalar qanday xususiyatga ega?

    5. Kontrollar – bu nima?

    6. Platformalarning qanday turlarini bilasiz?

    7. Diagnostika programmalarga misollar keltiring.

    Adabiyotlar

    [1], [7], [17], [21]



    Ma’ruza № 2

    Mavzu : Operatsion sistema turlari va tarkibi

    Reja :

    1. Operatsion sistema ta’rifi va xususiyatlari.

    2. ShK operatsion tizimlari kompanentalari.

    3. MS – DOS tizimi tarkbi.

    4. Windows sistemasi qulayliklari.

    Tayanch iboralar : Operatsion sistema, qism sistemalar, uzulish, bios .

    Boshlang’ich yuklash bloki, FAT, yadro, qobiq, drayver, reestr, dispatcher .



    Ma’ruza bayoni

    Operatsion sistema (OS) sistemaviy programma taminotining asosiy turlaridan biri bo’lib apparatura (mashina) atirofida ish muhitini tashkil qiladi va mashinaga to’g’ridan – to’g’ri murojat qiladi. Malumotlarni qayta ishlash jarayonida 4 ta bir – biri bilan bog’liq kompanenta: odam (foydalanuvchi), qurilmalar (mashina), programma va ma’lumot o’zaro hamkorlik qilsa, OS hu hamkorlikni boshqaradi.

    Shularni xisobga olib OS ga quydagicha tariff berish mumkin.

    Tarif: Operatsion sistema sistemaviy programma bo’lib foydalanuvchi va hisoblash tizimi orasidagi muloqatni tashkil qiladi va quydagi funksiyalarni bajaradi:



    • xotirani boshqarish ;

    • protsessorni boshqarish ;

    • jarayonlarni boshqarish ;

    • qurilmalarni boshqarish ;

    • fayillarni boshqarish.

    OS murakkab programma bo’lib bir nechta qismlardan (modullardan) iborat.Oddiy programma o’z ishini tamomlab qandaydir ma’lumot bersa, Os esa signallarni dinamik ketma – ketligini beradi.Bu boshqaruvchi signallar ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonini boshqaradi. Hozirgacha bir qancha turdagi OS lar ishlab chiqilgan.Ular turli mashina, arxitektura va platformalar,hisoblash tizimlari oilalari uchun mo’ljallangan.Mavjud hisoblash tizimlarni izohlarga bo’lsak har bir guruh uchun ko’plab OS ishlatiladi.

    Masalan : Shaxsiy kompyuterlar uchun : MS – DOS, Windows, OS/2warp, OS MAC,

    Ishchi stansiyalar uchun : Unix , Solaris ,Linux,…

    Super – EHM lar uchun : UNICOS , THE , System V,…

    SHEHM uchun sistemaviy programma taminotini 3 ta asosiy guruhga bo’lish mumkin : aparaturaga o’rnatilgan (bog’liq) programmalar (fermvare), aparatsion sistemalar (operating system) va programmalash sistemalari (muhitlari) – PS (programming system), fermvere doimiy xotira (PZU- ROM), aparaturada saqlanadi va juda kam holatlarda buzuladi.

    Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.

    ShEHM aparatsion sistemalari turli tipda bo’lishdan qatiy nazar, ularning umumiy konfiguratsiyasida fayl qism sistemasi tashqi qurilmalar drayverlari va komandali til protsessori mavjuddir.

    Shaxsiy kompyuterlar muhitida ishlatiladigan OS lardan bazilarini ko’rib chiqamiz va strukturasini tahlil qilamiz.

    MS-DOS (Microsoft Disk Operating System) 16 razriyadli ShEHEM lar uchun asosiy OS hisoblanadi.

    Bu tizim quydagi asosiy modullardan iborat.

    1.Kiritish / chiqarishning asosiy (bazaviy sistemasi(BIOS Basic Input/Output System, BCVV-Базавая система ввода (вывода). Bu model boshqa modullardan shu bilan farq qiladikim u doimiy xotirada (ROM- Read Only Memory, ПЗУ- постояанное запоминающе устройства) saqlanadi. BIOS mashina qurilmalarini avtomatik ravishda tok bilan ulangandan keyin tekshiradi. Uning ikkinchi funksiyasi ( asosiy ishi) DOS ning keyigi moduli- boshlang’ich yuklash blokini tashqi xotiradan operativ xotiraga yuklashdir. BIOS sistrma uzilishlarini ham qayta ishlaydi. Uzilish (интеррипт прерывание) – bu bajarilayotgan jarayonni unga nisbatan tashqi hodisa tasiri asosida vaqtinchalik to’xtatilishiga aytiladi. Asosan programmaviy va apparat uzilish turlari mavjud.

    2. Boshlang’ich yuklash bloki (Boot Record, Блок начальной загрузки-БНЗ).БНЗ tashqi xotiradan (sistrmaviy diskdan) MS-DOSning yana ikkita modulini yuklaydi.1)biosning kengaytirish mo’duli – BIO.COM va ikkinchisi uzu- lishlarni qayta ishlash – MSDOS.SYS modullaridir.

    3. Kamandali protsessor (command.com). Bu maxsus modul – programma bo’lib kloviatura yoki kamandali fayillardan kamondalarni qabul qiladi va bajaradi. DOS tashqi programmalari, amaliy programmalar va maxsus fayl – autoexec.bat faylini ham bajaradi .

    4. MS – DOS ning utilitalari – yordamchi programmalar. Bu programmalar maxsus ishlar, masalan, diskni farmatlash (farmat.com), tekshirish (chudsk.com), chop etish (print.com) va boshqalarni bajaradi.

    Ko’rsatilgan 1 – 3 modullar birgalikda aperativ xotiradan 60 Kb joy egallaydi.

    Bu tizimda OS uchun va amaliy programmalar uchun 640 Kb xotiraga murojat qilish ushun ruxsat beriladi. DS – DOS ning oxirgi (6,6.22) versiyalarida xotiraning yuqori va kengaytirilgan sohalaridan (qismlaridan) foydalanish mexanizmlari kiritildi.

    MS-DOS modullari quydagi tartibda ish boshlaydi.1)Bios 2)IO.SYS, MSDOS.SYS 3)COMPIG.SYS 4)COMMAND.COM 5)AUTOEXEC.BAT Keyinchalik .com, .exe, .bat.

    Windows. Bu oilaga kiradigan tizimlarni quydagi xususiyati mavjud :


    • tizim va yangi programmalar juda oson o’rnatiladi;

    • foydalanuvchi interfaysini yangi turi – grafik interfays ishlatiladi ;

    • fayl nomi uzum shakilda (256 simvolgacha) tashkil qilish mumkin ;

    • yangi qurulmalar (plug and play – “o’rnat va ishlat” pirinsipi asosida ) juda

    yengil kiritiladi ;

    • 32 raziryatli multi masalalik (мультизадачность) bir nechta programmalarni birgalikda ishlashni taminlaydi ;

    • Multimedia, telecominikatsiya, internet va masshtablanuvchi shriftlarni

    qollash.

    Windows aparatsion tizimi (N 95,98,2000,…) quydagi asosiy qsimlardan (modullardan) iborat.

    1.Windows yadirosi

    2. 32 bitli foydalanuvchi interfaysini boshqaruvchi qobiq – programma (проводник –yo’l boshchi )

    3.Reestr

    4.Konfiguratsiya dispetcheri

    5.Vertual mashina dispetcheri

    6.Fayl qism sistemasi dispetchiri

    7.Ilovalarni boshqarish moduli

    Yadro. Boshqaruvchi (asosiy) programma bo’lib o’z navbatida uch qismdan iborat.

    a) Karnel moduli. Kiritish – chiqarish, xotirani taxsimlash va jarayonlarni boshqaradi .

    b) User moduli. Sichqoncha, kloviatura, portlar, taymer boshqaradi, grafik interfeys elementlari (deraza, memyu, piktogramma) ni akslantiradi.

    v) GDI (Gaphik Divice Interface – Grafik prodseduralar (qurulmalar) interfeysi).Grafik prodseduralar ishini boshqaradi, manitor va pirintir drayverlari bilan hamkorlik qiladi.



    Drayver maxsus sistemaviy programma bo’lib aperatsion sistema va fizik qurulma hamkorligini taminlaydi.

    Drayverlardan, masalan, manitor, kloviatura, pirinter, manikulyatorlar drayverlarini misol keltirish mumkin.



    Provodnik . Bu modul (EXPLORER) asosan fayllar ustida amallar (funksialar)

    bajarish uchun ishlatiladi . Funksialardan fayllarni koryalash, ko’chirish, maxsus belgilar (yorliq,yarlik) bilan belgilash va boshqa amallarni ijro etish mumkin



    Reestr.(registry) Bu modulda qurilmalar, tizm konfiguratsiyasi va ilovalar haqida ma’lumot saqlanadi. Ma’lumotlarni o’qish va yozish uchun reestr redaktori (registry editor), yani regedit.exe ishlatiladi.Reestr asosan ikkita fayldan iborat

    a)User.dat – foydalanuvchilar haqida ma’lumotni saqlaydi

    b)System.dat – aniq qurilmalar va shu ShEHM haqida ma’lumot saqlaydi

    Windowsning har bir marta ishga tushirilganda (a) va (b) fayllarning nusqasi (user.dao va system.dao) hosil bo’ladi.Agar tizm noto’g’ri yuklansa restrni tahlil qilish mumkin.Agar ilovalar 16 – razryadli bo’lsa ma’lumotlarning bir qismi Win.ini, system.ini va Wingile.ini fayllariga ham joylashtiriladi.



    Konfiguratsiya dispetcheri.Dispetcher sistemani konfiguratsiyalash (ish muhitini tashkil qilish) va Plug and Play texnalogiasini tadbiq etib qurilmalarni ishini boshqarish uchun ishlatiladi. Bu dispecher asosiy dispetcher hisoblanadigan virtual mashina dispetcheri VMM 32 ning bir qismi hisoblanadi.

    Vertual mashina dispetcheri .Bumodul tizim jarayoni va ilovalarning har biri uchun resurslar ajratadi va quydagi ishlarni bajaradi.

    a) Protsestor vaqtini multi masalali rejimni tashkil qilish uchun ajratadi ;

    b) svopping, yani operativ xotiradan tashqi xotiraga va teskari, tashqi xotiradan operativ xotiraga xotira sahifalarini ko’chiradi ;

    v) kerakli paytda MSDOS rejimiga o’tib tizim resurslarini monopol egallashga sharoit yaratadi.



    Fayl sistemasi dispetcheri. Fayl qism sistemasining kompanentalariga murojat qilish uchun maxsus dispatcher (IFS – Installable File System – диспетчер устанавливаемой файлвой системы ) ishlatiladi.Bundan tashqari qism sistemaga quydagi drayverlar ham kiradi :

    • 32 bitli FAT drayveri ;

    • 32 bitli SD – ROM (SDFS) drayveri ;

    • 32 bitli redirektor (fayllarni izlash, ochish, o’qish, yozish va o’chirish

    drayveri ) , yani VREDIR.VXD. Bu drayver Windows NT serverga ulanish uchun ham qo’llaniladi ;

    - 32 bitli NWREDIR.VXD rederektori orqali Novell Net Ware tarmoq serverlariga ulanish mumkim ; (Applications – приложения - ilovalar).

    - Blokli kiritish – chiqarish qism sistemasi har bir ilova virtual mashina shaklida

    tashkil qilinib maxsus programmasi tamonidan boshqariladi.



    Sinov savollari :

    1. Operatsion sistema qanday funksiyalarni bajaradi ?

    2. MS – DOS tizimi modullar to’plamini keltiring .

    3. Uzilish nima ?

    4. BIOS – ning asosiy vazifalari nimalardan iborat ?

    5. FAT jadvallar nima uchun ishlatiladi ?

    6. Konsol dirayveri qanday ishlarni bajaradi ?

    7. Windows muhitining xususiyatlarini tushuntiring .

    Adabiyotlar

    [7], [12], [13], [17], [19]



    Ma’ruza № 3

    Mavzu : Tizimni konfiguratsiyalash usullari

    Reja :

    1. Operatsion tizim muhiti

    2. Muhitni tashkil qilish sxemasi .

    3. Config.sys va autoexec.bat fayillari .

    4. Windows sistemasi ish muhitini tashkil qilish .

    Tayanch iboralar : Operatsion muhit , muhit sxemasi konfiguratsiya fayillari,

    boshqarish paneli , parametrlarini o’rnatish , interfeys .



    Ma’ruza bayoni

    Har bir operatsion sistema atrofida bir nechta operatsion muhitlar

    (операционная среда, operational enviroument) tuzish mumkin. Har bir muhit

    o’zining foydalanuvchilar guruhi va shu muhitda yechiladigan masalalar to’pla-

    miga ega. Muhitni problema(muammo)ga mo’ljallangan muhit ham deyiladi.

    Operatsion qism tarkibibida bir nechta qism sistema (subsystem) ham ajratish

    mumkin. Operatsion muhitlar tashkil qilishda asosan quyidagi sxemalardan

    foydalanish mumkin.



    Rasm. OS tuzish va qo’llash usullari.

    Rasmda aylanalarga turli pog’onalar (EHMdan toki muammoga mo’ljallangan muhitgacha) ga to’g’ri keladi. (a) va (b) sxemalarda OS dan yadro ajratiladi. Bu yadro (Kernel) apparatura funksiyalarni davom ettiradigan maxsus funksiyalar to’plamidir. Yadro asosida turli tipdagi qism sistemalar tashkil qilinadi.

    OS yadrosi va qism sistemalarning asosida monitor (boshqaruvchi programma) yotadi.

    Sxemaning (b) qismida OS ning funksiyalari yana ham ko’proq maydalab taqsimlangan. Bitta EHMda bir vaqtning o’zida bir nechta qism sistemalar ishlaydi, har bir qism sistema o’zinin OS iga ega bo’lishi mumkin. Bunday mexanizmga vertual mashina (virtual machine) deyiladi. Bu holatda bir nechta OS larning parallel ishlashini virtual mashinalar interfeysi mexanizmi muofiqlashtiradi(koordinatsya qiladi).

    SHEHM foydalanuvchisi uchun qulay ish muhitini tashkil qilish OS ga asoslangan holda konfiguratsyalash (ish muhiti) va boshlang’ich parametrlarni

    o’rnatish katta rol o’ynaydi.

    MS-DOS tizimida ikkita config.sys va autoexes.bat fayllari ish muhitini tashkil qiluvchi va asosiydir. Hamma vaqt shu fayllar birinchi qatorda tekshiriladi va bajariladi.

    Config.sys- fayli yordamida OS qulayliklari kengaytiriladi va tashqi qurilmalar parmetrlarini o’zgartirish mumkin. Yangi drayverlar qo’shiladi va ochiladigan fayllar soni ham ko’rsatiladi.

    Autoexec.bat – faylida komandalar, kerakli programmalar, OS taklif formati va boshqa paketli fayllar ko’rsatiladi. Autoexec.bat fayllarni bitta yoki bir nechta foydalanuvchi ishlash uchun ham tuzish mumkin. Bu holda har bir foydalanuvchi uchun kod va boshqa identifikatorlar o’rnatish kerak. Bu malumotlar aniqlangandan keyin foydalanuvchi uchun qulay va tushunarli ish

    muhiti hosil bo’ladi.

    Konfiguratsya fayllarini hosil qilish uchun maxsus komandalar to’plash ishlatiladi. Ularning soni ko’p emas, har bir komanda umumiy ko’rinish, parametr va boshqaruvchi fayllarga ega bo’lishi mumkin.

    Windows tizimi muhitida bu ikkitta fayl ishlatilsa ham, ular katta rol o’ynamaydi. Bu tipdagi operatsion tizimlarni konfiguratsya qilish uchun

    Настройка (setting) nomli panelni bosh menyudan topib ishlatish kerak.

    Boshqarish paneli(панелъ управления-control panel ) yordamida kerakli

    piktogrammani tanlab olib, ularni bajariladigan funksyalarini o’rganib asosiy

    parametrlarini o’rnatish mumkin. Ish muhitini tashkil qilishda quyidagilarga etibor berish kerak:

    - vaqt va tovush;

    - internet, klviatura va modem;

    - multimediya vositalari, parol va foydalanuvchilar uchun mustaqil ish

    muhiti;

    Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.

    - printer, shriftlar, til va standartlar va hakozolar.



    Sinov savollari :

      1. Operatsion muhit nima ?

      2. Muhitni tashkil qilish sxemalarini tahlil qiling.

      3. Kofiguratsya fayillari qanday tuziladi ?

      4. Interfeys turlarini tushuntiring .

      5. Windowsning ish muhiti qanday tashkil qilinadi ?

    Adabiyotlar

    [7], [12], [13], [17], [19]



    Ma’ruza № 4

    Mavzu: Programmalash tizimlari

    Reja:

    1. Programmalsh tizimi va uning tarkibi.

    2. Integrallashgan muhitlar.

    3. Transliyatorlar turlari.

    4. Assemblerlar va yuklovchilar.

    Tayanch iboralar: programmalash tizimi, komponentalar, integrallashgan muhitlar, transliyator, kampilyatsiya, interpretatsiya, assembler.

    Ma’ruza bayoni.

    Sistemaviy programma ta’minotining yana bir komponentasi programmalash sistemasidir.



    Programmalash tizimi programmaviy sistema bo’lib, bitta yoki bir nechta kirish (boshlang’ich ) tillari yordamida programmani tuzish va ijro etishni taminlaydi.

    Tizimlar bir yoki ko’p tilli bo’lishi mumkin. Ko’p tilli tizimlar yordamida biz programmani bo’laklarini har xil til yordamida loyihalashimiz mumkin. Bunday tizimlarda yangi tillarni qo’yish imkoniyati ham beriladi.

    Til deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Tilni oʻrganuvchi sohaga tilshunoslik deyiladi. Jahon tillari miqdorini aniqlash uchun til va sheva orasida farq oʻrnatish zarur.

    Programma nuqtai nazardan programmalash tizimi modullar to’plamidan iborat. Har bir modul maxsus funksyalar (ishlar,vazifalar) ni bajaradi. Zamonaviy tizimlar quyidagi komponentlardan iborat:

    a) Kirish tili. Bu til yordamida programma tuziladi.

    b) Translyator. Kirish tilida yozilgan programmani mashina yoki boshqa tilga tarjima qiluvchi maxsus programmaviy modul(tizim).

    d) Tahrirlovchi. Programma matnini tashkil qilish va matn ustida turli

    amallarni bajaruvchi qismprogramma.

    e) Taxlovchi. Programmani tekshirish bosqichlarini shu modul yordamida bajarish mumkin.taxlashning statik (matn tahlili) va dinamik (boshlang’ich malumotlar bilan programma ishini tekshirish) turlari mavjud.

    f) Optilizator. (Optimallovchi). Programma tarjima qilingandan keyin

    hamma vaqt ixcham va qulay bo’lmaydi. Hosil hosil bo’lgan obekt modullarni optimallashtirish ( ixchamlash, to’g’irlash, unumdorligini oshirish ) shu modul yordamida bajariladi.

    g) Dispetcher.foydalanuvchi bilan muloqat qilish va boshqa modullarni ishini boshqarish uchun ishlatiladigan modul. Dispetcherni monitor ham deyiladi.

    h) Yordamchi qismsistema.(Help subsystem)

    Tizimni kirish tili, xatolar haqida ma’lumot va foydalanuvchilar guruhlari uchun turli yordamchi malumotlarni saqlaydi.

    Bulardan tashqari, har bir programmalash tizimi boshqa komponentalarni o’z ichiga olish mumkin.


      1   2   3   4   5


    Download 297.39 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

    Download 297.39 Kb.