Suyuqlikli bosim o‟lchash asboblari




Download 1,96 Mb.
Pdf ko'rish
bet46/75
Sana06.12.2023
Hajmi1,96 Mb.
#112256
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   75
Bog'liq
1-ìàúð¢çà Êèðèø

11.2.Suyuqlikli bosim o‟lchash asboblari 
 
Suyuqlikli asboblar 
o‟zining to‟zilishi va 
ishlatilishining soddaligi hamda o‟lchashining deyarli 
aniqligi bilan tavsiflanadi. 
Bu asboblar tajriba va texnikaviy o‟lchovlarda 
keng qo‟llanadi. Asbob turli ishchi suyuqliklar, 
ko‟pincha simob, suv va spirt bilan to‟ldiriladi. 
Ikki 
naychali 
(U 
simon) 
manometr 
va 
manovakkummetrlar 

harfi 
shaklidagi 
shisha 
naychadan iborat. Naycha to‟g‟ri chizilgan shkalali 
taxtachaga biriktirilgan (11.1-rasm). 
Bu turdagi asboblarning ishlash prinsipi tutash 
idishlar qonuniga asoslangan. Naychalarning biri 
ortiqcha bosimi o‟lchanayotgan hajmga ulanadi. Agar 
naychaning ochiq qismidagi suyuqlik ustunining 
gidrostatik bosimi ikkinchi qismidagi bosim bilan mos 
kelsa, tizim muvozanat holatda bo‟ladi. Shunday qilib, 
quyidagi ifodani yozish mumkin. 
)
(
1







HSg
S
P
S
P
атм
абс
(11.5) 
bu еrda Р
мут
- o‟lchanayotgan bosim, N/m
2
; Р
атм
-atmosfera 
bosim, N/m
2
; S – naycha kesimining yuzasi, m
2
; Н – suyuqlik 
sathining (ustun uzunligining)farqi, m; р – suyuqlikning zichligi, kg/m
3
; р
1
- manometrning 
suyuqlik ustidagi muhit zichligi, kg/m
2
; g – tezlanish kuchim, m/s
2

Demak, 
)
(
1





Hg
P
P
атм
абс
(11.6) 
Yoki 
)
(
1






Hg
P
P
P
атм
абс
орт
(11.7) 


70 
Agar manometrdagi suyuqlik ustida gaz bo‟lsa, u holda: 

Hg
P
P
P
атм
абс
орт



Sathlar farqi naychaning ung va chap tomonidagi shkala bo‟yicha 
ko‟rsatkichlari yigindisi kabi aniqlanadi, ya„ni
2
1
h
h
H


(11.8) 
Bosimlar 
farqini 
o‟lchashda suyuqlikli differensial ikki naychali 
manometrining bir tomoniga (musbat) katta bosim, ikkinchi tomoniga esa (manfiy) 
kichik bosim beriladim. Musbat va manfiy tomonlardagi suyuqlik sathining farqi 
o‟lchanayotgan bosimlar farqiga proporsional. 
)
(
1
2
1







Hg
P
P
P
(11.9) 
Ikki naychali manometrlarga bir qator hatolar xosdir. Bunga sabab sayuklik 
meniskining holatini noaniq hisoblanishi, atrof muhit haroratining o‟zgarishi, 
kapillyarlik hodisalari va hokazo. Hatolarning ko‟pchiligi tuzatishlar orqali e„tiborga 
olinishi mumkin. Suyuqlikli ikki naychali asboblarning kamchiligi – ikki marta 
hisob olib borishning zarurligidadir, buning natijasida o‟lchashning hatosi 
ko‟payadi. 

Download 1,96 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   75




Download 1,96 Mb.
Pdf ko'rish