• Toshkent -2014 Reja: Kirish.
  • Xulosa. Mavzu yuzasidan test savollari. Foydalanilgan adabiyotlar
  • 1.Ma`muriy huquqiy munosabat tushunchasi,xususiyatlari va tarkibi Ma’muriy-huquqiymunosabatlar
  • Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningxususiyatlari
  • Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningtarkibi
  • Ma’muriy huquq bilan tartibga solinadigan munosabatlar asosan quyidagilardan iborat
  • Ma’muriy-huquqiy munosabatlar va ularning turlari.
  • Turlari: Yakka (individual)
  • Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningvazifasivafunksionalbelgilanishigako‘ra: Tartibgasoluvchi
  • Muhofazaqiluvchi
  • 3. Vertikal va gorizontal munosabatlar Vertikal munosabatlar
  • 4.Ma`muriy huquqning huquqning boshqa tarmoqlari bilan o`zaro munosabati Konstitutsiyaviy huquq bilan o‘zaro munosabati
  • Moliya huquqi bilan o‘zaro munosabati
  • Mehnat huquqi bilan o‘zaro munosabati
  • Jinoyat huquqi bilan o‘zaro munosabati
  • Fuqarolik huquqi bilan o‘zaro munosabati.
  • Mavzu yuzasidan test savollari
  • Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
  • Referat mavzu: Ma’muriy huquqiy munosabatlar Bajardi: Fozilova G. Toshkent -2014 Reja: Kirish




    Download 93.33 Kb.
    Sana16.03.2017
    Hajmi93.33 Kb.


    O’zbekiston Respublikasi

    oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

    Mirzo ulug’bek nomidagi

    o’zbekiston milliy universIteti


    REFERAT

    Mavzu: Ma’muriy huquqiy munosabatlar

    Bajardi: Fozilova G.
    Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V.
    Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.

    Toshkent -2014


    Reja:

    Kirish.


    1. Ma`muriy huquqiy munosabat tushunchasi,xususiyatlari va tarkibi




    1. Ma`muriy huquqiy munosabat turlari




    1. Gorizontal va vertikal munosabatlar




    1. Ma`muriy huquqning huquqning boshqa tarmoqlari bilan o`zaro munosabati


    Xulosa.
    Mavzu yuzasidan test savollari.
    Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati.


    O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasi


    Kirish

    Ma’muriyhuquqO‘zbekistonRespublikasihuquqtiziminingasosiytarmoqlaridanbiribo‘lib, jamiyatvadavlathayotiningturlisohalaridaboshqaruvfaoliyatibilanbog‘liqholdayuzagakeladiganijtimoiymunosabatlarnihuquqiytartibgasolishningasosinitashkiletadi.

    Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
    Konstitutsiya (lot. constitutio - tuzilish, tuzuk) - davlatning asosiy qonuni. U davlat tuzilishini, hokimiyat va boshqaruv organlari tizimini, ularning vakolati hamda shakllantirilish tartibi, saylov tizimi, fuqarolarning huquq va erkinliklari, shuningdek, sud tizimini belgilab beradi. K.

    Ma’muriyhuquq - budavlatorganlariningijroetuvchivafarmoyishberuvchifaoliyatinitashkiletishhamdaamalgaoshirishdapaydobo‘ladiganijtimoiymunosabatlarnitartibgasoluvchihuquqiynormalarmajmuidir.

    Ma’muriyxuquqo‘ziningtabiatigako‘radavlatxokimiyatiningamalgaoshirishnitartibgasolishga, barchaxokimlikorganlariningfaoliyatlariniqonunninganiqdoirasigakiritishgada’vatetilgan. Hokimlikfunksiyalariningsarhadlarini, ularnisaqlashnitartibgasolish, boshqaruvningbuyruqbozlikshakllarigaqarshiturishgayordamberuvchiyuridikmexanizimlarnibelgilash, buesama’muriyhuquqningmuhimelimentlaridanbirihisoblanadi. Hokimlikqiluvchituzilmalarningichkitashkiliyfaoliyatisohasidagimunosabatlarnivadavlatningnazoratfaoliyatinima’muriyhuquqamalgaoshiradi.

    Ijroetuvchihokimiyatfaoliyatijarayonidapaydobo‘luvchimunosabatlardantashqarima’muriyhuquqsohasigaxokimiyatbarchaturlarivabarchadavlatorganlariningichkitashkiliyfaoliyatlari, shuningdek, davlatningnazoratfaoliyatihamkiradi. SHunarsatanolinganki, ma’muriyhuquqdavlatboshqaruviningo‘zigaxosxususiyatlarinivaprinsiplari (davlatfaoliyatiningboshqaturlaribilanmunosabati, davlatboshqaruviorganlariningtuzilishi, tashkiletilishtartibi, qaytatashkiletilishivatugatilishi, maqsadi, vazifasi, kompetensiyasivaularninghuquqiyahvoliningfaoliyatlariishtartiblariningboshqatomonlari)nibelgilabberib, fuqarolarningma’muriy-huquqiyahvollarini, ularningburchmajburiyatlarinitartibgasolishgako‘proqe’tiborberadi. Respublikamizqurishgakirishganfuqarolikjamiyatidadavlatningasosiymaqsadi-fuqarolarninghuquqlarinivaqonuniymanfaatlarinita’minlashdir. Fuqaroma’muriy-huquqiyboshqarishningob’ektiemas, balkima’muriyhuquqningasosiysub’ektidir.

    Huquqiymunosabatlarnima’muriy-huquqiytartibgasolishusuliningo‘zigaxosligitomonlarningnotengligihisoblanadi: birtomonningirodasiodatdaikkinchitomonningirodasiustidanhukmronlikqiladi. Birtomonodatdaikkinchitomonganisbatandavlat-hokimiyatchilikvakolatlaribilanta’minlanganbo‘ladi, boshqarmagaxosqarorlarqabulqiladi, boshqatomonningharakatlariustidannazoratniamalgaoshiradi, qonunbilannazardatutilganhollardamajburqilishchoralariniqo‘llashimumkin.

    Ma’muriy-huquqiyusulgafaqattomonlarningtengsizligiginaxosemas, kelishuvbo‘lgantaqdirdaqabulqilishmumkinbo‘lganda, uroziliknihamtanoladi.

    1.Ma`muriy huquqiy munosabat tushunchasi,xususiyatlari va tarkibi
    Ma’muriy-huquqiymunosabatlar – budavlatboshqaruvinitashkiletishvaamalgaoshirishjarayonidayuzagakeladiganvama’muriy-huquqiyme’yorlarbilantartibgasolinganijtimoiy-huquqiymunosabatlarningbirturidir.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningxususiyatlari


    • bumunosabatlardavlatboshqaruvijarayonida (yokisohasida) yuzagakeladi;

    • bumunosabatlarningmajburiysub’ektibo‘libdavlatnomidanommaviy-huquqiymanfaatlarniko‘zlabharakatqiluvchidavlatboshqaruvi (ijrohokimiyati) organlarihisoblanadi;

    • bumunosabatlarhokimiyat-bo‘ysinuvvatomonlarningyuridiktengemasligibilantavsiflanadi;

    • bumunosabatlarommaviyyokiindividualmanfaatlarniqondirishmaqsadidaboshqaruvvazifalarivafunksiyalariniamalgaoshirishbo‘yichayuzagakeladi;

    • bumunosabatlartashkillashtirishxususiyatigaega, ya’niulardavlatboshqaruviningboshqaruvob’ektigatashkillotchilikta’siridoirasidayuzagakeladi;

    bumunosabatlarqonuniyliknita’minlashningalohidahuquqiytartibivao‘zininghuquqiyhimoyasibilanajralibturadi.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningtarkibi

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningsub’ektibo‘lib, undaishtiroketuvchitomonlar, ya’niboshqaruvjarayonidama’lumbirvakolatgaegabo‘lgan (davlatboshqaruvorganlari, mansabdorshaxslar) yokiboshqachama’muriy-huquqiymaqomgaegabo‘lganshaxslar (fuqarolar, jamoatbirlashmalari) hisoblanadi.

    Munosabatsub’ektlarima’muriy-huquqiylayoqattalablarigajavobberishi, ya’nima’muriy-huquiymunosabatlardaishtiroketaolishimkoniyatigabo‘lishi, ma’muriy-huquqiynormalarbilanbelgilanganhuquqvamajburiyatlargaegabo‘lishilozim.

    Ma’muriy huquq bilan tartibga solinadigan munosabatlar asosan quyidagilardan iborat:

    1) tashkiliy jihatdan biri ikkinchisiga bo‘ysunadigan davlat organlari (O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan vazirliklar, qo‘mitalar, hokimliklar) o‘rtasidagi munosabatlar;

    2) bir-biriga bo‘ysunmaydigan davlat boshqaruv organlari (ikki vazirlik, ikki hokimlik va hokazo) o‘rtasidagi munosabatlar;

    3) davlat boshqaruv organlari va ularga bo‘ysunadigan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar o‘rtasidagi munosabatlar;

    4)davlat boshqaruv organlari va jamoat birlashmalari (kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar, xotin-qizlar, faxriylar va yoshlar tashkilotlari, ijodiy uyushmalar va boshqalar) o‘rtasidagi munosabatlar;

    Siyosat (arab. سياسة (siyasa) - ot tarbiyalash, ot boqish) - davlatni boshqarish sanʼati. Siyosat biror guruh, jamiyatni boshqarish jarayonidir. Ushbu jarayonda tegishli guruh vakillari ham qatnashishadi.

    5)davlat boshqaruv organlari va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlar

    2.Ma’muriy-huquqiy munosabatlar va ularning turlari.
    Ma’muriy – huquqiy munosabat deganda, ma’muriy -huquqiy norma bilan tartirbga solingan, taraflar ma’muriy- huquqiy normalar vositada o‘rnatilgan hamda kafolatlangan o‘zaro majburiyatlar va huquqlar egasi bo‘lib maydonga chiqadigan boshqaruv sohasidagi ijtimoiy munosabatlar tushuniladi.

    1)Ma’muriy- huquq munosabatlar turli mezonlar bo‘yicha tasniflanadi. Ularga, avvalo, ijro etuvchi hokimiyat organlarining u yoki bu ob’ektga boshqaruv yoki tartibga solish xususiyatiga ega bo‘lgan ta’sir ko‘rastishidan iborat yuridik imkoniyati kiradi

    2)Yuridik xususiyatga ko‘ra, ma’muriy-huquqiy munosabatlar ishtirokchilarining o‘zaro munosabatlari vertikal va gorizontal huquqiy munosabatlarga ajratiladi.

    Mezon (arab. - tarozi) - 1) zodiak yulduzlar turkumi (Libra). Ung yorugʻ yulduzi 2,6 vizual yulduz kattaligida Ilon, Ilon eltuvchi, Aqrab, Sunbula yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda qish oxiri, bahor va yoz boshlarida koʻrinadi;
    Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish - q. Mansabdorlik jinoyatlari, Xizmat mansabini suiisteʼmol qilish.

    1) Vertikal huquqiy munosabatlar ma’muriy-huquqiy boshqaruvning hamda sub’ekt va ob’ekt o‘rtasida yuzaga keladigan davlat boshqaruv faoliyati uchun xos bo‘lgan subordinatsiya aloqalarning mohiyatini eng ko‘p darajada aks ettiradi. Odatda hokimiyat munosabatlari deb ataladigan munosabatlar aynan shu munosabatlardir.1

    2) Gorizontal huquqiy munosabatlar deganda, taraflar amalda va yuridik jihatdan teng huquqli bo‘ladigan munosabatlar tushuniladi. Binobarin, ularda bir tarafning boshqa taraf uchun bajarilishi majburiy bo‘lgan yuridik hokimiyat ko‘rsatmalari bo‘lmaydi.

    3) Ishtirokchilarning tarkibiga ko‘ra, huquqiy munosabatlar apparat ichkarisidagi va tashqarisidagi munosabatlarga bo‘linadi. Birinchi holda mavjud bo‘lishi shar bo‘lgan (majburiy) sub’ekt (ma’muriy hokimiyat egasi, apparat bo`g`ini) apparatning boshqa bo`g`inlari (organlar, xizmatchilar va boshqalar) bilan munosabatga kirishadi. Ushbu huquqiy munosabatlar ijro etuvchi hokimiyat organlari tizimini, organlar va xizmatchilarning vakolatlarini, ularning o‘zaro munosabatlarini apparat ichidagi ishlar shakli va usullarini belgilovchi ma’muriy-huquqiy normalarga asoslanadi. Ikkinchi holda, majburiy sub’ekt fuqarolar, davlatga qarashli bo‘lmagan tashkilotlar, davlat korxonalari va muassasalar bilan hamkorlik qiladi.2



    Turlari:

    1. Yakka (individual)

    Ularqatorigama’muriy-huquqiymaqomgaegabo‘lganbarchajismoniyshaxslar (fuqarolar, fuqaroligibo‘lmaganshaxslar, xorijiyfuqarolar, davlatxizmatchilari, mansabdorshaxslarvah.k.), shuningdek, ijrohokimiyatiningmansabdorshaxslarikiradi.

    1. Jamoaviy

    Yuridikshaxslar, shuningdek, turlidavlatorganlarikiradi.

    Ob’ekt” so‘zilotinchaso‘zdanolinganbo‘lib, “mavzu” deganma’nonianglatadi. Harqandayhuquqiymunosabatma’lumbirjarayonlarnitartibgasolishgaqaratilganmuayyanbirvazifanibajaradi. Shusababliob’ektsizhuquqiymunosabatbo‘lishimumkinemas.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningob’ektibo‘lib , ma’muriyhuquqsub’ektlariningharakatlari (qarorlari), ularningijobiyyokisalbiyxulq-atvorihisoblanadi.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningmazmunini – ma’muriyhuquqsub’ektlarininghuquqlari, majburiyatlari, javobgarligi, taqiqlar, cheklovlartashkiletadi.

    HuquqshunosolimD.N.Baxrax, ma’muriy-huquqiymunosabatlarningmazmunigayuqoridagilardantashqari, ularniamalgaoshirish, ijroetish, ulargarioyaetishvahimoyaqilishningprotsessual-huquqiytartibinihamkiritadi.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarmazmuniningasosiyelementibo‘libommaviyhuquqlarvamajburiyatlartashkiletadi. Sub’ektlarmazkurhuquqlarvamajburiyatlarniamalgaoshirishorqaliommaviy-huquqiymunosabatlarishtirokchilarigaaylanadi.



    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningvazifasivafunksionalbelgilanishigako‘ra:

    Tartibgasoluvchi

    Huquqsub’ektlariningmo‘tadilxulq-atvori, huquqqamuvofiqxatti-harakatlariningnatijasidayuzagakeladiganmunosabatlar. Mazkurmunosabatlaryordamidajismoniyshaxslarvatashkilotlarningmaqsadgamuvofiqfaoliyatigaerishiladi.



    Muhofazaqiluvchi

    Huquqbuzarliknisodiretishvabuuchundavlatningmajburlovchoralariniqo‘llashzaruriyatiasosidayuzagakeladiganmunosabatlar.



    Faoliyatning yo‘nalishiga ko‘ra3:

    Ichki

    Davlat boshqaruvi organlari ichki faoliyatining doirasida yuzaga keladigan munosabatlar (masalan, tuzilmaviy va kadrlar masalasini hal etish, boshqaruv apparati xodimlarining majburiyatlarini, ularning javobgarligini belgilash)



    Tashqi

    Boshqaruvning tashqi sohasi doirasida, ya’ni boshqaruv ob’ektlariga nisbatan bevosita boshqaruv funksiyalarini amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan munosabatlar.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatsub’ektlariningo‘rtasidagimunosabatlarningmazmunigako‘ra 2ga bo`linadi:

    1) Vertikal

    2) Gorizontal
    3. Vertikal va gorizontal munosabatlar
    Vertikal munosabatlar4

    Vertikalma’muriy-huquqiymunosabatlaraynanhokimiyatmunosabatlaridir. Mazkurmunosabatlarbo‘ysinuvmavjudbo‘lgantomonlaro‘rtasidayuzagakeladihamdafuqarolik-huquqiymunosabatlardanfarqqilganholda, ulardatomonlarningtengligimavjudemas. Vertikallikdeganda – birtomondayuridik-hokimiyatvakolatlarimavjudligini, ikkinchitomondaesabundayvakolatlarningmavjudemasligini (masalan, fuqarolar) yokivakolatdoirasitorroqekanligi (masalan, quyituruvchiorgan) tushunishlozim. Aynanvertikalma’muriy-huquqiymunosabatlardaboshqaruvsub’ektininguyokibuob’ektgabevositaboshqaruvta’siriamalgaoshiriladi.

    Davlatboshqaruvisohasidagima’muriy-huquqiymunosabatlarningvertikalliginianglatuvchiquyidagixususiyatlarniko‘rsatibo‘tishimizmumkin:


    • vertikalmunosabatlarningasosiy (bosh) ko‘rsatkichihisoblangan – “tomonlartengsizligi”ningmavjudligi; boshqaruvsub’ektidayuridik-hokimiyatvakolatlariningmavjudligi;

    • tomonlarningtengsizligibirtomoning (boshqaruvob’ekti) ikkinchitomonga (boshqaruvsub’ekti) bo‘ysinishi, ya’ni “hokimiyat - bo‘ysinuv”gaasoslanishi;

    • ma’muriy-huquqiymunosabatlardabo‘ysinuvhammavaqthamaniqnamoyonbo‘lmaydi. Masalan, fuqaroyokinodavlattashkilotiboshqaruvsub’ektiga (ijrohikimiyatiga) tashkiliyjihatdanbo‘ysinmaganyoxudijrohokimiyatiorganlarininghammasihamto‘g‘ridan-to‘g‘ribo‘ysinuvgaegaemas. Lekinmazkurhollardahamtomonlarningtengsizligiyaqqolnamoyonbo‘ladi;

    • davlatboshqaruvisohasidabo‘ysinuvto‘g‘risidagapirganda, birinchinavbatdatashkiliyjihatdanbo‘ysinuvninazardatutishlozim;

    • vertikalxususiyatdagiaksariyatma’muriy-huquqiymunosabatlarbo‘ysinuvmavjudbo‘lmagantomonlaro‘rtasidahamyuzagakelishimumkin. Lekinbuholdaham, birtomono‘zvakolatidoirasidao‘zigabo‘ysinmaganikkinchitomonuchunmajburiybo‘lganhuquqiyaktniqabulqilishimumkin;

    • davlatboshqaruvisohasidakontrol-nazoratfaoliyatikengdoiradaamalgaoshirilib, uningsub’ektlarisifatidaijrohokimiyatiorganlari (mansabdorshaxslar)ningo‘zinamoyonbo‘ladi. Masalan, maxsustashkiletiladigandavlatorganlaritomonidanamalgaoshiriladiganma’muriynazoratyuridik-hokimiyatxususiyatigaegabo‘lib, tashkiliyjihatdanbo‘ysinmaganboshqaruvob’ektlariganisbatanamalgaoshiriladi;

    ma’muriy-huquqiyme’yorlardako‘rsatibo‘tilgantalablardoirasidaboshqaruvsub’ektlariulargabo‘ysinmaganshaxslarga (fuqarolarga, nodavlattuzilmalariga) o‘zlariningyuridik-hokimiyatirodasiniifodaetishimumkinvah.k.lar.

    Gorizontal munosabatlar

    Gorizontalma’muriy-huquqiymunosabatlardabirtomonningikkinchitomonganisbatanyuridik-hokimiyatirodasiningustunligimavjudemas. Ma’lumbirma’noda, gorizontalma’muriy-huquqiymunosabatlardatomonlartenghisoblanadi. Gorizontalma’muriy-huquqiymunosabatlarvertikalma’muriy-huquqiymunosabatlarsingariko‘ptarqalganemas. Chunkiularqaysidirma’nodama’muriy-huquqiytartibgasolishdoirasidanchetgaqolgan. Lekindavlatboshqaruvisohasidabundaymunosabatlarningyuzagakelishimumkin.

    Davlatboshqaruvisohasidagima’muriy-huquqiymunosabatlaro‘rtasidagorizontalmunosabatlarniajratibolishmushkuldir. CHunkiularvertikalmunosabatlarsingariyaqqolnamoyonbo‘lmaydi. Lekinboshqaruvamaliyotigaasoslanib, gorizontalma’muriy-huquqiymunosabatlargaquyidagilarnikiritishmumkin:


    • bevositaboshqaruvta’sirigako‘maklashuvchimunosabatlar. Bumunosabatlarvertikalmunosabatlargaxizmatqiladi, ya’nibirtomonlamayuridik-hokimiyatqaroriniqabulqilishuchunshart-sharoitlaryaratibberishgaqaratiladi. Gorizontalmunosabatlarbirdarajadabo‘lganboshqaruvsub’ektlario‘rtasidayuzagakeladi. Masalan, birgalikdame’yoriyhujjatniqabulqilishuchuntayyorgarlikko‘rish; hamkorlikdaboshqaruvharakatlariniamalgaoshirish; birgalikdaqo‘shmatadbirlarni (majlislarni) olibborish; idoralararo, maslahatyokimuvofiqlashtiruvchikengashlarnitashkiletishbo‘yichamunosabatlar;

    • bevositaboshqaruvta’siriamalgaoshirilgandankeyinyuzagakeladiganmunosabatlar, ya’nibirtomonlamatartibdaqabulqilinganqarorningsamaraliijroetilishigasharoitlaryaratibberishbo‘yichayuzagakeladiganmunosabatlar;

    • ma’muriy-protsessualxususiyatdagimunosabatlar.Bundaymunosabatlardahamtomonlartenghuquqlidarajagaegabo‘ladi. Masalan, fuqarolarningshikoyatlarini, ma’muriyhuquqbuzarlikishlariniko‘ribchiqishjarayonidayuzagakeladiganmunosabatlar. Bumunosabatlarningmazmuninima’muriy-huquqiynizolarniko‘ribchiqishtashkiletadi;

    turlixildagishartnomashakligaegabo‘lganma’muriy-kelishuvxususiyatigaegabo‘lganmunosabatlar.Masalan, uyokibulavozimdagiishgaqabulqilishto‘g‘risidaoldindankelishuv.

    Muomala layoqati shaxsning ma’lum bir qobiliyati sifatida quyidagi elementlardan tashkil topgan bo‘lishi mumkin:



    • o‘zlariga tegishli bo‘lgan huquqlarni mustaqil amalga oshirish;
      Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.


    • o‘rnatilgan vakolatlarni amalga oshirish va boshqaruvning huquqiy aktlarini qabul qilish;

    • ma’muriy-huquqiy majburlov choralarini qo‘llash;

    • fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini tan olish, kafolatlash va himoya qilish;

    • fuqarolarga, davlat organiga yoki yuridik shaxsga keltirilgan zarar uchun huquqiy javobgarlikka tortilish;

    • ma’muriy yoki intizomiy huquqbuzarlik (nojo‘ya xatti-harakat) sodir etganda, tegishlicha ma’muriy yoki intizomiy javobgarlikka tortilish.

    Ma’muriy huquq sub’ektlarida ma’muriy muomala layoqati turlicha yuzaga keladi. Muomala layoqati yuzaga kelishining asosiy sharti bo‘lib, sub’ektlar huquqlari, majburiyatlari va vakolatlarining xususiyatlari hisoblanadi.

    Ma’muriy qonunchilik ma’muriy huquq sub’ektlarining muomala layoqatini turli asoslarga ko‘ra belgilaydi:

    a) yoshga qarab (masalan, fuqarolarning umumiy asoslarda ma’muriy javobgarlikka tortilishi 16 yoshdan boshlanadi yoki fuqarolarning harbiy xizmatni o‘tashi 18 yoshdan boshlanadi);

    b) mansabni egallaganlik holatiga qarab (masalan, davlat-hokimiyat vakolatlarini faqatgina maxsus huquqiy me’yorlar bilan vakolat berilgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi);

    v) huquqlarni amalga oshirish va majburiyatlarni bajarishning huquqiy tartibiga qarab (masalan, favqulodda holatlarda shaxslarning huquqlari cheklab qo‘yilgan bo‘lishi mumkin);

    g) ro‘yxatga olish yoki boshqa ma’muriy jarayonlarni olib borish natijasiga qarab (masalan, ma’muriy huquq sub’ekti hisoblangan ayrim tashkilotlar o‘z faoliyatini faqatgina tegishli tartibda ularning ustavi ro‘yxatga olingandan yoki ruxsatnoma (litsenziya) berilgandan so‘ng amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi).

    Ma’muriy muomala layoqatiga ega bo‘lishning huquqiy asoslari me’yoriy huquqiy aktlarda o‘rnatiladi.

    Jismoniy va yuridik shaxslarning ma’muriy huquq sub’ekti sifatida namoyon bo‘lishi, ma’muriy-huquqiy munosabatlarda ishtirok etishi ko‘p jihatdan huquq sub’ekti ekanligiga, ya’ni ma’muriy huquq layoqati va ma’muriy muomala layoqatining mavjudligiga bog‘liqdir.



    4.Ma`muriy huquqning huquqning boshqa tarmoqlari bilan o`zaro munosabati

    Konstitutsiyaviy huquq bilan o‘zaro munosabati5

    Konstitutsiyaviy huquq davlatning ijtimoiy tuzilishi va davlat siyosatining asoslari, davlat bilan shaxs o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar, milliy-davlat va ma’muriy-hududiy tuzilish, davlat organlari tizimining asoslari, inson va fuqarolarning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlarini belgilab beradi.

    Mazkur huquq sohasi barcha davlat organlari uchun umumiy bo‘lgan tashkil etish va faoliyat ko‘rsatish prinsiplarini belgilab beradi. Ma’muriy huquq me’yorlari esa, yuqoridagilarga asoslanib, davlat boshqaruvida ularni qo‘llashni tartibga soladi.

    Konstitutsiyaviy huquq fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va burchlarini belgilab beradi. Ma’muriy huquq esa ularni amalga oshirish tartibini belgilab beradi, yanada aniqlashtiradi; fuqarolarning huquqiy maqomini boshqa huquq va majburiyatlar bilan to‘ldiradi; fuqarolar tomonidan huquq, erkinlik va majburiyatlar bajarilishining boshqaruv mexanizmini belgilab beradi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan fuqarolar davlat organlari va mansabdor shaxslarning noqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat kilish huquqiga egadir. Ushbu jarayon konstitutsiyaviy huquq me’yorlari bilan tartibga solingan. Ma’muriy huquq esa, mana shu shikoyatlarning qaysi organga tegishliligini, shikoyatni ko‘rib chiqish muddati va tartibini belgilab beradi.



    Moliya huquqi bilan o‘zaro munosabati

    Moliya huquqi davlatning moliyaviy faoliyati sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni, ya’ni davlat va mahalliy organlar oldida turgan vazifa va funksiyalarning amalga oshirilishini ta’minlash maqsadida pul mablag‘lari jamg‘armalarini tashkil etish, taqsimlash va ulardan foydalanish jarayonidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi.

    Davlatning moliyaviy faoliyati o‘z mazmuniga ko‘ra davlat boshqaruvining bir ko‘rinishi hisoblanadi. SHu nuqtai nazardan olganda, moliya huquqining tartibga solish predmeti ma’muriy huquqqa qaraganda torroqdir.

    Moliya huquqida ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri buyruq berish usuli (ma’muriy huquq singari) qo‘llaniladi.

    Davlat moliyaviy faoliyatini amalga oshiruvchi davlat organlarining moliya sohasidagi vakolatlarining mazmunini moliya huquqi me’yorlari, ularni amalga oshirish jarayonini esa, ma’muriy huquq me’yorlari tartibga soladi.

    Ma’muriy huquq moliya sohasidagi boshqaruv munosabatlarini tartibga solsa, moliya huquqi moliyaviy munosabatlarning o‘zini tartibga soladi.



    Mehnat huquqi bilan o‘zaro munosabati

    Ma’muriy huquq me’yorlari mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi davlat boshqaruv organlarining (masalan, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari) vakolatini belgilab beradi.

    Aholi Aholi - Yer yuzida yoki uning muayyan hududi, qitʼa, mamlakat, tuman, shaharida istiqomat qiluvchi odam (inson) lar majmui. Aholini tadqiq etish bilan maxsus fan - Demografiya shugʻullanadi.aholi oʻrtasida sodir boʻlayotgan jarayonlar biologik, geografik, ijtimoiy-iqtisodiy omillar taʼsirining natijasidir.
    Mehnat munosabatlari sohasidagi boshqaruv aktlarining mazmunini mehnat huquqi, ushbu aktlarni chiqarish tartibini ma’muriy huquq belgilaydi. Masalan, fuqaro korxona bilan mehnat shartnomasini tuzganida mehnat huquqi me’yorlari bilan tartibga solinadigan munosabatlarga kirishadi. Korxona rahbarining xodimni ishga qabul qilish to‘g‘risida chiqargan buyrug‘i ma’muriy huquq tomonidan tartibga solinadi. Davlat apparatidagi xizmat ma’muriy huquq tomonidan ham, mehnat huquqi tomonidan ham tartibga solinadi.



    Jinoyat huquqi bilan o‘zaro munosabati

    Ma’muriy huquq o‘zida ko‘pgina umummajburiy bo‘lgan qoidalarni (masalan, yul harakati, pasport tizimi, sanitariya va h.k.lar) mujassamlashtiradi. Ma’muriy huquq fani qanday huquqbuzarliklar ma’muriy huquqbuzarlik hisoblanishini, ularni ko‘rib chiqish tartibini, ma’muriy javobgarlik va jazoni belgilab beradi.

    Jinoyat huquqi esa, qanday xatti-harakatlar jinoyat hisoblanishi va bular uchun qanday jinoiy javobgarlik choralari qo‘llanilishini belgilab beradi. Bu ikki huquq tarmog‘i bir-birining me’yorlarini harakatga keltirishi mumkin. Masalan, takroran ma’muriy huquqbuzarlikni sodir etish jinoiy javobgarlik me’yorlarini, ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan qilmishlar esa ma’muriy javobgarlik me’yorlarini harakatga keltiradi.

    Fuqarolik huquqi bilan o‘zaro munosabati.

    Ma’muriy huquq fuqarolik huquqi bilan chambarchas bog‘liqdir. Bu ikki huquq tarmog‘i ayrim holatlarda bir xildagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi, lekin turli usullar yordamida. Masalan, vakolatli davlat organining buyrug‘iga binoan bir xo‘jalik tashkiloti boshqasiga bino yoki inshootni beradi. Bunda davlat boshqaruv organi hokimiyat usulidan foydalanadi, ya’ni ma’muriy huquq yordamida ikki xo‘jalik yurituvchi tashkilotining mulkiy munosabati tartibga solinadi. Fukarolik huquqi esa, mazkur tashkilotlar o‘rtasida yuzaga keladigan shartnoma munosabatlarining mazmunini belgilab beradi.


    XULOSA :

    «Ma’muriyat» so‘zi arabcha so‘zdan olingan bo‘lib, «boshqarish» ma’nosini bildiradi. Shu bois mu’muriy huquq ko‘pincha boshqaruv huquqi yoki boshqarishga oid huquq deb ta’riflanadi.

    Ma’muriy huquq davlat boshqaruvi sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni, ya’ni davlat organlarining ijro etish va farmoyish berish faoliyati jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi. Ijtimoiy boshqaruvning asosiy turlaridan biri davlat boshqaruvidir. U davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. Davlat boshqaruv organlari faoliyatining mazmuni istiqbolni belgilash, rejalashtirish, moliyaviy ta’minlash, kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish, hisobga olish va nazorat qilishdan iborat. Bu davlat boshqaruvining keng tarqalgan vazifalaridan biri bo‘lib, barcha davlat organlari ularni o‘z faoliyati davomida qo‘llaydilar.

    Ma’muriyhuquqmunosabatlarigakelsak, shuniaytibo‘tishjoizkima’muriyhuquqboshqahuquqiyfanlarbilanchambarchasbog`liq.Ma’muriyhuquqningboshqahuquqsohalaribilano‘zaromunosabatlarihaqidafikryuritadiganbo‘lsak, ma’muriyhuquqdavlat (konstitutsiyaviy) huquqifanigajudayaqinturadi.Ma’muriyhuquqnormalaridavlatboshqaruvidaularniqo‘llashnitartibgasoladi. Ma’muriyhuquqdavlathuquqiningko‘pginanormalariniyanadaaniqlashtiradi, fuqarolarninghuquqqiymaqomini,asosiybo‘lmaganboshqahuquqvamajburiyatlarbajarilishiningboshqaruvmexanizminibelgilabberadi. Masalan, O‘zbekistonRespublikasiKonstitutsiyasigabinoanfuqarolardavlatorganlarivamansabdorshaxslarningnoqonuniyhatti-harakatlariustidansudgashikoyatqilishhuquqigaega. Ushbujarayondavlat (konstitutsiyaviy) huquqnomalaribilantartibgasolinadi. Ma’muriyhuquqesamanashushikoyatlarniqaysiorgangategishliligini, shikoyatniko‘ribchiqishmuddativatartibinihamdaboshqatomonlarinitartibgasoladi.

    Ma’muriy-huquqiymunosabatlarningpaydobo‘lishi, o‘zgarishi, to‘xtatilishiko‘pinchaboshqaruvningxuquqiyhujjatlarinashretilishibilanbog‘liqbo‘ladi.Biroqularboshqariladiganob’ektlarvafuqarolar (ariza, shikoyat,taklif) tashabbusibilanhampaydobo‘lishimumkin. Ma’muriy-huquqiymunosabatlarfaqatodamlarningxatti-xarakatinatijalaribilanemas, balkihodisalarnatijasida (bolatug‘ilishibilanota-onalardaunitug‘ilganliginirasmiylashtirish, F.X.D.YOorganlaridaesa-fuqarolikholatidalolatlaridayozishmajburiyatlari) paydobo‘ladi.

    Ma’muriy-huquqiymunosabat «tik» (vertikal) bo‘lishimumkin, bundaorgan, mansabdorshaxsboshqatomonganisbatanhukminio‘tkazishhamda «yotiq» (gorizontal) holdagisidaundayimkoniyatbo‘lmaydivaikkiboshqaruvorganiqo‘shma, kelishilganholdagiboshqaruvdalolatnomasininashretadilar. Bundaagarikkiorganningmunosabati «yotiq» tusdabo‘lsa, undaulardanharbiriningo‘ztobeliklaridagilarganisbatanmunosabatlari «tik» tusdabo‘ladi.

    YUridikfaktlar (xatti-harakat, hodisa) tufaylima’muriy-huquqiymunosabatlaro‘zgarilishiyokito‘xtatilishi, ushbumunosabatlarsub’ektlariningijobiyharakatlariamalgaoshirilishiyokixuquqbuzarliklarsabablipaydobo‘lishimumkinTomonlardanbirima’muriy-xuquqiymunosabatlarmajburiyatinibajarmaganhollpg‘ardayuridikma’suliyatengavvalovakolatliboshqaruvorganitimsolidadavlatoldidapaydobo‘ladi, hattoayrimhollardamunosabatlartomonio‘zibo‘lganshaxstimsolidapaydobo‘ladi. (Davlatyong‘innazoratiorgani, masalan, mansabdorshaxsgailgarianiqlanganyong‘ingaqarshiqoidalarningbuzilishlarinibartarafetishto‘g‘risidagiyozmabuyruqnibelgilanganmuddatdabajarmaganlikuchunjarimasolishimumkin.)


    Mavzu yuzasidan test savollari

    1.Ma`muriy huquqiy munosabatlarning subektini aniqlang?

    a) davlat boshqaruv organlari b) mansabdor shaxslar

    c) fuqarolar d) jamoat birlashmalari

    e) barcha javoblar to`g`ri

    2.Ma`muriy huquqiy munosabatlar faoliyatning yo`nalishiga ko`ra qanday turlarga bo`linadi?

    a) ichki va tashqi b) vertikal va gorizontal

    c) tartibga soluvchi d) muhofaza qiluvchi

    e) c va d javoblar to`g`ri

    3.“Ob`ekt” so`zi qanday ma`noni bildiradi?

    a) mavzu b)xususiyat

    c) qurish d) ichki

    e) tashqi

    4.Ma`muriy huquqiy munosabatlar vazifasi va funksional belgilanishiga ko`ra qanday turlarga bo`linadi?

    a) ichki va tashqi b) vertikal va gorizontal

    c) tartibga soluvchi d) muhofaza qiluvchi

    e) to`g`ri javob yo`q

    5.Ma`muriy javobgarlikka tortish necha yoshdan boshlanadi?

    a) 18 yoshdan b) 16 yoshdan

    c) 14 yoshdan d) 21 yoshdan

    e) javobgarlikka tortish yoshi belgilanmagan

    6. Ma`muriy huquqiy munosabatlar sub`ektlarning o`rtasidagi munosabatlarning mazmuniga ko`ra qanday turlarga bo`linadi?

    a) ichki va tashqi b) vertikal va gorizontal

    c) tartibga soluvchi d) muhofaza qiluvchi

    e) barcha javoblar to`g`ri

    7.Fuqarolarning harbiy xizmatni o`tashi necha yoshdan boshlanadi?

    a) 18 yoshdan b) 16 yoshdan

    c) 14 yoshdan d) 21 yoshdan

    e) 19 yoshdan

    8.Davlat boshqaruvi organlari ichki faoliyatining doirasida yuzaga keladigan munosabatlar qanday munosabatlar deyiladi?

    a) ichkimunosabatlar b) tashqi munosabatlar

    c) vertikal munosabatlar d) gorizontal munosabatlar

    e) muhofaza qiluvchi munosabatlar

    9.Boshqaruvning tashqi soha doirasida yuzaga keladigan munosabatlar qanday munosabatlar deyiladi?

    a) ichki munosabatlar b) tashqi munosabatlar

    c) vertikal munosabatlar d) gorizontal munosabatlar

    e) muhofaza qiluvchi munosabatlar

    10. Huquqbuzarlikni sodir etish va bu uchun davlatning majburlov choralarini qo‘llash zaruriyati asosida yuzaga keladigan munosabatlar qanday munosabatlar deyiladi?

    a) ichki munosabatlar b) tashqi munosabatlar

    c) vertikal munosabatlar d) gorizontal munosabatlar

    e) muhofaza qiluvchi munosabatlar

    11.Huquq sub’ektlarining mo‘tadil xulq-atvori, huquqqa muvofiq xatti-harakatlarining natijasida yuzaga keladigan munosabatlarga qanday munosabatlar deyiladi?

    a) Tartibga soluvchib) tashqi munosabatlar

    c) vertikal munosabatlar d) gorizontal munosabatlar

    e) muhofaza qiluvchi munosabatlar

    12.U yoki bu lavozimdagi ishga qabul qilish to‘g‘risida oldindan kelishuv qanday turdagi munosabatlarga kiradi?

    a) ma’muriy-kelishuv xususiyatiga ega bo‘lgan munosabatlar

    b)ma’muriy-protsessual xususiyatdagi munosabatlar



    c) bevosita boshqaruv ta’siri amalga oshirilgandan keyin yuzaga keladigan munosabatlar
    Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati:
    1. F.R.Samig`jonov.G`.T.Hakimov. “Ma`muriy huquq”.Toshkent.2009
    2. J.Yoqubov.E.Hayitboyev.“Huquqshunoslik”.Yangi asr avlodi.2006
    3. E.T.Xojiyev. G`.T.Hakimov. “Ma`muriy huquq”.Toshkent.2011
    4.O‘zbekiston RespublikasiKonstitutsiyasi.2012.Toshkent.O’zbekiston nashriyoti.
    5.Baxrax D.N.,Rossinskiy B.V.,Starilov Yu.N. Administrativnoy pravo. – M.:Norma,2004. – C.105-116
    Internet saytlari:
    6. http:ziyoNet.uz
    7.http:biblioteka.com
    8.WWW.mir knig.com
    9.http:turkLib.ru



    1Baxrax D.N.,Rossinskiy B.V.,Starilov Yu.N. Administrativnoy pravo. – M.:Norma,2004. – C.105-116

    2J.Yoqubov.E.Hayitboyev.“Huquqshunoslik”.Yangi asr avlodi.2006. 53-54

    3Административное право: учебник / Под ред. Ю.М.Козлова, Л.Л.Попова. - Москва, Юристъ, 2000. – С. 77-84.

    4E.T.Xojiyev. G`.T.Hakimov. “Ma`muriyhuquq”.Toshkent.2011.55-57-betlar


    5E.T.Xojiyev. G`.T.Hakimov. “Ma`muriyhuquq”.Toshkent.2011



    Download 93.33 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Referat mavzu: Ma’muriy huquqiy munosabatlar Bajardi: Fozilova G. Toshkent -2014 Reja: Kirish

    Download 93.33 Kb.