• A zim ut b o ‘y ich a yu rish.
  • masshtab va chiziqli masshtab




    Download 3,7 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet3/87
    Sana19.02.2024
    Hajmi3,7 Mb.
    #158581
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   87
    Bog'liq
    Geografiya fani to\'garak

    masshtab va chiziqli masshtab (9- rasm).
    Chiziqli masshtabdan foydalanish eng qulay. Chiziqli massh­
    tab teng qismlarga bo ‘lingan to ‘g‘n chiziq shaklida bo ‘ladi. Agar


    bu masshtab 1 sm da 100 m deb yozilsa, nomli masshtab deb, 
    1:10 000 deb yozilsa, 
    son li m asshtab 
    deb ataladi.
    Yarimsharlar tabiiy xaritasining sonli masshtabi 1:22000 000. 
    Bunda 1 sm da necha km borligini aniqlash uchun 5 ta nulni 
    o‘chiramiz. Shunda nomli masshtab 1 sm da 220 kilometr bo‘ladi.
    1:100 000 ....................... S o n li m asshtab
    1 sm da 1 km ..............N o m li m asshtab
    1000 i n 0
    1
    2


    5
    6
    7
    8
    9 k m
    1.01 (пш1:: :::::::: 1 
    ‘ 

    C h iziq li m asshtab
    9 - ra s m . 
    M asshtab turlari.
    10- rasm. 
    Xaritadagi m asofani 
    chiziqli m assh tab  
    yordam ida an iq lash .
    Chiziqli rnasshtabdan masofani aniqlashda foydalanish uchim 
    sirkulning ikki uchim xaritadagi oraliq masofa aniqlanishi lozim 
    b o ‘lgan nuqtalarga qo ‘yib, so‘ng uni masshtabga ham qo‘yiladi. 
    Shunda masofa aniq bo ‘ladi (16- betdagi 10- rasm).
    A zim ut 
    b o ‘y ich a yu rish. 
    Geografik o ‘yin vaqtida Sizga yakka 
    turgan daraxtdan 40° li azimut bo'yicha 200 m, so‘ngra 180° li azi­
    mut bo‘yicha 500 m va 330° li azimut b o ‘yicha 300 m yurish top- 
    shirildi, deylik.
    Azimut bo'yicha yurganda ishni quyidagi tartibda boshlash ke- 
    rak. Awalo, yakka daraxt yoniga boriladi. So‘ng kompas strelkasi- 
    ni bo‘shatib, uning shimol uchini 0 nuqtasiga to ^ rila n a d i. Keyin 
    cho‘p olib (gugurt cho‘pi bo‘laveradi), uni kompas ustiga shunday 
    qo‘yish kerakki, cholp strelka markazi bilan 40° И belgini tutash- 
    tirsin. Shunda cho‘p yo‘nalishi 40° li azimut yo‘nalishini ko£rsatadi. 
    Sizning o‘rtacha qadamingiz yarim m etr edi. Endi, Siz, 200 m 
    yurish uchun 400 qadam tashlaysiz. Keyin to cxtab kompasni yana 
    oriyentirlaysiz, ya’ni shimolni ko‘rsatuvchi strelkani 0° ga keltira- 
    siz. So‘ng cho‘p bilan 180° belgini strelka markazi bilan tutash- 
    tirib, 180° li azim utni topasiz va kerakli masofani yurib o4asiz.

    Download 3,7 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   87




    Download 3,7 Mb.
    Pdf ko'rish