• 4. M utlaq balandlik nim aga aytiladi XI-Yangi mavzu bayoni: Quyosh
  • Tasdiqla yman




    Download 3,7 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet7/87
    Sana19.02.2024
    Hajmi3,7 Mb.
    #158581
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   87
    Bog'liq
    Geografiya fani to\'garak
    9453, dalolatnoma voleybol, Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`rilad, ARIZA BLANKA
    IX-Darsning rejasi:
    a)o'tilgan mavzuni takrorlash 
    b) yangi mavzu bayoni 
    cjmustaxkamlash. 
    d) O'quvchilarni 
    baxolash
    X-O'tilganlarni takrorlash:
    1, Joy plan! qutbiy usulda qanday qilib chizilad i?
    2. Joy p lan in i ch izish n in g azim ut u sulin i gapirib bering.
    3, N isb iy balandlik nim a?
    4. M utlaq balandlik nim aga aytiladi?
    XI-Yangi mavzu bayoni:
    Quyosh — Yerga eng yaqin bo‘lgan qizib yotgan yulduz — olov 
    shardir. U Quyosh sistemasining o ‘rtasida joylashgan. Quyosh — 
    Yerdagi yorug‘lik va issiqlik manbai. Uning atroflda 8 ta sayyora 
    aylanib turadi. Bular: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Sa­
    turn, Uran, Neptun sayyoralaridir (16- rasm). Sayyoralarning yul- 
    duzlardan farqi shuki, ular nur sochmaydi, Quyoshdan tushgan num i 
    qaytaradi xolos. Olimlar murakkab asboblar, har xil teleskoplar yor- 
    damida sayyoralar va ularning yo‘ldoshlari asosan bir xi] moddalar- 
    dan tuzilganini aniqlashgan. Ular ham Yerda uchraydigan moddalar- 
    dan tuzilgan ekan. Sayyoralarning yulduzlardan yana bir farqi shu­
    ki, ular koinotdagi o ‘z о‘пп1апш ancha tez o‘zgartirib turadi.
    Oy — Yerning tabiiy yo‘ldoshi. Oy o£zidan nur sochmaydi, Qu­
    yoshdan tushgan nurni qaytaradi. Oy Yer atrofini deyarli bir oyda 
    bir marta aylanib chiqadi. Yer, Quyosh va Oyning osmonda bir-biriga 
    nisbatan joylashgan o‘rniga qarab u bizga har xil kocrinadi. Bizga


    Oyning Quyosh nuri bilan yoritilgan qismigina ko£rinadi. Agar diq- 
    qat Bilan qarasangiz yangi Oy, o ‘roq shaklida bo‘ladi. Endi- eslab 
    qoling: yangi Oy kechqurun Q uyosh botganda g‘arb tom o n d a 
    kocrinadi, eski, tugayotgan Oy esa erta tongda Quyosh chiqmasdan 
    sharq tomonda ko'zga tashlanadi (17- rasm). Agar Oy doira shaklida 
    bo‘lsa, to ‘lin Oy deyiladi. Oyning 1 4 -1 5 - kunlari to ‘lin Oy bo‘ladi. 
    Oy tutilishi to ‘lin Oy kunlariga to ‘g‘ri keladi. Oy, Yer, Quyosh os- 
    monda bir chiziqqa to ‘g‘ri kelib qolganda Oy tutiladi.
    Quyosh va Oyning Yemi tortishi natijasida dengiz ham da okean- 
    larda davriy ravishda suv qalqishi, ya’ni suvning ko‘tarilib, pasa- 
    yishi rocy beradi. Suvning ko‘tarilib qaytishi Quyosh tortishiga nis- 
    batan Oy tortganda ikki baravar kuchli b o cladi. O dam lar osm on 
    jismlarini kuzatish natijasida Oy va Quyosh taqvimlarini tuzishgan, 
    quruqlik va okeanlarda turgan joylarini aniqlashgan.
    Yulduzlar. Tunda osmonga qarasangiz, juda ko‘plab yulduzlar 
    tartibsiz sochilib yotganga o ‘xshaydi. Aslida ular osmonda tartibsiz 
    sochilib yotmaydi. Hozirgi vaqtda olimlar rasadxona (observatoriya)- 
    larda yulduzlarning kattaligi, harorati, kimyoviy tarkibi va harakat- 
    larini shuningdek, o ‘zaro joylashgan o‘rinlarini ham o‘rganishmoqda.
    Yulduzlar nihoyatda qizib yotgan, Yerdan juda uzoqda joylash­
    gan osmon yoritgichlaridir. Ularni odam lar qadim dan guruhlarga 
    ajratishgan va har bir guruhga nom berishgan. Bular yulduz turkum- 
    lari deb ataladi. M asalan, Torozu, Chayon, Qavs va boshqalar.
    Bolalar, sizlar Katta Ayiq yulduzlar turkum ini bilsangiz kerak. 
    Ularni xayolan chiziq bilan tutashtirsangiz shakli cho‘michga o'xshay- 
    di. Cho‘mich bandidagi ikkinchi yulduz yonida kichik yulduzcha bor.

    Download 3,7 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   87




    Download 3,7 Mb.
    Pdf ko'rish