• “Bloknot” dasturi ni ishlatish.
  • Tashkent Arxitektura qurilish instituti




    Download 0.88 Mb.
    bet3/11
    Sana19.03.2017
    Hajmi0.88 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

    Kalkulyator haqida umumiy tushuncha.


    Bu dastur oddiy kalkulyatorlar kabi amallarni bajaradi. Bu dastur ikki hil rejimda ishlaydi:

    1. oddiy rejimda;

    2. Muhandis hisoblashlarni bajarish rejim

    “Kalkulyator” dasturi quyidagicha ishga tushiriladi.

    ПUСK ПРОГРАММЫ СТАНДАРТНЫЕ KАЛЬKUЛЯТОР

    Shundan so’ng Windows ishchi stolida quyidagi oyna hosil bo’ladi:



    Oddiy hisoblashlar quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:



    1. Birinchi son kiritiladi.

    2. (qo’shish), - (ayirish), * (ko’paytirish) yoki / (bo’lis) tugmachalari bosiladi..

    3. Keyingi son kiritiladi.

    4. qolgan hamma operatorlar va sonlar kiritiladi.

    5. = tugmachasi bosiladi

    Inganer kalkulyator quyidagi ko’rinishga ega:

    Muhandislik hisoblashlash quyidagicha amalga oshiriladi;



    1. Вид Инженерный.

    2. Sanoq sistemasi tanglanadi.

    3. Hisoblashga kirishiladi.

    Statistik hisoblash quyidagi tartibda bajariladi:

    1. Вид Инженерный.

    2. Sonni kiritib Sta tugmacha bosiladi va Статистиkа oynasi ochiladi.

    3. RET tugmachasi bosiladi va kalkulyator oynasiga qaytiladi. Shundan keyin kiritilgan sonni saqlash uchun DAT tugmacha bosiladi.

    4. Har bir kiritilgan sondan keyin DAT tugmasi bosiladi.

    5. Ave, Sum yoki s tugmachalari bosiladi. .

    Bu yerda :

    • Ave tugmacha yordamida o’rtacha qiymat hisoblanadi;

    • Sum — sonlar yig’indisi hisoblanadi;

    • sstandart siljish hisoblanadi;.

    • Статистиkа oynasining past qismida hamma saqlangan sonlar ko’rsatilgan. CD tugmachasi yordamida ro’yhatdan ixtiyoriy sonni o’chiriladi, CAD – tugmachasi yordamida hamma sonlar o’chiriladi; LOAD tugmacha yordamida sonni o’zgartirish mumkin.

    Xotira bilan ishlash quyidagi tugmachalar yordamida bajariladi;

    MSxotiraga sonni kiritish.

    • MR – xotiradagi sonni chiqirish;

    • MCxotirani tozalash.

    • M - kiritilgan sonni xotiradagi songa qo’shish.

    • MR – natijani chiqarish.

    “Bloknot” dasturi haqida umumiy tushuncha.

    “Bloknot” dasturi – oddiy hujjatlarni tayyorlaydigan sodda matnli redaktor. Bu dastur matnlarni taxrirlash va ba’zida veb-sahifa yaratish uchun ishlatiladi.


    “Bloknot” dasturi ni ishlatish.


    “Bloknot” dasturi quyidagicha ishga tushiriladi.

    ПUСK ПРОГРАММЫ СТАНДАРТНЫЕ БЛОKНОТ.

    Shundan so’ng Windows ishchi stolida quyidagi oyna hosil bo’ladi:


    Matnni qirqish, boshqa joyga qo’yish va yo’qatish quyidagicha amalga oshiriladi: metn bo’lgi belgilanadi va Правка Вырезат orqali qirqiladi, Правка Kопировать buyrug’i orqali husha olinadi, Правка Вставить yordamida kerakli joyga qo’yiladi.

    Shirift ko’rinishini va o’lchamini o’zgartirish:

      1. Menyuda Формат Шрифт komandasi tanlanadi;

      2. Шрифт, Начертание Размер olinadi.

    Aniq qatorga o’tish:

    1. Menyuda Правка Перейти buyrug’i tanlanadi;

    2. Переход на строкu maydonida kursorni joylashtirish uchun qator nomeri tanlanadi.

    Bu buyruq bajarilishi uchun hujjat qatorlari raqamlangan bo’lishi kerak. Raqamlash tepadan pastga maydonning chap tomonidan boshlanishi kerak.

    Aniq belgi yoki so’zni topish:

        1. Menyuda Правkа Найти;

        2. Что maydonida topish kerak bo’lgan matn bo’lagi kiritiladi;

        3. Найти далее tugmachasi bosiladi.

    Belgi va so’zlarni o’zgartirish:

    1. Menyuda Правка Заменить;

    2. Что maydonida topish kerak bo’lgan matn bo’lagi kiritiladi;

    3. Hamma matndagi so’zlarni o’zgartirish uchun Заменить все tugmachasi bosiladi.

    So’zma-so’z o’tkazish uchun menyuda Формат da Перенос по словам komandasi olinadi.

    Pastki va yuqorigi kolontitula o’rnatish :

    1. Menyuda Файл Параметры страницы;

    2. Верхний kолонтитuл yoki Нижний kолонтитuл maydonida berilgan jadvaldagi har va belgilar birlashmasini kiriting.

    «Блоkнот» dasturidagi hujjatni bosmaga chiqarish:

    1. Menyuda Файл Печать.

    2. Общие da printerni va kerakli parametrlarni tanlang va Печать tugmachasini bosing .

    Hujjatga sana va vaqtni qo’yish:

    1. kursorni kerakli joyga qo’ying.

    2. Menyuda Правка Дата/время buyrug;ini tanlang.

    Word Рad dasturi. Uning vazifasi va imkoniyatlari bilan tanishish.

    Word Pad dasturi matn taxrirlagichi hisoblanib, bunda sodda matnlarni yaratib taxrirlash bilan birga, rasmlar bilan ishlashi, hamda murakkab xujjatlarni formatlishi ham mumkin.

    Word Pad dasturini ishga tushirish uchun Пусk Программы Стандартные Word Pad yoki ishchi stolida Word Pad yorlig’i turgan bo’lsa, 2 marta sichqonchani bosgan holda, uning oynasiga kiramiz.

    Word Pad oynasi umumiy ko’rinishi qo’yidagicha















    Файл Правkа Вид Вставkа Формат Справkа















    Меню satri – 6ta рunktdan iborat

    Панель инструментов

    Панел(formatlash) форматирования

    Линейkа


    Ишчи мухит

    Холат сатри






    Меню satri 6 ta рunkdan iborat:

    Файл : Создать

    Открыт


    Сохранить

    Сохранить как

    Предварительный просмотр

    Параметры страницы

    Печать

    Отправить



    Выход

    Вид – Панель инструментов

    Панель форматирования

    Строка состояния

    Параметры

    Правка:

    Отменить

    Вырезать

    Kопировать

    Вставить

    Специальная вставка

    Очистить

    Выделить всю

    Kопировать

    Найти

    Найти далее



    Заменить

    СвВязы


    Свойства объекта

    ВставkаДата и время

    Объект


    Формат Шрифт

    Маркер


    Абзац

    Табuляsия



    Справка

    Вызов справки

    О программе



    WINDOWSda grafik tasvirli programma (dastur) – Paint.
    Paint – WINDOWS OT ishlaydigan va ekranda tasvirni yaratish hamda,tahrirlash uchun mo’ljallangan dasturdir. Bu tasvirlar grafik fayllarda saqlanib, rastrli formatda .bmr yoki .rch kengaytmalar bilan yoziladi. Paint yordamida murakkab va chiroyli rasmlar, sxemalar va chizmalar chizishimiz mumkin. Uning yordamida matnlar kiritishimiz va WINDOWS dasturida qo’llaniladigan barcha shriftlarni ishlatishimiz mumkin.Paintda reklamalar, e’lonlar, taklifnomalar va h.k. yaratishimiz mumkin. Shu bilan birga bu dasturning soddaligi foydalanuvchi uchun juda oson bo’lgan qulayliklar yaratadi.
    Paintni ishga tushirish va undan chiqish.


    1. Paint dasturini ishga tushirish uchun:

    a) agar WINDOWS ishchi stolida Paint yarliki turgan bo’lsa 2 marta sichqonni char qulog’ini bosgan holda shu muhitga kirishingiz mumkin;

    b) Пuсk tugmachasi Программы Стандарная Paint.

    2. Paint dasturidan chiqib ketish uchun yaratgan asaringizni saqlab qo’yib:

    a) Файл Выход

    b) Sarlavxa satri X tugmachasi orqali

    v) [Alt] [F4] baravariga bosib chiqib ketish mumkin. ( agar saqlamasdan chiqib ketmoqchi bo’lsangiz, unda muloqat oynasi ekranga chiqib, sizdan asaringizni saqlab qo’yasizmi deb so’raydi. Saqlamoqchi bo’lsangiz “OK” yo’q bo’lsa, “OTMENA” sichqonchani olib kelib bosasiz.


    Paint dasturining oynasi


    1. Nomlar satri

    2. Menyular satri

    3. Gorisontal va vertical aylanish chiziqlari

    4. Palitra (28 ta rang)

    5. Jihozlar paneli

    6. Ishchi maydon

    7. Chiziq kengligini tanglash

    8. Holat satri..


    Paint jihozlar paneli.
    Paint oynasining chap qismida jihozlar paneli joylashgan bo’lib, har biri piktogrammalar bilan belgilanadi. Unda 16 ta jihozlar keltirilgan. Jihozlar sichqoncha yordamida tanlanadi. Tanlangan piktogramma rangi o’zgarib ko’rinadi.

    Paint jihozlar paneli quyidagilardan iborat:



    1. Sohani ixtiyoriy ko’rinishda belgilash.

    2. O’chirg’ch, rangli o’chirg’ich

    3. Rangni tanglash

    4. Qalam

    5. Purkagich

    6. To’g’ri chiziq

    7. To’g’rito’rtburchak

    8. Ellips

    9. To’rtburchak shaklida ajratib olish

    10. Bo’yash

    11. Masshtab

    12. Chetka

    13. Yozuv

    14. Egri chiziq

    15)ko’pburchak

    16) Chetlari aylanma to’rtburchak



    Ranglar palitrasi Paint oynasining past qismida joylashgan. Paint da bir vaqtning o’zida 2 xil rang bilan ishlash mumkin. Old ko’rinish – simvol rangi va orqa ko’rinish – fon rangi. Simvol rangi palitrada sichqonchaning chap tugmachasini, fon rangi esa o’ng tugmachasini bosib tanlanadi.

    Paint menyusi.
    Paint dasturining menyular qatorida 6 ta runkt mavjud. Har bir punktning o’z vazifasi bor . Bu punktlarning qism punktlari bor, ya’ni vertikal menyu.

    1.Fayl punktning asosiy vazifasi hosil bo’lgan fayl (ya’ni asaringiz) bilan ishlash.

    Создать Ctrl N Открыт Ctrl O

    Сохранить Ctrl S Сохранить как

    Со сканера или камеры

    Предварительный просмотр

    Параметры страницы

    Печать Ctrl R

    Отправить

    Заместит рабочий стол Windows

    V центр рабочего стола Windows

    AA

    Jamshid

    Выход Alt F4

    Eslatma: rangi qora yozuv bo’lsa – ishlanayotgan

    Rangi kul rang bo’lsa – ishlanmayotgan

    yana vertikal runkt mavjud

    belgi qo’yilgan bo’lsa, ekranda bor (yoqiq).

    Rravka – fayllar ustida ishlaydigan runkt.

    Отменить Ctrl Z Поставить Ctrl Y

    Вырезать Ctrl X Копировать Ctrl C

    Вставить Ctrl V

    Очистить выделение Del

    Выделить всю Ctrl A

    Kопировать в файл

    Вставить из файла

    Вид – oynaning ko’rinishini o’zgartirish.

    Набор инстрuментов Ctrl T Палитра Ctrl L

    Строка состояния

    Панел отребутов текста Масштаб

    Просмотрет рисунок Ctrl F

    Рисунок– rasmlar bilan ishlaydigan рunkt.

    Отразить / повернuть Ctrl R

    Растянуть/ наkлонить Ctrl W

    Обратить света Ctrl I

    Атрибuты Ctrl E

    Очистить Ctrl Shift N

    Непрочный фон

    Палитра – izmenit рalitru (ranglar ishlashni щzgartirish).

    Справка – вызов справки,(O programme).
    Savollar.
    1. Kalkulyator dasturini ishga tushirih va unda statistik hisoblashlar bajarish.

    2. Xotiraga sonni kiritish va undan sonni chiqarish.

    3. Bloknot dasturida hujjat yaratish yo’llarini va uni tahrirlashni tushuntiring

    4. Paint dasturini imkoniyatlari va vazifasi.

    5. Paintni ishga tushirish ,undan chiqish va dasturining oynasi.


    1. Paint asboblar paneli, ranglar jilosi va Paint menyusi.

    2. Paintda tasvirlarni saqlash , hamda chop etish.


    MA’RUZA 4

    Algoritm asoslari . Paskal algoritmik tili va uning elementlari. Paskal tilida oddiy masalalarni yechish dasturlari.

    Mavzuni o’rgatish texnologiyasi.

    Talabalar soni : 25-50 чел.

    Vaqt - 2 soat

    O’quv mashg’ulotining ko’rinishi

    Kirish MA’RUZA - vizualizasiya

    Ma’ruza rejasi

      1. Algoritmning asosiy ta’rifi , xossalari va tasvirlash.usullari.

      2. Algoritm turlari.

    3)Paskal algoritmik tilning paydo bo’lishi ,afzalliklari va uning alfaviti.

    3) Standart funksiyalar va ularning yozilishi

    4) Dasturlashda ishlatiladigan o’zgaruvchilar va operatorlar.


    Darsning maqsadi:

    Algoritm tushunchasi, xossalari, tasvirlash usullariva turlari haqida ma’lumotga ega bo’lish..

    Paskal algoritmik tilning paydo bo’lishi va uning afzalliklarini, uning alfaviti, funksiyalari va yozilishi haqida tushunchaga ega bo’lish.Paskal tilida oddiy masalalarni yechish dasturlari.



    Kalit so’zlar

    Algoritm, aniq algoritm, blok-sxema, chiziqli , tarmoqlangan ,Paskal, til alfaviti, standart funksiyalar, tur, nom, dastur tartibi, operatorlar

    Adabiyotlar ro’yhati

    1. T.X.Xoлматов, Н.И.Taйлаков Амалий математика, дастурлаш ва компьютернинг дастурий таъминоти:лаборатория ишлари.T-2000.

    2. E.Р.Алексеев, O.В.Чеснакова Turbo Pascal 7.0:самоучитель.M-2005.

    3. A.Фаyсман Профессиональное программирование на Turbo Pascal . Info&F-Infomix-Koinko-1992.

    4. В.Ф.Шангин, Л.M.Поддубная Программирование на языке “Pascal”.M-1991.



    O’qituvchining vazifasi:

    • Algoritm tushunchasi bilan va tanishtirish; xossalari, tasvirlash usullari va turlari haqida gapirib berish;

    • Paskal algoritmik tilning paydo bo’lishi haqida ma’lumot berish;

    • Paskal tilining alfaviti, funksiyalari va ularning yozilishi yo’llarini tushuntirish.

    • Dasturlashda ishlatiladigan o’zgaruvchilarhaqida ma’lumot berishi;.

    • Munosabat amallari haqida tushuncha berishi;

    • Dastur yozish tartibini ko’rsatib berishi;

    • O’zlashtirish, kiritish-chiqarish operatorini tushuntirib berishi;

    O’qitish faoliyatining natijalari:

    Talaba majbur:

    • Algoritm tushunchasi bilan tanishtirish;

    • Algoritm xossalari, tasvirlash usullari va turlari haqida gapirib berish;

    • Paskal algoritmik tilning paydo bo’lishi haqida ma’lumot berish;

    • Paskal tilining alfaviti, funksiyalari va ularning yozilishi yo’llarini tushuntirish.

    • Dasturlashda ishlatiladigan o’zgaruvchilarhaqida ma’lumot berishi;.

    • O’zlashtirish, kiritish-chiqarish operatorini tushuntirib berishi;

    O’qitishning usuli va texnikasi

    MA’RUZA – vizualizasiya, texnika:«parada o’yla-ishla», texnika «ha –yo’q»

    O’qitish qurollari

    Lazerli proyektor, vizual material, axborotli ta’minlash.

    O’qitish sharoiti

    TSA bilan ishlashga mo’ljallangan auditoriya

    Ma’ruzaning texnologik xaritasi


    Etaplar, vaqt

    Faoliyat tarkibi

    O’qituvchi

    talaba

    1 etap. Darsning kirish qismi

    (10 min.)



    1. Mavzuni, maqsadni, darsninig rejalashtirilgan natijasini va uni o’tish rejasini ma’lum qiladilar.

    2. Darsni o’tish yo’lini tushuntiradilar



    Eshitadilar, savollar beradilar

    2 etap. Asosiy qism

    (60 min.)



    1.Ma’ruza o’qiydi va uni ekranda matn ko'rinishda kor’satadi va izohlaydi., mundarijani varaqlaydiib Qo’shimcha axborotlarni to’liq konspektda to’ldirishni tavsiya qiladi.

    2. Ommaviy analiz o’tkazadi. Savollar ustida o’ylashni taklif qiladi: Informatikaning rivojlanishi haqida kim qo’shimcha qiladi? Algoritm nima ?

    Algoritm qanday xossalarga ega, algoritm qanday ko’rinishda bo’ladi ? Algoritmning qanday turlari va uning tasvirlash usullari bor ?

    3. Ma’ruza matni ekranda ko’rsatilib, o’qish davom etadi.



    Eshitadilar
    Konspektni to’ldiradilar
    O’z fikrlarini aytadilar

    Konspektni to’ldiradilar



    III etap

    Xulosa


    (10 мин)

    1. Material umumlashtiriladi va xulosa qilinadi.

    2. Mustaqil ishlash uchun vazifa beriladi :

    Oddiy masalalarning yechish algoritmini tuzish .


    Eshitadilar

    Eshitadilar, yozadilar




    TAYANCH KONSPEKT

    “Algoritm” termini IX asrda yashgan, to’rtta arifmetik amalni o’ylab chiqqan o’zbek matamatiki Al-Xorazmiy nomidan olingan. Bir necha vaqtdan so’ng “algoritm” tushuncha yuzaga kelib, u qadim yunon matematigi Evklid nomi bilan bog’liq. U ikkita katta sonlarni bo’lish yo’lini ko’rsatgan. Ko’p yillardan beri, matematiklar “algoritm” tushunchasini matametik masalalarni yechish qoidalari uchun ishlatib kelganlar.

    Algoritm bir necha misollar keltirish mumkin: resseptlar, elektr asboblarini yoqish, telefon-avtomatlarni ishlatish, choy damlash, ishga borish va h.k.

    Har qanday algoritm aniq bir muallif tomonidan yaratiladi. ( insonlar yoki odamlar guruhi).

    Kompyuterda masalani yechish uchun , albatta, uning algoritmini tuzish kerak. Buning uchun quyida keltirilgan vazifalarni bajarish kerak:


    1. Masalani qo’yilishini ishlab chiqish ;

    2. Masalani yechishning matamatik usulini tanlash;

    3. Algoritmni ifodalash (blok-sxema tuzish);

    4. Algoritmik tilda dastur tuzish;

    5. Dasturni kompyuter xotirasiga kiritish ;

    6. Kompyuterda masalani yechish ;

    7. Dastur dokumentlarini rasmiylashtirish .

    Algaritm-birlamchi ma’lumotlarga asoslangan holda ma’lum chegaralangan ko’rsatmalarning ketma-ketligda bajarilishining aniq qadamlar soni bilan masala yechishga erishish.

    Algoritm quydagi hossalarga ega:

    1.Algoritm uzlukliligi (diskretlilik) bu algaritimning har bir qadami to’la tugallangandan so’ng navbatdagi qadami bajarilishini anglatadi.Algaritmning bu xossasi jarayonlarning uzluksizligi va uzlukliligidan kelib chiqadigan jarayondir.

    2.Algoritm aniqliligi bu uning har bir qadami bir hil ma’noda tushunilib uning o’zidan oldingi qadamlar bilan to’laligicha aniqlanishi demakdir.

    3.Algoritmning natijaviyligi bu algaritmning qadamlar soni chekli bo’lib, ushbu qadamlari to’lig’ bajarilgandan so’ng aniq bir natija olishidir.

    4.Algoritmning umumiyligi bu ma’lum bir masalani yechish uchun ishlab chiqilgan algaritmni shunga o’xshash bir qancha masalalarga qo’llash mumkinligidir.

    Algoritm asosan 4 xil usulda ifodalanadi:


    1. Formulalar yordamida

    2. Jadval usulida

    3. So’zlar bilan

    4. Blok sxema ko’rinishida

    Algoritmning blok sxema tarzida tasvirlanishi eng keng qo’llaniladi va dastur tuzish uchun eng oson yo’l. Blok sxema tarzida tasvirlangan algoaritm ma’lum bir qoida bo’yicha o’zaro bog’langan geometrik shakllardan iborat bo’ladi.


    1) - hisoblash va o’zlashtirish bloki


    2)

    - axborot ishlab chiqarishning boshi va oxiri


    3 - axborotni kiritish va chiqarish



    4) - shartni tekshirish, mantiqiy blok .


    5) - sиkлиk jarajonni ifodalovchi blok

    6) - dokumentni chop etish ( yoki skaner yordamida qog’ozdan kiritish )


    7) - axborotlar ketma –ketligini birlashtirish
    8) ________ - bloklar orasidagi bog’lanish .


    9) - standart blok . Ilgari ishlab chiqilgan algoritm va dasturlarni ishlatish.
    Algoritmlar asosan 3 xil bo’ladi: chiziqli, tarmoqlangan, takrorlanuvchi

    1. Chiziqli algoritm. Algoritm ketma-ket bajariladi.

    2. Tarmoqlangan algoritm. Hisoblash jarayoni shartga bog’liq ravishda amalga oshiriladi.

    3) Takrorlanish algoritmi. Jarayon boshqa kattaliklar bilan bir necha marta takrorlanadi.

    Kompyuter uchun dastur tuzish og’ir va qiyin masala. U ko’p aqliy mehnat va vaqtni talab qiladi. Shuning uchun dasturchilar yangi dasturni sodda, halq xo’jaligining hamma soha xodimlari tushunadigan qilib tuzishga harakat qiladilar. Bu masalani yechishni Syurixe shahrining professori Niklaus Virt o’z oldiga qo’ydi. U taklif qilgan algoritmik tilni jahonda birinchi hisoblash mashinasini yaratgan buyuk fransuz olimi Bleza Paskal (1623-1662) nomi bilan atadi.

    Paskal tili 1969 yili ishlab chiqilgan.

    Paskal tili avzalliklari quyidagilar:

    - o’rganish oson ;

    - dasturning ichki mantiqlari aniq tasvirlanadi ;

    - Paskal tilida tuzilgan dastur oson o’qiladi , oson yoziladi.

    1981 yili Paskal algoritmik tili halqaro standart til deb tavsiya qilindi. IBM tipidagi kompyuterlarda Borland firmasining Turbo-Paskal dialekt tili ishlatila boshlandi. Keyinchalik uning turli versiyasi paydo bo’ldi. Ular quyidagilar:

    1.Versiya - 4.0 , bu versiyada foydalanuvchilar dastur yaratishning integral oraliq oldilar.

    2. 5.5 versiya paydo bo’lgandan keyin ob’ektiv dasturlash imkoniyatlari yaratildi.

    3. 6.0. versiyada matnga Assemblerda yozilgan dasturning bo’laklarini qo’yish imkoniyatlari yuzaga keldi.

    4. 7.0 versiyada integral oraliq ozgina o’zgardi. Bu versiyada Turbo Vision da yaratilgan matnlar paketi joylashtirilgan. Ulardan foydalanib, dialog tizimni tez yaratish mumkin bo’ldi. (Integral oraliq – bu dastur yaratish- yozish va ishlatish. )


    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


    Download 0.88 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Tashkent Arxitektura qurilish instituti

    Download 0.88 Mb.