• Transformatorun orta nöqtəsindən çıxışı olan iki y/p-lu düzləndiricinin sxemi
  • Birfazalı körpü düzləndirmə sxemi
  • Neytral (sıfır) çixişli üçfazali düzləndiricilər
  • Üçfazali körpü düzləndirmə sxemi
  • Gərginliyin ikiqat artirilma sxemi
  • Bir yarımperiodlu düzləndirmə sxemi




    Download 2.79 Mb.
    bet7/15
    Sana06.11.2020
    Hajmi2.79 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15
    Bir yarımperiodlu düzləndirmə sxemi

    Biryarımperiodlu düzləndirici ən sadə birfazalı düzləndiricidir. Bü düzləndirici transformatordan, onun ikinci dolağına qoşulmuş ventidən və müxtəlif xarakterli yüklərdən – aktiv, aktiv- tutum və s.



    ibarətdir. Aktiv yüklü biryarımperiodlu düzlənmə sxeminin iş prinsipinə baxaq, şəkil1

    Transformatorun birinci dolaq sinusoidal dəyişən gərginlik şəbəkəsinə qoşulduqda, ikinci dolaqda sinusodal elektrik hərəkət qüvvəsi yaranacaqdır

    Transformatorun ikinci dolağındakı gərginliyin birinci yarımdalğasında (0 – T/2) diodun anodunda katoda nəzərən müsbət potensial olur və ventil açılır. Bu yarımperodda düzlənmiş gərginliyin qiyməti transformatorun ikinci dolağındakı gərgimliyə bərabər olur. Düzlənmiş gərginlik birbaşa müqavimətinə verilir və yükdən cərəyanı axır. İkinci yarımperiodda (T/2 – T) ventilin anodunda katoda nəzərən mənfi potensial olur, ventil bağlanır və yükdən cərəyan axmır, bağlı ventilə əks gərginliyi tətbiq olunur. Düzlənmiş gərginliyin period ərzindəki orta qiyməti (



    buradan yəni, transformatorun ikinci dolağındakı gərginliyin təsiredici qiyməti yükdəki düzlənmiş gərginlikdən 2,22 dəfə böyükdür.

    Düzlənmiş cərəyanın orta qiyməti Sxemin işindən görünür ki, ikinci yarımperiodda ventil baglı olur və ona təsir edən əks gərginlik transformatorun ikinci dolağının gərginliyinin amplitud qiymətinə bərabərdir. Belə ki,



    Düzlənmiş gərginliyin tərkibində sabit toplanandan başqa dəyişən toplanan da vardır. Düzlənmiş gərginliyin əyrisi Furye sırasına ayrılarsa, istənilən harmonikanın amplitudu təyin edilə bilər. Əsas harmonikanın amplitudu ən böyük qiymətə malikdir.



    Əsas harmonikaya görə biryarımperiodlu düzləndirmə sxeminin döyünmə əmsalı



    Biryarımperiodlu düzləndiricinin müsbət xüsusiyyətləri: sxem sadəliyi, elementlərinin sayınin azlığı, transformatorsuz işləyə bilməsidir.

    Mənfi xüsusiyyətləri: döyünmənin böyük olması, ventildə böyük əks gərginliyin alınması, düzlənmiş cərəyan və gərginliyin kiçik olması, transformatorun əlavə maqnitlənməsidir

    Transformatorun orta nöqtəsindən çıxışı olan iki y/p-lu düzləndiricinin sxemi

    Bu sxem ikinci dolağın orta nöqtəsindən əlavə çıxışı olan transformatordan (Tr), iki ventildən ( ibarətdir. Ventillərin katodları yük vasitəsitəsilə transformatorun ikinci dolağının orta nöqtəsinə birləşir və onların potensialı mənfidir. Sxem ümumi yükə işləyən iki biryarımperiodlu düzləndiricinin birləşməsindən ibarətdir. Dəyişən cərəyan mənbəyindən transformatorun birinci dolağına sinusoidal gərginlik verilir, ikinci dolaqda isə sinusoidal elektrik hərəkət qüvvəsi induksiyalanır. İkiyarımperiodlu düzləndiricidə transformatorun ikinci dolağının hər bir yarımdalğasında ya yuxarıdakı ya da aşağıdakı ventil düzləndirmədə iştirak edir.



    Birinci yarımperiodda (0 – π, 0 – T/2) ventilinin anoduna transformatorun ikinci dolağının yuxarı nöqtəsindən müsbət potensial verilir, ventili açılır. Bu halda yük müqavimətindən birinci ventilin cərəyanı () axır. Zamanın bu intervalında ventilinə əks gərginlik tətbiq edildiyindən o bağlanır.

    Sonrakı ikinci yarımperiodda ( π - 2π, T/2 – T) düz cərəyan ventilinə, əks cərəyan ventilinə tətbiq olunur: ventili bağlanır, ventili açılır və yükdən yenə də həmin istiqamətdə ikinci ventilin cərəyan () axır. Beləliklə, bütün period ərzində yükdən eyni istiqamətdə düzlənmiş cərəyan keçir.

    Aktiv yükə işləyən düzləndiricilərdə düzlənmiş gərginliyin orta qiyməti



    ,

    burada - transfopmatorun biryarım dolağındakı gərginliyin təsiredici qiymətidir.

    Ventil cərəyanının orta qiyməti

    Ventilin əks gərginliyi transformatorun ikinci dolağının əks gərginliyin amplitudunun iki mislinə bərabərdir,

    İkiyarımperiodlu sxem üçün düzlənmiş gərginliyin birinci harmonikasına görə döyünmə əmsalı

    İkiyarımperiodlu düzləndiriciləri tutum və ya induktiv xarakterli yükə işləyir. Aktiv yükə sxem çox nadir hallarda işlədilir.

    Sxemin müsbət xüsusiyyətləri: doyünmə tezliyi yüksəkdir, ventil cərəyanın orta qiyməti iki dəfə azdır,ventillərin sayı minimumdur, ventillər ümumi anodlu və ümumi katodlu qoşula bilir.

    Sxemin mənfi xüsusiyyətləri: transformatorsuz qoşula bilmir, transformatorun konstruksiyası mürəkkəbdir, diodlardakı əks gərginliyin qiyməti böyükdür.



    Bu düzləndiricilər tutum vəya induktiv xarakterli yüklərə işləyir. Aktiv yükə sxem nadir hallarda işlədilir.

    Birfazalı körpü düzləndirmə sxemi

    Ən geniş yayılmış birfazalı ikiyarımperiodlu düzləndirici – körpü sxemidir (şək.1). Burada dörd ventil körpü szemi ilə transformatorun ikinci dolağına qoşulur. Körpünün bir dioqanalına transforma torun ikinci dolağı, digər dioqanalı- na isə yük müqaviməti qoşulur.

    Körpü sxeminin iş prinsipinə baxaq. Sxemdə hər ventil cütü növbə ilə işləyir.( VD1,VD3 və VD2,VD 4). Birinci yarımperiodda (0 – π) transformatorun ikinci dolağında a nöqtəsinin potensialı c nöqtəsinin potensialından yüksək olduqda, VD2 və VD4 ventilləri açıqdır, VD1 və VD3 ventilləri bağlıdır. Cərəyan transformatorun ikinci dolağının müsbət a nöqtəsindən, VD4 ventilindən, müqavimətindən, VD2 ventilindən axaraq ikinci dolağın mənfi c nöqtəsinə gəlir. İkinci yarımperiod- da (π - 2π) transformatorun ikinci dolağında c nöqtəsinin potensialı a nöqtəsinin potensialından yüksək olduqda, VD1v ə VD3 ventilləri açıq, VD 2 və VD 4 ventilləri bağlı olur. Cərəyan c nöqtəsindən, VD3 ventilindən, müqavimətindən, VD1 ventilindən axaraq a nöqtəsinə gəlir. Körpü düzləndirmə sxeminin əsas hesabat düsturları aşağıdakı kimidir

    Düzlənmiş gərginliyin orta qiyməti

    Ventil cərəyanının orta qiyməti

    Ventildəki əks gərginliyin amplitudu

    Körpü düzləndirici sxemi texniki - iqtisadi göstəricilərinə görə ikiyarımperiodlu düzləndirici sxemlərin ən yaxşısı olub aktiv, induktiv və tutum xarakterli yüklərə işləyir.

    Sxemin müsbət xüsusiyyətləri: döyünmə tezliyi yüksəkdir, ventillərə tətbiq olunan əks gərginlik iki dəfə azdır, transformatorun konstruksiyası sadədir və ondan istifadə əlverişlidir, mənbənin gərginliyi körpüyə tətbiq olunan gərginliyə uyğun olduqda transformatorsuz işləyə bilməsidir.



    Sxemin mənfi xüsusiyyətləri: dörd ventildən zəruri istifadə edilə bilməsi, ventillərdə böyük gərginlik düşküsünün olması və s.

    Neytral (sıfır) çixişli üçfazali düzləndiricilər

    Aktiv yükə işləyən neytral sıfır çıxışlı üçfazalı düzləndirici sxemin (şəkil1) iş prinsipinə baxaq. Sxem üçfazalı transformatordan, hər biri transformatorun bir fazasına qoşulmuş üç ventildən və yükdən ibarətdir. Transformatorun birinci dolağı ulduz (⅄) və ya üçbucaq (Δ) birləşdirilə bilir, ikinci dolağı isə ancaq ulduz (⅄) birləşdirilir və ventillərin anodlarına qoşulur. Bütün diodların katodları ümumi nöqtədə birləşib düzləndiricinin çıxışında yükə nəzərən müsbət potensial (qütb) əmələ gətirir. Transformatorun ikinci dolağının sıfır nöqtəsindəki potensial isə mənfidir. Bir faza dolağındakı potensial digər faza dolaqlarındakı potensiala nisbətən daha müsbət olmasından asılı olaraq sxemdəki diodlar növbə ilə periodun üçdə biri (1/3 T) müddətində işləyirlər. Məsələn , intervalında a fazasının potensialı b və c fazalarının potensialına nəzərən müsbətdir. OndaVD1 ventili açıq, VD2 və VD3 ventilləri bağlı olurlar. Bu zaman cərəyan transformatorun ikinci dolağının a fazasından, VD1ventilindən, yük müqavimətindən () axıb transformatorun sıfır nöqtəsinə qayıdır.inteva- lında b fazasının potensialı a və c fazalarının potensialına nəzərən müsbət olur. Bu halda VD2 ventili açıq, VD1 və VD3 ventilləri bağlı olurlar, cərəyan transforma -torun ikinci dolağının b fazasından, VD2 ventilindən, yük müqavimətindən) keçub, transformatorun sıfır nöqtəsinə gəlir. intervalında c fazasının potensialı a və b fazalarının potensialına nəzərən daha müsbətdir, bu halda VD3 ventili açıq,VD1 və VD2 ventilləri bağlı olur, cərəya c fazasından, VD3 ventilindən, yük müqavimətindən) axıb transformatorun sıfır nöqtəsinə qayıdır və.s Beləliklə, yük müqavimətindəki düzləndirilmiş cərəyan üç ventilin cərəyanlarının cəminə bərabərdir və həmişə yükdən bir istiqamətdə axır

    Birfazalı sxemlərə nisbətən burada yük cərəyanlarının döyünmələri azdır

    Neytral çıxışlı üçfazalı düzləndiricilər üçün əsas hesabat düsturları aşağıdakı kimidir:

    ___düzlənmiş gərginliyin orta qiyməti:

    ___düzlənmiş cərəyanın orta qiyməti: = 0,827

    ___əks gərginliyin maksimum qiyməti

    Ventillətin sayı az oldugundan sxemin etibarlığı yüksək olur.

    Neytral çıxışlı üçfazalı düzləndiricilərdə transformatorun məcburi maqnitlənməsi baş verir, bu da faydalı iş əmsalını aşagı salır.

    Transformatorun nüvəsinin doymasının qarçısını almaq üçün maqnit nüvələrin en kəsiyini artırırlar. Bu halda transformator və bütün qurğunun kütləsi artır.

    Bu sxemə müəllifinin soyadı ilə Mitkeviç sxemi də deyilir. Üçfazalı düzləndirmə sxemləri orta və böyük gücə malik qurğuların qidalandırılması üçün istifadə edilir. Bu növ düzləndirmə sxemləri çox hallarda induktiv xarakterli yükə işləyir.



    Üçfazali körpü düzləndirmə sxemi

    Üçfazalı körpülü sxemdə (şəkil 1) ventillərin sayınlın iki dəfə artıq olmasına baxmayaraq, bu sxem neytral çıxışlı üçfazalı düzləndiricilərdən bir sıra göstəricilərinə görə üstündür. Bu sxem müəllifinin soyadına görə Larionov sxemi adlanır.



    Larionov sxemində transformatorun birinci və ikinci dolaqları həm üçbucaq (Δ), həm də ulduz (⅄) birləşdirilə bilir. Bu sxemdə iki üçfazalı düzləndirici qrupu ardıcıl birləşdirilmiş. Qrupların hər biri neytral çıxışlı sxemin işini yerinə yetirir. Birinci qrup ( VD1,VD3, VD5 ) anod qrupu (anodları birləşdirilib), ikinci qrup (VD2, VD4, VD6 ) katod qrupu (katodları birləşdirilib) adlanır.

    Transformatorun ikinci dolağınin hər fazası bir ventilin anoduna, o biri ventilin isə katoduna qoşulur. VD2, VD4, VD6 ventillərının katodları ümumi nöqtədə birləşib çıxışda müsbət qütb əmələ gətiri. Bu üç ventildən o ventil açıq olur ki, göstərilə anda onun anodunda yüksək potensial olsun. VD1, VD3, VD5 ventillərinin anodları ümumi nöqtədə birləşib düzləndiricinin çıxışında mənfi qütb əmələ gətirir. Bu üç ventilin hansının katodunda böyük mənfi qiymətə malik potensial olarsa, o ventil işləyir. Sxemdə sinusoidal gərginliyin müsbət arımdalğaları katod qrupunun ventillərini, mənfi yarımdalğaları isə anod qrupunun ventillərini açır. Özü də eyni zamanda cərəyanı hər qrupdan bir ventil keçirir. Məsələn, intervalında ən yüksək potensial VD2 ventilinin anodunda, ən alçaq potensial VD3 ventilinin katodunda olur. Ona görə də cərəyan a fazası → VD2→ → VD3→ b fazası əsasında yaranan dövrədə qapanır. intervalında a fazasının potensialı yenə də ən böyük olduğundan VD2 diodu cərəyanı keçirir, ən aşağı potensial VD5diodunda olduğundan o, açılır. Bu halda cərəyan a fazası→ VD2→ → VD5→ c fazası dövrəsindən axır. intervalında anod qrupunun VD5 doidu cərəyanı keçirməkdə davam edir, katod qrupunda isə VD4 diodu işləyir. Onda cərəyan b fazası→ VD4→ → VD5→c fazası dövrəsindən keçir. ntervalında cərəyan b fazası→ VD4→ → VD1→ a fazası dövrəsindən, intervalında cərəyan c fazası →VD6→ → VD1→ a fazası dövrəsindən, intervalında cərəyan c fazası →VD6→ → VD3→ b fazası dövrəsindən keçir. Bütün hallarda yükdən cərəyan eyni istiqamətdə axır.

    Neytral çıxışlı sxemə nisbətən burada döyünmələr nisbətən az olur:



    Körpü sxemi neytral çıxışlı sxemə nəzərən aşağıdakı üstünlüklərə malikdir: transformatorun nüvəsində sabit cərəyanla əlavə maqnitlənmə baş vermir , ona görə də f.i.ə-lı yüksək olur; şəbəkə gərginliyi tələb olunan düzləndirilmiş gərginliyə yaxın olanda sxem transformatorsuz şəbəkəyə qoşula bilər; şəbəkə gərginliyinin standart tezliyində döyünmə tezliyi iki dəfə artır, döyünmə əmsalı dörd dəfə azalır, bu da hamarlayıcı suzgəcin ölçü və kütləsini azaltmağa imkan verir.




    Gərginliyin ikiqat artirilma sxemi

    Gərginliyin ikiqat artırılma sxeminə Latur sxemi də deyirlər. Latur sxemində körpünün iki çiyninə VD1, VD2 ventilləri, o biri iki çiyninə kondensatorları qoşulur şəkil1. Körpü sxeminin bir dioqanalına transformatorun ikinci dolağı, o biri dioqanalına yük müqaviməti qoşulmuşdur. Gərginliyin ikiqat artırılma sxemi bir ədəd transformatorun ikinci dolağından işləyən iki ədəd ardıcıl qoşulmuş bir yarımperiodlu düzləndirmə sxemlərinə oxşayır. Birinci yarımperiodda transformatorun ikinci dolağının "a" nöqtəsindəki potensial "b" nöqtəsinə nəzərən yüksək olduğundan VD1ventili açılır və kondensatoru dolmağa başlayır Şəkil 1

    Birinci yarımperiodda cərəyan transformatorun ikinci dolağı, VD1 ventili, kondensatorundan keçir və "b" nöqtəsinə qayıdır. İkinci yarımperiodda transformatorun ikinci dolağının "b" nöqtəsindəki potensial "a" nöqtəsinə nəzərən yüksək olur. Onda kondensatoru dolur və VD2 ventili açılır . ikinci yarımperiodda cərəyan transformatorun ikinci dolağı, kondensatoundan, DV2ventilindən axır və transformatorun ikinci dolagının "a" nöqtəsinə qayıdır. kondensatorları yük müqavimətinə ardıcıl qoşulduğdan yükdə olan gərginlik

    kondensatorları düzləndirici sxemin elementləri olduğu üçün Latur sxemi ancaq tutum xarakterli yükə işləyə bilər.

    Latur sxeminin müsbət xüsusiyyətləri: döyünmənin yüksək tezliyi; az əks gərginliyə malik olması; transformatorlardan yaxşı istifadə edilə bilməsi və s.



    Latur sxeminin mənfi xüsusiyyətləri: ventil cərəyanın orta qiymətinin yüksək olması; izolyasiyasız ümumi radiatorda eyni ventillərin istifadəsinin mümkün olmaması və s.


    Download 2.79 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15




    Download 2.79 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Bir yarımperiodlu düzləndirmə sxemi

    Download 2.79 Mb.