• Sual 23
  • Sual 24
  • SUAL 25
  • 6-35 kV şəbəkənin izolyasiya səviyyəsinin xarakteristikası
  • SUAL 26
  • Yerə axan cərəyanın konpensasiyası rejimində, şəbəkənin qövs ifrat gərginliyi
  • Şəkil 2 Neytralı rezistorla torpaqlanan şəbəkədə qövs boşalmaları
  • Şəkil 3 SUAL 27
  • Az yüklənmiş xəttlərin açılması
  • Az yüklənmiş transformatorların açılması
  • Şəkil 1. Neytralı izolə olunmuş az yüklənmiş transformatorların açılması zamanı ifrat gərginliyin ehtimal əyrisi İkiqat yerlə əlaqənin açılması
  • İkifazlı qısa qapanmanın açılması
  • Elektrik mühərriklərinin kabellə qoşulması
  • Elektrik mühərriklərinin açılması
  • Elektrik mühərriklərinin vakkum açarları ilə açılması zamanı ifrat gərginlik.
  • SUAL 28
  • SUAL 29
  • İldırım ifrat gərginlikdə məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsinin təyini
  • Cədvəl 1 İldırım impulsu zamanı 6-35kV şəbəkə üçün olan məhdudlaşdırıcının qalıq ifrat gərginliyinin maksimal qiyməti
  • Məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsində təyini
  • Cədvəl 2 Bir fazlı yerlə əlaqədən yaranan ifrat gərginlikdən uzaqlaşan zaman qalıq gərginliyin qiyməti
  • Elektrik maşınları üçün məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsinin təyini
  • Atmosfer ifrat gərginlikdən mühafizə üçün İGM-in quraşdırılma yeri
  • SUAL 30
  • Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab




    Download 0.93 Mb.
    bet4/8
    Sana24.03.2017
    Hajmi0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8
    c, lx=L/2;

    hx≤hc hündürlüyündə ildırımötürücülər arasındakı məsafənin mərkəzində horizontal en kəsiyin eni 2rcx isə

    rcx = (4)

    formulası ilə təyin olunur.
    Cədvəl 1

    Ikiqat çubuqşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası parametrlərinin hesablanması




    Mühafizənin etibarlığı, Pe

    Ildırımötürücüsünün hündürlüyü h, m

    Lmax, m

    Lc, m

    0,9

    0-dan 30-a qədər

    5,75 h

    2,5 h

    30-dan 100-ə qədər

    [5,75-3,57·10-3(h-30)]h

    2,5 h

    100-dən 150-yə qədər

    5,5 h

    2,5 h

    0,99

    0-dan 30-a qədər

    4,75 h

    2,5 h

    30-dan 100-ə qədər

    [4,75-3,57·10-3(h-30)]h

    [2,25-0,0107(h-30)] h

    100-dən 150-yə qədər

    4,5 h

    1,5 h

    0,999

    0-dan 30-a qədər

    4,25 h

    2,25 h

    30-dan 100-ə qədər

    [4,2-3,57·10-3(h-30)] h

    [2,25-0,0107(h-30)] h

    100-dən 150-yə qədər

    4,0 h

    1,5 h


    Sual 23

    Ikiqat trosşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası.



    Cavab

    İkiqat trosşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası

    İldırımötürücü o vaxt ikiqat hesab olunur ki, troslar arası L məsafəsi Lmax hədd qiymətindən çox olmasın. Əks halda ildırımötürücülərin hər ikisinə tək ildırımötürücü kimi baxılmalıdır.

    Şəkil 1-də hündürlüyü h və troslararası məsafə L olan ikiqat trosşəkilli ildırımötürücünün standart mühafizə zonasının şaquli və üfüqi (horizontal) en kəsiyinin konfiqurasiyası verilmişdir. Mühafizə zonasının xarici səthi (iki h0 , r0 qabaritli xarici yarımkonus səthlərinin) tək trosşəkilli ildırımötürücü üçün verilmiş formulalarla hesablanaraq qurulur.

    Daxili sahənin ölçüləri h0 və hc parametrləri ilə təyin edilir. Onlardan 1-cisi h0 - bilavasitə trosda mühafizə zonasının maksimal hündürlüyünü, 2-cisi hc - isə troslararası məsafənin ortasında mühafizənin minimal hündürlüyünü təyin edir. Troslar arasında L ≤ Lc zonasının sərhəddində sallanma olmur (hc =h0).

    Lc ≤ L≥Lmax məsafəsi üçün hc hündürlüyü aşağıdakı formula ilə hesablanır:

    hc= (1)


    Formulaya daxil olan hədd məsafələri Lmax və Lc cədvəl 1-də verilmiş emprik formulalarla hesablanır. Bu formulalar 150 m-ə qədər hündürlükdə asılmış troslar üçün yararlıdır. Bundan artıq hündürlükdə olan ildırımötürücü üçün xüsusi proqram təminatından istifadə etmək lazımdır.

    hx hündürlüyündə mühafizə zonasının horizontal en kəsiyinin uzunluğu aşağıdakı formula ilə təyin edilir.

    hc≥hx zamanı lx = L/2

    0cx zaman isə lx= (2)


    Cədvəl 1

    Ikiqat trosşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası parametrlərinin hesablanması



    Mühafizənin etibarlığı, Pe

    Ildırımötürücüsünün hündürlüyü h, m

    Lmax, m

    Lc, m

    0,9

    0-dan 150 –yə qədər

    6,0 h

    3,0 h

    0,99

    0-dan 30-a qədər

    5,0 h

    2,5 h

    30-dan 100-ə qədər

    5,0 h

    [2,5-7,14·10-3(h-30)] h

    100-dən 150-yə qədər

    [5,0-5,0·10-3(h-100)] h

    [2,0-5·10-3(h-100)] h

    0,999

    0-dan 30-a qədər

    4,75 h

    2,25 h

    30-dan 100-ə qədər

    [4,75-3,57·10-3(h-30)]h

    [2,25-3,57∙10-3(h-30)]h

    100-dən 150-yə qədər

    4,5 h

    [2,0-5·10-3(h-100)] h


    c99e4a12

    Şəkil 1. İkiqat (qoşa) trosşəkilli ildırımötürücülərin mühafizə zonası

    Troslar paralel olmadıqda, yaxud asılma hündürlükləri müxtəlif olduqda və yaxud aşırım boyunca onların hündürlü dəyişərsə, onların mühafizəsinin etibarlılığını qiymətləndirmək üçün xüsusi proqram təminatından istifadə etmək lazımdır. Həmçinin aşırımda trosların sallanması çox olduğu halda mühafizə zonası ehtiyatının həddindən artıq götürülməməsi üçün də proqram təminatından istifadə etmək tövsiyə olunur.

    Sual 24

    Qapalı trosşəkilli ildırımötürücünün mühafizə zonası.



    Cavab

    İldırımötürücü ilə obyekt arasında D-yə bərabər minimal yerdəyişmə zamanı (şəkil 1) sahəsi S0 olan düzbucaqlı meydançanın daxili həcmində yerləşən, hündürlüyü h0<30 m olan obyektin tələb olunan etibarlılıqla mühafizəsini təmin etmək üçün olan hesabat formulalarını qapalı trosşəkilli ildırımötürücünün asılma hündürlüyünün təyinində də istifadə oluna bilər. Trosun hündürlüyü dedikdə yay mövsümündə trosun mümkün olan sallanması da nəzərə alınmaqla yer səthindən trosa qədər olan minimal hündürlük başa düşülməlidir.

    h hündürlüyünün hesablanması üçün aşağıdakı ifadədən istifadə olunur:

    h = A B·h0 (1)

    burada, A və B etibarlılıq səviyyəsindən asılı olaraq aşağıdakı formulalardan təyin olunur:


    1. mühafizənin etibarlılığı Pe=0,99 üçün

    A= -0,14 0,252(D-5) [0,127 6,4·10-4(D-5)]0; (2)

    B=1,05-9,08∙10-3(D-5) [-3,44·10-3 5,87∙10-5(D-5)]0 (3)



    7394fd4

    Şəkil 1. Qapalı trosşəkilli ildırımötürücüsünün mühafizə zonası

    b) mühafizənin etibarlılığı Pe=0,999 üçün

    A=-0,08 0,324(D-5) [0,161 2,41∙10-4(D-5)]0 (4)

    B=1,1-0,0115(D-5) [-4,24·10-3 1,25∙10-4(D-5)]0 (5)
    Hesabat formulaları D>5 m halı üçün doğrudur. Trosun D<5 m horizontal yerdəyişməsi üçün işin yerinə yetirilməsi trosdan mühafizə olunan obyektə ildırım boşalmasının əks örtülmə ehtimalının böyük olması səbəbindən məqsədəuyğun hesab olunmur. Qapalı trosşəkilli mühafizənin tətbiqi, mühafizənin etibarlılığı P<0,99 tələb olunduğu halda tövsiyyə olunmur.

    Obyektin hündürlüyü 30 m-dən çox olarsa qapalı trosşəkilli ildırımötürücünün hündürlüyü proqram təminatı ilə təyin olunur. Eyni təyin olunma mürəkkəb formalı qapalı kontur üçün də aparılır.

    Mühafizə zonası üzrə ildırımötürücülərin hündürlüyü seçildikdən sonra kompüterlə mühafizə zonasını ildırımın ötüb keçmə ehtimalının faktiki qiymətinin təyin olunması tövsiyyə olunur. Ehtimallıq üzrə böyük ehtiyat lazım gəldikdə isə ildırımötürücülərin hündürlüyünü kiçik götürərək hesabatı aparıb, nəticəyə hündürlük üzrə düzəliş vermək lazımdır.

    SUAL 25

    6-35 kV şəbəkələrdə ifrat gərginliklər. 6-35 kV gərginlikli şəbəkələrin izolyasiya səviyyələrinin xarakteristikası.


    CAVAB

    6-35 kV şəbəkələrin ümumi xarakteristikaları

    6-35 kV şəbəkələr HX və KX-dən ibarətdir.

    6-35 kV şəbəkənin elektrik avadanlıqları kommutasiya aparatlarından, ölçü transformatorlarından, generatordan, SK-dan, qövssöndürən reaktordan, atmosfer və komutasiya ifrat gərginliyindən mühafizə qurğularından və s. ibarətdir. 6-35 kV şəbəkələr, əsasən neytralı izoləedilmiş formada işləyir. Bəzi hallarda, xüsusi sərfiyyatda transformatorun və generatorun neytralları rezistorla yerlə birləşir.

    İGM-i dəqiq seçmək üçün əvvəlcə 6-35 kV-luq avadanlığın izolyasiya səviyyəsi bilinməlidir, bundan əlavə, atmosfer və daxili ifrat gərginliklər məlum olmalıdır.


    6-35 kV şəbəkənin izolyasiya səviyyəsinin xarakteristikası

    İzolyasiyanın daxili izolyasiyasının elektrik möhkəmliyini dəqiq əldə etmək qeyri-mümkündür.

    Ona görə də onlar atmosfer impulsları və normalaşdırılmış sınaq gərginliyi ilə xarakterizə olunurlar. 6-35 kV üçün buraxılan bilən səviyyə bu düsturla xarakterizə olunur:

    Kb.b.YG=Ki Kk UsınYG *1,73/Ui.g., (1)

    UsınYG- normalaşmış 1 dəqiqəlik sınaq gərginliyi;

    Ki = 1,3 – impuls əmsalı, boşalma gərginliyini göstərir;

    Kk = 0,9 kumulyasiya əmsalı, izolyasiyanın elektrik möhkəmliyinin aşağı düşdüyünü, eləcə də izolyasiyanın qocaldığını göstərir.

    Uil.g – şəbəkənin yüksək işçi gərginliyidir.

    Atmosfer ifrat gərginliyinin dəfəliyi:

    Kb.b.i.g=1,1(Usın.il – Unom)*√3/√2 Ui.g (2)

    Usın.il –atmosfer impulsların sınaq gərginliyidir.

    Elektrik maşınlarının stator dolaqları az izolyasiyalı olur. Onun impuls əmsalı 1-ə bərabərdir. Əgər şəbəkədə sinxron kompensator, generator, elektrik mühərrikləri varsa, onda

    Kb.b.= 1,7 Unom/ (Ui.g/1,73) (3)

    Cədvəllərdə 6-35 kV şəbəkədə hesabatın nəticələri verilmişdir

    Cədvəl 1


    Unom, kV

    6

    10

    15

    20

    35

    Uq.işç., kV

    6,9

    11,5

    17,5

    23

    40,5

    Usın., kV

    25

    35

    45

    55

    85

    Ub.b., kV

    41,5

    57,9

    74,5

    91

    140,6

    Kb.b.

    7,0

    5,9

    5,2

    4,6

    4,3

    Cədvəl 2


    6-35 kV-luq yüngülləşdirilmiş izolyasiyalı elektrik avadanlığı üçün buraxıla bilən daxili ifrat gərginliyin dəfəliyi

    Unom , kV

    6

    10

    15

    20

    Uq-işçi , kV

    6,9

    11,5

    17,5

    23

    Usınaq , kV

    16

    24

    37

    50

    Ui.v , kV

    26,5

    39,7

    61,2

    82,7

    Ki.v

    4,5

    4,1

    4,3

    4,2

    Cədvəl 3


    6-10 kV-luq elektrik mühərrikləri üçün buraxıla bilən daxili ifrat gərginliyin dəfəliyi


    Unom , kV

    6

    10

    Uq-işçi , kV

    6,3

    10,5

    Usınaq , kV

    13

    21

    Ki.v

    3,4

    3,3

    Cədvəl 4


    6-35 kV-luq normal izolyasiyalı transformatorların daxili izolyasiyası üçün buraxıla bilən ildırım ifrat gərginliyinin dəfəliyi


    Unom , kV

    6

    10

    15

    20

    35

    Uq-işçi , kV

    6,9

    11,5

    17,5

    23

    40,5

    Usınaq , maksimal göstərici, kV

    60

    80

    108

    130

    200

    Ui.v , maksimal göstərici, kV

    62,5

    82

    110

    131

    200

    Ki.v

    11

    8,8

    7,6

    6,9

    5,9

    Elektrik möhkəmliyini izolyasiyanın 6-35 kV şəbəkə üçün buraxıla bilən qiymətini belə ifadə etmək olar:



    1. Elektrik maşınları, ən aşağı izolyasiyası olan maşınlardır.

    2. İfrat gərginliyin buraxılan bilən səviyyəsinin dəfəliyi 4,0-7,0 həddindədir.

    3. Atmosfer ifrat gərginliyinin buraxıla bilən dərəcəsi, daxili ifrat gərginlikdən 45% çoxdur.

    4. 6-10 kV-da yerləşən yüngül izolyasiyalı elektrik avadanlıqları, ifrat gərginlikdən 30% azdır.

    5. 6-35 kV şəbəkədə, CT, GT, açarlar, güc transformatorları, SK, elektrik mühərrikləri vardır.

    Ona görə də şəbəkənin ümumi izolyasiyası həmin sadalanan avadanlığın izolyasiyası ilə təyin olunur.

    6-35 kV şəbəkələrin əsas xüsusiyyəti odur ki, onlar izolə edilmiş neytral ilə işləyirlər. Elə bu vəziyyət də ifrat gərginliyi artırır. Əgər tutum cərəyanı 30A-i (6 kV); 20A-i (10 kV); 10A-i (25 kV) keçirsə, onda neytral qövssöndürən reaktorla işləyir.

    Qısa qapanma yerində qövs yanır. Bəzən çox da səlis yanmır və nəticədə kommutasiya ifrat gərginliyi yaranır.

    Son vaxtlar bəzi yerlərdə neytralı rezistor vasitəsilə yerə birləşdirirlər. Az tutum cərəyanlı şəbəkələrdə rezistorun qiyməti bir qayda olaraq, 100 Om-dan çox olur. Neytralın sürüşməsi isə az olur. 6-35 kV şəbəkələrdə 2 növ ifrat gərginlik olur: kvazistasionar və kommutasiya.



    1. Kvazistasionar – şəbəkənin reaktiv elementlərinin “pis” qarışığından və qidalanma mənbəyinin EHQ-nə görə yaranan ifrat gərginlik. Bu gərginlik uzun müddət çəkir.

    2. Kommutasiya – elektrik dövrəsinin müxtəlif kommutasiyaları zamanı yaranan ifrat gərginlik.

    Real şəraitdə onları planlı və qəzalı kommutasiya adlandırırlar. Neytralın normal işi deyəndə, onda müəyyən miqdarda qeyri-simmetrik gərginliyi olması nəzərdə tutulur.

    Bu gərginlik, ayrı-ayrı fazların tutumlarında qeyri-simmetrik gərginlik yaradır. Hətta adi çirklənmə belə tutum cərəyanını dəyişdirə bilər. İGM qövssöndürən katuşka ilə torpaqlananda, onun induktivliyindən cərəyan keçir. Bu zaman adi yerdəyişmədən 20 dəfə çox olmayan neytralın rezonans yerdəyişməsi baş verə bilər.

    Gərginliyin rezonansla qalması həm tutum fazlarının simmetrik rejimində, eləcə də tutumların qeyri-simmetrikliyində də ola bilər. Buna səbəb isə, fazanın qırılması və xəttin natamam fazla qoşulması ola bilər. Dəyişmənin həddi qövssöndürən reaktorun maqnitinin dönməsindən asılı olar. Reaktor olmayan şəbəkələrdə simmetriyanın pozulması, torpaqlanmanın qırılması və s. transformatorun “çevrilmiş” fazası adlanır.

    Bu halda xətlərin tutumunda ifrat gərginlik 4Uf ola bilər. Bu hal, adətən xəttin müəyyən uzunluğunda və az yüklənən transformatorlarda ola bilər.



    SUAL 26

    Yerlə qövs qapanmalarında ifrat gərginliklər. Qövs boşalmaları.



    CAVAB

    Yerlə qövs qapanmalarında ifrat gərginlik.

    Qövslə yerə qapanma 6-35 kV şəbəkədə ən çox yayılmış zədələnmələrdir. Şəbəkənin istənilən nöqtəsində izolyasiyanın pozulması “yerlə əlaqə” yaradır. Qapanmanın xarakteri çox müxtəlifdir və tutum cərəyanından və şəbəkənin parametrlərindən asılı olaraq, böyük həddə dəyişə bilər. Təcrübədə qapanma 3 cür olur: metal qapanma, daimi qövs vasitəsilə qapanma və yerini dəyişən qövslə qapanma. Səlis və metal qapanmalarda ifrat gərginlik çox deyil (2,4Uf). Qövs ifrat gərginliyi ehtimalı aşağıdakı kimidir


    opn01

    Şəkil 1

    Dəyişən qövs komutator kimidir və qoşulması, həm də açılması ifrat gərginliyə gətirib çıxarır.

    Qövs söndükdən sonra zədələnməmiş fazalarda yüklər qalır və bütün şəbəkə üzrə yayılaraq onların potensialını artırır. Həmin potensiala işçi gərginlik əlavə olur. Nəticədə zədəli fazada yüksək gərginlik yaranır ki, bu da təkrar olaraq qövsü yandırır.

    Maksimum ifrat gərginlik 3,2 Uf çata bilər, lakin bu bəzən olur, çünki bəzi şərtlərin üst-üstə düşməsini (güclü küləyə aid qövs, qövs yağda, qövs kiçik deşikdə) tələb edir.

    İfrat gərginlik 2-3 saniyə çəkir, yəni məhdudlaşır, ona görə ki, bir neçə ardıcıl yanmadan sonra qövs, ya yoxdur, ya da izolyasiyanı yandıraraq dayanıqlı olur. İfrat gərginliyin maksimal dəfəliyi, praktiki olaraq şəbəkənin nominal gərginliyindən və tutum cərəyanından asılı deyil. Hərəkət edən qövsün xarakterindən biri də onların uzun müddətliyidir və onlar həmin gərginliyin bütün şəbəkəsini əhatə edirlər.

    Neytralı izolə edilən – şəbəkələrdə onlar avadanlıq üçün təhlükə törətmirlər. Fırlanan maşınlar üçün qövs ifrat gərginliyi istismardan yuxarı olur, lakin zavod sınağından aşağı olur. Ona görə də qövs qapanmasında maşınlar zədələnə bilərlər.

    Bir qayda olaraq, neytralı izolə olunmuş, üçbucaq və ya ulduz birləşmiş kosinus kondensatorlar fazlar arası tutumu artırırlar və ifrat gərginliyi azaldırlar. Şəbəkədə reaktorun olması qövs qapanmasında ifrat gərginliyi azaldır.

    Bu vaxt, şəbəkənin tutum cərəyanı reaktorun induktivliyi ilə qapanma yerinə axır. İfrat gərginlik şəbəkənin tutumundan və reaktorun gücündən asılı olur və təxminən reaktor olmayan haldan (20÷30)% çoxdur.



    Yerə axan cərəyanın konpensasiyası rejimində, şəbəkənin qövs ifrat gərginliyi

    Birfazlı qapanma yerində qısa qapanmanın mümkünlüyünü ləğv etmək üçün tutum cərəyanlarının miqdarını azaltmaq lazımdır. Bu məqsədlə transformatorun neytralına xüsusi induktiv müqavimət (QSK) qoyulur. QSK eyni vaxtda qövs ifrat gərginliyini də azaldır. Tutum cərəyanlarının tam kompensasiyası ifrat gərginliyi 2,6 dəfə azaldır.

    Əgər QSR-nın işi pozulubsa, ifrat gərginlik artır. İfrat gərginliyin dəfəliyini qeyri-sazlama rejimindəki asılılığı şəkil 2-də göstərilir.

    opn02

    Şəkil 2

    Neytralı rezistorla torpaqlanan şəbəkədə qövs boşalmaları

    Neytral aktiv müqavimətlə torpaqlananda, şəbəkənin tutumunu, qövs ifrat gərginliyini azaldır. İfrat gərginliyin ən aşağı qiyməti, aktiv və tutum cərəyanlarının eyni qiymətində olur. Yüksək omlu torpaqlamanın düzgün seçilməsi ifrat gərginliyi (2,4÷2,6)Uf azaldır. Qövs gərginliyinin aktiv cərəyandan asılılığı 3-cü şəkildə göstərilmişdir.



    opn03

    opn033

    Şəkil 3

    SUAL 27

    Kommutasiyalar zamanı ifrat gərginliklər.


    CAVAB

    HX-nin və KX-nin qoşulması

    Normal simmetrik rejimdə, yəni HX-i və KX-i normal simmetrik rejimdə işləyərkən ifrat gərginlik 2Uf –i keçmir.

    “Yerlə əlaqəni” axtararkən, birfazlı yerlə qapanmanın qiyməti (5-6)Uf ola bilər.

    Zədə yerini axtararkən çox hallarda birfazlı yerlə qapanma, 2 qat yerlə əlaqəyə keçir.



    Az yüklənmiş xəttlərin açılması

    Az yüklənmiş xətləri açarkən, neytralın potensialı fiksasiya olunmadığı üçün bir xətt o biri xəttə təsir edir və ifrat gərginlik yaranır. Ola bilər ki, təkrar deşilmələr yaransın ki, bu da öz növbəsində ifrat gərginliyi artırır.

    Eksperimentlər göstərir ki, az yüksəlmiş xətləri YA ilə açarkən ümumi halların 2% həddində ifrat gərginlik 4,5Uf -ə çatır, 7%-də isə 3 Uf olur.

    Az yüklənmiş transformatorların açılması

    İzoləedilmiş neytrallı, az yüklənmiş transformatoru açarkən ifrat gərginlik yaranır (neytralın sürüşməsindən).

    2% -hallarda, ifrat gərginlik 5Uf –i keçir. Artıq ifrat gərginliyin dəfəliyi, transformatorun aşağı tərəfində də növbətçi olur. Ən çox ifrat gərginlik, yüksüz transformatoru qoşarkən ilk anda baş verir.

    Açılan transformatorun gücü ifrat gərginliyin amplituduna çox təsir edir və şəbəkənin tutumu keçirici ifrat gərginliyi çoxaldır, ikincisi azaldır.



    opn04

    Şəkil 1. Neytralı izolə olunmuş az yüklənmiş transformatorların açılması zamanı ifrat gərginliyin ehtimal əyrisi
    İkiqat yerlə əlaqənin açılması

    Şəbəkənin 2 müxtəlif nöqtəsində yerlə əlaqəni kəsərkən, məsələn: açarın işləməməsindən ifrat gərginlik yarana bilər. Bu birinci faza açılan kimi baş verir. Maksimum ifrat gərginlik 3,3Uf olur.



    İkifazlı qısa qapanmanın açılması

    Bir çox sxemlərdə ikifazlı q.q. açılarkən ifrat gərginlik əmələ gəlir. Bəzən olur ki, cərəyan sıfra yaxın yerdə qırılanda, elə orada da özünün maksimal cərəyanı transformatorda maqnitləşmə yaradır və ifrat gərginlik yaranır.

    Ifrat gərginlik yaratmaq üçün transformator az yüklənməlidir. Transformator az yüklənəndə ifrat gərginlik o qədər çoxdur.

    Elektrik mühərriklərinin kabellə qoşulması

    Mühərrikin 1-ci fazı qoşularkən, amplituda (1,8-2 Uf), tezlik (50÷300)kHs olur.

    O biri iki faza qoşularkən, gərginlik 3,3Uf olur.

    Əgər çox güclü mühərrik qoşulursa, (1000 kV və daha çox) Uf aşağı düşür. Ifrat gərginliyə kabelin uzunluğu və mühərrikin fazasının tutumu təsir göstərir. Uzunluq artıqca, aktiv müqavimət artır. Maksimal ifrat gərginlik az hallarda olur, çünki çoxlu faktların bir yerə düşməsini gözləyir. Yerlə əlaqəni axtararkən, ola bilər ki, tez-tez qoşub-açmaq lazım gəlsin.

    Əgər mühərrikə sağlam faza düşərsə, bu fazada maksimal ifrat gərginliyin qiyməti 3,4Uf-ə çatır;

    Əgər şəbəkədə hərəkət edən qövs var idisə, ifrat gərginlik 2,7Uf-ə qədər çatır;

    Əgər mühərriklər ATQ və ya EAQ sistemi ilə isə qoşulurlarsa, U=(4,0÷4,5)Uf ola bilər.

    Ifrat gərginliyin miqdarı, mühərrikin qalıq gərginliyindən çox asılıdır.

    Mühərrik şəbəkəyə qoşulduqdan sonra gərginlik azalır və onun dolağında gərginlik düşür, çünki induktiv cərəyan sönür və mühərrikin fırlanma yükü azalır. Bu proses elektrik mühərrikinin parametrlərindən asılıdır.

    Gərginliyin 0,4 kV-a düşməsi üçün lazım olan vaxt (0,5-2,0) san olur.

    6-10 kV şəbəkədə, bu vaxt 0,5 san-dir. Ona görə də 0,5 san-dən sonra mühafizədə (0,4÷0,7)Unorm qalacaqdır və ifrat gərginliyin maksimal qiyməti ATQ işləyən zaman 4Uf-i keçməyəcəkdir.

    Elektrik mühərriklərinin açılması

    Yüksək gərginlikli elektrik mühərriklərinin açılması zamanı ifrat gərginliyin yaranması qövssöndürən kameranın xüsusiyyətindən asılıdır.

    Mühərrik şəbəkədən ayrılan kimi, stator və rotor dolaqlarını əlaqələndirən əsas maqnit seli əvvəlcə sabit qalır, çünki rotor cərəyanı ilə kömək alır (çox səlis azalır), müəyyən vaxtdan sonra mühərrikdə normal sinusoidal gərginlik yaranır. Bu prosesin davamı rotorun inersiya momentindən asılıdır. Fırlanan mühərrikin dayanması (yüklü və ya yüksüz) səlis gərginlik artımı verir, çünki əsas sahənin maqnit enerjisi dərhal itmir, yavaş-yavaş rotorun dolağını qızdırır. Rotorlu və adi mühərriklərin açılması, faz rotorlu mühərrikə uyğun gəlir.

    Faz rotorlu mühərrik fırlanan vəziyyətdən qapanırsa, gərginlik 4-5Uf olur.

    Açıq dolaqlı asinxron mühərriki istənilən açarla açmaq olmaz. Fırlanan mühərriki ifrat gərginlik 2U-xəttidən çox olmur. Mühərrik yüklüdürsə, ifrat gərginliyin qiyməti yüksüz işləmə rejimində olduğundan çoxdur. Ən qorxulusu tərpənməz mühərriki açmaqdır, belə ki, ifrat gərginlik 6Uf –dan da çox ola bilər.

    Elektrik mühərriklərinin vakkum açarları ilə açılması zamanı ifrat gərginlik.

    Açılmaya səbəb olan təhlükəli mənbə o vaxt yaranır ki, vakuum kamerada cərəyan hələ “0”-dan keçməyə təzə başlayır. Ifrat gərginliyin dəfəliyi induktivlikdən və açılan elementin tutumundan asılıdır. 6-10 kV mühərriklərdə induktivlik nisbətən azdır (<100 mHn). Ona görə də cərəyan çox deyil və ona toplanan tutum da azdır. Cərəyan kəsildikdən sonra açılmış fazada cərəyan dəyişməyəcək, çünki birləşmələr çoxdur (işçi faz kipliyi).

    Daimi kontur olan “kabelin dalğavari müqaviməti mühərrikin induktivliyi” ani saniyələr təşkil edir və induktivlik praktiki olaraq dalğavari prosesdə iştirak etmir.

    Kabellərin və mühərriklərin daimi artıq dolması 1mks keçmir. Mühərrikdəki belə sərt dəyişmə qısa müddətdə mühərrik üçün zədə qorxusu törədir.

    Yüksək tezlikli rəqslər, kabeldəki dalğalardan yaranır, kabelin uzunluğu ilə təyin olunur. 1 km-dən qısa kabeldə, 50kHs-i aşır.

    Vakuum açarların seçilən cəhəti odur ki, böyük rəqslərin cərəyanlarını açır. Gücü 630 kVA mühərriklərdə, Lkab=80 metr, gərginliyin dəfəliyi 5A olduqda, hesabatla alınan qiymət 1,77 olur.

    Metr (belgilanishi: m; grekcha μέτρον - o'lchov) - SI dagi uzunlik o'lchov birligi. 1 metr - yorug'lik nurining vakuumda, 1/299 792 458 soniya ichida bosib o'tgan masofasiga teng.
    Əgər yeni qövs olsa, 7 dəfə çox olur.



    SUAL 28

    İGM parametrlərinin seçilməsi üçün əsaslar. İşçi gərginliyin seçilməsi.



    CAVAB

    İGM-in parametrlərini ölçmək üçün əsas müddəalar

    Məhdudlaşdırıcının əsas seçilən parametrlərinə aiddir:



    1. Işçi gərginliyin ən böyük buraxıla bilən müddəti;

    2. Nominal boşalma cərəyanı;

    3. Enerjitutumu;

    4. Komutasiya vaxtı qalıq gərginlik;

    5. Atmosfer impulsdan sonra, qalıq gərginliyin miqdarı;

    6. Partlayışa qarşı qurğunun işədüşmə cərəyanı;

    7. Xarici izolyasiyanın sızma cərəyanının uzunluğu.

    Məhdudlaşdırıcının əsas parametrlərini seçərkən, şəbəkənin sxemi, parametrləri, neytralın necə torpaqlanması, onun kompensasiyası həddi, onun birfazlı yerlə əlaqəsi nəzərə alınmalıdır.

    EQQ-yə görə ildırım ifrat gərginlikdə quraşdırılır:



    1. HX-nə birləşən 6-35 kV PQ-də;

    2. fırlanan maşınlara ildırımdan mühafizə sxemlərində;

    3. 6-10 kV AT-nın dolaqlarında;

    4. portalına ildırımötürücü quraşdırılan transformatorların 6-10 kV dolaqlarında.

    İGM-lər birləşmələrə qoşula bilərlər: açarlarla, transformatorlarla, fırlanan maşınlarla.

    İGM-i seçərkən əsas aşağıdakı tapşırıqlar yerinə yetirilməlidir.



    1. İGM kommutasiya və ildırım ifrat gərginlikləri elə bir səviyyəyə salmalıdır ki, elektrik qurğusunun izolyasiyası pozulmasın;

    2. İGM etibarlı işləməli, daimi olaraq, şəbəkənin işçi gərginliyi altında öz termiki dayanıqlığını itirməməlidir;

    3. İGM kvatezasiya ifrat gərginlikdə və qəza rejimlərində termiki dayanıqlığı itirmədən etibarlı işləməlidir;

    4. İGM – daxili zədələnmələrdə qısa qapanma cərəyanlarının axması zamanı partlayışa təhlükəsiz olmalıdır;

    5. İGM – istismarın mexaniki və klimatik şərtlərinə uyğun gəlməlidir.

    Həmin tapşırıqları həll etmək üçün şəbəkənin və avadanlığın vəziyyəti barədə müvafiq informasiyalar olmalıdır:

    1. şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi;

    2. neytralın torpaqlama rejimi;

    3. yarımstansiyayabirləşdirilən və İGM quraşdırılan şəbəkənin sxemi və strukturu;

    4. aparatlar arasındakı şinləməyə görə məsafə göstərilməklə mühafizə olunan yarımstansiyanın strukturu və sxemi;

    5. q.q. cərəyanının qiyməti;

    6. daxili və atmosfer ifrat gərginliyin ən çox ehtimal olunan növləri;

    7. rele mühafizəsi və avtomatika barədə məlumat. Bəzi mühafizələrin işləmə müddəti;

    8. generatorlar, transformatorlar, SK, elektrik mühərrikləri barədə məlumatlar;

    9. avadanlığın izolyasiyasının buraxıla bilən səviyyəsi.

    İGM-in seçilməsinə dair ümumi tövsiyələr, həmçinin bu və ya digər elektrik avadanlıqlarının xüsusiyyətlərini nəzərə alan tövsiyələr mövcuddur.

    6-35 kV şəbəkədə izolə edilmiş neytralla və ya tutum cərəyanı kompensasiya etməklə uzunmüddətli işləmək olar.

    1-ci cədvəldə elektrik avadanlığının verilmiş gərginlik sinfi ilə şəbəkənin ən çox gərginliyi arasında münasibət göstərilmişdir.

    Cədvəl 1


    Elektrik avadanlığının gərginlik sinfi, kV

    6

    10

    15

    20

    35

    Şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi, kV

    7,2

    12,0

    17,5

    24

    40,5

    Uu.b.b ≥ Ub.i.g

    burada, Ub.b.b – İGM-in ən böyük buraxıla bilən işçi gərginliyi; Ub.i.g – şəbəkənin ən böyük işçi gərginliyi.

    Birfazlı yerə qapanmanın davametmə müddəti şəbəkənin vəziyyətindən asılıdır:

    a) – turbogenerator, hidrogenerator tərəfindən qidalanan şəbəkədə bir fazlı yerlə əlaqə cərəyanı 5A isə, 0,5 san-dən çox işləmək olmaz.

    b) -6-35 kV kabel şəbəkələrində bir fazlı yerlə qapanma zamanı 2 saat işləmək olar və əgər zədə yeri dolaqda deyilsə baş mühəndisin icazəsilə bu müddət 6 saata qədər uzadıla bilər.

    c) hava şəbəkəsində neytral izolə edilibsə və ya yerə kompensasiya cərəyan qurğusu varsa, yerlə bir fazlı əlaqə normallaşdırılmır.

    Əgər ətraf mühitin temperaturu 450 C-ni keçirsə, onda Ub.b.b temperaturun hər 50 qalxmasıyla 2% artmalıdır.

    Bəzi hallarda İGM yarımstansiyanın şinində qoyulur. Bu halda, İGM-in qızması ehtimalı ola bilər.

    İGM-ə birləşən şinin hesabat temperaturu 700 C-dir. Bu halda, İGM-in uzun müddət dözə biləcəyi gərginlik 15% artırıla bilər.

    SUAL 29

    İGM-in nominal boşalma cərəyanının seçilməsi. Məhdudlaşdırıcının mühafizə sərhəddinin təsiri



    CAVAB

    Nominal boşalma cərəyanına görə İGM-in seçilməsi ildırım ifrat gərginlikdən mühafizə üçün onun quraşdırılması zamanı aparılır. Bütün hallarda, aşağıda nominal boşalma cərəyanının qiyməti göstərilənlərdən başqa, boşalma cərəyanının qiyməti 5 kA seçilir.

    Nominal boşalma cərəyanı aşağıdakı hallarda 10 kA seçilir:


    1. O yerlərdə ki, intensiv boşalmalar gedir (ildə 50 ildırım saatı).

    2. HX-nə birləşdirilmiş mühərriklərin, generatorların ildırımdan mühafizə sxemlərində.

    3. Yüksək səviyyəli etibarlılıq tələb olunan ildırımdan mühafizə sxemlərində.


    İldırım ifrat gərginlikdə məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsinin təyini

    6-35 kV elektrik avadanlıqlarının sınaq gərginliyi ventil boşaldıcısı ilə koordinasiya olur, hesabat cərəyanı 5 kA-dir.

    İldırım ifrat gərginlik zamanı məhdudlaşdırıcının qalıq gərginliyi 6-10 və 35kV şəbəkə üçün IV və III qrup ventil boşaldıcılarının qalıq gərginliyinin qiymətini, yəni cədvəl 1-də verilən qiymətləri aşmamalıdır.

    Cədvəl 1

    İldırım impulsu zamanı 6-35kV şəbəkə üçün olan məhdudlaşdırıcının qalıq ifrat gərginliyinin maksimal qiyməti

    Elektrik avadanlığının gərginlik sinfi, kV

    3

    6

    10

    15

    20

    35

    5000A amplitudlu 8/20 mks impuls zamanı gərginlik, çox olmayaraq kV

    14

    27

    45

    61

    80

    130

    Məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsində təyini

    Məhdudlaşdırıcı bir fazlı yerlə əlaqədən yaranan ifrat gərginlik zamanı işləməməlidir. Əgər cərəyan impulsu 30/60 mks, maksimal qiymət 500 A olarsa, məhdudlaşdırıcıda qalıq gərginliyin qiyməti cədvəl 2-də verilən qiyməti aşmırsa, bu tələb yerinə yetirilir.



    Cədvəl 2

    Bir fazlı yerlə əlaqədən yaranan ifrat gərginlikdən uzaqlaşan zaman qalıq gərginliyin qiyməti

    Gərginlik sinfi, kV

    3

    6

    10

    15

    20

    35

    500A amplitudlu 30/60 mks impuls zamanı qalıq gərginlik, çox olmayaraq kV

    9,0

    18

    29

    43

    59

    99

    Bu halda, məhdudlaşdırıcının buraxıla bilən cərəyanı 200A-dən az olmamalıdır.

    Elektrik maşınları üçün məhdudlaşdırıcının mühafizə səviyyəsinin təyini

    HX-ə birləşən elektrik maşınlarını mühafizə edərkən (generator, CK, gücü 3 mVt-dan çox olan mühərriklər) məhdudlaşdırıcıda qalıq gərginliyin qiyməti cədvəl 3-dən götürülür.



    Cədvəl 3

    Elektrik maşınının

    gücü, kVt



    Elektrik maşınının nominal gərginliyi, kV

    Sınaq gərginliyi,kV

    Buraxıla bilən maks. gərginlik kV

    1000 kVt-a qədər

    3.15

    2UH 1=7.3

    10.3

    6

    2UH 1=13

    18.4

    6.3

    2UH 1=13.6

    19.2

    10

    2UH 1=21

    29.7

    10.5

    2UH 1=22

    31

    1000 kVt-dan yuxarı

    3.15

    2.5UH=7.9

    11.1

    6

    2.5UH=15

    21.2

    6.3

    2.5UH=15.75

    22.2

    10

    2UH 3=23

    32.5

    10.5

    2UH 3=24

    33.8



    Atmosfer ifrat gərginlikdən mühafizə üçün İGM-in quraşdırılma yeri

    Transformatoru atmosfer ifrat gərginlikdən mühafizə edərkən, İGM bilavasitə transformatorun üstündə, kommutasiya aparatına qədər yerləşdirilir. 3-10 kV PQ-da transformatorun girişi şin ilə əlaqələnibsə, İGM-dən transformatora və aparatlara qədər olan məsafə məhdudlaşmır.

    Əgər PQ-da hava şinlərindən istifadə edilərsə, İGM-dən transformatora və aparatlara qədər məsafə HX-i taxta dayaqlardırsa 60 m-i, metal və dəmir beton dayaqlar isə 90 m-i keçməməlidir.

    SUAL 30

    Məhdudlaşdırıcının enerji tutumunun təyini. Məhdudlaşdırıcının tipinin seçilməsi



    CAVAB

    Yerlə qövsü qapanma baş verən hallarda neytralı izolyasiyalı və ya kompensasiya qurğulu olan İGM-im quraşdırılması zamanı məhdudlaşdırıcının enerji tutumu seçilir.

    Məhdudlaşdırıcıya düşən cərəyan və ya energetik təsir hesabat üsulu ilə təyin edilir.

    Maksimal summer enerjini qiymətləndirmək üçün (İGM-in 1 dəfə işləməsi) bu düsturdan istifadə edilir.

    Wsum=0,5xCşəbəkə x (Uif** 2-Uost**2)x n,

    burada, Uif –ifrat gərginliyin səviyəsi; Uost – qövs qapanmaları zamanı İGM–in məhdudluq səviyyəsi; Cşəb –şəbəkənin tutumu; n – təkrar alışmanın sayı.




    Download 0.93 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8




    Download 0.93 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Sual 1 Terminlər və təyinlər. Cavab

    Download 0.93 Mb.