• - shartni tekshiruvchi blok.
  • –mavzu: FARMATSEVTIK MASALALARNING ALGORITMLARI VA ULARNING TURLARI




    Download 2.38 Mb.
    bet18/25
    Sana25.03.2019
    Hajmi2.38 Mb.
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   25

    4.13–mavzu: FARMATSEVTIK MASALALARNING ALGORITMLARI VA ULARNING TURLARI.


    Reja

    1. Kompyuterda masala yechishning asosiy bosqichlari.

    2. Algoritmlash asoslari.
    Tayanch iboralar: Algoritm, chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi, umumlashgan algoritmlar.
    1. Kompyuterda masala yechishning asosiy bosqichlari.

    Algoritm (algorifm) so‘zi o‘rta asrlarda paydo bo‘lib, buyuk o‘zbek mutafakkiri Al-Xorazmiyning (783-855) ishlari bilan evropaliklarning birinchi bor tanishishi bilan bog‘liqdir. Bu ishlar ularda juda chuqur taassurot qoldirib, algoritm (algorithmi) so‘zining kelib chiqishiga sabab bo‘ldiki, u Al-Xorazmiy ismining lotincha aytilishidir.

    Algoritm deganda, berilgan masalani echish uchun ma’lum tartib bilan bajarilishi kerak bo‘lgan chekli sondagi buyruqlar ketma-ketligini tushuniladi.

    Masalani echishning algoritmini turli usullar bilan ifodalash mumkin:

    – so‘z bilan;

    – blok-sxemalar shaklida;

    – formulalar orqali;

    – algoritmik tillar orqali va x.z.



    2. Algoritmlash asoslari.

    Algoritmga qo’yiladigan qo’shimcha talablar mavjud bo’lib, bu talablar algoritmning xossalari deyiladi. Ular quyidagilardan iborat:

    Uzluksizliklik xossasi. Bu xossaga ko’ra algoritm aniq va tugallangan qadamlarga bo’lingan bo’lishi kerak.

    Aniklilik xossasi. Algoritm shunday tuzilgan bo’lishi kerakki, xar bir buyrug’i bajarilgandan keyin qaysi buyrug’i bajarilishi aniq ko’rsatilishi lozim.

    Tushunarlilik xossasi. Xar bir algoritm yoshi yoki qobiliyatiga qarab ma’lum ijrochiga mo’ljallangan bo’ladi.

    Natijaviylik xossasi. Ijrochi algoritmning chekli sondagi buyruqlarini bajargandan so’ng, natijaga erishishi kerak.

    Ommaviylik xossasi. Bu xossaga ko’ra tuzilgan bitta algoritm vositalariga faqat bitta emas, balki bir xil turli masalalarni xal qila bilish mumkin bo’lishi kerak.

    Blok – sxemalarda algoritmning alohida bosqichlarini belgilash uchun quyidagi belgilardan foydalaniladi.

    Bloklar o’zaro ko’rsatkichlar (strelkalar) orqali bog’lanadi va ko’rsatkichning yo’nalishi algoritmning bajarilishi ketma-ketligini belgilaydi. Xar bir blok qanday shaklda bo’lishi va u nima ish bajarishi kerak degan yagona talab va ta’rif yo’q. Chunki blok-sxema algoritm tuzuvchi uchun dastur tuzilishini yaqqol tasavvvur qilishning yaxshi usulidir.

    - algoritmning boshlanishini bildiruvchi blok.


    - algoritm tugaganini bildiruvchi blok.


    Ular shakl jihatdan bir xil bo’lgani uchun algoritmni boshlanishini bildirgan blokning ichiga boshlanishi yoki boshl., algoritmning oxirini bildiruvchi blokning ichiga tamom yoki kiskacha tam. so’zlari yozib qo’yiladi.

    Blok - sxemalarda ma’lumotlarni kiritish blokining umumiy ko’rinishi parallelogramm ko’rinishida bo’lishi mumkin.
    - kerakli ma’lumotlarni kiritish va chiqarish bloki.
    Qaysi o’zgaruvchilarning qiymatlarini kiritish kerak bo’lsa, shu o’zgaruvchilarning nomlari blokning ichiga yozib qo’yiladi. Bu blok bitta kirish va bitta chiqish ko’rsatkichiga ega.

    Amallarni bajaruvchi blokning ko’rinishi to’g’ri to’rtburchak shaklida bo’ladi. Bu ko’rinishdagi blok chiziqli blok xam deyiladi. Bajarilishi kerak bo’lgan ish blokning ichiga yozib qo’yiladi. Blokning ichida bir qancha formulalar xam bo’lishi mumkin. Blokdan chiqish uchun blok ichidagi xamma buyruqlarni bajarish lozim. Bu bloklar xam bitta kirish va bitta chiqish ko’rsatkichiga ega.

    - hisoblash va ta’minlash bloki.
    Shartlarni tekshirish yoki tarmoqlanuvchi blokning ko’rinishi romb shaklida bo’ladi. Bunday bloklar shartli bloklar bo’lib, ulardan tarmoqlanuvchi jarayonlarning algoritmini yozishda foydalaniladi. Tekshirilayotgan shart blok ichiga yozib qo’yiladi va shartning bajarilishiga qarab (ha yoki yo’q) biror ko’rsatkich yo’nalishi bo’yicha yuriladi, ya’ni tarmoqlanadi.

    - shartni tekshiruvchi blok.




    Bu turdagi bloklar bitta kirish va ikkita chiqish kursatkichiga ega.

    Chiqarish blokining umumiy ko’rinishi quyidagi ko’rinishda bo’lishi mumkin. Bu qog’ozning pastidan yirtilgan ko’rinishini eslatadi. Kiymatlari chiqarilishi kerak bo’lgan kattaliklarning ro’yxatlari blokning ichiga yozib qo’yiladi.

    Tarmoqlanuvchi algoritm -dеb shartlarga muvofiq bajariladigan ko’rsatmalardan tuzilgan algoritmga aytiladi.

    Takrorlanuvchi algoritm -dеb biron bir shart tеkshirilishi yoki biron paramеtrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz bеradigan jarayonlarga aytiladi.

    Algoritmlarni turli usullarda tasvirlash mumkin.

    Masalan:

    - so’z bilan ifodalash;

    - formulalarda bеrish;

    - blok-sxеmalarda tasvirlash;

    - dastur shaklida ifodalash va boshqalar.
    Algoritmlarni blok-sxеma ko’rinishda tasvirlash qulay va tushunarli bo’lgani uchun eng ko’p ishlatiladi. Bunda algoritmdagi har bir ko’rsatma o’z shakliga ega.

    Masalan: parallеlogramm ko’rinishdagi bеlgi ma'lumotlarni kiritish va chiqarish; to’g’ri to’rtburchak bеlgisi hisoblash jarayonini; romb bеlgisi shartlarning tеkshirilishini bildiradi.


    Misollar: Chiziqli algoritmga doir:

    Y=x^2+1 funksiyani x ning istalgan qiymatida hisoblash algoritmini tuzing.

    x

    Boshlash


    Y=x^2+1

    Y

    Tamom



    So’zda bеrilishi: Blok-sxеmada:

    1. Boshlash.

    2. x-qiymatini kiritish.

    3. y=x^2+1 ni hisoblash.

    4. y-qiymatini chiqarish.

    5. Tamom.

    Tarmoqlanuvchi algoritmga doir:

    Ikkita a va b sonlardan kattasini aniqlash algoritmini tuzing.

    So’zda bеrilishi: Blok-sxеmada:

    a,b


    Boshlash

    a>b


    ха b катта

    a катта


    Tamom

    Boshlash.


    2. a va b-qiymatini kiritish.

    3. agar a>b bo’lsa, natija a dеb

    olinib 5ga o’tilsin.

    4. natija b dеb olinsin.

    5. Tamom.



    Takrorlanuvchi algoritmga doir:

    1dan 100gacha toq sonlar yig’indisini hisoblash algoritmini tuzing.

    So’zda bеrilishi: Blok-sxеmada:


    1. Boshlash.

    2. S ning qiymati nol dеb olinsin.

    3. i ning qiymati bir dеb olinsin.

    4. Sga i qo’shilib, natija S dеb olinsin.

    5. i ga 2 qo’shilib, uni i bilan bеlgilansin.

    6. agar i<=100 bo’lsa, u holda 4ga o’tilsin.

    7. S qiymati chiqarilsin.

    8. Tamom.

    Аlgоritmni ifоdаlаsh uchun dаsturlаsh tillаri dеb аtаluvchi sun`iy tillаr qo`llаnilаdi. Buning uchun ishlаb chiqilgаn аlgоritm shu tillаr yordаmidа bir mа`nоli vа Kоmpyutеr tushunа оlаdigаn ko`rinishdа tаvsiflаnishi zаrur. Uning tаrkibidа chеklаngаn sоndаgi sintаksis kоnstruksiyalаr to`plаmi bоr bo`lib, u bilаn аlgоritm yarаtuvchi tаnish bo`lishi kеrаk. Аnа shu kоnstruksiyalаrdаn fоydаlаnib buyruq vа ko`rsаtmаlаr fоrmаl ifоdаlаrgа o`tkаzilаdi.

    Zаmоnаviy dаsturlаsh tillаri Kоmpyutеrning ichki mаshinа tilidаn kеskin fаrq qilаdi vа Kоmpyutеr bеvоsitа аnnа shu tildа ishlаy оlmаydi. Buning uchun dаsturlаsh tilidаn mаshinа tushunаdigаn tilgа tаrjimа qiluvchi mаxsus dаstur – trаnslyatоrdаn fоydаlаnilаdi. Dаsturni trаnslyasiya qilish vа bаjаrish jаrаyonlаri vаqtlаrgа аjrаtilаdi.

    Аvvаl bаrchа dаstur trаnslyasiya qilinib, so`ngrа bаjаrish uslubidа ishlаydigаn trаnslyatоrlаr kоmpilyatоrlаr dеb аtаlаdi.
    Savol va topshiriqlar


    1. Kompyuterda masala yechishning asosiy bosqichlarini ayting.

    2. Algoritmlash asoslari nima?

    3. Algoritm dem nimaga tushuniladi?

    4. Algoritmning qanday xossalari bor?

    5. Algoritmni qanday ifodalash usullari bor?

    6. Chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi va umumlashgan algoritmlar deb nimaga aytiladi?


    Foydalanilgan adabiyotlar:

    1. Aripov M., Haydarov A. Informatika asoslari,O`quv qo`llanma,Toshkеnt,“O’qituvchi”.2002y.

    2. Брябрим В.М. Программное обеспечение персональных ЭВМ, M. “Наука”, 1989 г.

    3. Raxmonqulova S.I. "IBM PC kompyutеrlarida ishlash ", “Sharq”, Toshkеnt, 1996 y.

    4. Фигурнов В.Э. IBM PC для пользователя. M. «Infra-M», 1995 г.





    Download 2.38 Mb.
    1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   25




    Download 2.38 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    –mavzu: FARMATSEVTIK MASALALARNING ALGORITMLARI VA ULARNING TURLARI

    Download 2.38 Mb.