TOSH O’YMAKORLIGIDA ISHLATILADIGAN ASBOBLAR




Download 13.29 Mb.
bet49/59
Sana21.10.2022
Hajmi13.29 Mb.
#27700
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   59
Bog'liq
materialshunoslik kitob
Doca4
TOSH O’YMAKORLIGIDA ISHLATILADIGAN ASBOBLAR
Tosh o’ymakorligida yog’och o’ymakorligidagiga o’xshash asboblar ishlatiladi. Ustalar, katta bolg’a, kichik bolg’a, zubila, qalam iskanalar, arra, pichoq, parma va boshqalarni ishlatadilar. Bu asboblar azaldan temirchi ustalarga buyurtma berib tayyorlatilgan. Hozir ham mahsus temirchi ustalarga buyurtma berib tayyorlatish mumkin. Agarda bunday temirchi ustalarni topishga qiynalsangiz, o’zingiz o’quv xonada yasab olishingiz mumkin. Bu asboblar po’latdan yasaladi. Tayyor asbobni albatta toblatish kerak. Asbobni ishchi qismini to’q qizil yoki qizil rang holatida qizarib o’sha zahoti xona haroratiga mos bo’lgan suvga botirish kerak. Sariq yoki pushti ranggacha qizdirib bo’lmaydi. Chunki qizdirishni oddiy yog’och olovida kizdirgan ma’qul. Agar toshli olov bo’lsa toblashni ishdan chiqaradi, xulosa qilib aytganda, tosh o’ymakorligi san’ati gullab-yashnamoqda, qo’li gul ustalarimiz Rahim Obidov, A. Boltayev, S. Xudoyberganov, X. Rahimov, B. Davlatov, A. Bekjonov, K. Polvonov, 3. Abdulov, K. Ro’zmetov, Jalol Jo’rayev. Rahim Obidov, Abdurahmon Turdiyev, Baqo Kamolov, Bobonazar Jabborov, Abdulla Hayitov, Salimjon Hamidov va boshqalar yaratgan asarlari xalqqa xizmat qilmoqda, Tosh o’ymakorlik 98-rasm. Pichoq., xanjar va boshqalarning dastalari suyakdan ishlanib bezatilgan. XIX asr. a’zosi, O’zbekistonda xizmat ko’rsatgan madaniyat xodimi Ortiq Fayzullayevdir.O’ymakor kundan-kunga yashnayotgan Toshkentda qurilayotgan eng yirik ma’muriy binolarning deyarli barchasida o’z ijodi bilan qatnashgan, desak xato qilmaymiz. U «Toshkent» va «O’zbekiston» mehmonxonalari, san’at saroyi va «Moviy gumbaz» choyxona yuksak mahoratli Ortiq Fayzullayev P. Benkov nomli jumhuriyat rassomchilik bilim yurtida o’qituvchilik qilib yurgan vaqtida o’z san’atining sirlarini yoshlarga sitqidildan o’rgatdi. Ortiq Fayzullayevning ijodi 50-yillarning ikkinchi yarmida P. Benkov nomidagi Badiiy maktabni bitirish arafasida boshlangan. 1957 yili u O’zbekiston yoshlari festivali munosabati bilan ochilgan ko’rgazmada qatnashdi. Ortiq Fayzullayev faqat yog’och o’ymakorligi bilangina shug’ullanmay, o’zbek o’ymakorlari orasida birinchi bo’lib suyak o’ymakorligini ham chuqur o’rgandi. U Moskva, Kiyev muzeylari va fabrikalariga borib, suyak o’ymakorligini o’rganib keldi. Suyak o’ymakorligida, deydi Ortiq Fayzullayev,—»Mamont tishi», «Morj tishi», «fil suyagi», «mol suyagi» va shoxlari, otning suyagi va boshqa hayvon suyaklari ishlatiladi.Suyak o’ymakorligida parma, arracha, egov hamda o’ziga xos mukammal mexanik asboblar ishlatiladi. Suyak o’ymakorligi texnologiyasi quyida-gilardan iboratdir. Zarur materialga mos keladigan suyak turi va bo’lagi tanlanadi. Suyakning ortiqcha bo’laklarini arralab olib tashlanadi. G’adir-budir joylari egovda tekislanadi. Suyakka qalam bilan gul chiziladi va o’sha chiziq bo’yicha naqsh ishlanadi hamda yo’ng’ir tosh bilan jilo beriladi. Ish so’ngida tayyor bo’lgan buyumni bo’r va spirt bilan yaxshilab artib chiqiladi. Ijodkor yuqorida aytib o’tilgan texnologiya bo’yicha ajoyib asarlar yaratdi. Keyinroq san’atning bu turida yaratgan asarlari bilan xalq xo’jaligi yutuqlari ko’rgazmasida qatnashdi. Ko’rgazmaga «Cho’pon», «Lazgi o’yini», «Yakkama-yakka», «Kurant», «Navoiy haykali» asarlari taqdim etildi. «Paxta o’yini» deb nomlangan asarda raqs tushib turgan qizning nozik harakatlari san’atkorona tasvirlangan (99,-100, 101-rasmlar). Uning atrofiga paxta va turli naqshlar ishlanganligi raqqosa raqsining muzmunini chuqurlashtiradi, paxta va gullarga boy farovon O’zbekistonning ramziy obrazi namoyon bo’ladi, «Cho’pon» deb atalgan suyak o’ymakorligi ham ta’sirli chiqqan. Qo’zilar keng dalada o’tlashib yurishibdi. Uzoqdan baland tog’lar ko’rinadi, cho’pon o’z bolasini allalayotgan onadek nayda yoqimli kuy chalmoqda. San’atkor suyakni shu qadar ehtiros va mohirlik bilan ishlaganki, uni tomosha qilgan kishiga cho’pon nayining ovozi, qo’y-qo’zilarning ma’rashi eshitilgandek tuyuladi. Mazkur asarlar uchun Ortiq Fayzullayev ko’rgazmaning kumush medali va diplom bilan taqdirlandi. Ortiq Fayzullayev hozirgi vaqtda suyak o’ymakorligining jumhuriyatimizdagi yagona ustalaridan. U xalq san’atining qaysi turiga murojaat qilmasin, doimo yangilikka intiladi, bu janrni ham shaklan, ham muzmunan boyitadi. San’atkor ijodiga xos bu fazilat uning Toshkentdagi «Sovg’a» fabrikasida bosh rassom bo’lib ishlab yurgan kezlarida ayniqsa kamol topdi. U yaratgan o’nlab sovg’a buyumlar turli konkurslarda katta muvaffaqiyat qozondi. Bu sovg’a buyumlariga ishlangan anvoyi bezaklar tekis va qabariq sirtlarga xos kompozisiya tufayli go’yo naqshlar jonlanib harakatga kelganday tuyuladi. Kezi kelganda, shuni aytish kerakki, jumhuriyatimiz turistlar o’lkasi. Shunday ekan, milliy naqshlar 100-rasm. «Kungaboqar» va «Lazgi o’yini» nomli qalamdon. Suyakdan o’yib ishlangan. O. Fayzullayev.bilan bezatilgan kichik hajmdagi har xil sovg’a buyumlari ishlab chiqarishni ko’paytirish lozim. Chunki, ko’pgina sovg’a buyumlarini faqat ko’rgazmalarda va muzeylarda ko’rish mumkin, xolos. Aksincha, bundam yodgorlik buyumlariga ega bo’lishni har bir xonadon sohibi jon dili-dan istashi shubhasiz. Ortiq Fayzullayevning nozik didi, qalb ko’ri, chidam va matonati tufayli maydonga kelgan san’at durdonalari, madaniyat koshonalari, istirohat maskanlarining husniga husn qo’shmoqda, qadimiy xalq san’ati bizning davrimizda ham obro’ va e’tibor qozonishi mumkinligini isbotlamoqda. San’atkor yaratgan original va nafis asarlar faqatgina jumhuriyat va mamlakatimiz muzeylaridagina emas, balki Yaponiya, Germaniya, Polsha, Tursiya, Finlandiya kabi chet ellardagi 101-rasm. O’simliksimon naqsh panjara qalamdon va «yakkama-yakka olishuv» nomli o’yma kompozisiya.xalqaro ko’rgazmalarda namoyish qilingan. O’yma-kor O’zbekiston, Butunittifoq jahon kitob ko’rgazmalarini badiiy bezashda qatnashdi. O. Fayzullayev hozirgacha hammasi bo’lib 100 ga yaqin jumhuriyat Butunittifoq va xalqaro ko’rgazmalarda ishtirok etganligi uning tinmay izlanayotganligidan dalolat berib turibdi.

Download 13.29 Mb.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   59




Download 13.29 Mb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



TOSH O’YMAKORLIGIDA ISHLATILADIGAN ASBOBLAR

Download 13.29 Mb.