• XOTIMA
  • Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
  • Turk tilida nashr qilingan asarlar
  • Alimbekov adhambek




    Download 0.65 Mb.
    bet25/25
    Sana15.03.2017
    Hajmi0.65 Mb.
    1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25

    Shayx G‘olib g‘azallaridan


    Xalqa-xalqa kokulingni dog‘-dog‘ bo‘ldi ko‘ngil,

    Xush kelib devonalik dog‘ usti bog‘ bo‘ldi ko‘ngil.

    Garchi rohi rost atvori suluki mustaqim,

    Rahbarlar1 kasratindan2 gum surog‘3 bo‘ldi ko‘ngil.

    Gavhar aylar jolai gulzorini mohtobi ishq,

    Kirmi shabtob4 erdi, emdi shabchirog‘ bo‘ldi ko‘ngil.

    Oshinoyi surat o‘lmas ma’niyi anqo kabi,

    Uzlat etdi eshitganlardan yiroq bo‘ldi ko‘ngil.

    Kechdi sha’mi siynaga monandai fonusi nur,

    Mehri mohdan koni gunji farog‘ bo‘ldi ko‘ngil.

    To yetishgay G‘olibga fayzi dami Monloyi Rum5,

    Nay kabi rohi nafasda ko‘z quloq bo‘ldi ko‘ngil.

    * * *

    Gul otash, gulbun1 otash, gulshan otash, juybor2 otash,



    Samandar3 tiynatani ishqqa basdir lolazor otash.

    Hamon ey, soqiy bir sog‘ar tutgil dasti dildora,

    G‘azabla bazma keldi sha’mi majlisvash yonar otash.

    Nasim otash chiqardi g‘unchayi bog‘i umidimdan,

    Tashladi gulshani a’moliga barqu bahor otash.

    Xayoli hasrati xolingga oh etganda ushshoqning,

    Shab’i furqatda4 har dam ahtaron5 aylar nisor otash.

    Menga do‘zaxdan ey moh, dam urar gulzorlar sensiz,

    Daraxt otash, nihol otash, gul otash barqu bor otash.

    Murakkabdir6 vujudi to azal yakpora so‘zishdan7,

    Anosirdan8 magar ushshoqa bo‘lmishdir duchor otash.

    Charog‘i bazmi hajri9 bo‘lg‘anim yopmish yoqishtirdim,

    Ko‘ngul parvonasinda vuslat otash, intizor otash.

    Bayoni so‘zish aylar har kim iste’dodi fitratdan

    Etar barjasta1 oshiq misrayi rangin chinor otash.

    Magar kilki sabuk-javloning bo‘lmish garmrav2 G‘olib,

    Zamin otash, zamon otash, butun naqshu nigor otash.


    XOTIMA


    O‘rta asrlar turk mumtoz adabiyotining shakllanishi va rivojlanishi o‘ziga xos tarzda kechdi. XIII–XVIII asrlarda Turkiyada ko‘plab talantli ijodkorlar yetishib chiqdi. Asrdan-asrga adabiyot shakl va mazmun jihatidan takomillashib bordi. Xalq adabiyoti, devon adabiyoti, tekke shoirlari ijodida buni yaxshi his qilishimiz mumkin. O‘rta asrlar turk adabiyotida poeziya janri yetakchilik qildi. G‘azallarda shoirlar samimiy his-tuyg‘ularini ifodasalar, yirik dostonlarda davr uchun muhim muammolarni (Yusuf Nabiy) ko‘tardilar Shayxiy, Nafiy kabi shoirlar turk adabiyotida birinchilardan bo‘lib satirik asarlar yaratdilar. O‘rta asrlar turk she’riyatiga Sharqning buyuk shoirlari Firdavsiy, Nizomiy, Hofiz, Jomiy va Navoiylarning ijodiy ta’siri sezilarlidir. Ularning asarlari turk shoirla­ri uchun ilhom bulog‘i bo‘ldi. XV asr oxirlarida Hamidulla Hamdiy birinchilardan bo‘lib “Xamsa” yaratdi. O‘rta asrlarda yashab ijod etgan turk shoirlari til masalasiga alohida e’tibor berdilar. Turk tilini chet tillar ta’siridan saqlashga, adabiy tilni xalq tiliga yaqinlashtirishga harakat qildilar. Ko‘pgina shoirlar ikki tilda (fors, turk) ijod qildilar. XVII asrgacha ko‘proq tasavvufiy, ilohiy ruhda asarlar yozishga intilish bo‘lsa, bu asrdan adabiyot mazmun va shakl jihatdan ham dunyoviyroq bo‘la bordi. Adabiyotda yangi poetik janrlar paydo bo‘ldi. O‘rta asr turk mumtoz shoirlarida yaqqol ko‘zga tashlanadigan jihatlar­dan biri she’r texnikasiga e’tibor qilishdir. Tarix aytish buning yaxshi misoli. O‘rta asrlarda yaratilgan adabiy tazkiralar qimmatli adabiy materiallar berishi bilan bugungi kunda juda ahamiyatli.

    XVIII asr oxiri XIX asr boshlariga kelib turk klassik adabiyoti XVI asrdagi mavqei va shiddatidan biroz chekindi.



    Umuman, o‘rta asrlar turk adabiyoti J. Rumiy, Yu. Emre, M. Boqiy, Yu. Nabiy, A. Nodim, Sh. G‘olib kabi talantli shoirlarni yetishtirib, Tanzimot davri va XX asr turk adabiyotining rivojiga zamin yaratdi.

    Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:


    1. Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. –T.: O‘zbekiston, 1998.

    2. Karimov I.A. Biz tanlagan yo‘l – demokratik taraqqiyot va ma’rifat dunyo bilan hamkorlik yo‘li. –T.: O‘zbekiston, 2003.

    3. Ahmad Yassaviy. Hikmatlar. –Toshkent, 1991.

    4. Alimbekov A. Turk adabiyoti tarixi xrestomatiyasi. –T.: ToshDU, 1983.

    5. Alimbekov A. Ishq asiri bo‘lgan jon. –T.: Ma’naviyat, 1996.

    6. Alimbekov A. Turk adabiyoti tarixi. Ma’ruzalar matni. –T.: UzMU, 2000.

    7. Alimbekov A. Ertaklar yaxshilikka yetaklar. //Sharqshunoslik jurnali, 2002, №2.

    8. Alkayeva L., Babaev A. Tureskaya literatura. – Moskva, 1967.

    9. Borolina I.V. Xrestomatiya po tureskomu folkloru. –M.: MGU, 1987.

    10. Garbuzova V.S. Turk adabiyoti klassiklari. – Toshkent, 1960.

    11. Garbuzova V.S. Poemi srednevekovoy Tursii. –Leningrad, 1963.

    12. Jaloliddin Rumiy. Uchmoqqa qanot yo‘q vale uchgaymen. –Toshkent: G‘.G‘ulom nomidagi «Adabiyot va san’at» nashriyoti, 1994.

    13. Jaloliddin Rumiy. Ichingdagi ichingdadir. –T.: Yozuvchi, 1997.

    14. Jaloliddin Rumiy. Ma’naviy masnaviy. –T.: Sharq, 1999.

    15. «Jahon adabiyoti» jurnali. 1997, № 5.

    16. Istoriya vsemirnoy literaturi. 4–tom. –Moskva: Nauka, 1977.

    17. Kudelin V.B.Poeziya Yunusa Emre. – Moskva: Nauka, 1980.

    18. Literatura Vostoka v srednie veka. – Moskva: MGU, 1970.

    19. Mashtakova Ye.I. Tureskaya literatura konsa XVII – nachalo XIX v. – Moskva: Nauka, 1984.

    20. Mahmud As’ad Jo‘shon. Yunus Emro va tasavvuf. –T.: Fan, 2001.

    21. Navoiy asarlari lug‘ati. –Toshkent: G‘. G‘ulom nomidagi «Adabiyot va san’at» nashriyoti, 1972.

    22. Nasimxon Rahmon. Turk xoqonligi. –T.: «A. Qodiriy nomidagi xalq merosi» nashriyoti, 1993.

    23. Radiy Fish. Jaloliddin Rumiy. – Toshkent. «Ђ.Ђulom nomidagi Adabiyot va san’at» nashriyoti, 1986, 272 b.

    24. Tureskaya ashikskaya poeziya. –M.: Xudojestvennaya literatura, 1983.

    25. Sulaymonova F. Sharq va G‘arb. –T.: O‘zbekiston, 1997.

    26. Xurshid Davron. –T.: Qaqnus, 1987.

    27. Hotamov N., Sarimsoqov B. Adabiyotshunoslik terminlarining ruscha-o‘zbekcha izohli lug‘ati. –T.: O‘qituvchi, 1979.



    Turk tilida nashr qilingan asarlar:


    1. Ahmat Qabakli. Turk adabiyoti. – Istanbul, 1997. II jild.

    2. Ali Chichekli. Yunus Emro. – Istanbul, 1971.

    3. Devon adabiyoti antologiyasi. – Istanbul, 1983.

    4. Adabiyot. Dars kitobi. – Istanbul, 1995.

    5. Adabiyot lug‘ati. – Istanbul, 1973.

    6. Buyuk turk klassiklari. – Istanbul, 1986.

    7. Boqiy devonidan. – Istanbul, 1987.

    8. Ixson Ishq. Turkiya yozarlari ensiklopediyasi. – Anqara, 2002.

    9. Said Qorali o‘g‘li. Turk adabiyoti tarixi. I jild. –Istanbul, 1980.

    10. Turkcha so‘zlik. I jild. – Anqara, 1988; II jild, – Anqara.

    11. Turk ertaklari. – Anqara, 1992.

    12. Fuod Ko‘prulu. Turk adabiyotida ilk mutasavvuflar. 1984.

    13. Xalq adabiyotiga kirish (tuzuvchi – Shukri Elchin). – Anqara, 1993.

    14. Shayx G‘olib (hayoti va asarlari). 1984.

    15. Yunus Emre. Devon. – Anqara, 1986.

    16. O‘g‘izdan bugungacha. – Anqara, 1996.

    V uchebnom posobii «Istoriya tureskoy literaturi" (XIII–XVIII v.v.) dotsenta Adxambeka Alimbekova dayotsya spesificheskiy analiz tvorchestvu tureskix klassicheskix pisateley. Tak kak eto posobie yavlyaetsya pervim po teme «Tureskaya literatura srednix vekov» zdes avtor dayot kratkoe svedenie o tureskom folklore.

    V posobie dayotsya obщaya xarakteristika XIII-XVSh v, takje otdelno govoritsya o tvorchestve znamenitix pisateley po vekam.

    Dani nauchnie svedeniya o jizni i tvorchestve takix znameni­tix pisateley kak D. Ruda, S. Baled, Yu. Emre, Axmedi, Isa Nedjati, Mixri Xatun, Isa Mesixi, Maxmud Abdul Baki i dr.

    Pri napisaniy knigi bili ispolzovani istochniki tureskix literaturovedov F. Kuprilizada, A. Kabakli, O.K. Karaali ogli, a takje russkix vostokovedov akad. V. Gordlevskogo, A.B. Gorbuzova, I.V. Borolina.

    V posobii delaetsya aksent na uzbeksko-tureskie literaturnie svyazi, v tom chisle na telu A. Navoi i tureskaya literatura. Vpervie poema «Gul ila Alisher» (ob A. Navoi) bila nauchno analizirovano.

    V knige krome tvorchestvo pisatelya dani otrivki iz xudojest­vennix proizvedeniy, dlya togo chtobi chitatel mog bolee polno poznakomitsya s tvorchestvom kakogo-libo pisatelya.

    Posobie polnostyu sootvetstvuet programme kursa «tureskoy literaturi».



    ALIMBEKOV A. Istoriya tureskoy literaturi (XIII–XVIII v.v.). -T.: Izd-vo TashGIV. 2004. – S.132.
    The teaching aid “History of Turkish literature” (XIII–XVIII centuries) written by assistant professor Adhambek Alimbekov is devoted to famous and outstanding poets and creators in the Turkish classic literature. The author gives short information about Turkish folk-lore, because it is the first textbook about middle centuries Turkish literature.

    In this teaching-aid you can find description about each century and information about life and creation of famous poets as Jaloliddin Rumi, Yunus Emre, Bokiy, Ahmad Posho, Mehri Hotun, Iso Masihiy, Hafi, Nodim, Shayh Golib and others.

    The textbook is based on the Turkish literary sources and scientific researches of Turkish literary scholars as Fuad Kopruluzoda, Ahmad Kabokli, Ahmad Tappinar, Said Kamol Qoraali and Russian orientalist scientists as academician V. Gordlevsky, A.V. Garbuzova, I.V. Borolina and others.

    In the textbook payed special attention to Uzbek and Turkish literary relationships and written about Alisher Navoi and Turkish literature. The poem “Gul and Alisher” about Alisher Navoi for first time is explaining from scientific point in this textbook. Passages from literary works gives an opportunity to get more information about creators.

    This teaching aid is completely corresponds to programme of course “Turkish literature”.

    ALIMBEKOV A. History of Turkish literature (XIII–XVIII centuries). Tashkent: Tashkent State Institute of Oriental Studies Press, 2004. –P.132.


    © Toshkent Davlat sharqshunoslik instituti, 2005 5

    KIRISH 6


    Tuk xalq og‘zaki ijodi haqida 14

    T U R K U 14

    T U R K U 16

    M A N I 17

    K O‘ Sh M A 20

    I L O H I Y 22

    MANGA SAN KERAKSAN 24

    S A M O I Y 26

    Sh A R Q IY 27

    ERTAKLAR HAQIDA 31

    LATIFALAR 38

    XIII-XV asrlarda Turkiyadagi ijtimoiy


    va adabiy muhit 42

    JALOLIDDIN RUMIY


    (1207-1273) 48

    Jaloliddin Rumiy ijodidan 55

    UCh YO‘LOVChI HAQIDA RIVOYaT 55

    G‘AZAL 56

    RUBOIYLAR 58

    SULTON VALAD


    (1226­–1312) 59

    “Maorif” asaridan 61

    Sulton Valad g‘azallaridan 64

    YuNUS EMRE


    (1239-1321) 68

    So‘rdim guldan, chechakdan ... 82

    AHMADIY
    (1329-1413) 87

    Ahmadiy “Iskandarnoma”sidan 92

    G‘azallaridan 95

    HOJI BAYRAM


    (1352–1429) 96

    Hoji Bayram she’rlaridan 101

    YuSUF SINON ShAYXIY
    (1371/1422-23) 106

    Shayxiy g‘azallaridan 109

    AHMAD POShO
    (?-1497) 110

    Ahmad Posho g‘azallaridan 115

    ALIShER NAVOIY VA TURK ADABIYoTI 116

    Asrlar davomida buyuk Alisher Navoiy ijodiga bo‘lgan qiziqish kuchaymoqda. “Muhokamatul-lug‘atayn” o‘tgan asrdayoq Turkiyada nashr etilgan. 1973 yilda Istambulda akad. V.V. Bar­toldning Navoiy haqidagi ilmiy ishi Mahmud Ja’far tarjimasida e’lon qilindi. Shoir tavalludiga 525 yil to‘lishi munosabati bilan ham Istambulda Navoiyning bir qancha asarlari chop etildi. A.S. Levent Navoiy asarlaridan tanlangan parchalarni 4 tomlik holida nashr ettirdi. 127

    “GUL ILA ALIShER” dostoni 127

    HAMIDULLA HAMDI – OQShAMSIDDIN ChALABIY


    (1448-1509) 135

    “Yusuf va Zulayho”dan 140

    Lola yanglig‘ g‘ariqi xun bo‘ldim.” 141

    Iso Najotiy


    (1460–1509) 143

    Iso Najotiy g‘azallaridan 149

    MEHRI XOTUN
    (1460-1506) 151

    Mehri Xotun g‘azallaridan 156

    ISO MASIHIY
    (1470-1512) 157

    Masihiy murabbasidan 161

    Masihiy g‘azallaridan 162

    XVI asr turk adabiyotiga umumiy nazar 164

    MAHMUD ABDUL BOQIY
    (1526–1600) 167

    Boqiy ijodidan namunalar 175

    Muhibbiy g‘azaliga taxmis 175

    XVII asrdagi ijtimoiy hayot va adabiy


    muhitga umumiy nazar 177

    NAFIY
    (1582–1636) 182

    Umar Nafiy g‘azallaridan 188

    YuSUF NABIY


    (1640–1712) 189

    Nabiy g‘azaliyotidan 201

    XVIII asrda adabiy muhit 203

    LOLA DAVRI 206

    XVIII asr adabiyotining o‘ziga xos xususiyatlari 208

    AHMAD NODIM


    (1680–1730) 212

    Nodim she’rlaridan 217

    ShAYX G‘OLIB
    (1757-1799) 221

    Shayx G‘olib g‘azallaridan 229

    XOTIMA 232

    Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 234

    Turk tilida nashr qilingan asarlar: 236


    Muharrir: Sh. SUBHONOV

    Taqrizchilar: f.fn., dotsent A. ULUG‘OV

    f.f.n. A. TILOVOV

    Tex. muharrir: S. YUSUPOVA

    Komp.verstkasi: A. YUNUSOV

    Tex. xodim: I. ODILOVA


    2004 yil 26 iyunda Oliy o‘quv yurtlariaro ilmiy-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengash Prezidiumi 43-sonli majlis bayoni bilan tegishli Oliy o‘quv yurtlari uchun o‘quv qo‘llanma sifatida nashrga tavsiya etilgan.

    Ushbu o‘quv qo‘llanma ToshDShI O‘quv-uslubiy kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan (№ 2 bayonnoma, 04.03.2004).

    Bosishga ruxsat etildi 26.01.2005.

    Bichimi 60x84 1/16 Shartli 8,25 b.t. 200 nusxada bosildi. Buyurtma №

    Toshkent Davlat sharqshunoslik institutining kichik bosmaxonasi.

    Toshkent, Shahrisabz ko‘chasi, 25.


    © Toshkent Davlat sharqshunoslik instituti, 2005



    1 Хуршид Даврон. Тошкент: Ќаќнус, 1987. –Б. 7–8.

    1 Ќиз исми.

    1 Адабиёт. Дарс китоби. – Анќара, 1991. –Б.103.

    1 Ќаранг: Турк эртаклари. – Анќара, 1992. –Б. 3-4.

    1 Турк эртаклари. Анќара. 1992й. 1-жилд. 14-бет.

    1 Ќаранг. Ж.Румий. Ичингдаги ичингдадур. Тошкент. "Ёзувчи". 1997й. 6-бет.

    1 Ангур – узум маъносини англатади.

    1 Эйнаб – узум маъносини англатади.

    2 Стафиль – узум маъносини англатади.

    1 Жаћон адабиёти журнали. 1997 йил 5-сон, 179-180 бетлар.

    1 Ўша ерда.

    1 Сечар эдинг – танлар эдинг.

    2 Йилдирим – чаќмоќ.

    1 Ћожи Бектош – шайх, Бектоший сулукининг асосчиси.

    1 Литература Востока в средние века. – М., 1970. –Стр.336.

    1 ГарбузоваА.В. Турк адабиёти классиклари. – Т., 1960. – Б. 22.

    1 Хуршид Даврон. Ќаќнус. –Т., 1987. –Б. 79.

    2 Аћмад Яссавий. Ћикматлар. – Т., 1991. – Б. 106.

    1 Али Чичекли. Юнус Эмре. Истанбул, 1971. –Б.164 (асар турк тилида).

    1 Тамуѓа – жаћаннам.

    2 Учмаќа – жаннат.

    3 Ато – Одам Ато назарда тутилмоќда

    1 Ќирќлар ѓайб валиларининг бир гурући

    1 Ќабоќли А. Турк адабиёти. 2-жилд. – Истанбул, 1997. – Б.394.

    1 Саводи аъзам – 1) катта шаћар, 2) Маккаи мукаррама.

    2 Сиво – бошќа, ўзга.

    3 “Ал фаќру фахри” - “Фаќрлик фахримдир” (ћадис).

    1 Сарбастга – эркинча, озодликка.

    2 Мифтаћ – калит.

    1 Дандон - тиш

    1 Ќосид – ќасд ќилувчи, истовчи, ният ќилган.

    1 Тар – ћўл.

    2 Коргар – иш бажарадиган.

    1 Пинор – булоќ.

    2 Мурур – ўлган.

    1 Роћил – кўчган, рићлат этган.

    2 Раса – ёлѓиз.

    1 Ќаранг: Нажотий девони. Мехмед Чавушўѓли тайёрлаган. – Истанбул, 1971.
    –Б.18.

    1 Ќаранг: Нажотий девони. Мехмед Чавушўѓли тайёрлаган. – Истанбул, 1971.
    –Б.21-бет.

    1 Жинон – жаннат.

    2 Жовидон – узоќ умрли, абадий.

    3 Духон – тутун.

    4 Фатћи боб –1. эшик очилиши, 2. ман кутганимга эришаман.

    5 Оситон – остона

    1 Нукли ѓам – ѓам маззаси.

    2 Ѓубор, райћон – ёзув турлари.

    3 Ћўќќа – мушки анбар солиб ќўйиладиган, ќимматбаћо идиш.

    1 Сар - бош

    2 Ћашр - машћар

    1 Урйон – арќон, дор.

    1 ГарбузоваВ.С. Турк адабиёти классиклари. –Т., 1960. 74-бет.

    1 Ўтоѓ – ўтов, уй, турар жой.

    1 Тўфанг – милтиќ.

    1 Аћмад Ќабоќли. Турк адабиёти. 2-жилд. –Истамбул, 1997. –Б.597.

    1 Гарбузова В.С. Турк адабиёти классиклари. –Тошкент, 1960. –Б. 78-79.

    1 Ўша китоб. –Б. 80.

    1 Оби ноб – покиза сув.

    2 Ћаббоб – сув устидаги ќабариќлар.

    3 Партав – зиё, порлоќлик.

    4 Нофайи мушки ноб – соф мушки анбарни оћу.

    1 Таћриќ – ёндирмоќ, сувсатмоќ.

    2 Музтариб – изтиробли, хаста, йиѓлаган.

    1 Духтари – ќиз.

    2 Барр – 1. ваъдасига содиќ, мућсин, карамли. 2. Тупроќ, ер, ер юзи.

    3 Мухассал – хулоса, натижа, нићоят.

    1 Гарбузова В.С. Турк адабиёти классиклари. –Тошкент, 1960. –Б.93.

    1 Бийм – ќўрќув.

    2 Оройиши дастор – салланинг безаги.

    3 Сиёванда – мотам фарёди.

    4 Сарафканда – дунёнинг танланган (гўзали)

    5 Чини жабин – ќовоќ осиш, кибрланиш.

    6 Авизайи гўши аћбоб – дўстлар ќулоѓига сирѓа.

    1 Паём – хабар.

    2 Ќавл – сўз.

    1 Сарвдан боло – сувдан баланд.

    2 Сар то по – бошдан оёќ.

    3 Ангушт – бармоќ.

    4 Мино – жом, биллур.

    1 Райб – шак-шубћа, гумон.

    2 Гарм – иссиќ.

    3 Нарм – юмшоќ.

    4 Ибром – ќайта-ќайта илтимос ќилмоќ.

    1 Майи тасним – жаннат дарёларидан бири.

    2 Ќасри Жинон – жаннат ќасри.

    1 Раћбар – йўл кўрсатувчи.

    2 Касрат – кўпчилик.

    3 Гум сироѓ – адашиш.

    4 Кирми шабтоб – тилла ќўнѓиз.

    5 Монлойи Рум – Жалолиддин Румий.

    1 Гулгун – гул нигоћи.

    2 Жуйбор – ариќ.

    3 Самандар – олов ичида яшайдиган, оловдан чиќса ўладиган ћайвон.

    4 Шабъи фурќат – айрилиќ туни.

    5 Аћторон – юлдузлар.

    6 Мураккаб – таркиб топган, вужудга келган.

    7 Сўзиш – ёниш.

    8 Аносир – унсурлар.

    9 Базми ћажр – ћижрон базми.

    1 Баржаста – латиф.

    2 Гармрав – иссиќ

    1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25


    Download 0.65 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Alimbekov adhambek

    Download 0.65 Mb.