• MAVZULARI 1-laboratoriya ishi .
  • 3-laboratoriya ishi .
  • 7-laboratoriya ishi .
  • LABORATORIYA ISHI № 1 BOSHQARISH SISTEMALARINI STATISTIK USUL ORQALI MODELLASHTIRISH Ishning maqsadi
  • Taqsimlash funksiyasi.
  • P (x
  • 2. Amaliy qism. Masalaning qœyilishi
  • 3. Ishni bajarish tartibi: keltirilgan blok sxema asosida berilgan masala uchun dastur
  • 4.Tekshirish uchun savollar.
  • LABORATORIYA ISHI - №2
  • с=roots(р)
  • dp=polyval(р)
  • Topshiri q lar
  • Andijon mashinasozlik instituti avtomatika va elektrtexnologiya




    Download 317.12 Kb.
    bet1/4
    Sana01.04.2017
    Hajmi317.12 Kb.
      1   2   3   4

    O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA

    MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

    ANDIJON MASHINASOZLIK INSTITUTI

    AVTOMATIKA VA ELEKTRTEXNOLOGIYA

    FAKULTETI


    Ro‘yhatga olindi

    № __________________

    2013y «____» __________


    «TASDIQLAYMA

    O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor

    ____________Q.Ermatov

    «____»___________ 2013 y



    TЕXNOLOGIK JARAYONLARNI MODЕLLASHTIRISH VA OPTIMALLASHTIRISH ASOSLARI

    fanidan laboratoriya mashg’ulotlarini bajarish bo’yicha


    USLUBIY KO’RSATMA
    5511000 – “Texnologik jarayonlar va ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va boshqarish” yo’nalishi talabalari uchun

    ANDIJON 2013


    Ushbu uslubiy ko‘rsatmalar “Mashinasozlik ishlab chiqarishini avtomatlashtirish” kafedrasining 2013_yil “ ” _ dagi “ - son yig‘ilishida muhokamadan o‘tgan va fakultet kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.

    Kafedra mudiri: Sabirov U. Q.

    Ushbu uslubiy ko‘rsatmalar “Avtomatika va elektrotexnologiya” fakulteti Kengashida muhokama etilgan va foydalanishga tavsiya qilingan (2013 yil -sonli bayonnoma).


    Fakultet kengashi raisi: To‘ychiboev N.
    Rais (arab. - rahbar, sardor) - 1) Oʻrta Osiyo xonliklarida shariat qonunqoidalari, diniy marosimlar, urfodatlar, roʻza tutish, namoz oʻqish, xayru ehson ishlarining oʻz vaqgida aniq bajarilishini nazorat qiluvchi, otaonalarning bolalarini maktabga yuborishlarini, savdo axlining haridorlar haqiga xiyonat qilmasligi uchun tarozi va toshlarning toʻgʻri boʻlishini tekshirib turuvchi mansabdor. R.



    Kelishildi: O‘quv - uslubiy bo‘lim boshlig‘i
    Tojiboev B.M.
    Tuzuvchilar:

    M.Mirzayeva – “Mashinasozlik ishlab chiqarishini avtomatlashtirish” kafedrasi dotsenti.

    A. M. Rasulov – “Mashinasozlik ishlab chiqarishini avtomatlashtirish” kafedrasi professori

    J.S.Rahmatillayev – “Mashinasozlik ishlab chiqarishini avtomatlashtirish” kafedrasi assistenti



    Taqrizchilar:

    E.Qo’ldoshov – f-m.f.n.– AndMI «Informatika» kafеdrasi dotsеnti

    A.Xakimov – AndDU fizika-matematika fakulteti dekani, dotsеnt.

    Ushbu uslubiy qo’llanma 5511000 – “Texnologik jarayonlar va ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va boshqarish” bakalavr yo’nalishi talabalari uchun mo’ljallangan bo’lib, u namunaviy va ishchi dasturlarga mos qilib tayyorlangan.



    MAVZULARI
    1-laboratoriya ishi. Boshqarish sistеmalarini statistik usul orqali modеllashtirish.
    2-laboratoriya ishi. Boshqarish sistеmalarining statikasini tavsiflovchi modеllarini Matlab 6.5 amaliy dasturlash pakеti yordamida qurish va uning ko’rsatkichlarini yaxshilash.
    3-laboratoriya ishi. Faol tajriba natijalari bo’yicha rostlash ob'еktining uzatish funktsiyasini olish.
    4-laboratoriya ishi. Matlab 6.5 амалий dasturlash pakеti yordamida qurish va uning ko’rsatkichlarini yaxshilash.
    5-laboratoriya ishi. Tajribani rеjalashtirish usuli yordamida boshqarish ob'еktlarini matеmatik modеllashtirish.
    6-laboratoriya ishi. Boshqaruv ob'еktining statik modеlini korrеlyatsion tahlil usulida qurish va tuzilgan modеlning monandligini tеkshirish.
    7-laboratoriya ishi. Boshqarish sistеmalari tashkil etuvchilarini (ma'lum tеxnologik jarayon yoki apparatlarni) faoliyatini aks ettiruvchi dinamik modеllarni Trace Mode amaliy dasturlash pakеti yordamida qurish va ularning paramеtrlarini optimallashtirish.
    8-laboratoriya ishi. Boshqarish sistеmalarining tuzilgan modеllarining paramеtrlarini idеntifikatsiyalash masalalarini EHM da amalga oshirish.
    9-laboratoriya ishi. Boshqarish sistеmalarining faoliyatini aks ettiruvchi dinamik modеllarni Unisim Design dasturlash pakеti yordamida tuzish (mnеmosxеmalar tuzish) ni tadqiq qilish

    LABORATORIYA ISHI № 1
    BOSHQARISH SISTEMALARINI STATISTIK USUL ORQALI MODELLASHTIRISH
    Ishning maqsadi: immitatsion modellashtirish usulini qo‘llash orqali EHMda model tuzish va tasodifiy jarayonning taqsimot funksiyasini qurish.
    1.Nazariy qism
    EHM yordamida model qurish va ularni tadbiq qilishda statistik tajribalar usuli juda keng qo‘llaniladi. Bu usul tasodifiy sonlarni rostlashga asoslangan usul, ya'ni bu usulda tasodifiy kattaliklar ehtimolini taqsimot qiymatlari beriladi. Statistik modellashtirish deganda EHM yordamida modellashtirilayotgan sistemada borayotgan jarayonlarning statik ma'lumotlarini olish tushuniladi. Statistik modellashtirish yordamida tekshirilayotgan sistemaning ishlash jarayonida modellashtiruvchi algoritm barcha tasodifiy ta'sirlar va bu ta'sirlar orasidagi o‘zaro bog‘liqlikni hisobga olgan holda tuziladi. Statistik modellashtirish usuli birinchidan stoxastik sistemalar va ikkinchidan determinik masalalarni yechishda ko‘proq qo‘llaniladi.

    Tasodifiy kattalik deb tajribalar natijasida oldindan ma'lum bo‘lmagan tasodifiy bo‘lgan qiymatlardan birini qabul qilishi mumkin bo‘lgan kattalikka aytiladi. Tasodifiy kattaliklar diskret (alohida qiymatlar qabul qiluvchi) va muntazam kattaliklarga bo‘linadi.

    Tasodifiy kattalikning o‘rtacha qiymati tajriba vaqtida olingan barcha natijalarning oddiy o‘rtacha qiymatidan iborat. Diskret tasodifiy kattalik x

    m1 tajribada x1 va m2 tajribada x2 qiymatlarni qabul qilayotgan bo‘lsin.

    U holda



    bu yerda - o‘tkazilgan tajribalarning umumiy soni.

    Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi.

    Ushbu tenglamani quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin:

    bu yerda – tasodifiy kattalik x ning statistik ehtimoli.

    Agar n→ bo‘lsa Pi* → Pi bo‘ladi.

    Ehtimollar nazariyasida matimatik kutilish tushunchasi juda kata o‘rin egallaydi. Tasodifiy kattalikning matematik kutilishi quyidagicha izlanadi.



    Amaliy izlanishlar o‘tkazilganda o‘rtacha kvadratik og‘ish quyidagicha hisoblanadi.Agar x1 NING m1 xolatda, x2 ning qiymati m2 holatda kuzatilgan bo‘lsa va h.k. unda o‘rtacha kvadratik og‘ish quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:


    bu yerda - tasodifiy qiymatning o‘rtacha qiymati; n – kuzatuvlarning umumiy soni.



    qiymati aniqlanganda, tasodifiy qiymatlarning o‘rtacha qiymatga nisbatan og‘ishi inobatga olinadi. Og‘ishning absolyut qiymatigina inobatga olinganligi uchun barcha oђishlarning kvadratik yiђindisi tuziladi va topilgan qiymat umumiy tajribalar soniga bœlinadi.

    Taqsimlash funksiyasi. x - tasodifiy kattalik bo‘lsin. F (x) taqsimlanish funksiyasi deyiladi.

    Uzluksiz tasodifiy kattalik uchun quyidagi nisbatni yozish mumkin:



    Boshqa xususiyatlarni ham ko‘rsatib o‘tamiz:
    F ( - ) = 0 ; F(  ) = 1

    Quyidagi rasmda taqsimlash funksiyasi va taqsimlanish zichligining grafigi keltirilgan. f(x) ehtimollikning berilgan kattaligiga qarab aniqlanadi. Masalan, agar r=0.9 bo‘lsa, unga xr abssissasi mos keladi, shuning uchun P (xp) = F (xp) = P.



    xr R ehtimollikning kvantili deb ataladi. Masalan, agar X0,1 va X0,9 kvantillar ma'lum bo‘lsa, unda P (x0,1 x  x0,9)= F(x0,9) – F(x0,1)= 0,9 – 0,1 = 0,8 bo‘ladi. Ehtimolligi r = 0.5 teng bo‘lgan kvantil taqsimot medianasi deyiladi. Taqsimot medianasi x = x0.5 taqsimot zichligining egri chizig‘ini ikkita teng bo‘lakka ajratadi.

    Ehtimoliy taqsimotning asosiy qonunlarini ko‘rib chiqamiz. Bu qonunlar statistik taqsimot modellari sifatida tajriba jarayonida qayd etilgan tasodifiy o‘zgaruvchilarning tavsifini tuzish uchun ishlatiladi.



    Normal taqsimot. Statistik modellar ichida ehtimolliklarning normal taksimoti aloxida o‘rin olgan.Normal taqsimotntng zichlik ehtimolligi quyidagi ko‘rinishga ega:

    bu yerda μ va σ – taqsimot parametrlari. Ular taqsimot markazi (matematik kutilma) va uning masshtabi (o‘rtacha kvadratik og‘ish) ni ko‘rsatadi.

    Normal taqsimot simmetrik bo‘ladi va ehtimolliklar zichligining funksiyasi va quyidagi parametrlardan xolis bo‘ladi:


    va

    Normal taqsimotning integral qonuni quyidagicha yoziladi:



    Taqsimot funksiyasining xususiyatiga asosan


    Amaliy xisoblashlarda normallashtirilgan, normal taqsimotlangan tasodifiy kattalik z=(x-μ)σ ishlatiladi. Uning ehtimollik zichligining funksiyasi quyidagicha:



    Normal qonuniyat bo‘yicha taqsimlangan tasodifiy kattalikning qiymati berilgan oraliqqa tushish ehtimolini xisoblash jadvalda keltirilgan Gaus oraliqlarining qiymalari yordamida amalga oshiriladi.



    bu yerda n integrallash o‘zgaruvchisi, va F(-z)=1-F(2).



    X ni [x1,x2] oraliqqa tushish ehtimoli quyidagiga teng:

    Ushbu ehtimollikning grafik ko‘rinishi quyidagicha:



    2. Amaliy qism.
    Masalaning qœyilishi:

    Biror stoxastik xarakterga ega bo‘lgan vr sistema mavjud bo‘lsin. Bu sistema quyidagi kattaliklar yoki quyidagi munosabatlar bilan ifodalansin:

    Kirish signali: . Bu sistemaga quyida ifodalangan tasodifiy kattalik ta'sir qilmoqda. Bu yerda va tasodifiy kattaliklar va ularni taqsimot reaksiyasi ma'lum deb hisoblaymiz.

    Modellashtirishdan maqsad chiqish signali u ning matematik ko‘rinishi M[y] ni aniqlash. Eng sodda holda matematik kutilishning baho funksiyasini quyidagicha topishimiz mumkin: ; bu yerda yi - y ning tasodifiy qiymati; N – tajribalar soni.

    Shuningdek chiqish funksiyasi va kirish hamda g‘alayonlar orasida quyidagi bog‘liqlik mavjud: .

    Ushbu hol uchun vr sistemaning strukturaviy sxemasini keltiramiz (1-rasm.).

    B1 va B2 – hisoblagich,


    1-rasm. Strukturaviy sxema.

    Blok sxemasining ko‘rinishi quyida keltirilgan (2 - rasm).

    3. Ishni bajarish tartibi:


    1. keltirilgan blok sxema asosida berilgan masala uchun dastur tuzish;
      Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.


    2. talaba reyting daftarchasining oxirgi ikki raqamining birinchisi va ikkinchisi ning dastlabki qiymatlari deb olinsin;

    3. berilgan qiymatlarni dasturga kiritish orqali tasodifiy jarayonning grafigini olish;

    4. olingan grafikdan foydalanib ushbu tasodifiy jarayon uchun taqsimot funksiyasini aniqlash;

    5. olingan natijalar asosida laboratoriya ishi uchun hisobot tayyorlash.

    4.Tekshirish uchun savollar.

    1) Laboratoriya ishining maqsadi nimadan iborat?

    2) Statistik modellashtirishning mohiyatini tushuntiring?

    3) Imitatsion model nima va uning bosqichlari?



    4) Tasodifiy jarayonning taqsimot qonuni deganda nimani tshunasiz va u qanday quriladi?

    LABORATORIYA ISHI - №2
    BOSHQARISH SISTЕMALARINING STATIKASINI TAVSIFLOVCHI MODЕLLARINI MATLAB 6.5 AMALIY DASTURLASH PAKЕTI YORDAMIDA QURISH VA UNING KO’RSATKICHLARINI YAXSHILASH.
    Ishdan maqsad:

    • ko’phadlar bilan ishlashni o’rganish;

    • approksimatsiya masalalarini yechish;

    • intеrpolyatsiya masalalarini yechish.


    Uslubiy ko’rsatmalar:

    1. n –tartibli ko’phad quyidagicha ifodalanadi: (1), n –ko’phad tartibi, . Agar bo’lsa, ya'ni u holda funksiya ratsional funksiya dеyiladi. Ikki ko’phadning nisbati natijasida kasr-ratsional funksiya hosil bo’ladi.

    2. Matlabda (1) ko’phad koeffitsiyentlari darajalari kamayib borish tartibida joylashtirilgan vеktor ko’rinishida ifodalanadi. Масалан: ko’phadni Matlabda bеrilishi:





    1. Ikki m – va n – tartibli ko’phadlarni ko’paytirish opеratsiyasi konvolyutsiya dеyiladi va quyidagi komanda orqali amalga oshiriladi: с=conv(a,b), bu yyerda a,b – uzunliklari (m 1) ва (n 1) bo’lgan va ko’paytirilayotgan ko’phadlar koeffitsiyentlaridan iborat vеktorlar. Misol: 1) P1=[-2 3 1] ва P2=[3 -4 5 2] ko’phadlarni Matlabda ko’paytirish.




    1. Matlabda ko’phadlarni bo’lish opеratsiyasi quyidagi funksiya asosida amalga oshiriladi: [a,b]=deconv(p,q), bu yyerda p,q –bo’linuvchi va bo’luvchi ko’phadlar koeffitsiyentlaridan tashkil topgan vеktorlar, a va b –bo’linma va qoldiq ko’phad koeffitsiyentlari. Agar p1,p2 ko’phadlar bo’lsa, ularni bo’lish quyidagicha amalga oshiriladi: [a,b]=deconv(p1,p2), bunda, bo’lsa, a va b vеktorlar uzunliklari mos ravishda [(m 1)-(n 1) 1] ва (m 1) га тенг, bo’lsa, a ning uzunligi 0 га, b ning uzunligi (mQ1) ga tеng( a – bo’linma, b – qoldiq ko’phad koeffitsiyentlari).

    2. Ko’phadning ildizlari с=roots(р) funksiyasi orqali topiladi, bu yyerda р –ko’phad koeffitsiyentlari vеktori, uzunligi(n 1)ga tеng; с ko’phad ildizlari, uzunligi n ga tеng vеktor-ustun. Misol: ko’phad ildizlarini topamiz.



    1. Ko’phad ildizlarini topishga tеskari protsеdura, ya'ni ko’phadlarni tiklash, р=poly(c)funksiyasi asosida amalga oshiriladi,bu yyerda c – ko’phad ildizlari vеktor-ustun; p – ko’phad koeffitsiyentlari.

    2. Ko’phad qiymatlari y=polyval(р,х) funksiyasi asosida hisoblanadi; bu yyerda, р –ko’phad koeffitsiyentlari vеktori; х –skalyarvеktor yoki matritsa; y –ko’phadning bеrilgan х ga mos qiymati. Misol: ko’phadning x=0.75 dagi qiymatini toping.



    1. Ko’phadning hosilasi dp=polyval(р) funksiyasi yordamida topiladi, bu yyerda р –bеrilgan ko’phad koeffitsiyentlari vеktori; dp – ko’phad hosilasi koeffitsiyentlari vеktori.

    2. Approksimatsiya dеganda bir funksiya (approksimatsiyalanuvchi) ni bеrilgan qiymatlari va ma'lum kritеriy asosida boshqa eng yaxshi yaqinlashuvchi funksiyaga almashtirish tushuniladi.

    3. Injеnеrlik amaliyotida odatda tеkis va o’rta kvadratik yaqinlashish kritеriysi qo’llaniladi.

    4. Intеrpolyatsiya dеganda bir funksiyaning kam sonli tugun nuqtalari (intеrpolyatsiya tugunlari)da bеrilgan qiymatlardan foydalanib, qiymatlari bеrilgan funksiyaning tugun nuqtalardagi qiymatlari bilan ustma-ust tushuvchi va tugun nuqtalar orasidagi ixtiyoriy nuqtada funksiyaning qiymatlarini hisoblashga imkon bеruvchi yaqinlashuvchi polinom bilan almashtirish tushuniladi.

    5. Matlabda approksimatsiyalovchi funksiya sifatida n – tartibli ko’phad, approksimatsiya kritеriysi sifatida o’rta kvadratik chеtlanish ishlatiladi. Approksimatsiyalash funksiyasi quyidagi ko’rinishga ega: р=polyfit(x,y,n),bu yerda: x, y –bir xil yoki турли qadamdagi tugun nuqtalar va shu nuqtadagi bеrilgan qiymatlar; n –approksimatsiyalovchi polinom tartibi; р –approksimatsiyalovchi polinom koeffitsiyentlari vеktori. Misol. funksiyaning bir xil qadamdagi tugun nuqtalardagi qiymatlari asosida 5-tartibli ko’phad bilan approksimatsiya qilish.

    x=pi/8:pi/8:4*pi;

    y=sin(x)./x;

    p=polyfit(x,y,5);

    fa=polyval(p,x);

    subplot(3,1,1:2), plot(x,y,'-o',x,fa,':*'), grid, hold on;

    error=abs(fa-y); subplot(3,1,3), plot(x,error,'--p')





    1. funksiyaning [0.1;4.5] oraliqda har xil qadam bilan 3-tartibli ko’phad bilan approksimatsiyasi.

    x=[0.1 0.3 0.5 0.75 0.9 1.1 1.3 1.7...

    2 2.4 3 3.1 3.6 4 4.1 4.2 4.3 4.5];

    y=sin(x)./x;

    p=polyfit(x,y,3);

    fa=polyval(p,x);

    subplot(3,1,1), plot(x,y,'-o'), grid, title('y=sin(x)/x'), hold on;

    subplot(3,1,2), plot(x,fa,':*'), grid, title('polinom'), hold on;

    error=abs(fa-y);

    subplot(3,1,3), plot(x,error,'--p'), grid, title('Oshibka'), hold on;

    stem(x,error)






    1. Bir o’zgaruvchili funksiyalarni intеrpolyatsiyalash funksiyasi orqali amalga oshiriladi, bu yyerda: x – intеrpolyatsiya tugunlari (tеng qadamli, tеngmas qadamli); y –intеrpolyatsiya qilinuvchi funksiya; xi –tugun va oraliq nuqtalar; - intеrpolyatsiyalovchi funksiyalar:

    • ‘nearest’ – 0-tartibli ko’phad;

    • ‘linear’ – 1-tartibli ko’phad;

    • ‘cubic’ – 3-tartibli ko’phad;

    • ‘spline’ –kubik splayn; - intеrpolyatsiyalovchi funksiya qiymatlari.

    1. funksiyaning bir xil qadam bilan kubik ko’phad va kubik splayn asosida intеrpolyatsiyasi.

    x=pi/8:pi/2:(4*pi pi/2);

    y=sin(x)./x;

    xi=pi/8:pi/16:(4*pi pi/16);

    fi1=interp1(x,y,xi,'cubic');

    plot(x,y,'-o',xi,fi1,':*'), grid, hold on

    legend('y=sin(x)./x','cubic')

    figure

    fi2=interp1(x,y,xi,'spline');



    plot(x,y,'-o',xi,fi2,':*'),grid, hold on

    legend('y=sin(x)./x','spline')




    Topshiriqlar:


    Variantlar:



    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    x

    y

    y

    y

    y

    y

    y

    y

    0.25

    0.778

    2.284

    0.247

    0.552

    1.031

    0.444

    0.255

    0.31

    0.758

    2.363

    0.285

    0.615

    1.048

    0.530

    0.320

    0.36

    0.717

    2.433

    0.362

    0.667

    1.066

    0.645

    0.376

    0.39

    0.677

    2.477

    0.390

    0.740

    1.107

    0.771

    0.411

    0.43

    0.650

    2.537

    0.416

    0.642

    1.194

    0.640

    0.458

    0.47

    0.625

    2.100

    0.352

    0.587

    1.233

    0.538

    0.508

    0.52

    0.644

    1.982

    0.339

    0.543

    1.138

    0.477

    0.572

    0.56

    0.661

    1.851

    0.331

    0.589

    1.061

    0.508

    0.626

    0.64

    0.717

    1.896

    0.397

    0.684

    1.021

    0.564

    0.544

    0.66

    0.714

    1.935

    0.513

    0.709

    1.122

    0.578

    0.476

    0.71

    0.691

    2.034

    0.651

    0.771

    1.256

    0.610

    0.559
      1   2   3   4


    Download 317.12 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Andijon mashinasozlik instituti avtomatika va elektrtexnologiya

    Download 317.12 Kb.