Avtomatlashtirilgan ish joyi (AIJ)




Download 4,18 Mb.
Pdf ko'rish
bet118/174
Sana15.02.2024
Hajmi4,18 Mb.
#156878
1   ...   114   115   116   117   118   119   120   121   ...   174
Bog'liq
axborotlashtirish

Avtomatlashtirilgan ish joyi (AIJ) 
— foydalanuvchiga ma’lumotlami 
ishlab chiqish va aniq muammoli sohada boshqaruv vazifalarini avtomat- 
lashtirishni ta’minlovchi axborot, dasturiy va texnik resurslar majmuyi 
sifatida namoyon bo'ladi.
Idoraning (ofisning) asosiy faoliyati qaror qabul qilish maqsadida 
axborotni qayta ishlashdir. Turli darajadagi idoralarda tashkilot siyosati 
shakllanadi va shu yerdan rahbariyat kundalik operatsiyalami amalga oshiradi. 
Idorada bo'linmalardan, tashqi muhitdan axborot yig'iladi, yig'ilishlar, 
uchrashuvlar o'tkaziladi, qarorlar qabul qilinadi. Chunki idora boshqaruv 
ishini tashkil etish shakli bo'lib, uning ishini takomillashtirish boshqaruv 
apparati ishining samaradorligini oshirish shartlaridan biridir.
Har qanday boshqarish apparatida inson asosiy elementlardan biri 
hisoblanadi va bu apparat faoliyatini turli vositalar va kadrlar bilin 
ta’minlash katta mablag'lami talab qiladi. Masalan, Angliya Milliy hisoblash 
markazining ma’lumotlariga qaraganda, boshqarish apparatining harajatlari 
firma harajatlarining 45—50 foizini tashkil qiladi, shundan: menejerlar
— 46 %, mutaxassislar — 33 %, kotibalar — 7 %. Izlanishlar natijasida 
boshqarish apparati xodimlari ish vaqtlarining taqsimoti aniqlanadi. 
Masalan, rahbar 60 % vaqtini suhbat, uchrashuv va boshqa tadbirlarni 
o'tkazishga, mutaxassislar — 33 %, xodimlar — 12 %, kotibalar — 6 
%
sarfiaydilar. Qolgan vaqtni esa ma’lumotlar bilan ishlashga sarflaydilar.
Boshqarish apparatida 30 dan ortiq ish turlari mavjud bo'lib, unda 
hujjatlarni qayta ishlash asosiy hisoblanadi. Ish turlari ichida quyidagilarni 
ajratib ko'rsatish mumkin; korxona ichida va boshqa tashkilotlar bilan
171


aloqa o'rnatish, axborotni izlash, jamlash va qayta ishlash, maMumotlami 
tahlil qilish va yechimini topish, tashkiliy faoliyatini boshqarish, xizmat 
ko'rsatish va boshqalar. Umumiy holda boshqarish apparatining xizmatlarini 
uch turga ajratish mumkin; hujjatlar bilan ishlash, aloqa o'rnatish va 
qaror qabul qilish. Shu sababli ham, zamonaviy axborot texnologiyalari 
yuqoridagi ishlami samarali amalga oshirishga yerdam beradi. Buning uchun
eng avvalo, aqliy mehnatga asoslangan vazifalami avtomatlashtirish lozim 
va „qog'ozsiz" texnologiyani joriy qilishga asos solmoq kerak, natijada ish 
vaqtining 15% ni tejash imkoniyati tug'iladi.
Boshqarish apparati faoliyatini avtomatlashtirish uchun, birinchi 
navbatda, hujjatlar bilan turli ishlarni bajaruvchi tizimlar lozim, ya’ni 
„qog'ozli" faoliyatni „qog'ozsiz" elektron tizimga aylantirish kerak.
Elektron tizim ning asosiy xususiyati — m atnlar bilan ishlash 
harajatlarini kamaytiradi. Masalan, kartotekalarni elektron fayllar bilan 
almashtirish natijasida ma’lumotlami ishlash harajatlari 60% ga kamayadi, 
elektron aloqani o'rnatish natijasida yana 40% harajatlami iqtisod qilish 
mumkin. Buning uchun boshqarish apparati zamonaviy texnika vositalari 
bilan ta’minlangan bo'lishi kerak.
Bundan 15—20 yil ilgari boshqarish apparati mexanik yoki elektron 
mashinalari, telefon, teleks va fotonusxa oluvchi qurilmalar bilan 
ta’minlangan edi. Hozirgi kunda esa quyidagi texnik vositalar bilan ta’min­
langan; kompyuter, dasturiy vositalar, chop qilish qurilmasi, „kseroks" 
turidagi nusxa olish, faks jo'natish, teleanjuman o'tkazish va boshqa bir 
qator vositalar. Buning natijasida axborotni qidirish, matnni tahrirlash va 
boshqa vazifalami bajarish harajatlari kamaydi. Axborot qisqa vaqtlarda 
turli masofadagi foydalanuvchilarga yetkazilmoqda.
Demak, boshqaruv sohasi xodimlari (hisobchilar, kredit bank tizimi 
mutaxassislari, rejachilar va h.k.) faoliyati hozirgi vaqtda rivojlangan 
texnologiyalardan foydalanishga qaratilgan. Boshqaruv vazifalarini tashkil 
qilish va amalga oshirish ham boshqaruv texnologiyasining o'zini, ham 
axborotni ishlab chiqishning texnik vositalarini tubdan o'zgartirishni talab 
qiladi, ular orasida shaxsiy kompyuterlar asosiy o'rinni egallaydi. Ular 
borgan sari kiruvchi axborotni avtomatik qayta ishlash tizimlaridan 
boshqaruv xodimlarining tajribasini joylash, eng samarali iqtisodiy 
qarorlarni tahlil qilish, bahollash va tanlash vositalariga aylanmoqdalar.
Lokal boshqaruvning kuchayishi tendentsivasi o'z ketidan axborotni 
hisoblash texnikasi vositalarini markazlashmagan holda qo'llash va 
foydalanuvchilaming bevosita ish jovlarini tashkil qilishni takomillashtirish 
bilan taqsimlangan holda ishlab chiqishni olib keladi.
172



Download 4,18 Mb.
1   ...   114   115   116   117   118   119   120   121   ...   174




Download 4,18 Mb.
Pdf ko'rish