Muammoli ta’lim orqali o`quvchilar ijodiy faoliyatini shakllantirish




Download 219.5 Kb.
bet6/9
Sana23.10.2022
Hajmi219.5 Kb.
#27881
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Bog'liq
Motivlarr
308
Muammoli ta’lim orqali o`quvchilar ijodiy faoliyatini shakllantirish.
O’qitishda muammoli ta’limdan foydalanish ham, ijodiy faoliyatni shakllantirishda samarali hisoblanadi. O’quvchilarning biror-bir haqiqatni mustaqil izlashi va kashf etishi bilan bog’liq bo’lgan ta’lim metodlaridan evristik yoki tadqiqotchilik metodlari bilan birga o’quvchilarni ijodiy fikr “laboratoriyasi”ga olib kiradigan jarayon ham asosiy ahamiyatga egadir. Muammoli ta’lim shu jihatdan bir qancha afzalliklarga ega:

  1. U o’quvchilarni mantiqiy, ilmiy, didaktik, ijodiy fikrlashga o’rgatadi.

  2. U o’quv materialini ishonarli qiladi, bu bilan bilimlarning e’tiqodga aylanishiga ko’maklashadi.

  3. U odatda, ancha ta’sirchan bo’lib, chuqur intellektual his-tuyg’ular, shu jumladan ko’tarinki ruh, hissini o’z imkoniyatlari va kuchiga ishonch tuyg’usini vujudga keltiradi, shuning uchun u o’quvchilarni qiziqtiradi, o’quvchilarda ilmiy bilishga jiddiy qiziqishni tarkib toptiradi.

  4. Haqiqat qonuniyatining mustaqil “kashf etilishi” olingan bilimlarni unutmasligi aniqlab chiqilgan, mustaqil hosil qilingan bilimlar unutilgan taqdirda ham ularni tezda qayta tiklash mumkin.

Muammoli ta’limning asosiy maqsadi- Kadrlar tayyorlash milliy dasturining sifat bosqichi talablari asosida bilim oluvchilarning mustaqilligi va faolligini oshirish, tafakkurini rivojlantirish, o’zlashtirish natijasida bilimlarni amaliyotga tadbiq etilishini kuchaytirishdan iborat.
Demak, muayyan mavzuni muammo shaklida olib chiqish yo’li bilan egallanadigan bilim, ko’nikma va malakalar yig’indisi muammoli ta’lim deyiladi.
Muammoli ta’lim quyidagilarda ko’rinadi:

  1. Muammo

  2. Muammoli savol

  3. Muammoli vazifa

  4. Muammoli topshiriq

  5. Muammoli vaziyat.

Muammoning o’zi yunoncha “problem” so’zidan olingan bo’lib, vazifa, topshiriq degan ma’nolarni anglatadi.
Muammoli vaziyat-sub’ektning psixologik holatini ifodalab, muammo bilan duch kelganda, aqliy qiyinchilikni paydo bo’lishi zudlik bilan hal qilishiga halaqit beradigan yangi bilim va harakat usullarini izlash, ularni topib hosil bo’lgan qiyinchiliklarni bartaraf etishni ta’minlaydi. Bu esa muammoga psixologik jihatdan yondashishni talab etadi.
Masalan, o’quvchilarining yosh xususiyati bilim saviyasidan kelib chiqqan holda muammoli vaziyatlar yaratishning quyidagi usullaridan foydalanish mumkin:
1. Ona tili darsligida berilgan mavzularni qiyoslab o’rgatish orqali muammoli vaziyat yaratish, chunonchi o’rganilayotgan har bir mavzu o’quvchilardan tovushlar, so’zlar va gaplarni qiyoslashni shu asosda umumlashmalar hosil qilishni talab etadi. Bu ham o’z-o’zidan ravshanki, muammoli vaziyatni yuzaga keltiradi. O’quvchilarda “Nima uchun?” degan savolga javob izlashga ehtiyoj tug’iladi. Masalan “unli va undosh tovushlar” mavzusi o’rganilayotganda o’quvchi avval unli va undosh tovushlarni to’g’ri nomlashni, keyin qiyoslashni, unli va undoshlar ishtirokida so’zlar, so’zlardan esa gaplar hosil qilishni, ularning bir-biridan farqlarini aniqlashni talab etadi.
2. Muammoli savollar berish orqali muammoli vaziyat yaratish.
O’qituvchi dars mashg’ulotini muammoli savolni o’rtaga tashlash bilan boshlaydi:

  1. Unli va undosh tovushlarni alohida aytib ko’ring.

Ularni talaffuz qilishda qanday farqni sezayapsiz?
2. Oltita unli va harf ishtirok etgan so’z yozing. Ulardagi unlini boshqa unli bilan almashtirib ko’ring, qanday o’zgarishlarni sezayapsiz?
3. Undosh tovushlarning talaffuz etib ko’ring. SHovqin ovozdan hosil bo’lgan undoshlarni alohida, faqat shovqindan hosil bo’lgan undoshlarni alohida yozing.
Agar topshiriqlarni bajarish muayyan qiyinchilik tug’dirsagina, namuna ko’rsatadi.
4. Ramziy tasvirlar orqali muammoli vaziyatlar yaratish.
Muammoli vaziyat yaratishning bu usulida ramziy tasvirlardan foydalaniladi. Masalan, “O’zbekiston qovunlari” rasmlari va nomini berib, mavzuda matn yaratish topshirilishi mumkin.
5. Muammoli vaziyat yaoratishda til hodisalarini guruhlash, ajratish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, so’zlarni muayyan uyalarga birlashtirib, umumiy ma’noli so’zning xususiy ma’nosini yoki xususiy ma’noli so’zlarning umumiy ma’nosini topishini talab qilish muammoli vaziyat yaratish imkonini beradi. Masalan, o’quv qurollari, mevalar, sabzavotlar, daraxtlar va gullarning o’nlab hatto yuzlab uyadoshlari borki, o’qituvchi umumiy ma’noli so’zni o’quvchi hukmiga havola etadi va qolgan so’zlarni topishni o’quvchilarga topshiradi.
1. Sabzavotlar: sabzi, ...
2. O’quv qurollari: kitob, ... va hokazolar.
Ijodkorlik faoliyatini rivojlantirishda ta’limning bilishga oid qiziqishlarini rivojlantirishga qaratilgan motivatsion-qiziqarli tomonlariga ham ko’proq e’tibor berilishi lozim. O’quvchilar bilan olib boriladigan ishlarning xarakterli xususiyati ular psixikasining zaif tomonlariga sustlik bilan moslashish emas, balki o’quvchilar maksimal darajada faollashishi uchun ularni aqliy rivojlanishiga faol ta’sir ko’rsatish tamoyili bo’lmog’i kerak. Tarbiyachi va o’qituvchilar ayrim bolalar qobiliyati o’rtacha ekanligi yoki qobiliyatsizligi va hatto mukammal emasligi haqida paydo bo’lgan tasavvurni sezdirmasliklari lozim. Bunday o’quvchilar o’zlari tobora tezlashib va murakkablashib borayotgan ta’lim jarayoniga asta-sekinlik bilan moslashib boradilar.
Ta’limda darsni to’g’ri va samarali tashkil etilishi albatta, o’quvchilar bilim olishiga ta’sir etadi. Ijodiy faoliyatni rivojlantirishda muhim masalalardan yana biri o’qituvchining darsning texnologik jihatdan to’g’ri loyihalashga borib taqaladi. Interfaol metodlarni qaysi bosqichda qanday qo’llash darsni loyihalash vaqtidan boshlanadi. Loyihalash quyidagi bosqichlarda amalga oshadi.
I – diqqatni jamlash bosqichi
II- tinglash bosqichi
III- fikrlash bosqichi
Bu bosqichlar interfaol metodlarni to’g’ri, o’z o’rnida qo’llash hamda dars camaradorligini oshirishga yordam beradi.
Diqqatni jamlash bosqichi: bunda o’qituvchi bolalarning yangi mavzuga oid dastlabki tushunchalarni aniqlaydi.
Maqsadi:

  • dastlabki tushunchalar aniq, erkin namoyon qilish;

  • o’z fikrini ifodalay olish;

  • darsga bo’lgan qiziqishlarini oshirish kabilardan iborat;

Anglash bosqichi: bunda o’qituvchi o’quvchilardan olgan dastlabki tushunchalariga qo’shimcha ta’limotlarni jamlab yangi bilim bilan boyitadi. ya’ni o’quvchining bilgan va bilmagan ma’lumoti to’ldiriladi.
Aniqlash bosqichining maqsadi:
-dastlabki tushunchalardan kelib chiqib, o’quvchi anglash yangi bilimlar bilan to’ldirish:
- o’quvchilar qiziqishini orttirish;
- tahlil qilishga- taqqoslashga o’rgatish;
-yangi darsni bayon etish.
Fikrlash bosqichi: bu bosqich darsni mustahkamlash qismiga to’g’ri keladi. Unda o’quvchilar dastlabki tushuncha va ma’lumotlarni tahlil qilib fikrladilar, bilimlarini mustahkamlaydilar. O’quvchilar o’tilgan dars, mavzu haqida munosabatlarini bildiradilar.
To’g’ri tashkil etilgan dars o’z samarasini beradi, albatta. Ammo har bir bosqichda qo’llaniladigan metodlarni chuqurroq o’rganmay turib, dars samaradorligini oshirib bo’lmaydi.



Download 219.5 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Download 219.5 Kb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa



Muammoli ta’lim orqali o`quvchilar ijodiy faoliyatini shakllantirish

Download 219.5 Kb.