• 2. Mayatnikli soat mexanik avtotebranish sistemasi sifatida.
  • Mayatnikli soat mexanik avtotebranish sistemasi sifatida




    Download 1,36 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet20/51
    Sana13.05.2024
    Hajmi1,36 Mb.
    #228484
    1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   51
    2. Mayatnikli soat mexanik avtotebranish sistemasi sifatida.
    Golland 
    fizigi X.Gyuygens 1657-y. ixtiro qilgan mayatnikli soat eng ko`p tarqalgan 
    mexanik atotebranish sistemasi hisoblanadi. 
    Mayatnikli soatlarning asosiy elementlari (2.3- a rasm):
    1 — «Yer-mayatnik» tebranish sistemasi,
    2
    — ko'tarilgan yuk (yoki 
    buralgan prujina) — energiya manbayi,
    3
    anker va 4yurituvchi g'ildirakdan 
    iborat «kiapan» — soat tepkisi. Ankerning
     5
    qismlari
     
    palettalar
     
    deyiladi. 
    Mayatnikning boshlang'ich turtki bilan hosil qilingan tebranishlarida
    unga berilgan energiya ishqalanish tufayli qaytarib bo'lmaydigan 
    energiyaga aylanadi va u, erkin tebranishlar taktiga moslab turtib turilmasa
    albatta to'xtaydi. 
    Mayatnikni turtib turish ankerning palettalari orqali amalga oshiriladi. 
    Buning qanday yuz berishini ko'raylik. 
    Yuk (yoki prujina) yurituvchi g'ildirakni aylanishga majbur etadi. Ammo 
    g'ildirakning aylanishiga ankerning


    2.3-rasm 
    palettalari to'sqinlik qiladi, ulardan biri (bizning holda chapkisi) yurituvchi 
    g'ildirak tishlari orasiga kirgan bo'ladi (2.3
    -a
    rasm). Mayatnik chapga og'a 
    boshlaganda (2.3
    -b
    rasm), u chapki palettani yurituvchi g'ildirak tishlari 
    orasidan chiqaradi, natijada g'ildirak chapga bir tishga aylanish 
    imkoniyatini oladi. Yurituvchi g'ildirak aylanganda uning tishi chap palettaning 
    qiyaligi bo'yicha sirpanib, uni yuqoriga va u bilan birga mayatnikni chapga 
    itaradi. Bu momentda mayatnik muvozanat holatdan o'tadi. 
    Mayatnik chapdan o'ngga harakatlanib, muvozanat holatdan o'tishida 
    (2.3-
    d
    rasm), o'ng palette tishlar orasidan chiqadi va yurituvchi g'ildirak 
    yana bir tishga buriladi. Yurituvchi g'ildirak aylanishida uning tishi o'ng 
    palettaning yon qiyaligi bo'yicha sirpanib, uni yuqoriga va u bilan birga 
    mayatnikni o'ngga itaradi. Ko'ramizki, mayatnik bir davr ichida ikki marta 
    chap palettadan chapga va o'ng palettadan o'ngga turtki olib, deyarli
    erkin harakatlanadi. 



    Download 1,36 Mb.
    1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   51




    Download 1,36 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Mayatnikli soat mexanik avtotebranish sistemasi sifatida

    Download 1,36 Mb.
    Pdf ko'rish