• SUYaK ChİKİShİ. Suyak chiqishi
  • SUYaKLAR ChİKQANDA BİRİNChİ YoRDAM.
  • KUKRAK QAFASİNİNG YoPİQ ShİKASTLARİ.
  • Birinchi tibbiy yordam kwrsatish.
  • 9. MAVZU. ShOK HOLATİ. UZOQ MUDDATLI BOSİB QOLİSh SİNDROMİ. KUYİShLAR. MUZLASh. ZAHARLANİSh Reja
  • JAROHATLANİSh ShOKİ. Shok
  • Kelib chiqib sabablariga
  • KUYİSh
  • 10. MAVZU: QUYİShDA BİRİNChİ YoRDAM KURSATİSh
  • Sovuq urishning 4 darajasi farq qilinadi: 1 darajasi
  • BİRİNChİ TİBBİY YoRDAM VA DAVOSİ.
  • Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja




    Download 360.06 Kb.
    bet5/8
    Sana15.03.2017
    Hajmi360.06 Kb.
    1   2   3   4   5   6   7   8

    1) Oddiy immob-ya bunda bemor gavdasining sog`lom qismlaridan foydalaniladi oyog`i singanda 2-chi sog`lom oyog`iga bog`lanadi. Shikastlangan qulini tanasiga bwglanadi.

    2) Mavjud vositalar bilan imm-sh. Tayoq taxta bwlagi , bir dasta sim, shox- shabbalardan shunday vositalar yordamida ofydalanish mumkin.

    3) Zavodda ishlab chiqilgan transport shinalari bilan imm-ya qilish.

    Transport shinalari ikkiga:

    Fiksatsion va distraksion shinalarga bwlinadi.

    Fiksatsion shinalar yordamida gavdaning shikastlangan qismi fiksatsiya qilinadi.

    Kramer shinasi yoki narvonsimon shinani yumshoq simdan tayorlanadi. gavdaniing qaysi qismi immob- ya qilinishiga qarab, shina shaklini istagancha uzgartirish mumkin. Tursimon shina ham yumshoq simdan yasalgan turdan iborat. Uni osonlikcha yumoloqlab urash mumkin. Asosan bilak, qwl va oyoq panjasini immob-ya qilish uchun qwllaniladi. Faner shinalar aksariyat tarnov shaklida tayorlanadi. Vakuum tibbiyot shinalari – oyoq va qwllarni immob-ya qilish uchun ishlatiladi.

    Distraksion shinalar- bu siniq suyak uchlarini bir- biridan uzoqlashtirib, qon tomir va nerv tolalari shikastlanishini oldini oladi. Bularga- Diterixs shinasi kiradi.

    Transport shinalarini qwytishda qator qoidalarga amal qilish zarur. Shina shikastlangan zonadan tashqari ikkita qwshni bwgimni mahkam ushlab turish zarur. Immob- ya qwpol manipyulyar qilish yaramaydi. Shikastlangan kishininig kiyim- boshi yechiladi , bog`lam shikastlangan qismigagina bog`lanadi. Shinaga max sus paxta, doka, uraladi.
    Narvonsimon shina qwyish.

    Shina gavdaniing qaysi qismiga qwyilishiga qarab oldindan modellanadi. Elka suyagi singanda shina sog`lom tomondagi kurakning ichki chetidan boshlab quyilishi , yaqinlashtirilgan qulning yarim bukilgan tursak bug`imining tashqi yuzasi bwylab borishi va barmoqlar uchidan birmuncha oshirib tugallanishi kerak. Bilak shikastlanganda elkaning uchdan bir wrta qismi shinaning yuqori sathi, barmoqlarninig uchlari shinaning pastki sathi hisoblanadi. Boldir shikastlanganda uchala tomondan fiksatsiya qilgan yahshi: Bitta shianni boldir va oyoq panjasi barmoqlari uchininig orqa sathidan sonning uchdan bir qismigacha , boshqa ikkitasini boldirning yon tomonlari bwylab fiksatsiya qilinadi. Bunda shinalarning oyoq kaftlariga tegib turadigan qismini boldir- panja bug`imini birmuncha mustahkamlash uchun uzangi kwrinishida qayriladi.

    Detirixs shinasini qwyish. Shinaning oyoq kaftiga mos keladigan qismini oyoq panjasininig kaft qismiga bint bilan fiksatsiya qilinadi. Birmuncha uzun tashqi qismini qwltiqdan boshlab qwyiladi va oyoq qismiga metall halqaga kiritilib, undan 8- 10 sm tashqariga chiqarib qwyiladi.
    SUYaK ChİKİShİ.
    Suyak chiqishi deganda bir yoki bir nechta suyaklarning buzilishidan bug`im yuzasiniing patologik siljishi, Ularning normal anatomik uzaro munosabatlarning buzilishi tushunilishi. Suyaklarning twla va chala chiqishi tafovut qilinadi:

    Suyak chiqishining qwyidagi turlari ma`lum:

    1) Shikastlanish oqibatida yuz bergan travmatik chiqishi.

    2) Boylam apparati va suyaklarning boylam uchlari zararlanishi bilan bog`liq bulgan kasalliklarda sodir bwladigan patalogik chiqishi.

    3) Tug`ma chiqishi.

    4) Suyakning boylam apparatining chwzilishi natijasida kwpincha suyakning travmatik chiqishi notwg`rio davolanganda yuz beradigan odat bwlib qolgan chiqishlar.

    5) wz vaqtida joyiga solinmagan - eskirgan suyak chiqishi.

    Suyakning chiqishi vaqtida qattiq og`riq bwladi. kkeyingi kunlarda og`riq esa asta- sekin pasayadi . Qwl va oyoq suyagi chiqqanda ular majburiy vaziyatni egallaydi. Bug`imlardagi harakatlar hajmi keskin buzilgan. Bug`im konfiguratsiyasi bwgim yuzasi vaziyati uzgarishining hosibiga ham, gematoma hisobiga ham keskin uzgaradi.



    SUYaKLAR ChİKQANDA BİRİNChİ YoRDAM.
    Oyoq va qwlni immob-ya qilish zarur. Og`riqni pasaytirish maqsadida suyak chiqqan zonada muz yoki sovuq suv solingan xaltachada qwyiladi.

    analgetiklar yuboriladi shundan swng bemorni zudlik bilan davolash muassasasiga junatiladi. Chiqqan suyakni vrach tug`rilaydi.

    Suyak chiqishining turiga va qaerdagi suyak chiqqaniga qarab, uning urniga solishning muayyan usullari mavjud. Bug`im bwshlig`iga novokain yuborib, mahalliy og`riqsizlantirishdan swng suyak joyiga solinadi. Yirik bwg`imda chanoq-son bwg`imda suyak chiqqanda skelet muskullari tonusni bushashtirish uchun miorelaksantlar bilan umumiy og`riqsizlantirishga twg`ri keladi. Chiqqan suyak joyiga solingandan swng oyoq yoki qwlni bog`lam yoki gips longeta bilan 4-5 kunga qimirlamaydigan qilib q wliladi. Shundan swng davo gimnastikasi , massaj va issiq muolajalar buyuriladi.

    Eskirgan suyak chiqishlarida suyakni operatsiya qilinib, urniga solinadi. Odat bwlib qolgan suyak chiqishida boylam apparatini operatsiya yo`li bilan mahkamlanadi


    KUKRAK QAFASİNİNG YoPİQ ShİKASTLARİ.
    Kwkrakning yopiq shikastlari tinchlik davrida 10 % ni tashkilk etadi. Kwkrakning yopiq shikastlari kup uchraydi va nafas olish ritmining buzilishi bilan kehcadi.

    Kwkrak qafasi yumshoq twqimalarining lat eyishida usha joyda shish, og`riq, teri osti gematomasi bwladi. Og`riq chuqur nafas olganda, bosib kurganda qattiq og`riydi.



    Qovurg`aning sinishi. Bevosita travmalarda yoki kwkrak qafasining bosilishidan sinadi. Qovurg`alar yoriladi, suyak ust pardasi ostidan sinadi va bitta yoki bir nechta qovurh`alar tula sinadi. Qovurg`alar sinib wpka yoki plevrani shikastlashi m-n.

    Klinik manzarasi: Qovurg`alar yakka singanda utkir cheklangan og`riq kuzatiladi. bu- nafas olganda, yutalganda va gavda vaziyatini uzgartirganda kuchayadi. Paypaslash yuli bilan og`riq aniqlanadi , suyak siniqlari siljigan sinishda qovurg`larning shakli pog`onasimon bwlib qoladi.

    Qovurh`lar kwp joyidan singanda klinik manzara yomonlashadi , bemor shok holaqtda bwlishi mumkin. Upka tuqimasi shikastlanganda teri osti emfizemasi hosil bwladi – havo teri osti kletchatkasifa chiqadi , bemor qon tupuradi , nafas olish qiyinlashadi akrotsianoz (lab, burun uchi , quloq chig`anog`i barmoqlar uchi kwkaradi) taxikardiya bwladi. Plevra bwshlig`ida qon yig`ilhanda va havo bulganda upkaning nafas olishi eshitlmaydi. Qovurg`alar sinishini tasdiqlash uchun kwkrak qafasini rentgenologik tekshiriladi.


    Birinchi tibbiy yordam kwrsatish.

    Singan zonaga 5- 10 ml 2% navokain eritmasi yuboriladi. Kwp joydan singanda ularning zonasiga 0.5% li navokain eritmasi kiritiladi va shu tomonning uzida vagosimpatik blokada qilinadi. 10 min. utgach ignani chiqarmay turib qwshimcha ravishda 0.02% li sovkain eritmasi va 0.04 5 dikain e-si yuborish lozim.

    Upka yallig`lanishini profilaktika qilish uchun bemor nafas gimnastikasi bilan shug`ullanishi kerak. Qovurg`alar singanda kukrak qafasini bintlash tavsiya etilmaydi.

    UMROV suyagining chiqishi

    Umrov suyagi akromial va tush uchlarini ng chiqishi farq qilinadi. Boylam apparatining yirtilish darajasiga kwra uning tula va qisman chiqishi tafovut qilinadi. Tula chiqishda shu soxadagi boylam apparati batamom yirtiladi , qisman saqlanib qoladi

    Klinik manzarasi: umrov suyagi akromial uchidan chiqqanda elka usti soxasida akromial uchining chiqib qolishi sabablari . pog`onasimon deformatsiya kuzda tutiladi. Qisman chiqqanda umrovning akromial uchi unchalik ruy- rost turtib chiqmaydi.

    Umrov tush uchi chiqqanda bu sohada umrov suyagining turtib chiqqanligi va gematoma kurinadi. Diagnozni oydinlashtirish uchun rentgenografiya qilinadi.

    Birinchi yordam: elka suyagi uzoqlashtirilganda va umrovning chiqib turgan uchi bosilganda umrov joyiga tushadi. Umrov suyagiga qalin karton pelot qilinadi va gips bog`lam bilan fiksatsiya qilinadi. umrovning chiqqan uchini tutib turishning iloji bulmagani operatsiya yuli bilan davolanadi.

    Umrov suyagining sinishi

    Bevosita zarb tushganda yoki yozilgan qwlga, tirsakka , elkaning yuzasiga yiqilganda umrov suyagi sinadi. Katta yoshda kishilarda kundalang, qiyshiq va parchalanib sinish qayd qilinadi Odatda umrov sinishi suyak siniqlarining siljishi bilan utadi.

    Suyak siniqlari tomir, nerv tutamini, plevra gumbazi yoki teri shikastlanishi mumkin.

    Klinik manzarasi: kuchli og`riq va singan zonada pog`onsimon deformatsiya kuzatiladi. Elka osti zonasi sog`lom tomonga kwra qisqaradi. Bemor shikastlangan tomondagi qulini kutarib turadi.

    1 yordam kwrsatishda shikastlangan tomondagi qulga Dezo bog`lami yoki kasinkasi foydalaniladi. Sinishni davolshda shikastlangan zonaga navokain yuboriladi yoki blokada qilinadi. Bemorning elkalarini iloji borihca uzoqlashtirladi va ikkala elka uchi soxasiga 2 ta doka halqa kiygizilib, ularni rezina naycha bilan bog`lanadi ( Delbe metodi) Kerilgan elkalar usga halqalar urnigga sakkizsimon bog`lam quysa ham bwladi. Suyak siniqlari 3- 4 haftada bitadi. Suyak siniqlarini joyiga solib bulmasa operatsiya qilinadi.

    Operatsiya mohiyati suyak siniqlarini lavsan ip yoki sim bilan shuningdek, umrov suyaginign ikkala uchidan utkazilgan zanglamaydigan pulat kegay bilan biriktirishdan iborat.

    Kwkrak qafasini teshib kiradigan ochiq shikastlar.

    Kwkrak qafasining chiq shikastlari deganda teri, teri kletchatkasi va muskul qavatini, parietal plevra shikastlanadigan zararlanishlar tushuniladi. Kok`rakning ochiq yaralanishi sovuq qurol yoki uqotar quroldan sodir bwladi.

    Kwkrak qafasini teshib kiradigan, yaralanishlarda kwpincha pnevmotoraks - plevra bwshlig`ida havo yig`ilishi, gemotoraks plevra bwshlig`ida qon yig`ilishi va gemopnevmotoraks havo va qon yig`ilishi kuzatiladi.



    KUYİShLAR._MUZLASh._ZAHARLANİSh__Reja'>9. MAVZU. ShOK HOLATİ. UZOQ MUDDATLI BOSİB QOLİSh SİNDROMİ.

    KUYİShLAR. MUZLASh. ZAHARLANİSh

    Reja:

    1)Shokning kelib chiqish sabablari turlari va birinchi yordam.

    2) Ezilish sindromi, klinik belgilari, birinchi yordam kwrsatish usullari.

    3) Kuyish turlari, davrlari va darajalari

    4) Kuyishda birinchi yordam kwrsatish

    5) Sovuq urishi , birinchi tibbiy yordam


    JAROHATLANİSh ShOKİ.
    Shok deganda bemorninig jarohatlanish oqibatida markaziy nerv sistemasi va boshqa fiziologok sostemalarninig quzg`alishiu yoki funksiyalarning pasayib ketishi bilan namoyon bwladigan umumiy og`ir holat tushuniladi.

    Operatsiyadan keyin r`oy beradigan xirurgik shokka operatsiyaning uzoq davom etishi, narkozninig takomillashganligi yoki mahalliy og`riqsizlantirish , kwp qon yuqotish operatsiyalarni nerv tuqimalari kwp maxsus shokogen soxalalrda utkazish sabab bwladi. Shok paydo bol`ish vaqtiga kwra birlamchi va ikkilamchi bwladi.

    Birlamchi shok shikastlanish rwy bergan zahoti, ikkalamchi shok esa shikastlanishdan ozroq vaqt, ba`zan esa bir necha soat wtgach paydo bwladi.

    Kelib chiqib sabablariga kura shok qwyidagilarga bwlinadi: travmatik, anafilaktik (dorilar reaksiyasidan keyingi) kardiogen (miokard infarktidan keyin) infektsion toksik (zaharlanishlardan keyingi) gemorragik( kwp qon yuqotishdan swng) va hokazolar tafovut qilinadi.

    Shokniing klinik manzarasi uni keltirib chiqargan omillarga kwra turlicha bwladi. bemor, kwp terlaydi, rangi oqaradi, , boshi aylanadi, pulsi tezlashadi , qon bosimi avvalgiga biroz oshgan, keyinchalik pasaygan bwladi , bemor lanj, tevarak atrofga loqayd, bwlib qoladi, qon bosimi pasayib ketadi. Pul`si tezlashgan tuliqligi sust, kwpincha ipsimon bwladi. Terisi keyinchalik qizargan, sovuq ter oqadi. Bemorninig yuzi sulg`in bulib, qorachiqlari kengayadi, va yoru`glikni arang sezadi.


    DAVOSİ.

    Shokni davolash uchun uni kelitirib chiqargan omillarga asoslaniladi. Travmatik shikda og`riqsizlantiradigan dorilar narkotiklar anafilaktik shokda – aller giyaga qarshi dorilar- dimedrol, suprastin, tavegil, kalsiy xlorid , prednizolon…

    kardiogen shokda- yurak- tomir sistemasini stimullovchi va qon bosimini kwtaruvchi dorilar, gemoraggik shokda- qon oqishini tuxtatish, tomirga qon, plazma va qon wrnini bosuvchi shokka qarshi suyuqliklar quyish, bundan tashqari simptomatik davolash bilan bemorninig ahvoli yahshilanadi.
    EZİLİSh SİNDROMİ

    Oyoq - qullar tananing boshqa qismlari yumshoq tuqimalarninig zilzila vaqtida, bosib qolishda va boshqalarda uzoq muddatgacha turli narsalar (daraxt, toshlar, beton plitalar, uta og`ir buyumlar va hokazo) ostida bosilishi oqibatida yuz beradigan ma`lum simptomlar kompleksi e z i l i sh sindromi deyiladi. yoki shikastlanish taksikozi deyiladi. Bunda muskullar teri osti yog` kletchatkasi tomirlar va nervlar suyaklar majaklanadi va sinadi.

    Uzoq vaqt ezilish natijasida muskullar va boshqa tuqimalar qonga yolchimay qoladi natijada bu tuqimalarda nekroz boshlanib tuqimalar wla boshlaydi va uzidan zaharli moddalar ajratadi. Swng twqimalarda yig`ilgan toksinli moddlar, shuningdek og`riq impulslari oqimi organizmga tushadi va shokni eslatuvchi klinik manzarani keltirib chiqaradi.

    Ezilish sindromining belgilari.

    bemorning umumiy ahvoli dastlab ancha yahshi bwladi u umuman beholligidan ezilgan joyi og`rishidan shikoyat qilmaydi. Oradan 6-8 soat wtgach shikastlangan oyoq- qwlda shish paydo bwladi. Bu soxaning terisi avalgiga qaraganda oqaradi, swngra qizg`ish- kwkimtir tusga kiradi. Terida ichi suyuqlikka twla pufakchalar paydo bwladi , oyoq- qwlini qimirlatib bol`may qoladi. Bemorning umumiy ahvoli og`irlashadi. Tana harorati 39 / 40 ga kwtariladi. boshi qattiq og`riydi , qon bosimi avvaliga kwtarilib keyin tushadi pulsi tezlashadi , buyrak ishi buziladi , oldin siydik ajralishi kamayadi swngra siydik umuman ajralmay qoladi – anuriya.



    KUYİSh deb, tuqimalarning yuqori harorat, kimyoviy moddlar, elektr toki, nur energiyasi ta`sirida kelib chiqqan jarohatga aytiladi. Kuyishlar turlari qwyidagilar:

    termik: - issiq suvdan, olovdan, chwg`dan, bug`dan

    kimyoviy:- kislota va ishqorlardan , uksusdan

    nur energiyasi va elektr tokidan

    Kuchli kuyishlarda bemorda jiddiy umumiy buzilishlar kuzatiladi va kuyish kasalligi rivojlanadi.

    Utkir kuyishda kasallikning kechishi shok, toksemiya, septiko - toksemiya va rekonvalestsensiya davrlari farq qiladi.

    ShOK davri - kuyishda travmatik shokni eslatadi, biroq u organizmni yaqqol intoksikatsiyasi va plazma yuqotilishi hisobiga birmuncha og`ir kechadi. Travmatik shokdagi singari bemor erektil bosqichida qwzg`algan bwladi , qon bosimi oshib, pulsi tezlashadi.

    Toktil bosqichida hayotiy jarayonlar keskin pasayib ketadi: bemor harakatsiz, tana harorati va qon bosimi pasaygan , terisi oqargan, yuz qoyifasi jiddiylashgan, akrotsianoz paydo bwladi. Siydik ajralishi kamayib, twliq anuriyaga boradi.

    toksemiya davri- kuyishdan keyin bir necha soat utgach boshlanadi. Kuygan yuzada kup miqdorda plazma yuqotilishi bilan birga zaharli moddalarning surilishi boshlanadi. Bu davrda bemorning ahvoli nihoyatda og`ir, harorati juda yuqori, ishtahasi va uyqusi buzilgan, qusadi, ichi kelmaydi. Qon quyuqlashgani sababli gemoglabin va eretrotsitlar miqdori kupayadi. Siydikda eretrotsitlar va oqsil silindrali paydo bwladi.

    Septiko – toksemiya davri- kuygan yuzada infeksiya rivojlangandan keyin kuzatiladi. Kuygan yuza kwp yiringli suyuqlik bilan qoplanadi. Harorat kutarilib ketadi, yotoq yaralar yiringli metastazlar hosil bwladi.

    rekonvalessent( sog`ayish) davrida tana harorati , qon va siydik normaga keladi, ishtaha yahshilanadi, twqimalaring nekrotik qismlari kuchib tushadi, kuygan yuzada pushti rang sog`lom granulyatsiyalar paydo bwladi.

    TERMİK kuyish- tuqimalarga yuqori harorat, issiq suv bug` va boshqalar at`sir etganda sodir bwladi. Termik omil harorati nechog`li yuqori bwlsa va termik omil qanchalik uzoq ta`sir qilsa twqimalar shunchalik kup shikastlanadi. Erigan metal ta`sirida ayniqsa chuqur kuyish hollari kuzatiladi.

    twqimalarning shikastlanishi xarakteri va chuqurligiga kura 4 darajaga bwlinadi:



    Kuyishning 1 darajasi: terining picha qizarishi va shishishi bilan ifodalanadi. Kuyishning bu darajasida teri kappilyarlari kengayadi va ularning utkazuvchanligi oshishi hisobiga qonning suyuq qismi atrofidagi tuqimalarga chiqadi. Bu 2-3 kun davom etadi, keyin epidermis kuchib tushadi.

    Kuyishning



    2 darajasi – pufaklar paydo bulishi bilan harakterlanadi.

    pufaklar kuyishdan bir necha minut utkach paydo bulishi mumkin. terining yuza qatlami qavati jonsizlanadi. pufak yorilganda terining tiniq- qizil surgichsimon qavati kurinadi. Kuyish asoratsiz utganda 4-6 kunga kelib pufakdagi suyuqlik surilib ketadi.



    3 darajasi terining barcha ichki qavatlarining jonsizlanishi bilan harakterlanadi. Kuygan yuzada twq rangli pustloq paydo bwladi. Pustloq oqsillar koagulyatsiyasi (ivishi) va aylanishini tuxtashi hisobiga vujudga keladi. Kuyishning bu darajasida pustloq kuchgandan keyin u er ikkilamchi chandiqli bulib bitadi.

    4 darajasi teridan tashqari birmuncha ichkarida joylashgan tuqimalar (teri osti tuqimasi, mushaklar , suyakalr) ning lonsizlanishi kuzatiladi. bu juda sekinlik bilan bitib, katta chandiqlar hosil bwladi. Twqimalarning ayrim joylari kuchub, hatto oyoq- qular uz- uzidan uzilib tushishi mumkin.

    kuyishning klinikasi kuygan yuzaning darajasi va maydoniga bog`liq. Gavdaning 30% va undan kuprogi` kuysa, kuyish kasalligi kelib chiqadi va bunda bemor ulishi ham mumin.



    10. MAVZU: QUYİShDA BİRİNChİ YoRDAM KURSATİSh


    yordamning asosiy maqsadi termik omil ta`sirini yiqotishdir. kuyishda aseptic bog`lam quyiladi, og`riqsizlantiruvchi dori yoki narktiklar yuboriladi, gavdaning shikastlangan qismi immobilizatsiya qilinadi va shok profilaktikasi utkaziladi.

    Agare havo sovuq bwlsa bemor issiq qilib urab quyiladi va davolash muassasasiga olib boriladi.

    kimyoviy moddadan kuyishda uni kuchli suv oqimi bilan tez yuvib tashalsh, qoldiqlarni esa neytrallash kerak. kislotalarni neytrallash uchun 2% li soda eritmasi qullaniladi. Qattiq kuyishda bu soxaga bur kukuki, kuydirilgan magneziydan mul qilib sepiladi.

    teriga yonib turgan fosfor bulakchalari tushganda gavdaning shu qismini suvga botirib turish, fosfor qoldig`ini pinset bilan olib tashlash kerak. Shikastlangan sohaga 5% mis kuporosi eritmasiga xullangan bog`lam quyiladi yoki talk sepiladi.




    SOVUQ URİShİ.

    Sovuq urishi past harorat ta`sir etgand a kelib chiqadi.

    Bunda bemor a`zolarini noqulay sharoitlar : hwl, tor poyafzal, holdan toyish paytida gradus da va hatto undan past haroratda sovuq urishi mumkin. Kupincha qul va oyoq barmoqlari, quloq burun sovuq uradi.

    Sovuq urishning 4 darajasi farq qilinadi:

    1 darajasi terining oqarishi va sezuvchanligining yuqolishi bilan xarakterlanadi. bemor isitilganidan keyin terisining shu qismi kukimtir – qizil bwlib qoladi, ozgina shishadi va og`riydi . Sog`yishdan oldin odam sovuqqa sezgir bulib qoaldi, ba`zan terining kukimtir rangi saqlanib qoladi.

    2 darajasiga qon aylanishining birmuncha chuqur buzilishi kuzatilib, keyinroq tiniq suyuqlik bilan tulgan pufakchalar hosil buladi. Pufaklar atrofida teri kukimtir - qizil tusga kiradi. Infeksiya tushmasa urta hisobda 2 hafta ichida tuzaladi.

    3- darajasida teri va uning ostidagi tuqimalar irib, nekrozlanadi. Jonsizlanish gemmoragik suyuqlik bilan tulgan yumshoq pufaklar hosil bulishi ifodalanadi. Bu pufaklar pustloq paydo bulishiga olib keladi. Kupincha unga yiringlanish qushiladi. Nobud bulgan tuqimalar kuchib tushgandan keyin ularnign urnida granulyatsiyalar yuzaga kelib, chandiqlanish va epitelizatsiya boshlanadi. Kasallik – 1-2 oy ichida tuzaladi.

    4 darajasi nekroz chuqur joylashgan tuqimalar, shu jumladan suyaklarni ham qamrab oladi. Gavdaning shikastlangan qismi tuq kukimtir rangga, qoramtir suyuqlik bilan tula pufaklar bilan qoplanadi. Odatda pufaklar sovuq urishidan 2 hafta keyin paydo buladi (ikkilamchi pufaklar) Demarkatsiya chizig`i asta- sekin kurinadi va unchalik yaqqol sezilmaydi. Sovuq urgan sohada sezuvchanlikning hamma turi yuqoladi. Keyinroq shikastlangan qism qurib, kuchib tushadi va urnida chandiq hosil bwladi.Sovuq urishda bemorning umumiy ahvoli uning darajasiga bog`liq bwladi. Sovuq urishining dastlabki 2 darajasida bemoerning umumiy ahvoli unchalik yomon emas keyingi darajalarida toksemiya va infeksiya qushilishiga bog`liq holdagi klinikasi namoyon bwladi.(yuqori harorat, xolsizlik , ishtaha yuqolishi).

    BİRİNChİ TİBBİY YoRDAM VA DAVOSİ.

    bemor issiq xonaga yotqiziladi ,unga issiq choy, alkogolli ichimliklar , yurak faoliyatini yahshilovchi dorilar va og`riq qoldiruvchi vositalar beriladi, bemorni vannaga tushiirib, suv haroratini 18-20 gr.dan boshlab asta- srekin 37 gacga oshiriladi. Bemorni vannnada qon ta`minoti yahshilanguncha qadar ehtiyotlik bilan massaj qilish kerak. oyoq yoki qul terisi spirt bilan artiladi va qalin doka qavatli aseptic bog`lam quyiladi. terining sovuq olgan sohasini qor bilan uqalash tavsiya etilmaydi, mayday muz parchalari shikast etkazishi va infeksiya tushishiga sabab bulishi mumkin.



    Sovuq urishinig

    1 –darajasiga birinchi yordam tadbiralrining uzi kifoya qiladi.

    2- darajasida esa pufaklar olinadi va aseptic yoki muzli bog`lam quyiladi, 5-7 kun utkach fizioterapevtik muolajalar qullaniladi.

    3-4 darajasida shish va zaharlanishni kamaytirish uchun ba`zan nekrotomiya va nekroektomiya utkaziladi: nekrozlangan tuqimalar umuman olibtashlanadi, qul – oyoqlar amputatsiya qilinadi.



    MUZLASh organizmga past harorat umumiy ta`sir qilishi natijasida sodir bwladi. Bunda hayot uchun muhim a`zolarda chuqur, qaytmas uzgarishlar sodir buladiki, bular ulimga olib kelishi mumin. Shikastlangan kishi bushashadi, junjiydi, charchaydi uyqudan boshini kutara olmaydi. Puls sekinlashadi, nafas yuzaki bwlib qoaldi.

    QALTİRASh urtahca past haroratda uzoq vaqtgacga bir nehca marta ta`sir qilishi natijasida paydo buladi. Kwpincha oyoq va qul panjasi qaltiraydi. urush davrida bunday hodisalar askarlarda kuzatilganda bu- “transheya oyoq panjasi”deb nom olgan.Bunda terida tuq qizil tusga kiradigan yoki kukimtir qizil dog`lar paydo buladi. teri sal shihsadi, qichishadi, achishadi va oz- moz bezillab og`riydi.`

    Sovuq urishini umumiy davoalshda yuqoti kallotiyali, oqsillar va vitaminlarga boy ovqatlar buyurish zarur. İnfeksiyaga qarshi kurashish uchun antibiotiklar qullaniladi. toksilozni lkamaytirish uchun qon, qon urnini bosadigan suyuqliklar quyish, kwp syuqlik ichirish tavsiya etiladi.




    11.MAVZU. İNSON ORGANİZMİGA ELEKTR TOKİNİNG TA`SİRİ, ShOShİLİNCh TİBBİY YoRDAM XİZMATİNİ ChAQİRİSh.

    Reja:
    1. Elektr tokining odam va hayvonlarga ta`siri

    2. Elektr tokidan jarohatlanish sabablari va uning oldini olish

    3.Elektr toki ta`siri tufayli kelib chiqadigan jarohatlanishdan himoyalanish tadbirlari

    4. Statik elektr toki va undan himoyalanish


    1.Qishloq xwjaligi ishlab chiqarishini rivojlantirish omillaridan biri uni elektrlashtirishdir. U mehnatni engillashtirish bilan bir qatorda odamlar hayotiga va sog`ligiga juda katta xavf tug`diradi. Boshqa xavfli manbalardan elektr tokini asboblarsiz va ma`lum masofada turmasdan aniqlab bwlmaydi.

    Elektr toki bilan jarohatlanishlar umuman olganda 0,5-1,0 % ni tashkil etadi. Ammo ulardan elektr toki natijasida wlim bilan tugagani 20-40 % ga twg`ri keladi.

    Elektr jarohat- elektr toki yoki elektr yoyi ta`siri natijasida kelib chiqqan jarohatdir.

    Elektr tokidan har xil sharoitlar: sim yoki tok wtkazuvchi ochiq qismlarga tegib ketishdan, himoyalanganligi buzilgan bwlsa, yoy orqali elektr tokini ta`sir qilishi, uskunalarning metall qismlariga tegib ketishdan, tasodifan kuchlanish ostiga tushib qolish, elektr uzatuvchi qismlarga katta wlchamli mashinalarning(avtokranlar, don wrish va paxta terish kombaynlari) ruxsat etilmagan darajada yaqinlashuvi va boshqalarda jarohatlanish mumkin.

    Elektr xavfsizlik(GOST 12.1.009-76) – tashkiliy va texnik chora- tadbirlar tizimi va vositalaridir, ular odamlarni elektr maydonidan va statik (turg`un) elektr tokini zararli va xavfli ta`siridan himoyalanishini ta`minlaydi.

    Elektr tokining odam organizmiga va hayvonlarga ta`siri juda wziga xos murakkab shaklda vujudga keladi. Organizmdan elektr tokining wtishi natijasida kimyoviy, issiqlik va biologik ta`sir kwrsatadi. Kimyoviy ta`sir tufayli qon tarkibidagi moddalar va boshqa organik suyuqliklar parchalanadi. Issiqlik ta`siri natijasida terining ayrim qismlari kuyadi. Elektr tokining biologik ta`siri natijasida organizmdagi tirik hujayralar qwzg`aladi, teri qichishadi, tomir tortishadi va muskullar qisqaradi. lektr toki urishi katta xavf tug`diradi, u butun organizmni jarohatlaydi, asab sistemasini, yurak va nafas olish organlarini twliq yoki qisman falajlashi mumkin.

    Organizmni elektr tokidan jarohatlanishiga bir necha omillar: tok kuchi, insonning qarshiligi, kuchlanish qiymati, tok chastotasi va turi, ta`sir qilish muddati. shungdek odam organizmining alohida xususiyatlari ta`sir kwrsatadi.

    Xavf yuz berishi mumkin bwlgan quydagi tok qiymatlarini ajratish mumkin:

    1.Seziluvchan tok (2mA gacha)- organizmdan wtganda sezilarli qwzg`atishni keltirib chiqaradi;

    2. Qwyib yubormaydigan tok (10-25mA)- organizmdan wtganda qwl muskullarida engib bwlmaydigan tomir tortishishlar rwy beradi.

    3. Fibrilyatsion tok (50 mA dan yuqori)- organizmdan wtganda yurakni fibrilyatsiyalaydi (yurak muskullarining tartibsiz qisqarishi).

    Elektr tokidan jarohatlanishda odam tanasining qarshiligi katta ahamiyatga ega. Odam tanasining elektr tokiga qarshiligi keng 100000 dan 1000 Om oraliqda wzgaradi vat eri qoplamining holatiga (qruq, nam, dag`allashgan, shikastlanmagan yoki shikastlangan teri), bog`lanishning maydoni va zichligiga, shungdek wtayotgan tokning kuchi va chastotasiga va ta`sir qilish muddatiga bog`liqdir. Charchaganda, kasallanganda, terlaganda, elektr qurilmalari ostida ishlayotganda diqqat e`tibor boshqa narsaga chalg`iganda organizmning elektr toki ta`siriga qarshiligi keskin kamayadi. Yuragi kasal, terisida qichima kasalligi bor, oshqozoni yara, epilepsiya bilan og`rigan, jigar hamda buyragi kasal va boshqa kasalliklari bor kishilar elektr qurilmalarida ishlashga yo`l qwyilmaydi.

    Hayvonlarning organizmiga ham elektr toki, odamlardagi kabi ta`sir qiladi. Hayvonlar qanchalik og`ir bwlsa, elektr tokiga qarshiligi shuncha kwpayadi. Tok qiymati 100 mA bwlganda, yurak faoliyatida yoki nafas olishning ishida hech qanday wzgarish bwlmaydi. Ammo hayvon tanasining qarshiligi, odam tanasining qarshiligidan ancha kam. Yirik shoxli mollarning oldingi va orqa oyoqlari orasidagi tana qarshiligi 400-600 Om, hayvon yiqilganda esa 50-100 Om gacha kamayadi.

    Hayvonlarga kichik kuchlanishlar bilan har doim ta`sir qilib turilsa, ular mahsuldorligi kamayib ketishi kuzatilgan. Agar kuchlanishning kattaligi 4-8 V bwlsa, sut berish 20-40 % ga kamayadi.

    Qishloq xwjaligida, odatda, wzgaruvchan elektr tokidan foydalaniladi. Kwpgina jihozlar 380 V kuchlanish bilan ishlaydi, yoritish uchun uchun esa 220 va 127 V kuchlanishlardan foydalaniladi. Elektr xavfsizligi shartlariga kwra, elektr qurilmalar 1000 V gacha va 1000 V dan yuqori kuchlanishli qurilmalarga bwlinadi.

    2. Elektr toki urishiga kishining elektr zanjiriga ulanib qolishi sabab bwladi. Elektr tokiga ulanib qolishning ikki xil shakli bor: ikkita sim orasida ulanib qolish va sim bilan er orasida ulanib qolish.Ikkala holda ham jarohatlanish darajasi kuchlanish kattaligiga, pol va poyafzal himoyalanishning holatiga, ishlab chiqarish xonasidagi muhit sharoitiga, simlarga tekkan paytda kishining holatiga bog`liq. Tana, qwllar orqali tok wtishi eng xavfli hisoblanadi, chunki tok wtadigan yo`lda yurak, wpka, miya joylashgan. Odamning elektr tokidan jarohatlanishining boshqa hollariga quydagilar sabab bwladi:

    1.Elektr qurilmalarini wrnatish va ulardan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalarining buzilishi;

    2. Elektr jihozlarining kuchlanish ostida qolgan tok wtkazmaydigan metall qismlarga tegib ketishi;

    Jarohatlanishning xavfsiz mehnat usullarini bilmaslik.

    3.Elektr tokidan jarohatlanish sabablarini kwrib chiqishda jarohatlanishga sabab bwlgan elektr jihozlarini mufassal kwzdan kechirish lozim. Jihoz va elektr tarmog`i twg`risidagi ma`lumotlarni, qurilmaning kwchlanish kattaligi, chastotasi, quvvatini, simlarning markasini, tarmoqning hamda ta`minlash manbaining erga nisbatan himoyalash (izolyatsiyalash) tartibini, asboblarning jarohatlanishdan oldingi va keyingi kwrsatishlarini, jarohatlangan kishining kiyimi hamda poyafzalining holatini (quruq, nam, zaxligini); havo haroratini aniqlab olish kerak.

    3. Qishloq xwjaligida elektr tokidan jarohatlanishning oldini olish

    uchun profilaktik ishlar wtkazish zarur. Ular quydagilardan iboratdir:

    1. İshlab turgan butun elektr jihozlarini istimolchilarning elektr qurilmalarini ishlatishda rioya qilinadigan TİQ (texnik ishlatish qoidaliri) va XTQ (xavfsizlik texnikasi qoidalari)talablariga javob beradigan holatga keltirish.

    2. Mahalliy sharoitlardan kelib chiqib, elektr qurilmalar bilan ishlash xavfsizligini oshiradigan qwshimcha tadbirlar kwrish.

    3. Elektr asbobolarini, tezda almashlab ulashlarni, ta`mirlash ishlarini pasaytirilgan kuchlanishga wtkazish.

    4. İshlatiladigan shaxsiy himoyalanish vositalarini takomillashtirish.

    5. Xavfsiz mehnat usullarini kwrsatish orqali odamlarning wqish sifatini yaxshilash.

    Elektr tokidan jarohatlanish kwpincha muhitga bog`liq, qaerda elektr qurilmalar ishlatilsa, elektr qurilmalarning tok wtkazadigan va simlarning himoya qismlarini yuqori namlik, gazlarning ta`siri sekin-asta emiradi. Atrof muhit namligining yuqori bwlishi tana qarshiligini kamaytiradi.


    1   2   3   4   5   6   7   8


    Download 360.06 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja

    Download 360.06 Kb.