• Tayanch so‘z va iboralar
  • Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
  • MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI 2.1.Ta’lim berish texnologiyasining modeli
  • Mashg’ulot shakli Ma’ruza-muloqot
  • Pedagogik vazifalar
  • O‘quv faoliyati natijalari (talaba)
  • Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
  • Ish bosqichla-ri va vaqti Faoliyat mazmuni
  • 1-bosqich. Mavzuga kirish
  • 1-ilova Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri
  • 2-ilova Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi
  • Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati
  • 4-ilova 5 - ilova
  • 6 - ilova Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
  • 4-mavzu: Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri Reja
  • MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI 1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli
  • Mashg’ulot vaqti -80 daqiqa Talabalar soni: 60 gacha
  • O‘quv mashg’ulotining maqsadi
  • Pedagogik vazifalar : Axloqiy qadriyatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri haqida ma’lumot berish ;
  • Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012




    Download 1.42 Mb.
    bet5/14
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.42 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

    Qur’on - musulmonlarning muqaddas kitobi. Qur’ondagi hamma fikr va ko‘rsatma Alloh tomonidan Muhammad alayhissalomga vahiy kilingan so‘zlardir. Qur’on oilaviy hayotda er-xotin o‘rtasidagi munosabatlar, baxtli nikoq, oilaviy turmush, farzand tarbiyasi, ajralish va uning yo‘l-yo‘riklari haqida tegishli ko‘rsatmalar beradi.

    Hadis - Qur’ondan keyingi Muhammad Payg’ambarning hayoti, faoliyati va ko‘rsatmalarini aks ettiruvchi manba. Hadis ko‘p jildli to‘plamlarda saqlangan, mutlaqo ishonchli bo‘lishi uchun puxta tartibga solingan va maxsus tekshiruvlardan o‘tkazilgan. Bu manba odamlar orasidagi tortishuvlar, oilaviy kelishmovchiliklar va hokazolarni hal etishda dasturilamal bo‘lib xizmat qilgan. Hadislar Payg’ambarning turli vaziyatlardagi xulq-atvorini eng kichik tafsilotlariga qadar ta’riflab bergan va bamisoli axloq kodeksiga, axloq tuzugiga aylangan, chunki Xudoning erdagi elchisining xulq-atvori o‘zini chin musulmon deb biladigan musulmon uchun shak-shubhasiz taqlid qilinishi kerak bo‘lgan amaldir.

    Hadislarda aniq ma’noni istalgan muqobil so‘z shakliga o‘tkazish mumkin, ayni paytda Qur’on matnida esa so‘z ifodasini umuman o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

    Qur’on va Hadislar nikoh kurish, farzand ko‘rish, balog’atga etish, oilaviy hayot va o‘lim singari insonlar hayotidagi muhim voqealarda nimalar qilinishi zarurligini ko‘rsatadi.

    Oila haqida qayg’urish islom dinida puxta ishlab chiqilgan keng qamrab oluvchi nikoh tizimida namoyon bo‘ladi. Oilagacha boshlanadigan bu tizim «Nikoh» bilan mustahkamlanadi va oilaviy munosabatlarda davom etadi. U oilaning har bir a’zosi (ham ota-ona, ham farzand) huquqlari, majburiyatlari va javobgarliklarini aniq tasvirlab beruvchi oliy tushunchalardan iborat. Oilaviy munosabatlar o‘z-o‘zidan rivojlanadigan, o‘zaro nazorat qilinadigan, rahm-shafqatli va sevgi-muhabbatga to‘la bo‘lishi kerak. Xudbinlik, g’azab, e’tiborsizlik, begonalik hamda jismoniy va axloqiy tahqirlash kabi xislatlar ularga begona bo‘lishi kerak. Oilaga nisbatan islom dinining bunday nuqtai nazari Quronning oilaviy munosabatlarga taalluqli asosiy printsiplaridan kelib chiqadi.

    Nikoh munosabatlarining to‘g’ri boshlanish muvaffaqiyat va ularning xotirjam yuksalishining garovi bo‘lishi muhimligini anglash zarur. Qur’on nikoh - sunnaning bir qismi ekanligini eslatadi va uning eng yaxshi misollarini ko‘rsatish uchun Alloh payg’ambarlarni tanlagan: «Darhaqiqat, sizdan ilgari ham (ko‘p) payg’ambarlar yuborganmiz va ularga juftlar va zurriyotlar berganmiz» (Ra’d surasi. 13:38).

    Hadislardan birida Payg’ambarimiz Muhammad (s.a.v.) shunday deydilar: «Nikoh mening an’anamdir, bu an’anadan yuz o‘girgan kishilar men bilan emasdir».

    Islom dinida nikoh - bu farzandlar tarbiyalash va baxtli oila qurish uchun o‘zaro yordam, samimiylik va sabr-matonatlilik prinpiplariga tayangan holda bir-birini sevadigan va xohlaydigan erkaklar va ayollarning birgalikda yashashidir.

    Qur’on erkak va ayol o‘rtasidagi aloqalarni juda aniq tarzda tasvirlaydi: «U zot sizlar hamdam bo‘lishlaringiz uchun o‘zlaringizdan juftlar yaratishi va o‘rtalaringizda oshnolik va mehr-muhabbat paydo qilishidir» (Rum surasi. 30:21).

    Hadislarda keltirilishicha Muhammad (s.a.v.) payg’ambarimiz bunday degan: «Sizlarning qaysingiz xuddi men singari o‘z oilasi (xotini) uchun namuna hisoblansa, o‘sha eng yaxshi kishidir». Oila ma’naviy va axloqiy tomondan qanchalik mustahkam bo‘lsa, uning xursandchiligi va baxti shuncha ishonchli bo‘ladi.


    Tayanch so‘z va iboralar: ilm, ma’rifat, tarbiya, axloq, din, munosabat, qadriyat, e’tiqod, o‘git, sobiq sho‘rolar tuzumi, mustaqillik, bola tarbiyasi, islomiy aqidalar, ayol, erkak, ota, ona, farzand, burch, shariat, hadis, Qur’on, millat, elat, BMT, diniy bag’rikenglik, Olloh, muhit, musulmonchilik, an’ana, rasm-rusumlar.
    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:


    1. I.A.Karimovning din to‘g’risidagi fikrlarini keltiring.

    2. Dinning qadriyatli-normativ darajasi nimalarda o‘z ifodasini topadi?

    3. Din tomonidan shakllantiriladigan xulq-atvor normalariga nimalar kiradi?

    4. Sobiq sho‘rolar tuzumi davrida oilaviy munosabatlar va ularning salbiy oqibatlari haqida nimalarni bilasiz?

    5. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng dinga munosabat qanday o‘zgardi?

    6. O‘zbekistonda nechta diniy konfessiya bor?

    7. O‘zbekistonda aholining nechta foizi islom diniga mansub millat avlodlaridir?

    8. Qur’on va hadisi sharifda oila qurish masalalari haqida nimalar deyilgan?



    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

    2.1.Ta’lim berish texnologiyasining modeli


    Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa

    Talabalar soni: 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Ma’ruza-muloqot

    Ma’ruza rejasi

    1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’siri.

    2. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati.

    3. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablar.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini tushuntirish, insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatish, mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tushuntirish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlash;

    • Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganish;

    • Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etish;

    O‘quv faoliyati natijalari (talaba):

    • Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlaydilar;

    • Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganadilar;

    • Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etadilar.

    Ta’lim berish usullari

    Ko‘rgazmali, ma’lumotli, jamoada ishlash.

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, jamoaviy, juftlikda ishlash.

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, tarqatma materiallar, proektor, doska

    Ta’lim berish sharoiti

    Hamkorlikda ishlash va taqdimotlarni amalga oshirish imkoniga ega bo‘lgan auditoriya.

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob

    Yozma nazorat: test olish.






      1. Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi



    Ish bosqichla-ri va vaqti

    Faoliyat mazmuni

    Ta’lim beruvchi

    Ta’lim oluvchilar


    Tayyorgar

    lik bosqichi

    1. Yangi kursni o‘qishga tayyorgarlik ko‘radi. Kursning maqsad va vazifalarini tushuntiradi.

    2. Kursning alohida sohalarining predmeti va vazifalariga ta’rif beradi

    3. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.

    4. Talabalarni o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (1-ilova).



    Mashg’ulotning maqsad va vazifalarini tushunib oladilar



    1-bosqich.

    Mavzuga kirish

    (15 daqiqa)



    1.1. Mavzuning nomini ekranga chiqaradi va mazkur mavzuni yoritishdan kutilayotgan asosiy natijalar to‘g’risida axborot beradi.

    1.2. Mavzuni yoritish bo‘yicha tuzilgan reja savollarini namoyishga uzatadi. Ekranga asosiy tushunchalar ta’rif beradi



    (1-ilova).

    1.3. Bugungi o‘tilishi kutilayotgan dars mashg’uloti muloqot tarzida bo‘lishi ta’kidlanadi. Muloqotni qanday tashkil qilish to‘g’risidagi eslatmani ekranga chiqaradi (1-Ilova).

    1.3. “Aqliy hujum” metodi orqali talabalarni faollashtiradi. Berilgan savolga o‘ylab javob berishni taklif qiladi (javoblar 1-2 so‘zdan iborat bo‘lishi kerakligini eslatadi): Nazariy manbashunoslik - bu nima?

    Bir talabaga javoblarni doskada yozib borishni taklif qiladi. Buning uchun 10 minutcha vaqt ajratiladi. Belgilangan vaqt tugagandan so‘ng, fikr bildirishlar to‘xtatiladi va javoblar tahlil qilinadi.



    Tinglaydilar

    Ko‘chirib oladilar.

    Tinglaydilar va muloqot qoidalari bilan tanishadilar

    Savollarga javob beradilar.

    Faol qatnashib, javob variantlarini ketma-ket aytib boradilar


    2. Asosiy bosqich

    (55 daqiqa)



    2.1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlaydilar;

    2.2. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etadilar (2-ilova).

    2.3. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganadilar (3-ilova).

    2.3. Farzandlik burchi haqida tushuncha beriladi. (4-ilova).

    2.5. Ota-ona ibrati haqida gapiriladi. (5-ilova).

    2.6. Tushunchalar bilan ishlash (6 - ilova)


    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.



    3. Yakuniy bosqich

    (10 daqiqa)



    3.1. Mavzuni umumlashtiradi va umumiy xulosalar yasaydi. Talabalar diqqatini mavzuning asosiy tomonlariga qaratadi.

    3.2. Mustaqil ishlashlarni mavzulari topshiriladi.



    Tinglaydilar.

    Vazifani yozib oladilar.





    1-ilova

    Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri
    Reja:


    1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’siri.

    2. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati.

    3. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablar.


    2-ilova

    Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi:
    2,0 ball - «a’lo». 1,5 ball - «yaxshi». 1,0 ball - «qoniqarli». 0,5 ball - «qoniqarsiz».

    3 - ilova

    Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’siri
    Farzand tarbiyasiga qo‘ni-qo‘shnilar ta’siri, mahalladagi muhit ta’siriga ham bog’likligi sababli o‘zbeklar barcha davrlar jamoatchilik fikriga befarq qaramagan. «Hovli olma qo‘shni ol...», «Qo‘shning tinch bo‘lsa, sen ham tinchsan», «Qiyomat kuni qo‘shnilardan...» maqollar ijtimoiy muhitning insonlar jamiyat hayotidagi urnini ifodalaydigan hikmatlardir.

    Har bir oilaning tinchligi yonma-yon yashayotgan qo‘shnining ham tinchligidir. Qo‘shnilar qo‘shnilarning ikir-chikirigacha biladi. «Qo‘shnilaringiz yaxshi odam deyishayotgan bulsa, demak sen yaxshi odamsiz. Ammo ular sizni ... Bu ham jamoatchilik fikri, oila barqarorligi farzandlar tarbiyasi uchun katta ahamiyatga egaligini ko‘rsatadi.



    Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati

    Oilaning ma’naviy-axloqiy rivojlanishi, uning yo‘nalishlari va ustuvorliklari mutaxassislar va jamoatchilikning doimiy diqqat-e’tiborini talab qiladigan dolzarb muammolardir. Ularni tahlil qilish yo‘li bilan aniqlash mamlakatning o‘sib kelayotgan avlodini kamol toptirishda oilaning ijtimoiy rolini aniqlash, O‘zbekiston jamiyatining iqtisodiy va madaniy rivojlanishinp jadallashtirishda oilaning tarbiyaviy va ma’naviy salohiyatidan foydalanishning ustuvor yo‘nalishlarini belgilash imkonini beradi.



    4-ilova

    5 - ilova

    Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablar
    Davlatimiz mustaqillikka erishgan yillarda uning oldida turgan muhim va murakkab vazifalardan bir yangi jamiyatga mos yangi avlodni tarbiyalash va shakllantirish edi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov ta’kidlaganlaridek, «Yurtimizda o‘z vatanining taqdiri, uning buguni va kelajagi uchun mas’uliyatni chuqur his etadigan, mustaqil va yangicha fikrlaydigan kadrlarga ehtiyojini qondirish vazifasi biz mustaqillikka erishgan birinchi kunlardanoq o‘ta muhim va hal qiluvchi masalaga aylangan edi».

    6 - ilova

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:


    1. Oila haqida jamoatchilik fikrlari nimalardan iborat?

    2. Farzand tarbiyasida ota-ona va mahallaning o‘rni?
      Mahalla - Oʻzbekistonda maʼmuriyhududiy birlik; oʻzini oʻzi boshqarishning xalqimiz anʼanalari va qadri-yatlariga xos boʻlgan usuli. M. tarixi qadim zamonlarga borib taqaladi. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, jez davrining yodgorligi boʻlgan Sopollitepapya 8 ta oila yashagan.


    3. Farzand tarbiyasida qo‘ni-qo‘shni va keng jamoatchilikning roli nimalardan iborat?

    4. Ma’naviy muhitni yaxshilashning chora-tadbirlari?

    5. Oilada bola ma’naviyatini shakllantirishning asosiy yo‘llari va shart-sharoitlari nimalardan iborat?

    6. Mustaqillik yillarida yoshlar tarbiyasiga qanday e’tibor berib kelinmoqda?

    7. «Yoshlar yili» Davlat dasturi haqida nimalarni bilasiz?

    8. Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishning chora-tadbirlari nimalardan iborat?

    9. Yoshlarning bugungi kundagi imtiyoz va imkoniyatlari nimalardan iborat?


    4-mavzu: Jamoatchilik fikrining oilaviy hayot va yoshlar tarbiyasiga ta’siri

    Reja:

    1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’siri.

    2. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati.

    3. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablar.

    1-masalaning bayoni. «Farzandlarimizning ongi shakllanadigan maktab yoshigacha bo‘lgan davrda ota-bobolarimizdan qolgan urf-odatlar, go‘zal qadriyatlar va zamonaviy tarbiya usullariga amal kilgan holda tarbiyalash, ularni ko‘z o‘ngida ochilayotgan dunyo mo‘’jizalari bilan tanishtirib borish, - dedi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov O‘zbekiston Konstitutsiyasining 8-yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimda so‘zlagan nutqida, - barcha ota-onalar va tarbiyachilarimizning asosiy vazifasi bo‘lmog’i kerak»1.

    Oila va oilaviy tarbiya bugungi kunda dolzarb muammolardan biridir. Chunki, jamiyat uchun aqlan yetuk, axloqan pok, jismonan baquvvat, ruhan boy avlodni tarbiyalashdan manfaatdor. Bunday avlod, eng avvalo, ma’naviy-axloqiy jihatdan sog’lom va mustahkam oilada shakllanadi. Chunonchi oilani rivojlantirish va mustahkamlash uchun qilinadigan g’amxo‘rlik kelajak avlod taqdiri bilan bog’liqdir. Har qanday jamiyatda ham buyuk davlatning barpo etilishi yoshlar qanday bo‘lishlariga, ularning qanday tarbiya olishlariga bog’liq. Taniqli o‘zbek pedagogi Abdulla Avloniy «Tarbiya bizlar uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir» deb yozgan edi2.

    Milliy mafkuraning negizida yosh avlodni milliy mustaqillik ruhida tarbiyalash g’oyasi yotadi. Mustaqillik ruhida tarbiyalash yoshlarni milliy g’urur, milliy iftixor, Milliy ong va o‘z-o‘zini anglash, vatanparvarlik tuyg’ularini shakllantirishni taqozo etadi.

    Oilada yosh avlodni ota-ona namunasi, oila an’analari, shajarasi, kasb kori, axloqiy-ma’naviy qadriyatlari asosida tarbiyalash, ular ongida oilaga sadoqat, o‘zaro mehr-muhabbat, hurmat hissini shakllantirish vositasida ularni oilaviy hayotga tayyorlash kutilgan natija beradi. Buning uchun ota-onalarni tarbiya jarayoniga tayyorlash maqsadida ota-onalar universitetlari ishini tiklash va takomillashtirish, umumta’lim maktablari, oliy va o‘rta maxsus ta’lim mazmuniga «Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash» kursini kiritish maqsadga muvofiqdir. Ota-onalar va oila tarbiyasida metodik yordam beruvchi oila kutubxonasi seriyasidagi kitobchalar va maxsus «Oila» jurnali orqali, barcha yo‘nalishlardagi oliy va o‘rta maxsus ta’lim muassasalariga «Oila psixologiyasi va pedagogikasi» kursini joriy etish oilani namunali tarbiya maskaniga aylantirish vositasidir.

    Shunday qilib, Vatan muqaddasligini saqlash, vatanparvarlik tuyg’usi bilan xalq, davlat, mamlakat rivojiga ulkan ulush qo‘shish har bir fuqaroning jamiyat, kelajak avlod oldidagi burchidir. Bu burchni halol, pok, fidoyilik va jasorat bilan bajargan insongina haqiqiy vatanparvardir.

    Yurtboshimiz aytganlaridek: «Chunki har qaysi millat yoki xalqning ma’naviyati uning bugungi hayoti va taqdirini, o‘sib kelayotgan farzandlarimizning kelajagini belgilashda shak-shubhasiz hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi»1.

    Vatan kelajagi, xalqning baxt-saodati uchun milliy g’ururi yuksak inson kurashadi. Milliy g’urur esa milliy o‘zlikni anglash bilan bevosita bog’liqdir.

    Zotan, milliy o‘zlikni anglash - vatanparvarlikning yorqin namunasidir. Insoniyatning paydo bo‘lishi bilan asta-sekin uning tili, urf-odatlari, an’analari, dini, madaniyati; ezgulikni ifoda etuvchi axloq-odob normalari ham vujudga kela boshlagan.

    Ularning mazmunida xalqning hayot tarzi, ruhiyati, ma’navnyati, xulq-odobi mezonlari, kelgusi farovon turmush haqidagi orzu-o‘ylari o‘z aksini topgan, Davr sinovlaridan o‘tgan ma’naviy va moddiy boyliklar mazmunan boyib, sayqallanib qadriyat darajasiga ko‘tarilib kelmoqda. Shuning uchun ham har bir xalqning, millatning o‘z tarixi, u bilan bog’liq qadriyatlari mavjud.

    Har bir xalqning o‘z tili, ma’naviyati va ma’rifati, tabiati, axloq-odob normalari, din-e’tiqodi, tarixi, adabiyot va san’ati, madaniy yodgorliklari, o‘ziga xos qadriyatlari, urf-odatlari, an’analari, biologik-fiziologik, psixologik xususiyatlari, ichki muhiti, ijtimoiy taraqqiyoti va shu kabilar millatning o‘zligini tashkil qiladi.

    Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)

    Milliy o‘zlikni anglash esa har bir millatning, elatning o‘z tarixi, moddiy boyligi, dini, madaniyati, adabiyoti, san’ati, axloqiy-ma’naviy xulq-atvori, xatti-harakat mezonlari, urf-odat va an’analarini mazmun va mohiyatan bilish, ulardan faxrlanish hamda ularni shakl va mazmun jihatidan boyitish, kelgusi avlodlarga etkazish, shuningdek ularni boshqa millatlarga namoyish etish ehtiyojining qudrati demakdir.

    Milliy o‘zlikni anglash o‘zi dunyoga kelib o‘sgan oilasi, mahallasi, Vatanini sevish, ota-onasi, qarindosh-urug’lari, do‘stu birodarlari, xalqi, millatiga chuqur hurmat va ehtiromdir. Ularning shajarasi, o‘tmish avlod-ajdodlari, kasb-kori, axloqiy-ma’naviy qadriyatlarnnn mukammal bilish va ulardan faxrlanish hissi demakdir.

    Xalq, Vatan manfaatlarini o‘z manfaatlaridan yuqori qo‘yish, kerak bo‘lsa, ularni har qanday dushmanlardan, salbiy ta’sirlardan himoya etish uchun jonni ham fido etish - o‘zlikni yuksak darajaga ko‘tarish demakdir. Millat, oila, Vatan sha’ni, obro‘-e’tibori, qadr-qimmati, hamiyati, g’ururi kamsitilgan, toptalgan vaqtda uni qo‘riqlash, himoya etish uchun birlashish, kurashish o‘zlikni anglaganlikning namunasidir.

    Milliy o‘zlikni anglash, millatning abadiyligini ta’minlovchi, uning moddiy va ma’naviy boyliklarini, manfaatlarini himoya etish, ko‘z qorachig’idek asrash, umrboqiyligini ta’minlashda har bir fuqaroni ongli ravishda jipslashishga, birlashishga da’vat etuvchi, o‘z mazmunida milliy g’urur, muhabbat, vatanparvarlik, sadoqat, iftixor kabi tushunchalarni mujassam etuvchi yuksak tuyg’udir. Har bir ota-ona buni bilishni va farzandlariga o‘rnak bo‘lishi zarur.

    Milliy o‘zlikni anglash umuminsoniy qadriyatlarni inkor ztish yoki boshqa millat ma’naviy va moddiy boyliklarini hurmat qilmaslik holatidan uzoqroqdir. Aksincha, o‘zga millat va xalqlarning tili, dini, moddiy va ma’naviy qadriyatlari, an’analarini bilish; hurmat qilish zamirida o‘z milliy merosini shaklan va mazmunan boyitish o‘zlikni anglashda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu borada yurtimizda turli millatlarning milliy markazlari katta ishlar qilmoqda.

    Milliy o‘zlikni anglash millatchilik, mahalliychilik kabi holatlardan butunlay yiroqdir. O‘zligini anglagan inson hech qachon sotqinlikka, xiyonatga, razolatga qo‘l urmaydi. Ayniqsa, bu narsa ota-onaga jiddiy majburiyatlar yuklaydi.

    O‘zbek millati tarixida milliy istiqlol tantanasi tub burilish yasadi. Milliy o‘zliknn anglash davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Xalqimiz asrlar davomidagi ong, tafakkur qulligidan ozod bo‘ldi. Sho‘rolar tuzumi davrida o‘z milliy ma’naviyatimiz, an’analarimiz, ruhiyatimiz, axloqiy-ma’naviy qadriyatlarimiz umumsovet qozoniga qo‘shilib, o‘z qadr-qimmatini butunlay yo‘qota boshlagan edi. Ularni sof milliy qadriyat tarzida saqlamoqchi, umr-boqiyligini ta’minlamoqchi, shakl va mazmun jihatidan takomillashtirmoqchi, yosh avlodni milliy ruhda tarbiyalamoqchi bo‘lgan millatimizning jasur farzandlari «xalq dushmani» yorlig’i bilan qatag’on qilindi, jisman yo‘qotildi. Qanchadan-qancha oilalar azob chekib tarqalib ketdilar.

    Shukrlar bo‘lsinki, mamlakatimiz mustaqilligi va istiqlol in’om etgan buyuk ne’matlardan biri erkinlik va o‘zligimizni anglash imkoniyati vujudga kelganligi bo‘ldi

    O‘zbek oilasida otaning o‘ziga xos munosib o‘rni bor. U oilaning sarbonidir. Tadqiqotchi Oynisa Musurmonova ta’kidlaganidek: “Ota oilaning moddiy ta’minotchisi. Erning topganini isrof qilmasdan, tejab-sarflash xotinning vazifasidir. Oilada otaning halolligi, rostgo‘yligi, adolatliligi, tadbirkorligi, bola tarbiyasida qattiq qo‘lligi esa bu oilada tartib-intizom mezonidir”1.

    Otaning oiladagi o‘rnini ulchaydigan toshu-tarozi yuq. Oilada otaning obru-e’tibori kadrlanadi, farzandlar otaga suyanadi, ergashadi, ishonadi, faxrlanadi. Lekin oilada eru-xotin qo‘sh-xo‘kiz. Ularni et bilan tirnoqday ajratib bulmaydi. Oilalar bir xil emas. Ularni bir qolipga sig’dirish mumkin emas. Ba’zan otasiz qolgan farzandlarni onalar uzlari ishlab bolalarni boqadi, uzlari tarbiyalaydilar. Biroq unday oila farzandlari tarbiyasida qandaydir nuqsonlar uchraydi.

    «Otadan yosh qolding – aqldan bo‘sh qolding», - degan naql bejiz aytilmagan.

    «Otalar so‘zi aqlning ko‘zi» kursatuvi orkali ota ta’sirida xulqu-odob, iroda, matonat, fidoiylik, sabr-toqatlilik tarbiyalanadi. Iroda - inson biror ishni qilish uchun o‘zida kuch, ishonch topa bilishi, g’ayrat bilan ishga kirisha bilishidir. Sabr-bardoshlilik, shoshma-shosharlikka yo‘l quymaslikdir.



    2-masalaning bayoni. Farzand tarbiyasiga qo‘ni-qo‘shnilar ta’siri, mahalladagi muhit ta’siriga ham bog’likligi sababli o‘zbeklar barcha davrlar jamoatchilik fikriga befarq qaramagan. «Hovli olma qo‘shni ol...», «Qo‘shning tinch bo‘lsa, sen ham tinchsan», «Qiyomat kuni qo‘shnilardan...» maqollar ijtimoiy muhitning insonlar jamiyat hayotidagi urnini ifodalaydigan hikmatlardir.

    Har bir oilaning tinchligi yonma-yon yashayotgan qo‘shnining ham tinchligidir. Qo‘shnilar qo‘shnilarning ikir-chikirigacha biladi. «Qo‘shnilaringiz yaxshi odam deyishayotgan bulsa, demak sen yaxshi odamsiz. Ammo ular sizni ... Bu ham jamoatchilik fikri, oila barqarorligi farzandlar tarbiyasi uchun katta ahamiyatga egaligini ko‘rsatadi.

    Er va xotin, farzandlar jamoatchilik fikrini hurmat qilishlari uchun ham oiladagi ikir-chikirlarni ovoza qilmay kelishmovchiliklarni tinch yo‘l bilan hal etishga harakat qilganlar, jamoatchilikdan, qo‘ni-ko‘shnilardan uyalishi... arzimas bahonalar bilan yosh oilalar buzilib ketishlarini oldi olingan. Mahalla jamoatchillikning ta’siri munosabatlari yaxshilanib, ahil turmush kechirayotgan oilalar hozir ham mavjud. Jamoatchilik bola tarbiyasiga ham befarq qarashmagan. Yoshlar axloqiy poklikka yo‘l qo‘yganlari birinchi galda ota-onasiga tanbeh berganlar, foyda bermasa noqobil farzandlarining o‘zi bilan suhbatlashilgan. Ota-ona noqobil farzandi uchun jamoatchilik oldida hijolat chekkanlar. O‘zbeklar bir qizga sovchi qo‘yishsa, uning yurish turishini yaqin qo‘ni-qo‘shnilaridan surishtirilgan. Farzandlarining o‘z ota-onasiga munosabatlari ham jamoatchilik e’tiboridan chetda qolmagan. Noahil oilalar, noqobil farzandlarga ko‘rsatiladigan, jamoatchilik ta’sirida nihoyatda murakkab, mas’uliyatli, ijtimoiy tarbiyaviy psixologik jarayondir. Agar yoshlar, noqobil farzandlarga nisbatan jamoatchilik fikri yuzaki bo‘lsa, uning hech kanday ta’siri bulmaydi... yana shunday davom etaveradi.

    Odamzotda qiziq bir xususiyat bor. Hamma boshqalarga nasihat qilishga qiladiyu, ammo o‘ziga-o‘zi xolis baho berishga ojizlik kiladi. Inson o‘zini-o‘zi aldasa ham jamoatchilikni aldashi qiyin. Hayotdagi hato kamchilikni bizdan ko‘ra boshqalar yaxshi sezadi, shu sababli ota-onalar farzandlariga qo‘ni-qo‘shnilarning jamoatchilikning fikrini hisobga olib yondashadi. Ota-ona uchun dunyoda farzandidan shirin narsa yo‘q. «Qo‘ng’iz ham bolasini oppog’im»1, -deydi xalq maqolida.

    Shu sababli ham ota-onalar ko‘pincha o‘g’il-qizlarning axloqsizligiga, jinoiy ishlariga to‘ri baho berolmaydi. Oilalardagi kelishmovchiliklar, janjallar, axloqsizliklar, mayda bezoriliklarga baho berishlarni aqlli, obro‘-e’tiborli, katta hayot tajribasiga ega oilalarga topshirish ma’quldir.

    Biz oiladagi yomon vaziyatga nisbatan jamoatchilik fikrini bildirishdan maqsad axloq, odob ba’zan qonun chegarasidan chiqqan kishilarga nasihat kilish ularni to‘g’ri yo‘lga solishdir. Shaxsni vijdoniga murojaat qilishga o‘rgatishdir. Kishilarni o‘z vijdoniga quloq solishga da’vat etishlar ayniqsa murosaga kelmayotgan ota- onalar, aka-ukalar, opa-singillarni yarashtirib quyishda ancha qul keladi. Jamoatchilik fikri ota-onalar va boshqalarning jamiyat jamoatchilik oldidagi mas’uliyatini kuchaytiradigan katta ijtimoiy ma’naviy omildir.

    Milliy va diniy an’analarimizga ko‘ra, qo‘ni-qo‘shnilarning yoshlarga ma’naviy ta’sir etishi, oilasi buzilgan er va xotin yoki ikki oilaning urtasiga tushib yarashtirib quyishlar sababliligi jihatidan ro‘za, namoz va sadaqa kilishdan ham afzalrok turadi.

    O‘zbek oilalarining qarindosh- urug’, quni- qo‘shnilar mahalla kuy bilan munosabatlariga asos bulgan ma’naviy omillar orasida hamdardlik, maslahatgo‘ylik, g’amxo‘rlik, elkadosh bo‘lish va boshqa fazilatlar ham kiradi. Bunday milliy boyligimiz qadriyatimiz, ma’naviyatimiz ravnaqining sinalgan yo‘lidir. O‘zbeklarda bitta bolaga etti qo‘ni-qo‘shni ota-onadir, degan gap bor. Bu ham bizning buyuk milliy qadriyatimiz. Odatda o‘zbeklarda biror hanodonda tuy deb kolsa yoshlar hech kimlarning da’vatisiz ertadan kechgacha xizmat kiladi. Bular juda katta ma’naviy muhit, ma’naviy qadriyatlardir. Jamoatchilik fikri ta’sirida shakllangan qadriyatlardir. Bularni asramoq uchun o‘zbekona qalb kerak.

    Oilalarni mustahkamlash, yoshlarni tarbiyalashda jamoatchilik fikrining kuchi va ta’siridan ham foydalanish hozirgi kunda ham katta ahamiyat kasb etmoqda. Bu boradagi tajriba va an’analardan samarali foydalanish mustaqillik sharoitida amalga oshiriladigan ma’naviy, tarbiyaviy ishlarni yaxshilash muhim shartidir.

    3-masalaning bayoni. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov tomonidan e’tirof etilganidek, «O‘zbekistonni olib borayotgan mustaqil siyosatdan qaytarish, kimgadir qaram qilish maqsadida chetdan turib ichki ishlarimizga aralashish, turli niqoblar ostida bizga qarshi tazyiq va zo‘ravonlik o‘tkazish siyosatini mutlaqo qabul qilmaymiz»3.

    Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda.

    Taassuf bilan tan olish kerak, diniy aqidaparastlik va terrorizm, «demokratiyani olg’a siljitish»ga urinishlar, axborot xurujlari, g’arbona turmush tarzini tiqishtirish, ma’naviy qashshoqlashtirish harakatlari, buyuk davlatchilik tafakkuri va imperiyacha fikrlash xurujlari davlatimiz suverenitetiga, jumladan, har bir oilaga jiddiy xavf tug’dirmoqda. Ha, gegemoniya dunyo kabi ko‘hna. Biroq bugungi kunda hududlarni harbiy kuch bilan zabt etish o‘rniga jahonda etakchilik qilishning noan’anaviy usullari, ancha zamonaviylashtirilgan, birmuncha madaniylashtirilgan usullari keng urf bo‘lmoqda. Dunyoga hukmronlik qilishning eng oson va qisqa yo‘llarini izlayotgan kuchlar tinchlikni oliy ne’mat deb biladigan, saxiy zamini tabiiy boyliklarga to‘la, xalqi soddadil va mehnatkash O‘zbekistonni o‘z ta’sir doirasiga olishga intilayotganligini payqamaslik mumkin emas. Shuning uchun ham mustaqillikni asrab-avaylash, himoya qilish va mustahkamlash, shuningdek, har bir oilaning farovonligini ta’minlash, O‘zbekistonda davlat siyosatining ustuvor vazifasi etib belgilangan.

    Davlatlar suverenitetini kemiruvchi xavf-xatarlarga yuzaki qarash, ularni tahdid manbai sifatida e’tirof etmaslik insoniyat boshiga yana ko‘plab kulfatlar solishi muqarrar. Shu bois, bugungi kunda suverenitetimizga tahdid solayotgan bunday hodisalarning mafkuraviy poydevorini hosil qiluvchi vayronkor g’oyalarni fosh etish birlamchi vazifaga aylanadi.

    Hozirgi voqelikda milliy istiqlol g’oyasi va yot mafkuralar orasidagi munosabatlar mafkuraviy kurash, mafkuraviy qarshi turish, psixologik urush shakllarida kechmoqda. Yot mafkuralar mafkuraviy kurashlarning ming yillik uslublarini, shuningdek, zamonaviylashtirilgan uslublari: axborot maydonini egallab olish;

    Uslub - tilning inson faoliyatining muayyan sohasi bilan bogʻliq vazifalariga koʻra ajratilishi. Kishilar faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda birbirlaridan maʼlum darajada farq qiladilar.
    Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.
    mafkuraviy diversiya, siyosiy indoktrinatsiya, mafkuraviy infiltratsiya, dezorientatsiya, mafkuraviy qo‘poruvchilik harakatlarini qo‘llash orqali xalqimizda O‘zbekistonning buyuk kelajagiga ishonchsizlik uyg’otishga, davlat siyosatini obro‘sizlantirishga, odamlarning o‘zini Vatan, millat himoyasidan chetga tortishga, loqaydlikka erishishga intiladilar. Bunda ular biror xususiy faktni umumlashtirish (ekstrapolyatsiya), yolg’onni haqiqatga o‘xshatib tasvirlash, kichik muammodan katta yolg’on yasash, bir narsani takrorlayverish, tuyg’uni aqldan ustun qo‘yish, tinglovchining shaxsiy manfaatni birinchi o‘ringa qo‘yib, (unga do‘st bo‘lib ko‘rinish) «hasratlashish», hukumatlarni xalqlarga yomon ko‘rsatish, millat dushmanlariga rahmdillik, hamfikrlik tuyg’ularini uyg’otish, masalan odamlarga tanish, qadrdon ma’lumotlarni ishlatib, (falon joyda falon voqea bo‘ldi), deb rostga yolg’onni ulab yuborish uslublaridan mafkuraviy kurashda foydalanayapti.

    Har qanday jamiyat bunday makkor tahdidlarni engishi uchun  o‘zida ogohlik, mafkuraviy xavfsizlik, to‘kislik, jangovarlik, safarbarlik, umummilliy birlik kabi ijtimoiy sifatlarga ega bo‘lishi kerak. Buning uchun  milliy istiqlol mafkurasining yot mafkuralarga qarshi kurash uslublari, jumladan, buzg’unchi g’oyalar mohiyatini fosh qilishga qaratilgan targ’ibot, mafkuraviy monitoring va tahdidlar mohiyatini xalqimiz ongi va qalbiga etkazish, har bir oila a’zosining kundalik ishiga aylantirish, jaholatga qarshi ma’rifat tarqatish uslublaridan doimo va hamma joyda foydalanish taqozo qilinadi.

    XXI asr boshida mafkuraviy kurashlarning Sho‘ro davrida ko‘rilmagan, yangi tahdidlar bilan va ilmiy-texnologik asosga qurilgan targ’ibotlar kurashi davri, deb ham tavsiflash mumkin.  Chunki Sho‘ro davrida qo‘llanilgan targ’ibot-tashviqot, mafkuraviy kurash usullari hozir ishlamaydi. Bizga tahdid solayotgan   mafkuralar «maftunkor» ko‘rinsa-da, yoki «ommabop» bo‘lsa-da, puxta, ilmiy texnologik asosga qurilganligi sir emas. Chunki ularning targ’iboti oldingi va hozirgi zamonaviy mafkuraviy kurash usullariga ega. Faqat g’oya, maqsadning shakli o‘zgargan. Masalan, ana shunday g’oyalardan biri «xalifalik davlatini tuzish» g’oyasidir. Bu g’oyaning mazmun va mohiyat jihatdan zararli ekanligini chuqur anglash zarur.

    Xalifa so‘zining lug’aviy ma’nosi, o‘rinbosar, terminologik ma’nosi musulmon jamoasi va musulmon davlatining diniy hamda dunyoviy boshlig’i deb tushuniladi. Xalifalik davlati mutloq monarxiya tipidagi davlat bo‘lib, davlatni xalifa boshqaradi. Xalifalik davlatini boshqaruv tizimi islom-shariat qonunlari bilan belgilanadi. «Hizbut-tahrir» da’vo qilgan xalifalik davlati esa «Islom Nizomi» nomli kitobida bayon qilingan qonunlarga asosan boshqariladi. Vaholanki, Payg’ambarimiz Muhammad (s.a.v.) dan rivoyat qilingan ushbu Hadisi sharifda aniq aytilgan: «Xalifalik mendan so‘ng, ummatim ichida 30 yildir, undan keyin podshohlik bo‘ladi».

    Bu harakatlar mohiyati haqida Prezident Islom Karimov «Insoniyat tarixida diniy ongning ajralmas qismi bo‘lgan odamlardagi e’tiqoddan faqat bunyodkor kuch sifatida emas, balki, vayron qiluvchi kuch, hatto, fanatizm (o‘ta ketgan mutaassiblik) sifatida foydalanilganligini ko‘rsatuvchi misollar ko‘p. Aynan fanatizm illatiga yo‘liqqan odamlar yoki ularning guruhlari jamiyatda beqarorlik to‘lqinini keltirib chiqarishga qodir bo‘ladilar»15 deya alohida ta’kidlaydi. Ayniqsa, bu narsa chalasavod dindor oilalarda paydo bo‘lganining guvohi bo‘ldik.

    Shuningdek, O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi o‘rnini hisobga olib, ular diniy oqimlar O‘zbekistonda rivojlantirilsa, buning ta’siri tezda Markaziy Osiyoga yoyilishiga umid qiladilar.

    Markaziy Osiyo - Osiyo materigining ichki qismidagi tabiiy oblast. Maydoni 6 mln. km². Shim. va gʻarbiy chekkasi Mongoliya, XXR bilan RF oʻrtasidagi davlat chegarasigacha boʻlib, sharqi Katta Xingan, jan.
    Chunki diniy allomalari ayni Movarounnahrdan chiqqanligi bu o‘lka xalqi milliy xarakteri, ma’naviyatining shakllanishiga sezilarli hissasini qo‘shganligini biladilar. Shu asosda ular diniy niqob ostida yoshlarning mafkuraviy immunitetini susaytirib, ularga davlatimizning demokratik siyosati tamoyillarini qoralab, davlat va xalq o‘rtasida ziddiyat keltirib chiqarishga umid qiladilar. Shu sababli Hizbut tahrir dastlab yoshlarda soxta islomiy fikrlarga ishonchni oshirishni o‘zining asosiy vazifasi deb bildi. Buni ular saqofiy (tushunchaga oid) amallar, ya’ni siyosiy amal-tadbirlaridan eng muhimi, deb hisobladi. Boshqacha qilib aytganda, yoshlarning mafkuraviy immunitetini susaytirish, engish va o‘zlarining soxta g’oyalarini singdirishni birinchi vazifa qilib oldilar. Ular sodda siyosatdan uzoq bo‘lgan oilalarni tanlaydilar.

    Prezident I.A.Karimov mafkura jabhasiga oid muhim fikrlarni bildirib, quyidagilarni aytdi. Jumladan, «Mintaqamizda «Hizbut tahrir» kabi ekstremistik, ayirmachilik tashkiloti faoliyati tobora xavfli tus olmoqda. U konstitutsiyaviy dunyoviy davlat tuzumiga qarshi chiqib, o‘rta asrlardagi islom halifaligini tuzish to‘g’risidagi bo‘lmag’ur g’oyani targ’ib qilmoqda... Lekin, taassuf bilan tan olish kerakki, bu yovuz kuchga qarshi kurashdagi harakatlarimizda hamjihatlik va izchillik ko‘zga tashlanmayapti...»2.

    Milliy mafkuraviy immunitet har bir yigit-qiz, fuqarodagi mustaqillikning siyosiy mohiyati, Prezident Islom Karimov asarlarida ko‘tarilgan siyosiy g’oyalar, islohotlar yutuqlari va muammolari, ichki va tashqi siyosatga doir chuqur bilimlarga tayanadi. Har bir kishi, yoki jamoa, jamiyat mafkuraviy immunitetini besh darajaga bo‘lib o‘rganish, baholash va shu asosda takomillashtirish  mumkin: Bunda:

    - birinchi, ya’ni mafkuraviy immunitetning quyi darajasi - shaxs, jamoa, jamiyat yuqoridagi bilimlardan xabardor emas; buzg’unchi mafkuraviy g’oyalarga befarq, loqayd;

    - ikkinchi darajasi - bilimlar bor, lekin ular his qilinmagan,  sistemalashmagan, shu sababli ularni buzg’unchi mafkuraviy g’oyalarga qarshi ishlatishga tayyor emas;

    - uchinchi darajasi - mafkuraviy bilimlarga ega, lekin ular nazariy, shaxs, jamiyat ularni qo‘llashga qiynaladi;

    - to‘rtinchi darajasi - asosli bilimlarga ega, vaziyatni to‘g’ri baholay oladi; ichki va tashqi siyosiy, mafkuraviy ta’sirlarga qarshi  immuniteti shakllangan va uni ongli ravishda ishlatadi;

    - beshinchisi - oliy daraja - mukammal g’oyaviy, siyosiy, iqtisodiy bilimlarga ega va bu bilimlarni bemalol amalda qo‘llab, buzg’unchi mafkuraviy, siyosiy g’oyalarni doimo, hamma joyda faol fosh qila oladi.

    Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, keyingi yillarda ayrim yoshlarda millatga, Vatanga foyda keltirish niyati, mustaqillikni mustahkamlashda foydali inson bo‘lib etishish hissi maxsus, ilmiy asosda shakllantirilmaganligi tufayli shaxsiy manfaatni o‘ylash, engil yo‘llar bilan to‘la-to‘kis hayotga intilish tuyg’usi namoyon bo‘lmoqda. Shu bilan birga ayrim fuqarolar orasida ma’naviy cheklanganlik, dunyoqarashning torligi, milliy odob me’yorlariga rioya qilmaslik, so‘z va ish orasidagi tafovut, milliy g’ururning sustligi kabi noxush ko‘rinishlar uchrab turadiki, ularni birgalashib bartaraf qilish lozim.

    Xulosa sifatida shuni ta’kidlash lozimki:



    1. Diniy aqidaparastlik va boshqa yot mafkuralar eng avvalo sodda oilalardagi yoshlarning ayrim qismining g’oyaviy-siyosiy tajribasizligiga tayanadi. Yot mafkura va buzg’unchi ta’sirlar bilan kurash mafkuraviy tarbiyada loqaydlik, befarqlik kayfiyatining har qanday ko‘rinishlariga murosasizlikni taqozo qiladi.

    2. Qarshi targ’ibot samaradorligining zaruriy tamoyillaridan biri - uning tezkorligida bo‘lib, unda muayyan mintaqaviy sharoitlarni, kishilarning yosh xususiyatlarini, oliy o‘quv yurtining u yoki bu muddatda hal qila olishi mumkin bo‘lgan mafkuraviy imkoniyatlarini hisobga olish ko‘zda tutiladi.

    3. Shaxsning mamlakat ichkarisida va tashqarisida sodir bo‘layotgan voqealarni mustaqil tahlil qila olishi, mafkuraviy immunitetni mustahkamlaydi. Bu narsa har bir oiladagi tayyorgarlikka bog’liq, ularning yuksak bilim darajasi bo‘lishi zarur.

    Chunki mafkuraviy tahdid o‘zining mazmuni, tamoyillari,  uslublari  va shakllariga ko‘ra murakkab hodisadir. Unga:  Mustaqil O‘zbekistonning hayotiy yutuqlarini dalil-isbotsiz ataylab qoralash, mustaqillikka erishgan mamlakatlarning hammasida bor bo‘lgan umumiy muammolarni «faqat O‘zbekistonda bor» deb talqin qilish, erishilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosat yutuqlari mohiyatini, hukumatimizning tashqi va ichki siyosatini soxtalashtirish, buzib ko‘rsatish; ayrim mamlakatlar turmush tarzi, siyosiy tizimini  bir yoqlama ko‘kka ko‘tarish; milliy g’oyalarimizni obro‘sizlantirish; ko‘p millatli O‘zbekistonda aholi o‘rtasida ijtimoiy hamkorlikni buzishga qaratilgan kayfiyatlarni tarqatish va nizolar keltirib chiqarishga urinish; odamlarning diniy tuyg’ularini junbushga keltirish, diniy yovqarashni paydo qilish kabi yo‘nalishlar xosdir.

    Yot mafkuralar targ’ibotining «mehribonligi», «xolisligi» va «betarafligi», «yoqimliligi», «do‘stonaligi»ning ortida nima  yotganini doimo bilishlari lozim. Ya’ni ularning zamirida O‘zbekistonning rivojlanib ketishiga qarab muntazam taktikasini o‘zgartirib turuvchi jonsarak aqidaparastlik targ’iboti natijasi va amaliyoti yotganini, ularning an’anaviy fundamentalistik nazariya va g’oyalarni zamonaviy usullarda «jonlantirayotganini» tushunish zarur.



    Shu bilan birga ayrim yoshlar har xil yot g’oyalarni xolis axborot manbai  sifatida qabul qilayotganliklarini ham ta’kidlash kerak. Yot mafkuralarni ko‘r-ko‘rona qabul qilish zararli. Buning uchun har bir oilada bolalarni mustaqil fikrlashga, ilmga o‘rgatish zarur.

    Tayanch so‘z va iboralar: jamoatchilik, oila, er, xotin, farzand, ilm, ma’rifat, tarbiya, axloq, din, munosabat, qadriyat, e’tiqod, o‘git, mustaqillik, bola tarbiyasi, islomiy aqidalar, burch, shariat, hadis, Qur’on, diniy bag’rikenglik, Olloh, musulmonchilik, an’ana, rasm-rusum, muhit, mehr-muhabbat, samimiylik, tushuntirish, buzg’unchi g’oyalar, diniy ekstremizm, hizbut tahrir, xavf-xatar, chora-tadbir, oldini olish, davlat siyosati, yoshlar tarbiyasi.

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:

    1. Oila haqida jamoatchilik fikrlari nimalardan iborat?

    2. Farzand tarbiyasida ota-ona va mahallaning o‘rni?

    3. Farzand tarbiyasida qo‘ni-qo‘shni va keng jamoatchilikning roli nimalardan iborat?

    4. Ma’naviy muhitni yaxshilashning chora-tadbirlari?

    5. Oilada bola ma’naviyatini shakllantirishning asosiy yo‘llari va shart-sharoitlari nimalardan iborat?

    6. Mustaqillik yillarida yoshlar tarbiyasiga qanday e’tibor berib kelinmoqda?

    7. Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishning chora-tadbirlari nimalardan iborat?

    8. Yoshlarning bugungi kundagi imtiyoz va imkoniyatlari nimalardan iborat?


    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

    1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli


    Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa

    Talabalar soni: 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Kirish-axborotli ma’ruza

    Ma’ruza rejasi

    1. Axloqiy qadriyatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri.

    2. Ma’naviy barkamol, jismoniy sog’lom farzandlarni voyaga etkazishda oilada amalga oshiriladigan axloq odob tarbiyasining o‘rni.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Axloqiy qadriyatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’sirini ko‘rsatish, ma’naviy barkamol, jismoniy sog’lom farzandlarni voyaga etkazishda oilada amalga oshiriladigan axloq odob tarbiyasining o‘rnini yoritish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Axloqiy qadriyatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri haqida ma’lumot berish ;

    • Ma’naviy barkamol, jismoniy sog’lom farzandlarni voyaga etkazishda oilada amalga oshiriladigan axloq odob tarbiyasining o‘rni hakida bilim berish;

    O‘quv faoliyati natijalari:

    • Axloqiy qadriyatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri haqida bilimga ega bo‘ladilar;

    • Ma’naviy barkamol, jismoniy sog’lom farzandlarni voyaga etkazishda oilada amalga oshiriladigan axloq odob tarbiyasining o‘rni hakida bilimlarga ega bo‘ladilar.

    Ta’lim berish usullari

    Ko‘rgazmali ma’ruza, suhbat

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, jamoaviy

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, proektor

    Ta’lim berish sharoiti

    O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


    Download 1.42 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

    Download 1.42 Mb.