• Mavzuni mustahkamlashga oid savollar
  • MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI 1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli
  • Mashg’ulot vaqti -80 daqiqa Talabalar soni: 60 gacha
  • O‘quv mashg’ulotining maqsadi
  • 1.2. “Oilaviy munosabatlar madaniyatining diniy va milliy jihatlari ” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
  • Ta’lim oluvchilar Tayyorgar lik bosqichi.
  • 2-bosqich Asosiy bosqich
  • 1-ilova Oilaviy munosabatlar madaniyatining diniy va milliy jihatlari
  • 2-ilova Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi
  • 4-ilova Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar
  • Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida
  • 6-ilova Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
  • 8-ilova Insert jadvali
  • 3-mavzu: Oilaviy munosabatlar madaniyatining milliy va diniy jihatlari Reja
  • 1-masalaning bayoni.
  • Yaponiya va Janubiy Koreya
  • Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012




    Download 1.42 Mb.
    bet4/14
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.42 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

    Tayanch so‘z va iboralar: burch, axloq, ma’naviyat, insoniylik, meros, Vatan, atrof-muhit, nikoh, oila, er, xotin, ota, ona, farzand, to‘y, marosim, qarindosh, mahalla, shariat, barqarorlik, daromad, iqtisodiyot, ma’naviyat, ijtimoiy, siyosiy, mehr-muhabbat, munosabat.

    Mavzuni mustahkamlashga oid savollar:

    1. Oilaviy burch nima?

    2. Ota-onaning farzand oldidagi va farzandning ota-oldidagi burchi nimalardan iborat?

    3. Oilada kelinning qaynona-qaynota oldidagi farzandlik burchi haqida nimalarni bilasiz?

    4. Insonlarning tevarak-atrofga va tabiatni muhofaza qilish burchini izohlang.

    5. «Nikoh» so‘zining ma’nosi nima?

    6. Nikohni qanday tuzgan ma’qul?

    7. Bolalarni tarbiyalashning usul va yo‘llari nimalardan iborat?

    8. Oila barqarorligining asosini nima tashkil qiladi?

    9. Oilada bola ma’naviyatini shakllantirishning asosiy yo‘llari qanday?


    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI


    1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli


    Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa

    Talabalar soni: 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Kirish-axborotli ma’ruza

    Ma’ruza rejasi

    1. Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rni.

    2. Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar.

    3. Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rnini yoritish, Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlarni tahlil qilish, islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida ekanligini talabalarga tushuntirish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rni haqida tushuncha berish;

    • Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar haqida ma’lumotlar berish;

    Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri ekanligi ni tushuntirish

    O‘quv faoliyati natijalari:

    • Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rnini sharhlab beradi;

    • Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlarning mazmun-mohiyatini ochib beradilar;

    • Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri ekanligini tahlil qiladilar

    Ta’lim berish usullari

    Ko‘rgazmali ma’ruza, suhbat

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, jamoaviy

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, proektor

    Ta’lim berish sharoiti

    O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob


    1.2. Oilaviy munosabatlar madaniyatining diniy va milliy jihatlarima’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi


    Ish bosqichlari va vaqti

    Faoliyat mazmuni

    Ta’lim beruvchi

    Ta’lim oluvchilar

    Tayyorgar

    lik bosqichi.

    1. Yangi kursni o‘qishga tayyorgarlik ko‘radi. Kursning maqsad va vazifalarini tushuntiradi.

    2. Kursning alohida sohalarining predmeti va vazifalariga ta’rif beradi

    3. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.

    4. Talabalarni o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (1-ilova).



    Mashg’ulotning maqsad va vazifalarini tushunib oladilar



    1. Mavzuga kirish

    (15 daqiqa)

    1.1. O‘quv kursi nomini aytadi. Ekranga asosiy tushunchalar ta’rif beradi

    (1-ilova).

    1.2. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.

    1.3. Talabalar o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi (2-ilova).

    1.4. Talabalar bilimlarini faollashtirish maqsadida savollar beradi (3-ilova).



    Tinglaydilar.

    Tinglaydilar




    2-bosqich

    Asosiy bosqich

    (55 daqiqa)



    2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish qilish va izohlash bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy jihatlarini tushuntirib beradi

    • Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rnini sharhlab beradi (4-ilova).

    • 2.3 Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlarning mazmun-mohiyatini ochib beradilar (5-ilova).

    2.4. Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar (6-ilova)

    2.5. Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi.



    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.


    3.

    Yakuniy bosqich

    (10 daqiqa)

    3.1. Mavzu bo‘yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.

    3.2. Insert texnikasi asosida mazkur o‘quv materialini o‘rganib kelish vazifasini beradi: (7-8 ilovalar).



    Savollar beradilar.

    Vazifani yozib oladilar.



    1-ilova

    Oilaviy munosabatlar madaniyatining diniy va milliy jihatlari
    Reja:


    1. Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rni.

    2. Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar.

    3. Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida.

    2-ilova

    Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi:
    2,0 ball - «a’lo». 1,5 ball - «yaxshi». 1,0 ball - «qoniqarli». 0,5 ball - «qoniqarsiz».
    3-ilova
    Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rni

    O‘zbek xalqi jahon madaniyati hazinasiga munosib hissa qo‘shgan millatlar qatoridan faxrli o‘rinni egallaydi.

    Pay - biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar P. yordamida suyaklarga birikadi. P.ning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. P.
    Madaniy yodgorliklar, me’morchilik san’ati namunalari, qadimiy qo‘lyozmalar – milliy ma’naviyatning bebaho durdonalari, xalqimiz uchun eng qadrli va muqaddas bo‘lgan boyliklardir. Bularni avaylab-asrash, kelajak avlodlarga etkazish ma’naviyat sohasidagi eng dolzarb vazifadir.

    Ilm-fan va uning yutuqlari – milliy yoki hududiy chegaradan chiqadigan, butun jahon e’tirof etadigan, umuminsoniyatga xizmat qiladigan boylikdir. Biroq olimning ijodi va uning ilmiy kashfiyoti avvalo uning millati va Vatanini dunyoga tanitadi, milliy qadriyatni jami bashariyatning yutug’iga aylantiradi.


    4-ilova
    Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar

    Sovetlar davrida oila va oilaviy munosabatlardagi milliy va diniy an’analar xuravat sifatida, koralandi. Bunday munosabat oila va oilaviy munosabatlarning hayotiy ildizlarini ancha zaiflashtirdi. Bular oila xuquqi, ayolning oiladagi mavqei, bola tarbiyasiga oid an’analarga qarab talqin etishda ko‘zga tashlanadi.

    Ayol kishilarning obru-e’tiborini, oilaviy munosabatlarning jamiyat xayotidagi taraqqiyotidagi o‘rni masalasidagi islomiy aqidalar o‘z davri uchun nixoyatda ahamiyatli edi. Hozir ham ularning aksariyati ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Islom davrida oilaviy munosabatlarning adolat va insonparvarlik bilan bog’langan mezonlarini yaratdi, oldin ayollarning hak- xukuklari cheklangan darajada kamsitish, yosh qizlarni gudakligidayok ko‘mib yuborishgan, urf-odatlarga chek qo‘ydi. Arab kabilalari o‘rtasida keng tarqalgan bunday odatlar qoralandi. Ularga amal kilish katta gunoh sifatida qoralandi.

    5-ilova

    Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida
    Vazirlar Maxkamasi huzuridagi Diniy ishlar bo‘yicha qo‘mita orqali amalga oshiriladigan davlatning diniy siyosati turli dinlar vakillarining ko‘p asrlik boshqalardan ajratib qolish va uzoqlashib ketishning salbiy oqibatlarini bartaraf etishga asoslanadi. O‘zbekistoining barcha qonunlari diniy mansublikka hamda diniy belgisiga qarab kamsitishni barham berish masalalari bilan bog’liq. «Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi» qoidalariga, BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalariga muvofiq tuzildi.

    O‘zbekiston - 130 dan ortiq millat va elatlar bir oila bo‘lib yashaydigan mamlakatdir. Asosiy diniy jamoa - musulmonlardan tashqari yana 15 ta konfessiyalar vakillari yonma-yon yashaydi. Bugungi kunda mamlakatimizda 2119 diniy tashkilot erkin faoliyat olib bormoqda. O‘zbekiston diniy bag’rikenglik, dinlararo amaliy muloqot va davlat institutlari va diniy tashkilotlar o‘rtasidagi sheriklik timsolidir.



    6-ilova

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:


    1. I.A.Karimovning din to‘g’risidagi fikrlarini keltiring.

    2. Dinning qadriyatli-normativ darajasi nimalarda o‘z ifodasini topadi?

    3. Din tomonidan shakllantiriladigan xulq-atvor normalariga nimalar kiradi?

    4. Sobiq sho‘rolar tuzumi davrida oilaviy munosabatlar va ularning salbiy oqibatlari haqida nimalarni bilasiz?

    5. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng dinga munosabat qanday o‘zgardi?

    6. O‘zbekistonda nechta diniy konfessiya bor?

    7. O‘zbekistonda aholining nechta foizi islom diniga mansub millat avlodlaridir?
      Islom (arab. - boʻysunish, itoat etish, oʻzini Alloh irodasiga topshirish) - jahonda keng tarqalgan uch dindan ( buddizm va xristianlik bilan bir qatorda) biri. Islom diniga eʼtiqod qiluvchilar arabcha "muslim" ("sadoqatli"; koʻpligi "muslimun") deb ataladi.


    8. Qur’on va hadisi sharifda oila qurish masalalari haqida nimalar deyilgan?

    7-ilova


    8-ilova

    Insert jadvali


    V

    Q

    -

    ?


















































    3-mavzu: Oilaviy munosabatlar madaniyatining milliy va diniy jihatlari

    Reja:

    1. Oilaviy munosabatlar va ularning yoshlar tarbiyasida va jamiyatning ma’naviy hayotida tutgan o‘rni.

    2. Sovet tuzumi davrida oilaviy munosabatlar borasida milliy va diniy an’analarimizga bildirilgan salbiy fikrlar.

    3. Islom dinida va diniy qadriyatlarimizda oilaviy munosabatlarga bildirilgan fikrlar. Ota-onani hurmat qilish, oila obro‘sini baland tutish, milliy ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida.

    1-masalaning bayoni. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning “Yuksak ma’naviyat – engilmas kuch” asarining “Ma’naviyat - insonning ulg’ayish va kuch-qudrat manbaidir” deb nomlangan birinchi bobida asosiy e’tibor ma’naviyat tushunchasining mazmun-mohiyati, uning inson va jamiyat faoliyatida namoyon bo‘lishi, har bir xalq, millat va shaxsning hayoti bilan uyg’unligi haqida fikr yuritiladi. Muallif ma’naviyatni shakllantiradigan asosiy mezon hisoblangan ma’naviy meros, madaniy boyliklar, ko‘hna tarixiy yodgorliklarning o‘rni va ahamiyati haqida atroflicha to‘xtaladi.
    Mezon (arab. - tarozi) - 1) zodiak yulduzlar turkumi (Libra). Ung yorugʻ yulduzi 2,6 vizual yulduz kattaligida Ilon, Ilon eltuvchi, Aqrab, Sunbula yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda qish oxiri, bahor va yoz boshlarida koʻrinadi;

    Shuningdek, ushbu bobda inson va jamiyat taraqqiyotining muhim omili - ma’naviy va moddiy hayot mushtarakligi, aynan ushbu tamoyillar bir-birini inkor etmasligi, aksincha, bir-birini to‘ldirishi hamda mamlakatda siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy barqarorlik va taraqqiyotning mustahkam garovi bo‘lib xizmat qilishi kabi masalalarga alohida e’tibor qaratilgan.

    Bu bobning “Ma’naviyatni anglash” deb nomlangan birinchi faslida muallif “Ma’naviyat” tushunchasiga quyidagicha ta’rif beradi: “Ma’naviyat – insonni ruhan poklanish, qalban ulg’ayishga chorlaydigan, odamning ichki dunyosi, irodasini baquvvat, iymon-e’tiqodini butun qiladigan, vijdonini uyg’otadigan beqiyos kuch, uning barcha qarashlarining mezonidir”1. Ushbu ta’rifda insonning botiniy va zohiriy tabiati, asl mohiyatini belgilovchi g’oyaviy, mafkuraviy, ma’rifiy, madaniy, diniy va axloqiy qarashlarning o‘zaro mushtarakligi asoslab berilgan.

    Kitobda Er yuzida turli millatlar, xalqlar, davlatlar bo‘lgani kabi, insonlarning tabiati va xususiyati ham turfa ekani, ularning bir-biridan farqli hayot tarzi, urf-odat va an’analari, madaniyati borligi va bularning barchasi yagona me’yor - ma’naviyat bilan o‘lchanishi hayotiy misollar orqali tahlil etilgan.

    Muallif ma’naviyat haqida fikr yuritar ekan, bu masalani chuqur tahlil etgan, uning ijobiy tomonlari bilan cheklanib qolmasdan, murakkab jihatlarini ham nazardan chetda qoldirmagan. Bu dunyoda hayot bor ekan, turfa xil odamlar, ularning ongu tafakkuridagi o‘zaro tafovut va ziddiyatlar saqlanib qolaverishi, turli dunyoqarashlar, oqim va yo‘nalishlar mavjudligini tabiiy hol deb qabul qilish zarurligini atroflicha asoslab bergan.

    Muallif qariyb 150 yil davom etgan mustamlakachilik va mustabid tuzum davrida toptalgan ma’naviy-ma’rifiy merosimiz, milliy qadriyatlarimizni tiklash hamda ularni zamon talablari asosida rivojlantirish o‘ta muhim hayotiy zaruratga aylangani, istiqlol yillarida bu masala amalga oshirilgan tub islohotlarning negizini tashkil qilganini alohida ta’kidlaydi. Kitobda o‘tgan davr mobaynida eski tuzumdan og’ir meros bo‘lib qolgan illatlarga, el-yurtimizga nisbatan kamsitish va milliy manfaatlarimizni mensimaslik holatlariga barham berish, ko‘hna qadriyatlarimiz, dinu diyonatimizni tiklash, hayotimizda tarixiy adolatni qaror toptirish, yangi jamiyat qurish yo‘lida xalqimizning ma’naviy yuksalishini o‘z oldimizga qo‘ygan olijanob maqsadlarga etishda hal qiluvchi mezon deb qarash va shu asosda ish olib borish doimo ustuvor vazifa bo‘lib kelgani ko‘plab misollar orqali ko‘rsatib berilgan.

    Asar muallifi barcha davrlarda, har qanday bosqin va istilolarga qaramasdan, ham ota-bobolarimiz og’ir va murakkab sharoitlarda o‘zligini yo‘qotmasdan, ma’naviy hayot mezonlari, axloq-odob qoidalariga amal qilib, komillik sari intilib yashagani va muvaffaqiyatga erishganini alohida qayd etadi. Bu borada jahon xalqlari tarixidan, ayniqsa, Yaponiya va Janubiy Koreya mamlakatlari hayotidan ibratli misollar keltiradi.

    Yaponiya (yaponcha 日本 Nippon, Nihon) - Sharqiy Osiyoda, Tinch okeandagi orollarda joylashgan davlat. Yaponiya hududida 6,8 mingga yaqin orol boʻlib, shim.sharqdan jan.gʻarbga qariyb 9.13ming km ga choʻzilgan; eng yirik orollari: Hokkaydo, Honshu, Sekoku va Kyushu.
    Koreya Respublikasi, norasmiy nomlari: Janubiy Koreya, Koreya (hangul: 대한민국, hanja: 大韓民國, tɛː.han.min.ɡuk̚), tinglang (yordam·maʼlumot)) Sharqiy Osiyoda, Koreys yarimorolida joylashgan mamlakatdir. Shimoldan Koreya Xalq Demokratik Respublikasi bilan chegaradosh.
    Shuningdek, zo‘ravon va tajovuzkor kuchlar qaysi bir xalq yoki mamlakatni o‘ziga tobe qilib, bo‘ysundirmoqchi, uning boyliklarini egallamoqchi bo‘lsa, avvalambor, uni qurolsizlantirishga, ya’ni eng buyuk boyligi bo‘lmish milliy qadriyatlari, tarixi va ma’naviyatidan judo qilishga urinishi haqidagi tarixiy haqiqatdan xulosa chiqarishga da’vat qiladi.

    Inson ma’naviy dunyosi – nozik soha. Undagi vaziyatni osonlikcha, muayyan farmon yoki qaror qilish bilan tuzatib bo‘lmaydi. Uni o‘nglash uchun yillar davomida muntazam va sabr-toqat bilan mafkuraviy, tarbiyaviy, ma’rifiy ish olib borish, amaliy chora-tadbirlar, hayotiy o‘zgarishlar joriy etish taqozo etiladi.

    Milliy ma’naviyat millatning o‘tmishi, buguni va kelajagini qamraydi, ularni yaxlit tizimda tutib turadi. O‘tmish ajdodlarimiz merosi bugungi jahon darajasi bilan uyg’unlashtirilsa, mamlakatimizdagi voqe ahvolga tatbiq etilsa, undan kelajak kurtaklari unib chiqadi, kelajak siymosi shakllanadi.

    Shu sababli ham O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov lavozimiga saylangan dastlabki kunlardan beri xalq ma’naviyatini yuksaltirishga birinchi darajali e’tibor qaratib kelmoqda.



    2-masalaning bayoni. Sovetlar davrida oila va oilaviy munosabatlardagi milliy va diniy an’analar xuravat sifatida, koralandi. Bunday munosabat oila va oilaviy munosabatlarning hayotiy ildizlarini ancha zaiflashtirdi. Bular oila huquqi, ayolning oiladagi mavqei, bola tarbiyasiga oid an’analarga qarab talqin etishda ko‘zga tashlanadi.

    Ayol kishilarning obru-e’tiborini, oilaviy munosabatlarning jamiyat hayotidagi taraqqiyotidagi o‘rni masalasidagi islomiy aqidalar o‘z davri uchun nixoyatda ahamiyatli edi. Hozir ham ularning aksariyati ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Islom davrida oilaviy munosabatlarning adolat va insonparvarlik bilan bog’langan mezonlarini yaratdi, oldin ayollarning hak- huquqlari cheklangan darajada kamsitish, yosh qizlarni gudakligidayok ko‘mib yuborishgan, urf-odatlarga chek qo‘ydi. Arab kabilalari o‘rtasida keng tarqalgan bunday odatlar qoralandi. Ularga amal kilish katta gunoh sifatida qoralandi.

    Fitrat "Oila" asaridagi ko‘p xotinlilik ma’lum ijtimoiy va tabiiy extiyojlar bilan bog’lik ekanligini ko‘rsatadi. Uning salbiy va ijobiy tomonlarini ham ochib beradi. Ko‘p xotinlilik ya’ni ikkita xotinga uylanish, deb yozadi u bevafolik fasadu zulm va insofsizlikka olib kelishi ma’lum.

    Bu shariat xukmiga ham, aql va vijdon hukmiga ham to‘g’ri kelmaydi. Lekin hayot murakkab, insonga bog’liq emas, inson uylaganday bo‘lavermaydi. Ba’zan urush ko‘plab erkaklarning qirilib ketishiga, bolalarning etim kolishiga, beva ayollarning ko‘payishiga sabab bo‘ladi. Ayollarning ham muayyan ehtiyojlari bor. U ayollar ma’naviyatiga kuchli ta’sir etadi. Bundan tashkari inson o‘zidan keyin nasl qoldirishi kerak.



    3-masalaning bayoni. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, dinga bo‘lgan munosabatni tubdan o‘zgardi. Sobiq sho‘rolar davridagi dinga munosabat inkor etildi. Dinning haqiqiy mohiyatidan kelib chiqib mustaqil O‘zbekistonda dinga mutlaqo yangicha yondoshildi. Mustaqillik davrida «Jamiyatning diniy-ruhiy asoslarini, xalqimizning ming yillik ma’naviy-axloqiy tajribasini o‘zida jamlagan islom madaniyatini tiklash, o‘z taqdirini o‘zi belgilash, tarixiy xotiraga, madaniy-tarixiy birlikka ega bo‘lish yo‘lidagi g’oyat muhim qadam bo‘ldi».

    O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (18-modda) vijdon erkinligi va diniy e’tiqod normasini mustahkamladi.

    Konstitutsiya (lot. constitutio - tuzilish, tuzuk) - davlatning asosiy qonuni. U davlat tuzilishini, hokimiyat va boshqaruv organlari tizimini, ularning vakolati hamda shakllantirilish tartibi, saylov tizimi, fuqarolarning huquq va erkinliklari, shuningdek, sud tizimini belgilab beradi. K.
    Hayotda ushbu konstitutsiyaviy normani amalga oshirish maqsadida mamlakat Jinoyat kodeksiga vijdon erkinligini buzganlik uchun jinoiy javobgarlikni nazarda tutuvchi 145-modda kiritildi.

    Vazirlar Maxkamasi huzuridagi Diniy ishlar bo‘yicha qo‘mita orqali amalga oshiriladigan davlatning diniy siyosati turli dinlar vakillarining ko‘p asrlik boshqalardan ajratib qolish va uzoqlashib ketishning salbiy oqibatlarini bartaraf etishga asoslanadi. O‘zbekistonning barcha qonunlari diniy mansublikka hamda diniy belgisiga qarab kamsitishni barham berish masalalari bilan bog’liq. «Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi» qoidalariga, BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalariga muvofiq tuzildi.

    O‘zbekiston - 130 dan ortiq millat va elatlar bir oila bo‘lib yashaydigan mamlakatdir. Asosiy diniy jamoa - musulmonlardan tashqari yana 15 ta konfessiyalar vakillari yonma-yon yashaydi. Bugungi kunda mamlakatimizda 2119 diniy tashkilot erkin faoliyat olib bormoqda. O‘zbekiston diniy bag’rikenglik, dinlararo amaliy muloqot va davlat institutlari va diniy tashkilotlar o‘rtasidagi sheriklik timsolidir.

    O‘zbekistonda din yuksak axloqiy printsiplarga, ma’naviy boylikni va xalqning madaniy qadriyatlarini saqlab qolishga asoslangan dunyoqarashning asoslari shakllanishi omili sifatida qaraladi. Aynan shu sababli mamlakatimizda ham madaniy, ham axloqiy xususiyatga ega bo‘lgan diniy an’analarni tiklashga katta ahamiyat berildi. «Ota-bobolarimiz dini bo‘lmish islom dinini qadrlash, uning ta’limoti va ta’siri hayotimizni. ma’naviyatimizni yangi ma’no bilan to‘ldirishga xizmat qilmoqda».

    Yuqorida aytib o‘tganimizdek, har qanday din o‘zida ma’naviy-axloqiy hodisani ifoda etadi. Hech bir din xalqning butun ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy turmushini kamrab olishga da’vo qila olmaydi. Bu O‘zbekistonda davlatning dunyoviy xarakteri, uning bag’rikengligi - barcha dinlarga bag’rikengligi va teng munosabatda bo‘lishi bilan izohlanadi.

    O‘zbekistonning 26 milliondai ortiq aholisining 90 foizdan ortig’i tarixan islom diniga mansub millatlar avlodlaridir. O‘zbeklarning ijtimoiy ongida shariatga (musulmon huquqi) asoslangan musulmon huquqiy madaniyati ildiz otgan.

    Musulmon (arab.: مسلم; fors.: Muslim; urdu.: مسلمان; turk.: Müslüman, „oʻzini Allohga topshirgan“) - Islom dinini qabul qilgan kishilarga nisbatan qoʻllaniluvchi umumiy atama boʻlib, erkak jinsiga nisbatan „musulmon“, ayollarga nisbatan esa muslima soʻzi ishlatiladi.

    O‘zbekiston tub aholisining an’analarida, urf-odatlarida va kundalik hayotida din, ayniqsa islom dini rolini jamoatchilik fikri orqali o‘rganish maksadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari belgilab berdi.

    Jumladan, o‘tkazilgan so‘rov tadqiqotlarda respondentlarga berilgan «Siz Xudoga ishonasizmi?» degan asosiy savollardan biri bo‘yicha empirik ma’lumotlarni tahlil qilinishi so‘rab chiqilganlarning mutloq ko‘pchiligi (97,7 foiz) ijobiy javob berganini ko‘rsatdi.

    O‘zbekistonning tub xalqini mutloq ko‘pchiligi Xudoga chin dildan ishonsalar-da, tub aholining ko‘pchiligi (72,5 foiz) o‘z turmush tarzini diniy deb hisoblamaydi. Faqat ularning 12,6 foizigina islomning barcha yo‘l-yo‘riqlarini bajarishini va qat’iy diniy hayot kechirishini bildirgan.

    Shuni aytish lozimki, diniy e’tiqod va diniy amaliyot ko‘p jihatdan insonning shaxsiy ishidir. Oila bu o‘rinda an’anaviy diniy amallarni bajarishda asosiy baza hisoblanadi. Oila farzandni milliy va diniy qadriyatlar asosida tarbiyalashda muhim omil hisoblanadi.

    Farzandlik burchi yoshlikdan bilim olib, hunar o‘rganib, mehnat


    qilib o‘zini, oilasini, bola chaqasini, qarigan ota-onasini ta’minlashdir.
    Ota- ona dunyoda abadiy yashamaydi, ota-onadan qolgan meros qancha ko‘p bo‘lsa
    ham bir umr ishlamay, tekinxurlik bilan hayot kechirishga etmaydi. Hayotda
    eng ko‘p kadrlanadigan narsa halol mehnat bilan topilgan boylikdir. Ota-
    onaning hurmatini joyiga qo‘yib, obro‘sini baland tutish ham milliy
    ma’naviy qadriyatlarimizdan biridir. Axil oilada hal qiluvchi so‘zni ota
    aytadi. Ota albatta oila a’zolarining fikrini va manfaatini e’tiborga
    oladi. Shu sababli ham milliy an’analarimizda ham otadan oldin yoki ota
    o‘rnida so‘zlash, so‘zini bo‘lish ham beodoblik hisoblangan.

    Ota-ona qilgan pandu nasihatlarning faqat bitta maqsadi bor. Bu -farzandlar xaqida g’amho‘rlik, ularning kelajagini o‘ylashdir.

    Otaning so‘ziga quloq solish katta hayot maktabidir. Bu maktabda farzandlargina emas, ularning bolalari ham ta’lim oladi.

    Ota-onani hurmat qilish barcha farzandlar ularning gapiga so‘zsiz quloq soladi, irodasiga to‘la bo‘ysunish degani emas. Oilada farzadlarining ham fikr mulohazasi katta ahamiyatga ega

    O‘zbeklarda "Yaxshi o‘g’il-jon o‘rtoq, yomon o‘g’il mol o‘rtoq" degan hikmatli so‘zlar bor. Bu ham millat ma’naviyatimizning moxiyatidan kelib chiqadi. Ota-ona umid bilan farzand tarbiyalaydi, ularni boqadi, kiyintiradi, farzandlarimga deb mol dunyo orttiradi. Milliy an’anaga ko‘ra ota-ona uyiga oddiy ignasi bo‘lsa ham farzandlariga beradi.

    Yoshlar ma’naviyatining birinchi poydevorini qo‘yadigan me’mor ota-onadir, oiladagi muhit va tarbiyadir. Yoshlar tarbiyasiga qarindosh urug’lar, mahalla-ko‘y, qo‘ni-qo‘shnilar ham katta ta’sir o‘tkazadi.

    Hozirgi zamon O‘zbekiston jamiyatida islom dini va oila o‘rtasida uzviy aloqa mavjud. Oilada real shakllangan vaziyatni tahlil qilish umumiy tavsiflar bilan bir qatorda oilaviy hayotda er-xotin va farzandlarning ijtimoiy roli, ayollarning o‘rni va rolini ko‘rib chiqishni talab etayotganligini ko‘rsatmoqda. Buning tasdig’i sifatida shuni aytish mumkinki, islom dini erkaklar va ayollarning bir qolipga solingan rolini taklif etadi, ular uni o‘zlashtirishi va so‘zsiz bajarishi kerak.

    Din musulmonlarni chin yo‘lga yo‘naltirib, uning hayotini ikir-chikirlargacha boshqaradi. Musulmonlarning asosiy rasm-rusumlari va an’analari ko‘proq oila bilan bog’langanligini ta’kidlash lozim. Musulmon kishining hayot tarzi va xulq-atvori, uning diniy dunyoqarashi Alloh kalomlarida mustahkamlangan hayotiy qadriyatlar va yo‘nalishlarning yaxlit, tartibga solingan tizimini o‘zida ifoda etadi.

    Nikoh qurish, farzand ko‘rish, o‘lim va hokazolar bilan bog’liq turli rasm-rusumlar alohida ahamiyatga ega. 2006-yilda «Ijtimoiy fikr» jamoatchilik fikrini o‘rganish markazi tomonidan «O‘zbekiston: o‘ziga xoslikni va jahon hamjamiyatidagi o‘rnini izlash» deb nomlangan so‘rovning natijalari umuman olganda O‘zbekiston aholisining etnik-diniy an’analar, rasm-rusumlar va urf-odatlarga amal qilishga nisbatan ijobiy munosabatini ko‘rsatdi. Respondentlarning mutloq ko‘pchiligi (85,3 foiz) diniy urf-odatlarni bajaradi, so‘rab chiqilganlarning qolgan qismi (14,7 foiz) esa bajarmasligini ko‘rsatgan.

    Ma’lumki, oilaviy munosabatlarda oila u yoki bu a’zosining o‘rni va roli turlichadir. Ayon ko‘rinib turgan diniy belgi bo‘yicha oilani tadqiq qilish natijasida ega bo‘lingan miqdoriy ma’lumotlar asosida buni ayniqsa yaxshi kuzatish mumkin.


    So‘rab chiqilgan 50 yosh va undan katta yoshdagilar (31,8 foiz), ayniqsa, qarilik nafaqasidagilar orasida (35,5 foiz) diniy urf-odatlarni bajaruvchilar (dindor kishilar) nisbatan ko‘proqni tashkil etadi.

    O‘tgan yuz yillik so‘ngida Turkistonda chop etilgan «Musulmonchilik bo‘yicha materiallar» ma’lumotlariga muvofiq shariat kitobi umumiy ko‘rinishda quyidagilardan iboratdir:



    1. Diniy aqidalar huquqi, tahorat, duo o‘qish, zakot berish, ro‘za tutish va Makka shahriga hajga borishni o‘z ichigaoladi.

    2. Umumiy koidalar, majburiyatlar, turli garov qonunlari, ishonchnoma va kafolatnoma, er va mulk, erga egalik qilish va er haydash hukuqi, vaqf erlar va meros huquqidan kelib chikuvchi yuridik xatti-harakatlar.

    3. Nikoh, ajralish, ona suti tomonidan qarindosh bo‘lish, vasiylik, qullik va boshka masalalarni qamrab oluvchi shaxsiy va oilaviy huquq.

    4. Jinoyat huquqi umumiy qoidalardan tashqari erga xiyonat qilish, qasos olish, ichkilikbozlik, o‘g’rilik, e’tiqod va isyonni ko‘rib chiqadi.

    5. Davlat huquqi oliy hukumat muammolarini, odil sudlovni, harbiy harakatlar va davlatni boshqarish muammolarini o‘z ichiga oladi.

    Shariatda hamma narsa nazarda tutilgan va reglamentga solingan. Umuminsoniy qadriyatlardan kelib chikuvchi shariatning asosiy talablari va yo‘l-yo‘riqlari Quron va Hadislarda aks etgan.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


    Download 1.42 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

    Download 1.42 Mb.