• Annotatsiya.
  • Foydalanilgan adabiyotlar
  • Rta osiya ziyolilarining mehnat tarbiyasi haqidagi fikr mulohazalari




    Download 261,85 Kb.
    Pdf ko'rish
    Sana20.02.2024
    Hajmi261,85 Kb.
    #159217
    Bog'liq
    4718-Текст статьи-11597-1-10-20211230



    O’RTA OSIYA ZIYOLILARINING MEHNAT TARBIYASI HAQIDAGI 
    FIKR MULOHAZALARI 
    Karimov Orif Obloqulovich
    1
    , Qo’chqarov Javohir

    1
    A.Qodiriy nomidagi JDPI, Texnologik ta’lim kafedrasi o’qituvchisi,
     
    2
    Texnologik ta`lim yo’nalishi 1-bosqich talabasi 
    e-mail: orifkarimov2020@gmail.com 
    Annotatsiya. Ushbu maqolada O’rta Osiyo ziyolilarining mehnat tarbiyasi haqidagi fikrlari 
    bayon qilingan. 
    Kalit so’zlar: kasb, hunar, mehnat, mehnat tarbiyasi, ulug’lilik, havas, hasad, hikmat. 
    *** 
    Аннотация. В статье рассматриваются взгляды среднеазиатской интеллигенции на 
    трудовое воспитание. 
    Ключевые слова: профессия, род занятий, труд, трудовое воспитание, величие, 
    зависть, ревность, мудрость. 
    *** 
    Abstract.This article discusses the views of Central Asian intellectuals on labor education. 
    Key words: profession, occupation, labor, labor education, greatness, envy, jealousy, wisdom. 
     
    Hozirgi kunda ta`lim-tarbiya tarixiga nazar tashlar ekanmiz, dastlabki xalq 
    og’zaki ijodi namunalaridan tortib, buyuk mutafakkir ijodigacha yoshlarni mehnat 
    sevar bo’lib yetishi, kasb-hunar o’rganish mehnat ahlini hurmat qilish hamda mehnat 
    insonni ulug’lash masalalariga alohida etibor berilganligiga guvoh bo’lamiz.
    Alisher Navoiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali Ibn Sino, Abu Nasr Farobiy 
    Abdulla Avloniy va shu kabi mutafakkirlarimizning farzand tarbiyasi va uning 
    kamolati to’g’risida o’zasarlarida to’xtalib, yoshlarni odob-axloqli, jismoniy 
    barkamolligi, aqlan yetuk, mehnatsevarligi hamda va tanparvarlik tarbiyasiga alohida 
    etibor berib kelingan. Dunyo tamali mehnat asosiga qurulgan. Buni bexuda deb 
    bilganlar zalolatga, bu yo’ldan yurganlar esa saodatga yuz buradilar. Mehnat hayot 
    chirog’iga moy quyadi, tafakkur esa uni yoritadi. Bu hikmatni yoshlarimiz unutmasa 
    ishlari o’ngidan keleveradi. 
    O’zingni mehnat kuni ovuting, 
    Ne g’am kelsa davrondin, osontuting. 
    Hazrat Navoiyning bu baytlariga osetin xalqining “ko’p ishlovchi ko’p 
    yashaydi”, degan maqolini ilova qilsa bo’ladi. Maqol oddiy gapga o’xshaydi, yani, 
    ko’p ishlovchi jismonan baquvvat bo’ladi, har turli hastalik uni osonlik bilan yenga 
    olmaydi. Maqolga yana bir ma’no yashiringan: ko’p ishlovchi odam o’zidan ko’p 
    yaxshiliklar meros qoldiradi va uning nomi o’limdan keyin ham yashab qoladi. “Bu 
    kashfiyotni falonchi olim qilgan”, “Bu ko’prikni falonchi usta qurgan”, “Bu bezakni 


    falonchi zargar yasagan”, “Bu bo’z yerlarni falonchi dehqon obod qilgan” kabi. Og’ir 
    mehnatning shirin mevalari mana shular bo’ladi. 
    Mehnat tarbiyasi barcha zamonlarda va barcha jamiyatlarda buyuk huquq, 
    buyuk zarurat hisoblagan. Madaniyat yuksakligi mehnatga bo’lgan muhabbatga 
    bog’lanadi. O’zgacharoq ta`bir bilan aytsak, madaniyat qanchalik yuksak bo’lsa, 
    mehnat shunchalar yuksak qadrlanadi. Chunki mehnat hamisha inson hayoti va 
    madaniyatining asosini tashkil etgan. Agar hayot kemasi mehnat langariga 
    suyanmasa, hamma shamollaru dovullarga dosh berolmaydi. Bunday tarifalarni 
    ko’pchilik biladi. Ammo bu haqiqatlarni yoshlar ongiga qanday singdirish kerak? 
    Shiorlar bilanmiyo aniq harakatlar bilanmi? Dunyoda tirik jon borki, hammasi 
    harakatda, hammasi mehnat bilan band. Lekin inson bilan boshqa tirik jonlar orasida 
    “ong”, “vijdon”, “halollik” degan tushunchalar bor. Shunday ekan biz insonga xos 
    tushunchalar asosidagi mehnatni, faqat o’zigaemas, jamiyatga ham naf keltiradigan 
    mehnatni nazarda tutushimiz kerak. 
    Beruniy mehnat tarbiyasi haqida quydagicha fikrlarni meros qilib qoldirgan. 
    Mehnatga o’rgangan odam saodatga erishadi. Chunki mehnat bilan band odamning 
    yomonlik qilishga vaqti qolmaydi. Mehnatni sevish, g’ayrat va matonat bilan 
    ishlashning uchta shirin mevasi bor: tan salomatligi, ko’ngil rohati, aql va zehning 
    ortishi. Mehnat insonni uch balodan asraydi: yurak siqilishidan, axloqiy buzuqlikdan, 
    muxtojlikdan. Mehnat mehmon bo’lmagan yer hech qachon baxt-saodat o’rni 
    bo’laolmaydi. Inson mehnatdan to’xtasa, kamolatdan ham to’xtaydi. Chunki kamolat 
    saroyining poydevori ham, devoir ham mehnatdir. Mehnat hosili bilan yashagan 
    inson o’z erkiga hokim, yulg’ichlik bilan boylik to’plagan hasis esa o’ziga zolim. 
    Hikmat ahli aytganidek, vujudimiz – yerniki, sharafli ishlarimiz – elniki! “Insonning 
    tilak va xohishlari mehnat tufayligina amalga oshrilishi mumkin, - deb yozganlar 
    Beruniy hazratlari. Shon shavkatga, martabaga mehnatsiz erishgan kishi hurmatga 
    loyiqmi? Yuqori martabaga mehnatsiz erishgan kishi ma`lum bir muddat ichida rohat 
    vafarog’atda yashaydi, yaxshi kiyinadi. Ammo u ulug’lik libosidan maxrum, 
    yalang’och kimsadir”. Yaxshinomni mehnat bilan ortirish kerak, yaxshi nom chiroyli 
    so’zlar uchun, vadalar uchun berilmaydi. Balki mehnat natijasi uchun, mehnatga 
    astoydil qo’yilgan mehr uchun beriladi. 
    Bir narsaga diqqat qilish kerak: harom luqma topayotgan ham mehnat qiladi. 
    Lekin uning mehnati jamiyatga naf bermagani, aksincha boshqa birovlarga zarar 
    keltirgani uchun savodan mahrumdir. Bu hayrli mehnat doirasiga kiritish nojoizdir. 
    Asalari, qovoqari ham, it pashsha ham mehnat qiladi. Lekin mehnatlarining natijasi 
    qanday?
    Quvvati va toqati yetmagan ishga kirishib, o’ziga zahmat va mashaqqatni 
    yuklash ham to’g’ri emas. O’ziga va xalqqa manfaati tegmaydigan ishlar bilan 
    mashg’ul bo’lib, umrni zoye ketkazishdan saqlanish kerak. Har bir ishga samimiy 


    do’stlarning ittifoqi va maslahatlari bilan kirishilgani ma`qul. Kishi kuchi yetadigan 
    ishga mayl qilmay, nomunosib ishga qadam qo’ysa, oqibatda uddasidan chiqaolmay, 
    pushaymon yeydi.
    Abu Ali Ibn Sino o’z asarlarida kishilar halol mehnat qilishaga hamda mehnat 
    hayot uchun eng zarur omil ekanligini ta’kidlaydi. “Tadbirli manozil” asarida barcha 
    jamiyat a`zolarini dehqonchilik, hunarmandchilik, chorvachilik bilan shugullanib, 
    xalqqa foyda keltirishlari kerakligini uqtiradi. Ibn Sinoning fikricha, mehnatsiz hayot 
    kechirish kishini jismoniy va ruhiy tomondan ezadi. Bunday hayot kechirish yomon 
    oqibatlarga olib kelishini tushuntirib, ota onalarning o’z bolalariga yoshligidan 
    boshlab mehnat tarbiyasini berish zarurligini aytadi. Uning fikricha, bolaga 
    yoshligidan boshlab ma`lum bir kasbga o’rgatish lozim. Chunki bola kasb-hunarni 
    ma`lum darajada o’zlashtirib bo’lgandan so’ng uni o’sha paytlardan boshlab, o’z kasb 
    hunaridan foydalanish, yani, halol mehnat bilan mustaqil hayot kechirishga o’rgatish 
    kerak. 
    Abu Nasr Farobiy bolalarni yoshligidan boshlab mehnat va mehnatsevarlik 
    ruhida tarbiyalash hamda o’ziga yoqqan ish bilan mashg’ul bo’lishi, asta sekin o’zi 
    qiziqqan biron bir kasbni egallashi zarurligi hamda barcha hunarlarni bir yo’la 
    egallab bo’lmasligini ifodalab, shunday deydi: “Har bir kishiga biriktirilgan ma`lum 
    bir ish bo’lishi kerak, toki u kishiga o’ziga biriktirilgan ishni kechiktirmasdan o’z 
    vaqtida bajarsin”.
    Abdulla Avloniy “Turkiy guliston yoxud axloq” asarida mehnat insonni 
    bezaydigan muhim sifat ekanligi, yalqovlik va dangasalik esa insonga mos xususiyat 
    emasligini alohida ta`kidlab o’tadi. U mehnatni yaxshi yoki yomon bo’lmasligi va 
    bolalarni har bir ishni bajarishga o’rgatish kerakligi bu esa bolalarni yuksak 
    kamolotga olib chiqishga va saodatga erishishga yaqindan ko’mak berishini 
    takidlaydi. 
    Buyuk mutafakkirlarning mehnat tarbiyasi xususidagi fikrlari bugungi kunda 
    ham muhim ahamiyat kasb etib, bolalarni mehnatsevar qilib tarbiyalashda vosita 
    bo’lib xizmat qiladi. 
    Foydalanilgan adabiyotlar
    1. S.Hasanov Mutafakkirlar mehnat tarbiyasi haqida. Toshkent. O’qituvchi. 
    2003-yil 
    2. T.Malik Saodat saroyining kaliti Toshkent “Yangi asr avlodi” 2018-yil 
    3. A. Avloniy Turkiy guliston yoxud axloq T.: “O’qituvchi” 1992-yil 
    4.Оришев Ж.Б.,Оришева З.Х. Ёш авлодни касб-хунарга йўналтиришда 
    шарқона қарашлар ва педагогик масалалар // “Абай Қўнанбоев ва шарқ 
    мутафаккирларининг педагогик қарашлари” мавзусидаги халқаро илмий-
    амалий анжуман материаллари. Жиззах. 2020 й. Б.83-85 
    5. Ziyonet.uz

    Download 261,85 Kb.




    Download 261,85 Kb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Rta osiya ziyolilarining mehnat tarbiyasi haqidagi fikr mulohazalari

    Download 261,85 Kb.
    Pdf ko'rish