• To`g`ri o`qish
  • O`qish malakalarining sifatlari va ularni takomillashtirish yo`llari




    Download 203.5 Kb.
    bet6/12
    Sana22.01.2024
    Hajmi203.5 Kb.
    #143002
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
    Bog'liq
    1-2 SINF O’QUVCHILARINING O’QISH MALAKALARINI TAKOMILLASHTIRISH 1
    Test nomeraciya, 10-sinf kimyo, 9-sinf-biologiya-imtihon-javoblari-2023, 5 04 2021 Капитал бозори китоб охирги, KUNDALIK DAFTARI - копия, ABDURASULOVA IRODA RESPUBLIKA, 14-MAVZU, 2-MAVZU Dvigatellarni qismlarga ajratish va yig‘ish, Hayot faoliyati xavfsizligi fanining bugungi kundagi ahamiyati, RO\'ZIBOYEV MAXSUDBEK KURS ISHI, MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARIN KATTALAR MEHNATI BILAN TANISHTIRISH, Dinamik ekonometrik modellardan foydalanish, Tangirov Umar Jo’raqul o’g’li, TEXNOLOGIYA DARSLARIDA KO\'YLAK ANDOZA CHIZMASINI
    1.2. O`qish malakalarining sifatlari va ularni takomillashtirish yo`llari
    Dastur talablarini to`liq bajarish va amalga oshirish uchun, birinchi navbatda o`qish ko`nikmalarini to`g`ri va puxta egallash va takomillashtirib borish zarur. O`qish ko`nikmalari savod o`rgatish jarayonida shakllanadi, o`qitishning keyingi bosqichlarida takomillashadi.
    O`qish malakalarining sifatlariga badiiy asar matnini to`g`ri, tez, ongli va ifodali o`qish kiradi. O`qish darslarida o`quvchilarning o`qish malakalari shakllantiriladi va takomillashtiriladi. O`qish malakasining sifatlari o`zaro bog`liq bo`lib, ularning asosiysi ongli o`qish hisoblanadi: o`quvchi matnni tez va to`g`ri o`qisa-yu, anglab o`kimasa yoki uning tez o`qishi natijasida boshqalar matn mazmunini tushunmasa, to`g`ri o`qisa-yu, o`ta sekin o`qisa, nutq birliklari orasida pauzalarga e`tibor bermasa, matnda ifoda etilayotgan fikr tushunilmaydi. Muayyan tezlikda va to`g`ri o`qish ongli o`qishga xizmat qiladi; to`g`ri, tez va ongli o`qish esa ifodali o`qishning asosi hisoblanadi.
    O`qish malakalarini egallash maktabda o`qitiladigan barcha predmetlarni muvaffaqiyatli o`zlashtirishning muhim sharti hisoblanadi. O`qish faoliyatning asosiy turi bo`lib, o`quvchilarni g`oyaviy-siyosiy, aqliy, estetik va nutqiy tomondan rivojlantirish uchun juda katta imkoniyat yaratadi. Bu jarayon esa o`qish malakalarini o`stirish va takomillashtirish ustida sistematik va maqsadga muvofiq ishlashni talab qiladi.
    O`qish malakasini egallash ancha murakkab bo`lib, uni shakllantirish uzoq vaqtni talab etadi. Psixolog T. G. Egorov o`zining «Ocherki psixologii obucheniya detey chteniyu» nomli asarida o`qish malakalarini shakllantirish jarayonini uch bosqichga ajratadi: analitik bosqich, sintetik bosqich va avtomatlashgan bosqich. Analitik bosqich savod o`rgatish davriga to`g`ri keladi, bunda so`zni bo`g`in-harf tomonidan tahlil qilish va bo`g`inlab o`qish malakasi shakllantiriladi. Sintetik bosqich uchun so`zni sidirg`a o`qish xarakterlidir; bunda so`zni ko`rish orqali idrok qilish va uning talaffuzi so`z ma`nosini anglash bilan asosan mos keladi. O`qish so`z ma`nosini idrok qilish bilan amalga oshadi. O`quvchilar sintetik bosqichga 3-sinfda o`tadilar. Bundan keyingi yillarda o`qish avtomatlasha boradi.
    O`qish darslarida asar ustida ishlashni shunday tashkil etish kerakki, asar mazmunini tahlil qilish o`qish malakalarini takomillashtirishga yo`naltirilgan bo`lsin.
    To`g`ri o`qish deganda xato qilmasdan, yanglishmasdan o`qish tushuniladi, ya`ni to`g`ri o`qish so`zning tovush-harf tarkibini, grammatik formalarni buzmasdan, so`zdagi tovush yoki bo`g`inni tushirib qoldirmay, oshiqchasini qo`shmay, harflar o`rnini almashtirmay, aniq talaffuz qilib, so`zga urg`uni to`g`ri qo`yib o`qish hisoblanadi. M. Odilova va T. Ashrapovalar «Adabiy talaffuz normalariga qo`yilgan barcha talablar to`g`ri o`qish ko`nikmasiga ham taalluqlidir», - deb ta`kidlaydilar. Rus metodisti YAkovleva to`g`ri o`qishga quyidagicha ta`rif bergan: «To`g`ri o`qish - bu materialni tovush tomondan xatosiz va bir tekisda ravon nusxa ko`chirishdir». Demak, to`g`ri o`qish so`zning tovush tarkibini, grammatik shaklini buzmasdan adabiy-orfoepik me`yorlar asosida o`qishdir.
    Boshlang`ich sinf o`quvchilarida idrok etish, talaffuz qilish va matn mazmunini tushunish o`rtasida puxta sintez yo`q bo`lgani uchun ular o`qishda xatoga yo`l qo`yadilar. Bu esa matn mazmunini tushunishni qiyinlashtiradi.
    To`g`ri o`qish so`zning uzun-qisqaligiga, o`quvchining so`z boyligiga, ya`ni so`zning leksik ma`nosini qanchalik bilishiga hamda so`zning bo`g`in va morfemik tarkibiga bog`liq. O`quvchilar ko`pincha quyidagi sabablarga ko`ra xatoga yo`l qo`yadilar:
    1.So`zni talaffuz qilish bilan uning ma`nosini tushunish o`rtasida puxta sintez bo`lmagani uchun, ya`ni bola so`zning oldin tovush tomonini ko`radi, uni talaffuz qilishga oshiqadi. So`zning ma`nosini esa e`tibordan chetda qoldiradi.

      1. So`zning bo`g`in tuzilishi murakkabligi tufayli. So`z ko`p bo`g`inli bo`lsa, bola uni oldin eshitmagan bo`lsa xatoga yo`l qo`yadi.

      1. So`zning ma`nosini bilmaslik tufayli xatoga yo`l qo`yadi.

      1. Tez o`qiyman deb xatoga yo`l qo`yadi.

      2. To`g`ri o`qish yorug`likka va yorug`likning tushishiga ham bog`liq.

      3. Undosh tovush so`zning o`rtasida va oxirida kelgan yopiq bo`g`inli so`zlarni o`qishda qiynaladilar.

    Xato o`qishning oldini olish uchun quyidagilar e`tiborga olinadi:


    1.Matnni o`qitishdan oldin undagi o`qilishi qiyin so`z, birikma va gaplarni aniqlash va ular ustida ishlash usullarini belgilab olish. Tuzilishi murakkab so`zlarni bo`g`inlab o`qilishini mashq qildirish.
    2.Matnni o`qishdan oldin uning mazmunini tushunishni qiyinlashtiradigan so`zlarning lug`aviy ma`nosini tushuntirish. So`z ma`nosini izohlash usullarini aniqlash.

    1. Vazifalarni aniq va tushunarli qilib berish.

    2. Matnni diqqat-e`tibor bilan o`qishlari uchun sharoit yaratish.

    3. Oldin ichda o`qitish, so`ng ovoz chiqarib o`qitish.

    6.O`qitishda o`quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish,ya`ni matnni oson, o`rtacha qiyinlikda va qiyin o`qiladigan o`rinlarini belgilab olib unga kuchi etadigan o`quvchilarga oldindan taqsimlab olish.
    7.O`quvchilarning o`qishini muntazam tekshirib turish.

    1. Xatoning xarakteriga qarab, uni metodik tomondan to`g`ri tuzatish yo`lini aniqlash.
      9.O`quvchilarni xato qilish mumkin bo`lgan o`rindan ogohlantirib turish. 10.Xat cho`pdan foydalanish.

    1. Xato o`qish o`quvchining shaxsiy ko`ruv sezgisiga ham bog`liq bo`ladi. O`qituvchi tuzilishi murakkab so`zlarni oldindan doskaga yoki kartonga bo`g`inlarga bo`lib yozib qo`yib, o`quvchilarga xor bo`lib o`qitilishi yaxshi natija beradi.

    O`quvchilar yo`l qo`ygan xato ikki xil yo`l bilan tuzatiladi: 1) O`quvchi so`z oxiridagi qo`shimchani noto`g`ri o`qisa, o`quvchini o`qishdan to`xtatmasdan xatoni to`g`rilash mumkin; 2) xato o`qish bilan gaplarning mazmuni buzilsa, qayta o`qitish usulidan foydalaniladi.Bunda o`quvchiga o`qigan matni yuzasidan savol berilsa, o`quvchi e`tiborli bo`lib qayta o`qiydi.

    Download 203.5 Kb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




    Download 203.5 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    O`qish malakalarining sifatlari va ularni takomillashtirish yo`llari

    Download 203.5 Kb.