|
Sun’iy intellektning asosiy xususiyatlari va unda yechiladigan masalalarBog'liq 5-MTSun’iy intellektning asosiy xususiyatlari va unda yechiladigan masalalar.
Sun’iy intellekt formallashmagan masalalar uchun mo’ljallangan, ya’ni formallashgan
masalalar yechimiga mo’ljallangan dasturlarni ishlab chiqishda an’anaviy yondoshuvni
o’zgartirmaydi va rad etmaydi. Formallashmagan masalalar odatda quyidagi xususiyatlarga ega
bo’ladi:
- xatolikli, birxilliksiz, to’liqmaslik va boshlang’ich ma’lumotlarning qarama-
qarshilikligi;
- xatoli, muammo haqidagi bilimlarning to’liqmasligi va qarama-qarshilikligi;
- yechim fazosi o’lchamining kattaligi, ya’ni yechimni izlashda perebor(birma-bir
tekshirish) katta bo’lishi;
- ma’lumotlar va bilimlarning dinamik o’zgaruvchanligi.
Shuni ta’kidlash kerakki, formallashmagan masalalar katta va juda muhim masalalar
sinfini tashkil qiladi. Ko’pchilik mutaxassislar bu masalalarni EHM da yechiladigan masalalar
sinfi deb hisoblaydilar. ET va SI tizimlari qayta ishlash tizimlaridan shu bilan farq qiladiki,
ularda asosan (sonli emas) belgili (simvolli) namoyish usuli, belgili xulosa va (ma’lum
algoritmni bajarish emas) yechimni evristik qidirish, izlash bajariladi. ET faqat murakkab amaliy
masalalarni yechishda qo’llaniladi. Yechimning sifati va samaradorligi borasida ET yechimlari
inson – ekspert yechimlaridan qolishmaydi. ET yechimi «shaffofligi» bilan ajralib turadi, ya’ni
foydalanuvchiga sifatli darajada tushuntiriladi. ETning bu xususiyati o’z bilimlarini biror
xulosaga kelish qobiliyati bilan ta’minlaydi. ET o’z bilimlarini ekspert bilan ta’sirlanishi vaqtida
to’ldirib boradi. Ta’kidlash lozimki, hozirgi vaqtda ET texnologiyasi moliya, neft va gaz sanoati,
energetika, transport, formasevtika, ishlab chiqarish, kosmos, metallurgiya, tog’-kon ishlari,
ximiya, ta’lim, sellyuza-qog’oz sanoati, telekommunikasiya va aloqa xamda boshqa turli
muammoli sohalarning turli xil tipdagi masalalarini yechish (interpretasiya, oldindan aytish-
bashorat qilish tashxis, loyihalashtirish, konstruksiyalash, boshqarish, tushuntirish) da ishlatiladi.
SI tizim ishlab chiqaruvchilariga omad darrov kelgani yo’q. 1960—1985 yillar orasida sun’iy
intellektning rvojlanishi ko’plab amaliy masalarni yechish bilan bog’liq. 1985 yildan boshlab
asosan (1988-1990 yillarda) birinchi navbatda ET, keyinroq ekspert tizimda tabiiy til (TT) –
tizimlar va neyronli tarmoqlar(NT) savdo sohalarida ham faol ishlatila boshlandi. E’tiborni
qaratish lozimki, ba’zi mutaxassislar (qoida bo’yicha, SIdagi emas, dasturlashtirishdagi
mutaxassislar) ET va SI tizimlar (SIT) kutilgan natijalarni bermaganligini ta’kidlashda davom
etmoqdalar. Bu adashuvlarning sababi shundan iboratki, mualliflar ETni an’anaviy
dasturlashtirishning alternativi sifatida qaraganligi, ya’ni ular ET alohida (boshqa dasturiy
vositalarsiz) buyurtmachining har qanday masalasini yechib beradi degan fikrdan kelib
chiqqanligidir. Ta’kidlash joizki, ETning paydo bo’lishida unda ishlatiladigan tillar spesifikasi,
sohalarni qayta ishlash texnologiyalari va ishlatiladigan qurilmalar (masalan, Lisp - mashinalar)
shunday xulosa chiqarishga olib keldiki, ET va an’anaviy dasturli tizimlarni birlashtirish
murakkab va bajarib bo’lmaydigan masalalar degan asosni berdi. Hozirgi kunda ETni hosil qilish
uchun texnik vositalar to’liq holda an’anaviy dasturlashtirishning zamonaviy texnologik
tendensiyasiga mos holda qayta ishlanayapti. Ular ET da integrallashgan sohalar yaratishda kelib
chiqadigan muammolarni bartaraf etadi. SIT ni yutuqqa olib kelgan sabablar quyidagilar.
|
| |