• İstiqamətin şifri və adı: 060409 “Biznesin idarə edilməsi” İxtisaslaşma: “Biznesin təşkili və idarə edilməsi” Elmi rəhbər
  • Fəsil 1. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesin effektivliyinə dair nəzəri konseptual əsasları
  • Fəsil 2.İnnovasiyalı idarəetmənin və biznesin Azərbaycan iqtisadiyyatındakı müasir xüsusiyyətləri
  • Fəsil 3. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesə dair iqtisadi səmərəliliyinin təkmilləşdirilməsi
  • İstifadə edilmiş ədəbiyyat
  • Tədqiqatın məqsəd və vəzifələri.
  • Tədqiqatın elmi yeniliyi.
  • Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti.
  • Tədqiqatın predmeti və obyekti.
  • Tədqiqatın nəzəri-metodoloji əsasını
  • Dissertasiya işinin məlumat bazasnı
  • Dissertasiya işinin həcmi, quruluşu.
  • I Fəsil. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesin effektivliyinə dair nəzəri konseptual əsasları Biznesdə innovasiya fəaliyyətinin nəzəri əsasları
  • AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda




    Download 0.49 Mb.
    bet1/5
    Sana10.04.2017
    Hajmi0.49 Mb.
      1   2   3   4   5


    AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ

    AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ

    MAGİSTRATURA MƏRKƏZİ
    Əlyazması hüququnda

    SƏFƏRƏLİYEV AĞA ŞİRİNDİL oğlu
    İnnovasiya fəaliyyəti biznesin effektiv inkişafına mühim amil kimi” mövzusunda

    MAGİSTR DİSSERTASİYASI
    İstiqamətin şifri və adı: 060409 “Biznesin idarə edilməsi”

    İxtisaslaşma: “Biznesin təşkili və idarə edilməsi”
    Elmi rəhbər

    i.ü.f.d., dosent A.T.Hüseynli
    Magistr proqramının rəhbəri

    i.ü.f.d., dosent R.Ə.Abbasova
    «Biznesin idarə edilməsi»

    kafedrasının müdiri,

    i.ü.f.d., dosent M.Ə. Əliyev

    Bakı – 2016
    MÜNDƏRİCAT

    Giriş ...............................................................................................................

    3-6







    Fəsil 1. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesin effektivliyinə dair nəzəri konseptual əsasları



    1.1 Biznesdə innovasiya fəaliyyətinin nəzəri əsasları.....................................

    7-13

    1.2.Biznes innovasiya strukturlarının fəaliyyət səmərəliliyinin kompleks qiymətlədirilməsinin elmi-metodoloji əsasları................................................

    13-25


    1.3. İnnovasiya prosesinin əsas mərhələləri.......................................................................................................

    25-31








    Fəsil 2.İnnovasiyalı idarəetmənin və biznesin Azərbaycan iqtisadiyyatındakı müasir xüsusiyyətləri



    2.1. Milli innovasiya sisteminin yaradılmasının zəruriliyi….......................................................................................................

    32-37


    2.2.Müxtəlif şirkətlərin Azərbaycan iqtisadiyyatındakı innovasiya fəaliyyətləri........................................................

    37-45


    2.3Milli innovasiya sisteminin yaradılmasında xarici ölkələrin təcrübəsindən istifadə......................................................................................

    45-49








    Fəsil 3. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesə dair iqtisadi səmərəliliyinin təkmilləşdirilməsi



    3.1.İnnovasiya yönümlü inkişafda kicik sahibkarlığın və biznesin yeri və rolu..................................................................................................................

    49-57


    3.2.İnnovasiyanın biznesinin inkişafında dünya təcrübəsi..........................................................................................................

    57-68


    3.3.Biznesdə innovasiya potensialının maliyyələşdirilməsinin təşkilati-iqtisadi problemləri.........................................................................................

    68-74








    Nəticə və təkliflər...........................................................................................

    74-78







    İstifadə edilmiş ədəbiyyat ..........................................................................

    78-80

    Giriş
    Mövzunun aktuallığı. İnovasiya fəaliyyəti iqtisadi inkişafı və rəqabətliliyi təmin etmək üçün yeni ideyaların, elmi biliklərin, texnologiya və məhsulların müxtəlif istehsal və idarəetmə sahələrinə tətbiq edilməsidir. İnnovasiya-yüksək səmərələliyə malik yeniliyin tədbiqi, insanın intellektual fəaliyyətinin, kəşfinin, ixtirasının son nəticəsi. İnnovasiya fəaliyyətinin nəticəsi yeni vəya təkmilləşdirilmiş məhsul (iş, xidmət), texnoloji proses, həmçinin ictimai münasibətlərin müxtəlif sahələrində təşkilati-texniki, maliyyə-iqtisadi vədigər hallar hesab edilir.

    «İnnovasiya» termini latın dilində «innovato» sözündən olub, «yenilənmə» və «yaxşılaşma» deməkdir.Termin elmi tədqiqatlarda XIX əsrlərdə meydana gəlib. «Iqtisadi innovasiya» anlayışı XX əsrin əvvəllərində Avstriya iqtisadçısı Yozef Şumpeterin «The Theory of Economic Development» (1934) əsərindən geniş ictimaiyyətə daxil oldu.
    Avstriya, Avstriya Respublikasi (nem. Österreich, MFA(olm.): Andoza:Audio-IPA) - Markaziy Yevropadagi davlat, Dunayning o‘rta oqimi havzasida joylashgan. Maydoni 83 ming 858 km2. Aholisi 8 460 390 kishi (2012).

    Son on il ərzində Azərbaycan dünyada ənsürətli templərlə inkişaf edən dövlət kimi tanınır. Bunun başlıca səbəbi elmi əsaslara söykənən iqtisadi islahatların siyasi islahatlarla tamamlanması, uzlaşdırılmasıdır. Azərbaycanın bu təcrübəsi dünyada maraqla qarşılanır və öyrənilir. Dövlətimizin başçısının qarşıya qoyduğu ən mühüm vəzifələr sırasında sosial-iqtisadi inkişafın innovativ və kreativ vasitələrlə sürətləndirilməsi mühüm yer tutur. İnnovasiya hadisələrinin intensivliyinin artması hazırda qlobal iqtisadi sistemdə baş verən dəyişikliklərin mühüm istiqamətlərindəndir. İnkişaf etmiş ölkələrdəÜDM-in artımının 75-90 faizi, MDB ölkələrində isə 10 faizi innovasiya sektoru hesabına təmin olunur. Mövcud qiymətləndirmələrə əsasən, MDB-ölkələri innovasiya sahəsindəki gerilik nəticəsində ildə orta hesabla 1,214 milyard dollar vəsait itirir.

    Əgər ölkə yeni dünya bazarlarına çıxışı planlaşdırırsa, onda məhz innovativ iqtisadi artım ona belə imkanı təmin edə bilər, çünki innovasiyalar yeni malların yaradılmasını təklif edir, buhalda sərt rəqabətlə artıq mövcud olan bazarlarda möhkəmlənməyə calışmaqdansa yeni bazarların yaradılması və onlarda lider mövqeləri tutmaq daha məqsədəuyğundur. Milli muəssisələrin və iqtisadiyyatın rəqabətə davamlılığının artırılması məqsədi ilə ölkəmizin istehsal və innovasiya texnologiyalarının tətbiqi sahəsində başqa aparıcı ölkələrdən geriliyini minimuma endirmək əsas hədəflərdən biridir. Bununla əlaqədar olaraq-innovasiya fəaliyyətinin inkişafının stimullaşdırılmasına yönəldilmiş müxtəlif tədbirlər işlənməli və tətbiq edilməlidir.

    İnnovasiya muhiti üçün əlverişli şəraitin yaradılması prosesi olduqca mürəkkəb və resurs həcmlidir və burada tənzimləyici rol dovlətə məxsusdur.Buna görə innovasiya fəaliyyətinin stimullaşdırılması üsullarından biri əlverişlivergi mühitinin yaradılmasıdır.

    İnnovasiya fəaliyyətinin subyektləri aşağıdakılardır:


    • innovasiya fəaliyyəti ilə məşğul olan huquqi və fiziki şəxslər;

    • müxtəlif mülkiyyət formalarına malik olan innovasiyanı həyata keçirən innovasiya müəssisələri;

    • innovasiya prosesində reallaşdırılan intellektual mülkiyyət sahibləri: ixtira, kəşf, sənaye istehsalın nümunəsi, layihə, qurğu, texnoloji hadisələr,“nou-hau”, dizayn müəllifləri;

    • innovasiyanın həyata keçirilməsinə investisiya yonəldən investorlar: banklar, fondlar, lizinq firmaları,vencurlar və s.;

    • innovasiya prosesinə xidmət gostərən və onun infrastrukturunu təmin edən vasitəcilər: konsaltinq və injinirinq firmaları, texnoparklar, texnopolislər, texnoloji inkubatorlar, texnoloji mərkəzlər, məlumat mərkəzləri və s.;

    • innovasiya fəaliyyətinin idarə edilməsində, koordinasiya edilməsində, tənzimlənməsində iştirak edən dövlət və yerli özünüidarəetmə təşkilatları.

    İnnovasiya fəaliyyəti məhsulları aşağıdakılardır:

    • innovasiya layihələri;

    • müəyyən sosial-iqtisadi, ekoloji səmərəni təmin edən istehsalda mənimsənilmiş texnoloji hadisələr;

    • elmi-texniki nailiyyətləri, nəticələri olan – prinsipcə, yeni və ya yaxşılaşdırılmış məhsullar (xidmətlər) və s.

    Tədqiqatın məqsəd və vəzifələri. Tədqiqatın məqsədi innovasiya biznesində tətbiq olunan layihələrin iqtisadi səmərəliliyinin artırılması yollarını, innovasiya layihələrinin qiymətləndirilməsi üsulları və iqtisadi təhlilini, innovasiya layihələrinin idarəedilməsi metodologiyası və metodlarını, innovasiya layihələrinin iqtisadi səmərəliliyinin təhlil prinsipləri və qiymətləndirmə üsullarını, innovasiya layihələrinin səmərəliliyinin iqtisadi qiymətləndirilməsinin metodik əsaslarının təkmiləşməsini, layihəniyyətinin formalaşması, innovasiya layihəsi konsepsiyasının işlənməsi və s. kimi məsələləri ətraflı şəkildə araşdıraraq izah etməkdir.

    Qeyd olunan məqsədə nail olmaq üçün aşağıdakı vəzifələr qarşıya qoyulmuşdur:



      • biznesin rəqabət üstünlüklərinin təmin edilməsində innovasiya prosesinin yerini və rolunu müəyyənləşdirmək;

      • innovasiya layihələrinin tərtibi və qiymətləndirilməsinin nəzəri-metodoloji aspektlərini tədqiq etmək;

      • Azərbaycan iqtisadiyyatında innovasiya layihələrinin tətbiqinin mövcud vəziyyətini qiymətləndirmək;

      • innovasiya layihələrinin iqtisadi səmərəliliyinin artırılmasının təşkilati-iqtisadi amillərini müəyyən etmək;

      • rəqabət qabiliyyətli innovasiya layihələrinin reallaşdırılmasının strateji idarəetmə mexanizmlərini tədqiq etmək;

      • innovasiya bazarında effektiv layihələrinin reallaşdırılmasının stimullaşdırılması mexanizminin təkmilləşdirilməsinə dair təklif və tövsiyyələr vermək;

      • biznesin strateji idarə edilməsində innovasiya layihələrinin iqtisadi səmərəliliyinin artırılmasının rolunu əsaslandırmaq;

      • sahibkarlıq sistemində innovasiya layihələrinin maliyyələşdirilməsi mexanizminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı təklif və tövsiyyələr işləyib hazırlamaq.

    Tədqiqatın elmi yeniliyi. İnnovasiya biznesi müxtəlif sahələrdə yeniliklərin yaradılması və təcrübədə istifadə edilməsi prosesidir. Sənaye müəssisələrinin elmi-texniki tərəqqinin son nailiyyətləri əsasında modernləşdirilməsi, mütərəqqi texnologiyaların tətbiqi, bazarda amansız rəqabətə davam gətirə bilən yüksək keyfiyyətli məhsul istehsalının artırılması innovasiya biznesinin inkişafından daha çox asılıdır. İnnovasiya sferasında iqtisadi mühitin dəyişilməsini müəyyənləşdirən bir sıra vəziyyətləri araşdırmaq və onları biznes fəaliyyətində nəzərə almaq olduqca vacibdir.Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti. Tədqiqat zamanı Azərbaycanın innovasiya sisteminin inkişafı araşdırılaraq bəzi praktiki nəticələr əldə olunmuşdur. Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti müasir biznes sistemində effektiv innovasiya layihələrinin işənib hazırlanmasından ibarətdir. Tədqiqatın nəticələri respublikanın sahibkarlıq subyektəri tərəfindən innovasiya layihələrinin idarə edilməsi strategiyasının, innovasiya istiqamətli məqsədli proqramların işlənib hazırlanması və reallaşdırılmsı zamanı istifadə oluna bilər.

    Tədqiqatın predmeti və obyekti. Tədqiqatın predmetini müasir biznes sistemində innovasiya layihələrinin iqtisadi səmərəliliyinin artırılmasının nəzəri və praktiki məsələlər kompleksi təşkil edir. Tədqiqatın obyektini isə innovasiya yönümlü investisiya layihələri reallaşdırılan bizne sistemi təşkil edir.

    Tədqiqatın nəzəri-metodoloji əsasını Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanları, Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamları, Milli Məclisin qanunvericilik aktları, xarici müəlliflrin və Azərbaycan alimlərinin innovasiya siyasəti, prosesi və layihələri sahəsində elmi əsərləri təşkil edir.

    Dissertasiya işinin məlumat bazasnı Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat və Sənaye, Maliyyə və Vergi Nazirliklərinin, Dövlət Statistika Komitəsinin materialları, eləcə də internet şəbəkəsində innovasiya fəaliyyəti üzrə məlumatlar təşkil edir. Tədqiqat prosesində sistemi təhlil, məntiqi ümumiləşdirmə və qruplaşdırma, müqayisə, dinamika, statistik təhlil metodlarından istifadə edilmişdir.Dissertasiya işinin həcmi, quruluşu. Dissertasiya işi giriş, üç fəsil və nəticədən ibarət olub, 1,5 intervallı komputer yazısı ilə 80 səhifədən ibarətdir.
    Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
    Tədqiqat işində 6 cədvəl verilmişdir. İşin sonunda 33 ədəbiyyat göstərilmişdir.


    I Fəsil. İnnovasiya fəaliyyətinin biznesin effektivliyinə dair nəzəri konseptual əsasları

      1. Biznesdə innovasiya fəaliyyətinin nəzəri əsasları

    İnnovasiya fəaliyyətinin nəzəri əsasları və biznesin innovativliyi məsələləri XXI əsrin və yeni minilliyin çağırışları sırasında təbiətin və cəmiyyətin inkişaf potensialının yeni keyfiyyət səviyyəsində dərk edilməsi xüsusi yer tutur. Əsrlərlə ormalaşmış stereotiplər çərçivəsində ictimai fəaliyyətin əsaslarının XX əsrdə əsaslı surətdə yenilənməsi cəmiyyət üçün məhz fərqli keyfiyyətdə inkişaf imkanlar açmışdır. Həmin imkanlar ənənəvi(bilinən) dünyagörüşü müstəvisində reallaşdıqca bəşəriyyəti,cəmiyyəti təhdid edən təhlükələr: ərzaq qıtlığı, bərpa olunmayan enerji mənbələrinin tükənməsi, artıq dərəcədə urbanizasiya hadisələri, ekoloji böhran və s. davam edəcəkdir. Bəşəriyyətin,Dünyanın qabaqcıl hissəsi, elmi elitası və siyasi qərar qəbul edənlərin konsensus gəlməsi qeyd olunan “qapalı dairə”dən çıxmağa imkan yaradır. Eyni zamanda elmin tarixin müəyyən dövrlərində hissə-hissə inkişafı, bu inkişafda kəsilmələr və sapmalar, yeniliklərə tam mənası ilə tənqidi yanaşmalara rəvac verir.

    əsas məqsədlərindən biri xarici investisiya cəlb etməkdir.

    1997-ci ildə qəbul edilmiş “Patent haqqında Azərbaycan Respublikasının

    qanunu“ sənaye mülkiyyəti obyekti - insanın əqli fəaliyyətinin nəticəsi olan

    ixtira, faydalı model və sənaye nümunəsi, ixtira - sənayenin və təsərrüfatın

    digər fəaliyyət sahələrində konkret problemin praktik həllinə imkan verən,

    patent qabiliyyəti şərtlərini ödəyən yeni həll, faydalı model - istehsal

    vasitələrinin və istehlak əşylarının, yaxud onların tərkib hissələrinin

    konstruktiv həlli, sənaye nümunəsi - məmulatın yeni zahiri görkəmini müəyyən

    edən bədii və ya bədii-konstruktiv həlli, patent - ixtira, faydalı model və sənaye

    nümunəsi üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən verilən mühafizə

    sənədidir.

    Sənaye mülkiyyəti obyektlərinin hüquqları dövlət tərəfindən qorunur və

    patentlə təsdiq edilir. Patent, sənaye mülkiyyəti obyektinə müəllifliyi və

    ilkinliyi təsdiq edir və onlardan istifadə etmək üçün müstəsna hüquq verir.

    İctimai mənafeyə, humanizm və əxlaq prinsiplərinə zidd olan ixtira, faydalı

    model və sənaye nümunəsi patentlə mühafizə edilmir.

    Azərbaycan Respublikasının sənaye mülkiyyəti sahəsində müvafiq icra

    hakimiyyəti orqanı sənaye mülkiyyəti obyektlərinin mühafizəsi sahəsində

    dövlət siyasətini həyata keçrir, sənaye mülkiyyəti obyektləri barəsində hüquqi

    və fiziki şəxslərdən iddia sənədlərini qəbul edir, onları ekspertizadan keçirir,

    sənaye mülkiyyəti obyektlərini Dövlət reyestrində qeydə alır, patent verir,

    rəsmi məlumatları nəşr edir, patent müvəkkillərinin attestasiyasını və

    qeydiyyatını aparır.

    Ölkə qanunvericiliyinə görə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının vəzifəli

    şəxsləri öz vəzifələrini yeriə yetirərkən və həmin orqanla əmək

    münasibətlərinə xitam verildikdən sonra 1 il ərzində patent barəsində iddia

    sənədi verə bilməzlər.

    Sənaye mülkiyyəti obyekti barəsində iddia sənədinin verilməsi, onun

    ekspertizası, patentin veriləsi, həmçinin patent müvəkkillərinin attestasiyası,

    qeydiyyatı və fəaliyyəti ilə bağlı mübahisələrə müvafiq icra hakimiyyəti

    orqanının Apellyasiya komissiyasında baxılır. Apellyasiya komissiyasının

    qərarından qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məhkəməyə şikayət

    verilə bilər.

    “Patent haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 6-cı

    maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası ərazisində daimi

    yaşayan, ali təhsili olan, Azərbaycan Respublikasının dövlət dilini bilən,

    patent müvəkkillərinin Dövlət reyestrində qeydiyyata alınan Azərbaycan

    Respublikasının vətəndaşı patent müvəkkili ola bilər. Patent müvəkkili

    Azərbaycan Respublikasının ərazisində sənaye mülkiyyəti obyektlərinə

    patentin alınması və onun qüvvədə saxlanılması işlərinin aparılmasında

    vəkalət verən şəxsə köməklik göstərir, sənaye mülkiyyəti obyektləri üzrə

    hüquqların reallaşdırılmasında lisenziya müqavilələrinin bağlanması zamanı

    onu təmsil edir, müvafiq icra hakimiyyəti orqanında, məhkəmədə vəkalət

    verənin mənafelərini müdafiə edir və səlahiyyətləri çərçivəsində işləri yerinə

    yetirir. Onu da qeyd edək ki, patent müvəkkili patent sahibi və sənaye

    mülkiyyəti obyektinin müəllifi ola bilməz.

    İxtiranın patent qabiliyyət şərtlərindən danışarkən, ilk növbədə qeyd

    etmək lazımdır ki, aşağıdakı obyektlər ixtira sayıla bilər:

    -qurğu;


    - üsul;

    - maddə;


    -mikroorqanizm ştammı;

    -bitki və heyvan hüceyrələrinin kulturaları;

    - əvvəllər məlum olan qurğunun, üsulun, maddənin, mikroorqanizm

    ştammının yeni təyinatla tətbiqi.

    Ölkənin qanunvericiliyinə görə, yeni, ixtira səviyyəli olan və sənayedə

    tətbiq edilə bilən ixtira obyektinə hüquqi mühafizə verilir.

    Əgər ixtira mövcud bilgilər məcmusunda bir hissəni təkrarlamırsa, yeni

    sayılır. Mövcud bilgilər məcmusuna ixtira barəsində iddia sənədinin verildiyi

    günə kimi dünyada hamıya müyəssər olan məlumatlar aid edilir.

    İxtira barəsində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına daxil olan, rəsmi

    bülletendə dərc olunmuş iddia sənədləri də mövcud bilgilər məcmusuna aid

    edilir.


    İxtira barəsində iddia sənədinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanına

    verildiyi günə kimi 12 ay ərzində onun mahiyyətinə dair məlumat müəllif,

    iddiaçı və onlardan həmin məlumatı birbaşa və ya dolayısı ilə almış hər hansı

    şəxs tərəfindən açıqlanarsa, bu hal iddia sənədində göstərilən obyektin

    yeniliyinə xələl gətirmir. Açıqlanma faktının sübut edilməsi vəzifəsi müəllif və

    ya iddiaçının üzərinə düşür.

    İxtira, həmin sahədə çalışan mütəxəssis üçün mövcud bilgilərdən açıqaşkar

    irəli gəlmirsə, ixtira səviyyəsinə malik hesab edilir. İxtiranın obyekti

    sənayenin və təsərrüfatın hər hansı sahəsində hazırlana və ya istifadə edilə

    bilərsə, o halda ixtira sənayedə tətbiq oluna bilən sayılır. Onu da qeyd edək ki,

    elmi nəzəriyyələr, riyazi metodlar, bədii konstruktorluq işinin nəticəsi

    (dizayn), təsərrüfatın və əqli fəaliyyətin təşkili, idarə edilməsi metodları,

    oyunların qaydaları və metodları, kompüter alqoritmləri və proqramları,

    informasiyanın təqdimi üsulları, şərti işarələr, cədvəllər və qaydalar, qurğu,

    bina, ərazi layihələri və planlaşdırma sxemləri, bitki sortları və heyvan cinsləri

    (mikrobioloji üsullar və bu üsulla alınan məhsullar istisna olmaq şərti ilə),

    inteqral mikrosxemlərin toologiyası, insan və heyvan orqanizmlərinin

    müalicəsinin cərrahi və terapevtik üsulları, xəstəliyin diaqnostikası metodları

    ixtira sayılmır.

    “Patent haqqında” qanunun 8-ci maddəsinə əsasən, faydalı modelin

    patent qabiliyyəti şərtləri aşağıdakı kimidir:

    “İstehsal vasitələri, istehlak əşyaları və onların hissələri, konstruktiv həlli

    və funksional xüsusiyyətləri faydalıdırsa, üstünlük verirsə, vaxta qənaət edirsə,

    əl əməyini yüngülləşdirirsə və ya əməyin gigiyena, yaxud psixoloji-fiziki

    şəraitini yaxşılaşdırırsa, yeni təyinat üzrə istifadə olunursa, faydalı model

    sayıla bilər”. Yeni olan və sənayedə tətbiq edilə bilən faydalı modelə hüquqi

    mühafizə verilir. Ölkə qanunvericiliyinə görə, mühüm əlamətlərinin məcmusu

    mövcud bilgilərdən məlum olmayan faydalı model yeni hesab edilir. Mövcud

    bilgilər məcmusuna təklif olunan faydalı modelin ilkinliyi tarixinə qədər eyni

    təyinatlı obyektlər və onların Azərbaycan Respublikasında tətbiqi barədə

    hamıya müyəssər olan məlumatlar aid edilir. Digər hüquqi və fiziki şəxslərin

    Azərbaycan Respublikasında faydalı modellər barəsində verdikləri və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəsmi bülletenində dərc olunmuş iddia sənədləri də mövcud bilgilər məcmusuna aid edilir. Qanunvericilikdə qeyd olunur ki,

    faydalı model barəsində idia sənədinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanına

    verildiyi günə kimi 12 ay ərzində onun mahiyyətinə dair məlumat müəllif,

    iddiaçı və onlardan həmin məlumatı birbaşa və ya dolayısı ilə almış hər hansı

    şəxs tərəfindən açıqlanarsa, bu hal iddia sənədində göstərilən obyektin

    yeniliyinə xələl gətirmir. Açıqlanma faktının sübut edilməsi vəzifəsi müəllif və

    ya iddiaçının üzərinə düşür.

    Faydalı model sənayenin və təsərrüfatın hər hansı sahəsində hazırlana və

    ya istifadə edilə bilərsə, sənayedə tətbiq oluna bilən sayılır. Ölkə

    qanunvericiliyinə görə, aşağıdakı obyektlər faydalı model sayılmır:

    -üsul;


    - maddə;

    - mikroorqanizm ştammı;

    - bitki və heyvan hüceyrələrinin kulturaları, həmçinin onların yeni

    təyinatla tətbiqi;

    Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, sənaye nümunəsinə məmulatın zahiri

    görkəmini müəyyən edən bədii-konstruktiv həllər aiddir. Sənaye nümunəsi

    şəkil və ya model, yaxud onların birliyindən ibarət ola bilər. Yeni və orijinal

    olan, sənayedə tətbiq edilə bilən sənaye nümunəsinə hüquqi mühafizə verilir.

    Sənaye nümunəsinin estetik və erqonomik xüsusiyyətlərini doğuran mühüm

    əlamətlərinin məcmusu (forma, konfiqurasiya, ornament və ya rənglərin

    quraşması) onun ilkinlik tarixinə qədər dünyada hamıya müyəssər olmuş

    bilgilərdən məlum deyildirsə, sənaye nümunəsi yeni hesab edilir. Digər hüquqi

    və fiziki şəxslərin Azərbaycan Respublikasında sənaye nümunələri barəsində

    verdikləri və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəsmi bülletenində dərc

    olunmuş iddia sənədləri də mövcud bilgilər məcmusuna aid edilir. Ölkə

    qanunvericiliyinə görə, sənaye nümunəsi barəsində iddia sənədinin müvafiq

    icra hakimiyyəti orqanına verildiyi günə kimi 6 ay ərzində onun mahiyyətinə

    dair məlumat müəllif, iddiaçı və onlardan həmin məlumatı birbaşa və ya

    dolayısı ilə almış hər hansı şəxs tərəfindən açıqlanarsa, bu hal iddia sənədində

    göstərilən obyektin yeniliyinə xələl gətirmir. Açıqlanma faktının sübut edilməsi

    vəzifəsi müəllif və ya iddiaçının üzərinə düşür.

    Mühüm əlamətləri özünün estetik xüsusiyyətlərinə yaradıcı xarakter verən

    sənaye nümunəsi original, dəfələrlə yenidən istehsal edilə bilən sənaye

    nümunəsi sənayedə tətbiq oluna bilən sayılır.

    Məmulatın yalnız texniki funksiyasını şərtləndirən həllər, arxitektura

    obyektləri (kicik arxitektura formalarından başqa), sənaye, hidrotexniki və

    başqa stasionar qurğular, çap məhsulları, maye, qaz, toz və ya bu kimi

    maddələrdən hazırlanmış dayanıqsız formalı obyektlər sənaye nümunəsi

    sayılmır.

    e:\dissertasiya_cemil\sekil1.jpg

      1   2   3   4   5


    Download 0.49 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda

    Download 0.49 Mb.