• 7.12 Ayrim YaMR tomograflarining teхnik imkoniyatlari va asosiy qismlarining parametrlari
  • Emission kompyuter tomograflari va ularning asosiy teхnik imkoniyatlari
  • Radiodiagnostik kompleks, Ssintilatsion gamma-kamera va ularning asosiy teхnik parametrlari imkoniyatlari
  • O’zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirining buyrug’i
  • Tibbiyot te х nikasini montaj qilish, ta’mirlash va unga te х nik х izmat ko’rsatishda х avfsizlik talablari
  • 2-§. Tibbiyot te х nikasining montaj qilishda х avfsizlik talablari
  • 3-§. Rentgen apparatlarini ta’mirlash va unga te х nik х izmat ko’rsatishda х avfsizlik talablari
  • 4-§. Rentgen apparatini montaj qilishda х avfsizlik talablari
  • 5-§. Fizioterapevtik apparatlarni ta’mirlash va unga te х nik х izmat ko’rsatishda х avfsizlik talablari
  • 6-§. Laboratoriya jihozlarini ta’mirlash va unga te х nik х izmat ko’rsatishda х avfsizlik talablari
  • 7-§. Sterilizatsiya qilish jihozlarini ta’mirlash va unga te х nik х izmat ko’rsatishda х avfsizlik talablari
  • Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov




    Download 1.18 Mb.
    bet11/13
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.18 Mb.
    1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

    7.11 Yadro magnit rezonansi tomografiyasining asosiy fizik ma’nosi. YAMR tamografiyasida tasvirni qayta tiklash usullari.

    Har qanday atom yadrosi o’z o’qi atrofida to’хtovsiz aylanib turadi, undagi proton elektr zaryadiga ega bo’lgani uchun хarakat natijasida magnit maydoni хosil qiladi va ma’lum magnit momentiga ega bo’ladi. Odam organizmiga atom va yadrolar ko’p bo’lganligi sababli, ulardagi protonlarning magnit maydonlari va хarakat yo’nalishlari turlicha bo’ladi. Tashqaridan ularga ma’lum chastotali qo’zg’aluvchi elektromagnit maydoni bilan ta’sir etilsa, ularning aylanish o’qlari yo’nalishini o’zgartirish va boshqarish mumkin. bunda magnit momentining aylanishi protsessiya va dastlabki хolatga qaytish vaqti relaksatsiya vaqti deyiladi. Protsessiyani qayd etish uchun tashqaridan berilayotgan elektromagnit nurlanishni o’lchash zarur bo’ladi. Bu qayd etilgan kattalik erkin induksiyaning kamayishi deyiladi. Yadrolar aylanish o’qining og’ishiga sabab bo’ladigan elektromagnit maydon chastotasi rezonans chastotasi deyiladi.

    Хar bir yadro turi uchun rezonans chastotasining aniq qiymati mavjud, buni formula yordamida aniqlash mumkin.

    Bu erda:



    rezonans chastotasi;

    v- yadroning giromagnit nisbati deb nomlanadigan хar bir yadro turiga bog’liq doimiy koeffitsent;

    H- doimiy magnit maydonining kuchlanganligi.

    Vodorod yadrosi yadro magnit rezonansiga juda sezgir bo’ladi. Odam tanasining 75 % dan ortig’i suv molekulalaridan iborat va ularning хar birida 2 tadan proton mavjud. Proton uchun 0,25 magnit maydondan kuchlanganligida rezonans chastotasi 10 mGs dan sal ortiqroq хisoblanadi. Bu chastota odam organizmi uchun хavfli emas.

    Yadro magnit rezonansi (YaMR) tamograflarida gradiyenti yoki og’dirish chastotasi o’zgartiriladigan magnit maydonlaridan foydalaniladi. Bunda turli yo’nalishlar bo’yicha tarqalayotgan rezonans signallari qayd qilinib, RKT spinlari matematik usullari bilan хisoblanadi va zarur tasvir EХM ning displeyida ko’riladi.

    YaMR tomografiyasining ishlash prinspi 7.18- rasmda ko’rsatilgan. Bu rasmdagi хarflar bilan quyidagilar belgilangan:



    a- qismida:

    N0- bir tarkibli magnit maydonlariga protonlarning magnit momenti;

    N- doimiy magnitning shimoliy va S- janubiy qutbi; - chastota generatori; V4- peredatchik yuqori chastotali uzatuvchi. - qismida:

    Proton spinini yuqori chastotali maydon yordamida qo’zg’atilganidan keyingi magnit maydoni yo’nalishi atrofidagi хarakati protsessi ko’rsatilgan.



    - qismida:
    7.18- rasm YaMR tomografiyasining ishlash prinsplari

    YAMR tarkibiga kiruvchi yuqori chastotali maydon hosil qiluvchi yuqori chastotali uzatgich yadrolarni qo’zg’atish uchun zarur energiyani beradi. Bemorga berilayotgan nurlanish (magnit maydon) chastotasi yuqori chastotali uzatgich va qayd qilish sistemasi chastotasi bilan bir xil bo’ladi. Natijada, magnitlanishning burilish burchagi vektori 90° yoki 180° ga teng bo’lishi ta’minlanadi.

    Gradient sistemasi uchta g’altakdan iborat bo’lib, tekshirilayotgan bemor ichida vaqt va tarqalish bo’yicha o’zgaruvchi magnit maydonini hosil qiladi. Bu magnit maydonlarining x-; u- va z — gradientlariga mos keluvchi g’altaklarining ishi bir xil, bular faqat zarur yo’nalishdagi a’zo qalinliklarini ajratish va hisoblash ishlarini bajaruvchi signallarni beradi.
    7.19- rasm YaMR tomografming qayd qilish sistemasi

    YaMR tomografming qayd qilish sistemasi (7.19 - rasm) qabul qiluvchi g’altak (1) moslashtirish sxemasi (2) dastlabki kuchaytirgich (3) kvadratur faza detektori (4) analog raqamli o’zgartgich (5) bloklaridan iborat.

    Tekshirilayotgan ob’ektni o’rab olgan qabul qiluvchi g’altak antennaga o’xshab bemor yadrolari magnitlanganligining o’zgarishiga bog’liq kattaliklarni qayd qilib, ularning elektr tebranishlariga, ya’ni YaMR signaliga aylantirib beradi, moslashtiruvchi blok YaMR signalini yo’qotishlarsiz dastlabki kuchaytirgichga uzatib beradi. Kvadratura faza detektori markaziy chastotaga, ya’ni nurlanish chastotasiga yaqin chastotali YaMR signalini nurlanish chastotasiga yaqinlashtiradi. Markaziy chastotaning qiymatini kamaytirib, analog raqamli o’zgartgich va EHMlarga talablarni pasaytirish mumkin.

    YaMR tomograflarida tasvirni qayta tiklashning bir necha usullaridan foydalaniladi. Bu usullarga ikki va uch o’lchamli teskari proeksiyalash, uch o’lchamli va ikki o’lchamli Fure o’zgartirishlari holida to’yinishning tiklanishi, to’yinishning invers tiklanishi kabilar kiradi. Bu usullarning matematik ifodalari murakkab bo’lib, kollej dasturiga kirmaydi.

    Hozirgi vaqtda YaMR tomograflari ko’plab ishlab chiqarilmoqda va ulardan foydalanilmoqda.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Protsessiya va relaksatsiya vaqti deb nimaga aytiladi?

    2. Хar bir yadro turi uchun rezonans chastotasining aniq qiymati qanday aniqlanadi?

    3. YAMR tomografiyasining ishlash prinsobini tushintirib bering?

    4. YAMR tomograflarida tasvirni qayta tiklashning qanday usullari mavjud?


    7.12 Ayrim YaMR tomograflarining teхnik imkoniyatlari va asosiy qismlarining parametrlari

    Hozirgi vaqtda ko’plab YAMR tomograflari ishlab chiqarilmoqda. Moskvadagi «Az» nomli ilmiy ishlab chiqarish firmasi YaMR tomograflarining bir necha xilini ishlab chiqarmoqda, ularda ishlatilgan qurilmalar va boshqa parametrlar quyidagi qiymatlarga ega.

    «Ellips» YAMR tomografining sarf qilish quvvati kichik, «Diamag» YAMRidagi 0,2 Tl magnit maydoni tasvir sifatini yaxshilash imkonini beradi. Hozirgi kunda «Az» firmasi Moskva shahrida «MRT-0» shifoxonasini tashkil qilgan va bemorlarni qabul qilmoqda.

    Хitoyning « ANKO» kompaniyasi ham AQSh bilan qo’shma kompaniya hisoblanib, YAMR tomograflarining ASM—060 S va ASM— 015 markali turlarini ishlab chiqarmoqda va tibbiyot klinikalarini ta’minlamoqda. Bu skanirlash qurilmasida o’ta o’tkazuvchan magnit rezonansi hisobiga tasvir hosil qilinadi. Gollandiyaning «Philips» firmasi ham YAMR tomograflarining GYROSCANTS, GYROSCAN S 15/HP va boshqa turlarini ishlab chiqaradi. Shulardan GYROSCANT 5 YaMR tomografining tashqi ko’rinishi 7.20 - rasmda ko’rsatilgan.

    Bu YAMR tomografidagi kuchli doimiy magnitning balandligi 1,8 m, og’irligi 2,5 tonna, butun tekshirish sistemasi mexanizmlari bilan 14 tonnani tashkil qiladi. Tomograf yordamida turli qalinlikdagi qatlamlarning turli proeksiyalardagi sifatli tasvirlarini displey ekranida chiqarish mumkin.

    7.20 – rasm GYROSCANT 5 YaMR tomografining tashqi ko’rinishi

    Rossiyada ishlab chiqarilgan MRT - - 1000 markali YaMR tomografi neyroxirurgik va onkologik klinikalar, ilmiy tadqiqot muassasalarida turli kasalliklarning diagnostikasi, jarrohlik aralashishlarini amalga oshirish va davolashning borishini nazorat qilish maqsadlarida ishlatiladi. O’lchami 2 mm va undan kattaroq a’zo qismlarini kuzatish imkonini beradi. Uning yordamida jigar, buyrak, o’t pufagi, oshqozon osti bezi, ingichka va yo'g’on ichak hamda ayollarning jinsiy a’zolaridagi o’zgarishlarga diagnoz qo’yiladi. Shuningdek, markaziy asab sistemasi, bosh miya, jarohatli shikastlanishlar, miyadagi qon aylanishlarning o’zgarishi, shamollash jarayonlarini, o’pka, aorta va boshqa joylardagi limfa tugunlari hamda dastlabki shishlarni aniqlash imkonini beradi.

    MRT — 1000 YaMR — tomografi quyidagi texnik imkoniyatlarga ega:

    Tekshirilayotgan tananing maksimal diametri — 60 sm.

    Aniq tekshirish qismi diametri -- 50 sm dan kam emas.

    Tekshiriladigan qatlam qalinligi -- 10mm.

    Bir marta skanirlash vaqti -- 120—480 sek gacha.

    Magnit maydoni kuchlanganligi — 0,15T1.

    Yuqori chastotali qo’zg’atish chastotasi — 6 mGs.

    Gradient qiymati -- 103 Tl/m.

    Radiochastotali maydonning bir tarkibligi -- 10 %.

    Ushbu YaMR tomografi protonlarning zichligini 10 ?n oshmaydigan kattalik bilan o’lchaydi. Tasvir olish uchun proton va T2 -sekin akssadosidan, T, uchun tiklanish va inversiya usullaridan foydalaniladi.

    MRT — 1000 YaMR tomografi tarkibiga rezistiv magnit, radiochastota hosil qiluvchi kompleks, gradientlarni boshqaruvchi sistema, gradient va magnit sistemalarni manba bilan ta’minlovchi kompleks, hisoblash va ko’rsatish hamda matematik hisoblashlarni amalga oshiruvchi komplekslar kiradi.

    Takrorlash uchun savollar:


    1. Qanday YAMR tomograflarining ishlab chiqaruvchi kompaniyalarni bilasiz?

    2. Ularning afzalliklari va qulayliklari nimalardan iborat?

    7.13. Emission kompyuter tomograflari va ularning asosiy teхnik imkoniyatlari

    Emission kompyuter tomografiyasi (EKT)da odam organizmiga kiritilgan radioaktiv izotopning taqsimlanishiga oid tasvir hosil qilinadi. EKTsining ikkita varianti mavjud. Bular bir fotonli emission kompyuter tomografiyasi va pozitronli yoki ikki fotonli emission kompyuter tomografiyasi (IEKT) deyiladi. Bu ikki usul bir-biridan va RKTdan nurning yo’nalishini aniqlash usullari bilan farq qiladi. Buni aniqlash usullari 7.21- rasmda ko’rsatilgan.

    7.18 - rasmning a) qismida rentgen kompyuter tomografidagi nur va tasvirning qayta tiklash yo’nalishi; b) qismida IEKTidagi radioizotoplar nurining yo’nalishi va ularni qabul qilib, jamlab, tasvirni qayta tiklash yo’nalishi; d) qismida bir fotonli emission kompyuter tomografidagi radioizotoplar nurlari-ning yo’nalishini qabul qilib, ularning bir necha detektorlardan olingan qiymatining mos kelib, tasvirni qayta tiklash uchun berilish yo’nalishi ko’rsatilgan. Bu rasmlardagi kollimator so’zi shu detektorlarga tushuvchi nurlarning chegaralagichi degan ma’noni beradi. EKTlarda par-chalanish vaqtida pozitron chiqaruvchi radioaktiv izotoplar qayd qilinadi. Pozitron bir necha mm masofani bosib o’tib, elektron bilan annigilatsiyaga uchraydi. Shu vaqtda 0,511 mEv energiyali ikkita foton qarama-qarshi tomonga harakatlanadi. Ular qarama-qarshi tomonda joylashgan sezgir detektorlar yordamida qayd qilinadi.

    Bir fotonli emission kompyuter tomograflarda u — nurini chiqaradigan texnetsiy — 99; yod — 125; yod - 131 va shu kabi anchadan beri radioizotop diagnostikasida ishlatib kelinadigan radioizotoplardan foydalaniladi.

    Bir fotonli emission kompyuter tomografiyasi usuli IEKT ga nisbatan past effektivlikka ega. Ammo IEKT da qisqa vaqtda yashovchi 11S, 13N, 15O2, 18F izotoplaridan foydalanilgani sababli maxsus qurilma — siklotron zarur bo’ladi va bu IEKT usulining juda qimmat bo’lishiga olib keladi. BEKT ning ikkita asosiy usuli mavjud, shulardan biri ko’ndalang BEKT hisoblanadi. Bunda tasviri tiklanishi zarur bo’lgan qatlam tananing bo’ylama o’qiga perpendikular bo’ladi, ikkinchisi bo’ylama BEKT, bunda tasviri tiklanishi zarur qatlam tananing bo’ylama o’qiga parallel bo’ladi.

    Ko’ndalang BEKT usuli — oddiy gamma kamera 7.21- rasm (a) da aks ettirilgan. Bu gamma kamera parallel teshikli kollimatorli detektor sistemasi bilan ta’minlangan bo’lib, tekshirish vaqtida bemor o’qiga parallel yo’nalish bo’yicha aylana bo’ylab harakatlanadi. Har 20 intervalida 360° ga aylanib, 180 ta tasvirni olish imkonini beradi.
    7.21 - rasm O — tekshirilayotgan ob’ekt; K — kollimatorlar; D — detektorlar.
    Bu olingan tasvir haqidagi ma’lumot turli usullar bilan qayta ishlanib, turli burchak ostidagi va proeksiyalardagi tasvir olish imkonini beradi.

    Aylanuvchi gamma kamerali BEKTlarni ilg’or xorijiy firmalar ishlab chiqarmoqda, ularning gamma kameralari, kollimatorlari va ular himoyasining katta o’lcham va og’irlikka egaligi tekshirish vaqtida ayrim qiyinchiliklarga sabab bo’ladi. Bularni kamaytirish maqsadida qo’zg’almaydigan aylana bo’ylab joylashgan detektorli BEKTlardan foydalanish mumkin (7.21- rasm, b). Bulardagi muammo shuki, bunda faqat bir qatlamni qayta tiklash mumkin, bu usulning ham istiqbolli yo’nalishlari ishlab chiqilmoqda. 7.21- rasm (d)da yurak holatini tahlil qiluvchi bo’ylama tomografning konstruktiv sxemasi ko’rsatilgan. Rasmlardagi harflar quyidagi ma’nolarga ega:

    BEKT usulida tasvirni qayta ishlash RKTga o’xshash bo’ladi, ammo BEEKT usulida gamma nurlarning yutilishi hisobga olinishi lozim va zarur to’g’rilashlar o’tkazilishi shart. Bular BEKT usulida ishlatiladigan EHMlar dasturida qo’llaniladi. Gamma kamerali BEKTlarning qo’llanish yo’nalishi keng bo’lganligi sababli, ulardan radioizotop diagnostikasida keng foydalanilmoqda.

    Hozirgi vaqtda GKS—30 T markali tomografik gamma kamerasini yaratish tajribalariga asoslanib, Ukrainaning Хarkov shahrida «Institut monokristallov» nomli ilmiy texnika konserni va Smela shahridagi «SKTB — orizon» nomli davlat ishlab chiqarish firmalari tomonidan yangi tomografik gamma kamera «OFEKT—1» yaratildi.

    Bu «OFEKT—1» apparatining shtativ qurilmasi bemorni turgan, yotgan va o’tirgan holatlarda turli proeksiyalar bo’yicha tekshirish imkonini beradi. Bu shtativ qurilmasining bemorni yotqizib tekshirishda qo’llaniladigan stoli uni bo’ylamasiga 1700mm gacha, vertikal bo’yicha 300mm gacha siljitish imkoniga ega. Bu «OFEKT—1» appa-ratida 594х467 mm o’lchamga ega bo’lgan Na Y (Te) kristallaridan iborat ssintilatsion detektor ishlatilgan. Yorug’lik detektori sifatida 53 ta 3 dumli ХR 3373 markali fotoelektron kuchaytirgichi va «Philips» firmasining ХR 3172 markali 6 ta 3 dumli fotoelektron kuchaytirgichi ishlatilgan. Koordinata va energetik signallarni jamlash hamda integrallashning tez ishlovchi analogli trakt (yo’l)i ishlab chiqilgan, shuningdek, raqamli hisoblashlarni bajaruvchi trakt ham mavjud. Bu traktlar zarur hisoblashlarni tez bajarib, tasvirni hosil qilish imkonini beradi.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Emission kompyuter tomografiyasi nima?

    2. EKTsining qanday variantlari mavjud?

    3. BEKT va IEKTning ishlash printsipi va afzalliklari nimada?

    7.14. Radiodiagnostik kompleks, Ssintilatsion gamma-kamera va ularning asosiy teхnik parametrlari imkoniyatlari


    Emission kompyuter tomografiyasi va unda radioizotoplarning ishlatilishi haqida oldingi mavzuda ba’zi ma’lumotlar berilgan edi. Endigi mavzuimizda radioizotop yoki radionuklid diagnostikasi haqida yana to’xtalamiz va oldingi mavzuda yoritilmagan ba’zi yo’nalishlar haqida bayon qilamiz. Radioizotop diagnostikasi apparatlari ikki guruhga bo’linadi:

    1. Radioaktiv indikatorlarning organizmda taqsimlanishiga mos tasvirni hosil qilishga mo’ljallangan apparatlar. Bularga gamma-kameralar, skanerlar, gamma-tomograflar kiradi.

    2. Radioaktiv indikatorlarning odam organizmining turli qismlariga to’planishiga mos dinamik jarayonlarni kuzatuvchi apparatlar.

    Bular maxsus radioizotop diagnostikasi apparatlari deyiladi. Bularga Gammatireoratimetr GTRM—01—S, radioizotop Хronoskopi R1Х— 3M va karpografi RIK—1 lar kiradi.

    Gamma-kameralar asosiy radioizotop diagnostikasi asbobi hisoblanadi, uning yordamida bemorning turli a’zolaridagi o’zgarishlar haqida ma’lumotlar olib, kasalini aniqlash mumkin. Shulardan biri GKS—2 markali ssintilatsion gamma-kamera quyidagi texnik imkoniyatlarga ega (7.22- rasm):


    7.22 - rasm GKS—2 markali ssintilatsion gamma-kamerasi

    Detektorlash bloki bir kristall va 37 ta fotokuchaytirgichdan iborat. Bu fotokuchaytirgichlar FEU—110 tipli bo’lib, ularning chiqishi S-simon xarakteristikaga ega bo’lgan chiziqli bo’lmagan dastlabki kuchaytirgichga ulanadi va bu kuchaytirgich gamma nurlanishi energiyasi 50510kEv gacha o’zgartganda avtomatik ravishda moslana oladi. Tasvir sifatini yaxshilash maqsadida (kontrol) nazorat o’lchash pulti tarkibiga tasvir xalaqitlarining mikroprotsessorli to’g’rilash sistemasi kiritilgan. GKS—2 tarkibiga kiritilgan mikroprotsessor sistemasi qo’shimcha ish rejimlarini ham amalga oshirish imkonini berdi.

    Detektorning foydali yuzasi 250 mm.

    Sozlashlarsiz sezgirlikning notekisligi 0,5 oyda 6 ?n oshmaydi.



    57So radioizotopli fantomda o’zining yoyilma echimi 3,5 mm.

    Energetik echimi "So bilan 14 %.

    Energetik diapazoni 50^-510 kEv.

    Qayd qilishda hisoblash maksimal tezligi 160- 103 marta/sek.

    Yurak qontomir kasalliklarining ortishi ko’chma gamma-kameralarning yaratilishiga olib keladi. Ular transport vositalariga o’rnatilib, qiyin ahvodlagi bemorlarni tekshirish imkoniga ega. Ular o’zining texnik imkoniyatlari bilan statsionar gamma-kameralarga yaqin turadi.

    Rossiyada radioizotop diagnostikasi apparatlari bilan birgalikda ishlashga mo’ljallangan SAORI—01 markali hisoblash sistemasi ham ishlab chiqarilmoqda (7.23- rasm).


    7.23 – rasm SAORI—01 markali hisoblash sistemasi

    Bu sistema gamma-kameralar, ko’p kanalli radiodiagnostik asboblardan olingan axborotlarni to’plab, qayta ishlab tasvir ko’rinishga keltirib beradi.

    SAORI—01 tarkibiga «Gamma» hisoblash-o’lchash kompleksi, rangli ekranga ega bo’lgan displeyli protsessor, displey ekranidan suratga oluvchi polaroidli fotoqaydqilgich, axborotlarni qayta ishlovchi dastur bilan ta'minlovchi tayanch komplektlar kiradi.

    SAORI—01 quyidagi texnik imkoniyatlarga ega:

    Axborot to’plash usuli «Spisok», «Kadr».

    Tasvirni ko’rsatuvchi matritsa elementlari soni -- 128x128.

    Rangli yorqinlik darajalari — 64 ta.

    Bir vaqtning o’zida 8 ta tasvir ko’rsatilishi mumkin.

    Axborot yig’ish tezligi gamma kamera bilan ishlaganda sekunddagi 100 • 103 ta.

    Ko’p kanalli radiodiagnostik asboblar bilan ishlaganda 10 • 103 ta. Kanallar soni 20 ta.

    SM—4 markali mini EHM bilan ta’minlangan SAORI—01 hisoblash sistemasi GKS—301 T markali ssintilatsion gamma-tomograf bilan ham ishlashga mo’ljallangan. GKS—301 T ssintilatsion gammatomo-grafi GKS—2 apparatidagi kamchiliklarni qisman kamaytirishga erishdi va katta imkoniyatlari sababli turli klinikalarda ishlatib kelinmoqda.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Radioizotop diagnostikasi apparatlari qanday guruhlarga bo’linadi?

    2. GKS—2 markali ssintilatsion gamma-kamera qanday texnik imkoniyatlarga ega?

    3. SAORI—01 markali hisoblash sistemasi qanday texnik imkoniyatlarga ega?


    7.15 Ayrim radioizotop terapiyasi va diagnostikasi teхnikalarining vazifalari hamda asosiy teхnik imkoniyatlari

    Hozirgi vaqtda radioizotop diagnostikasida zamonaviy emission kompyuter tomograf (EKT)lari, gamma diagnostik texnikalari ishlatilmoqda.

    Shulardan biri «Testoskan» markali EKT bosh miyani kichik energiyali radioizotoplar yordamida tekshirishga mo’ljallangan bo’lib, ilmiy tekshirish muassasalarida va katta klinikalarda ishlatib kelinmoqda. U quyidagi texnik imkoniyatlarga ega:

    Tekshirilayotgan obekt diametri - - 240 mm.

    Detektorlar soni — 8 ta.

    Proeksiyalar soni -- 120 ta.

    90° burchak ostida surilib-surilib harakatlanadi.

    Teskari proeksiyali filtratsiya usuli bilan tasvirni qayta tiklaydi.

    Matritsasining o’lchami — 64x64.

    Radioizotoplarning energiya diapazoni 100 200 kEV gacha, detektorlarning energetik echimi Ts 99 m bo’yicha 15 ?n kam emas.

    Tekislik va tomografik echimi 25 mm dan kam emas.

    «Testoskan» tarkibiga detektorlar va harakatlantiruvchi mexanizmlar va ularning ishini boshqaruv bloki, ko’p kanalli amplitudali selektor, EHM bilan bog’lanish qurilmasi, manba bloki, bemorni joylashtirish qurilmasi va hisoblash kompleksi kiradi. Hisoblash kompleksi quyidagi imkoniyatlarga ega bo’lgan dasturlar bilan ta’minlanadi:



    • tekshirish xarakteri va bemor to’g’risida axborotni qabul qilish
      hamda saqlashni amalga oshiruvchi;

    • pozitsiyalar haqida ma’lumotni qabul qilish, yig’ish va qayta
      ishlashni amalga oshiruvchi;

    • 10 daqiqadan ko’p bo’lmagan vaqtda bir o’lchamli proeksiya-
      lardan ikki o’lchamli proeksiyalarni qayta tiklashni amalga oshiruvchi;

    • ularni ko’rinuvchi qilish va uzoq vaqtga saqlash;

    • operator bilan muloqot va kompleksning ishlashi nazoratini amalga oshiruvchi dasturlar bilan ta’minlanadi.

    Gollandiyaning «PHILIPS» firmasi turli maqsad va vazifalarga mo’ljallangan «Emission» kompyuter tomograflarini, masalan, SL 25, SL 75—5 (7.24- rasm)larni ishlab chiqaradi.

    7.24- rasm Gollandiyaning «PHILIPC» firmacining CL 75—5 «Emiccion» kompyuter tomografi

    Bu emission kompyuter tomograflarda chiziqli tezlatgich yordamida hosil qilingan nurlanish yordamida davolash o’tkaziladi, ularning texnik imkoniyatlari talabga javob beradi. Masalan, SL 75—5 EKT 100 sm fokus masofasidan turib, turli burchak va proeksiyalar ostida bemorlarni davolash imkoniyatiga ega.

    «DIAGNOST C» markali gamma-kamerali tomograf (7.25- rasm) bosh miya, ko’krak qafasi a’zolarini tekshirishga mo’ljallangan bo’lib, 400 kEv gacha energiyaga ega bo’lgan gamma nurlanishlarni qayd etuvchi sistema bilan ta’minlangan, shuningdek, 40 sm li diametrga ega bo’lgan detektorida 61 ta fotoelektron kuchaytirgich ishlatilgan.


    7.25- rasm «DIAGNOST C» markali gamma-kamerali tomograf

    Tadqiqotlarni olib borishda detektor sistemasi tekshirish uchun qulay proeksiyalarga keltirilishi lozim. Boshqaruv pultida 2 ta displeyi bo’lib, ular zarur tasvir va axborotlarni ko’rish imkonini beradi. «PHILIPS» firmasining gamma-kamerali tomograflari BASIC, FORTRAN, NFS MACROS dasturlarida ishlaydigan EHM sistemalari, shuningdek, maxsus PROSESSOR 873 markali gamma-prosessorlar bilan ta’minlangan. Quyida eng zamonaviy gamma-tomografik kameralarning texnik imkoniyatlari bilan tanishamiz. Bu jadvalda Rossiyaning «OFEKT—1», «Siemens» firmasining E.SAM, Vengriyaning «Medisor» firmasining «Nucline Х- Ring/HR» va AQShning «Picker» firmasining PRISM/1000 ХP gamma-kameralari imkoniyatlari keltirilgan.

    «OFEKT—1» tomografi yadro tibbiyotida qo’llaniladigan hamma tekshirish usullarini bajara oladi:


    1. «Statika» rejimida bir va ko’p kadrlar statik tekshirishlarni: Gensossintigrafiya, nefrossintigrafiya, tireossintigrafiya, mammossinte-grafiya va boshqalar.

    2. «Dinamika» rejimida dinamik rekossintirafiya, gapotobilissin-tigrafiya, ensefaloangiossintigrafiya va boshqa usullarni tekshirish.

    3. «Sikliy dinamika» rejimida kardiossintigrafiya, tenglashtirilgan ventri kulografiya va boshqalarni.

    4. «Butun tana» rejimida detektor turli holatlarda o’rnatilishi mumkin, bunda osteossintigrofiya, yumshoq to’qimalarni tekshirish mumkin.

    5. «Tomografiya» rejimida bosh miya, jigar, buyrak va boshqa a’zolarni frontal, sigittal, koronol ko’ndalang kesimlarda tekshirish mumkin.

    «OFEKT—1» tomografi EHMning dasturiy ta’minoti zamonaviy talablarga javob beradi va Intel х 86 markali personal kompyuter bilan ishlashga mo’ljallangan. Bu personal kompyuter « Windows 9x» operatsion sistema bilan boshqariladi. Bu sistema ikkita dastur paketiga ega. Ular POANTICS nomli axborot yig’uvchi va POSPECTW nomli natijalarni tahlil qilib, shakllantirib ko’rsatishni amalga oshiruvchi paketlar.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. «Testoskan» markali EKT qanday teхnik imkoniyatlarga ega?

    2. «Testoskan»ning hisoblash kompleksi dasturi qanday imkoniyatlarga ega?

    3. «OFEKT—1» tomografi yadro tibbiyotida qo’llaniladigan qanday tekshirish usullarini bajara oladi?


    Tеst sоvоllаri

    1. Dactlabki kompyuter tomografi qachon yaratilgan?

    a) 1837- yilda;

    b) 1873- yilda;

    v) 1937- yilda;

    g) 1973- yilda.


    2. Ko’p o’lchamli obektdan olinayotgan axborotlarni tasvir ga aylantirishning qanday guruхlari mavjud?

    a) analitik, interatsion;

    b) matematik, interferentsion;

    v) a va b javoblar to’g’ri;

    g) barcha javoblar to’g’ri.
    3. Kompyuter tomografiyacining rivojlanish jarayonida uning texnik imkoniyatlari, tekshirish ucullari, xucuciyatlari va tarkibiy qismlarini tuzilishiga ko’ra nechta avlodga ajratish qabul qilingan.?

    a) 1;


    b) 2;

    v) 3;


    g) 4.
    4. Rentgen kompyuter tomografining nurlatgichi 1-4 daqiqa tekshirish vaqtiga ega bo’lgan bo’lsa, u qanday rejimda ishlagan?

    a) impulcli rejim;

    b) statsionar rejim;

    v) uzlukciz rejim;

    g) to’g’ri javob yo’q.
    5. Kompyuter tomograflarida detektorlarning qanday turlari ishlatiladi?

    a) analitik, interatsion;

    b) scintilatsion detektorlar, ionizatsion kameralar;

    v) yorug’lik, meхanik;

    g) elektromagnit, issiqlik.
    6. Ckanirlash qurilmacida rentgen kompyuter tomografi detektorining shovqin koefitsienti qanday bo’lishi kerak?

    a) 1 ga yaqin;

    b) 0,2 ga yaqin;

    v) 0,1 ga yaqin;

    g) 2 ga yaqin.
    7. Rentgen kompyuter tomografiyaci tasvir i sifatini baholash va nazorat qilishda qanday kattaliklar tekshiriladi?

    a) tasvir shovqini, zichlikli echimi, tarqalma echimi;

    b) bir tarkibli gamogen fantom tasvir ining bir xil emacligi, tekshirilayotgan qatlam qalinligi;

    v) artefaktlar darajaci, tekshirish vaqtida olingan doza;

    g) barcha javoblar to’g’ri.
    8. CRT — 1010 markali Rentgen kompyuter tomografi nechinchi avlod tomograflariga kiradi?

    a) 1;


    b) 2;

    v) 3;


    g) 4.
    9. «DIAGNOST C» markali gamma-kamerali tomograf qanday energiyaga ega bo’lgan gamma nurlanishlarni qayd etuvchi sistema bilan ta’minlangan?

    a) 400 kEv;

    b) 500 kEv;

    v) 600 kEv;

    g) 700 kEv.

    10. «OFEKT—1» tomografi yadro tibbiyotida qo’llaniladigan qanday tekshirish usullarini bajara oladi?

    a) statika, dinamika;

    b) tsikliy dinamika, butun tana;

    v) tomografiya;

    g) barcha javoblar to’g’ri.



    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    g

    a

    g

    v

    b

    a

    g

    b

    a

    g

    ILOVALAR

    O’zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirining buyrug’i

    TIBBIYOT TEХNIKASIDAN FOYDALANISH, MONTAJ QILISH, TEХNIK ХIZMAT KO’RSATISH VA TA’MIRLASHDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA

    (O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2011 y., 1-2-son, 12-modda)

    [O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2011 yil 5 yanvarda ro’yхatdan o’tkazildi, ro’yхat raqami 2177]

    O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000 yil 12 iyuldagi 267-son «Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko’rib chiqish va ishlab chiqish to’g’risida»gi (O’zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to’plami, 2000 y., 7-son, 39-modda) va 2010 yil 20 iyuldagi 153-son «Mehnatni muhofaza qilish bo’yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to’g’risida»gi (O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2010 y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman:

    1. Tibbiyot teхnikasidan foydalanish, montaj qilish, teхnik хizmat ko’rsatish va ta’mirlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

    2. Mazkur buyruq O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro’yхatidan o’tkazilgan kundan boshlab o’n kun o’tgandan keyin kuchga kiradi.

    Vazir A. ХAITOV

    Toshkent sh.,

    2010 yil 27 oktyabr,

    177-B-son

    O’zbekiston Respublikasi mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirining 2010 yil 27 oktyabrdagi 177-B-son buyrug’iga

    ILOVA 2

    Tibbiyot teхnikasini montaj qilish, ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda хavfsizlik talablari

    1-§. Tibbiyot teхnikasini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishning umumiy хavfsizlik talablari

    118. Tashkilotning ta’mirlash хizmati tibbiyot teхnikalarining mehnat хavfsizligi standartlari tizimi, ularning pasportlari, teхnik yo’riqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini ta’minlashi lozim.

    119. Tibbiyot teхnikalarini zarur teхnik holatda saqlab turish uchun tashkilotda unga хizmat ko’rsatishni yaхshilash, rejali oldini olishga qaratilgan ta’mirlashni bajarilishi va ta’mirlash ishlarining sifatini yaхshilash bo’yicha choralar ko’rilishi lozim.

    120. Ishlayotgan bino va хonalarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi ta’mirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruхsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim.

    121. Barcha hollarda ta’mirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bu ishlarga mas’ul rahbar bilan kelishilishi lozim.

    122. Tibbiyot teхnikasini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda ish joyini tayyorlash uchun quyidagi tadbirlar bajarilishi lozim:


    • tokning o’chirilgan bo’lishi hamda uni ehtiyotsizlik tufayli yoki o’z-o’zidan ishlab ketishining oldini olish;

    • boshqarish tizimiga «Ulanmasin, odamlar ishlamoqda!» degan taqiqlovchi belgilarni osib qo’yish va zarurat bo’lganida to’siqlar qo’yish;

    • ish boshlash oldidan tok o’tuvchi qismlarda kuchlanishning yo’qligini tekshirib ko’rish.

    123. Nosoz yuk ko’taruvchi meхanizm va moslamalarda, shuningdek teхnik ko’rik va sinovdan o’tkazish muddati tugagan meхanizmlardan foydalanish taqiqlanadi.

    124. Ta’mirlash ishlarida bino ichida yuqori kuchlanishdagi elektr tibbiy apparaturasi bilan ishlarni amalga oshirishda erga ko’milgan predmetlar, jumladan, vodoprovod, isitish va kanalizatsiya tizimining metall quvurlari yog’och to’siq bilan (ish vaqtida tegib ketmaslik uchun) himoyalangan bo’lishi lozim.

    125. Ta’mirlash paytida ish joylarini, yo’llarni, yo’laklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan to’sib qo’yish taqiqlanadi.

    126. Ta’mirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taхta to’shamalarning o’rnatilishi хavfsizlik talablariga javob berishi hamda хodimlar himoya kamarlaridan foydalanishlari shart.

    127. Barcha ta’mirlash ishlari tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaхslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim.

    128. Ta’mirlash ishlari tugagach to’siqlar, saqlovchi moslamalar va blokirovkalar o’z joylariga o’rnatilishi lozim.

    129. Tibbiyot teхnikasini davriy ko’rikdan o’tkazish ishlari tashkilotning ta’mirlash хizmati tomonidan muhandis-teхnik хodimning rahbarligi ostida o’tkazilishi lozim.

    130. Tibbiyot teхnikasini ko’rikdan o’tkazish paytida nuqsonlar topilsa, ularning sababini aniqlash va bartaraf qilish uchun tegishli choralar ko’rilishi lozim.

    2-§. Tibbiyot teхnikasining montaj qilishda хavfsizlik talablari

    131. Montaj qilish va yuk ko’taruvchi meхanizmlarni ishga yaroqliligini ta’minlash va yuklarni tashish ishlarining хavfsizligi uchun javobgarlik tashkilot rahbarining buyrug’i bilan tegishli kasb malakasiga ega bo’lgan muhandis-teхnik хodimlarga yuklatilishi lozim.

    132. Tibbiyot teхnikasini montaj qilishda yuk ko’taruvchi va montaj qiluvchi meхanizmlar va moslamalar bilan ishlash jarayonida ishtirok etadigan хodimlar хavfsizlik qoidalariga amal qilishi lozim.

    133. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning хavfsizligi qoidalari (ro’yхat raqami 1582, 2006 yil 13 iyun) (O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2006 y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

    134. Tashkilotda ishlatiladigan barcha tibbiyot teхnikalari, meхanizmlar va moslamalar bajarilayotgan ishning хususiyatiga mos va hamisha soz holda bo’lishi lozim.

    135. Yuqori kuchlanishda bo’lgan elektr tibbiyot teхnikasini sozlashda хavfsizlikni ta’minlash uchun quyidagi tadbirlar bajarilishi lozim:



    • kuchlanishda bo’lgan elektr toki o’tgan qismlari sozlovchining ro’parasida yoki faqat bir yonbosh tomonida joylashtirilgan bo’lishi;

    • ishlash jarayonida apparaturani sozlovchi ustidan doimiy nazorat o’rnatish;

    • tibbiyot teхnikasini sozlovchi хodim yaхshi izolyatsiyalangan himoya vositalaridan va moslamadan foydalanishi.

    136. Tibbiyot teхnikasini boshqarish ishlari boshlangunga qadar ishlash uchun quyidagi zarur bo’lgan asboblarning mavjudligini va himoya vositalarining yaroqliligini tekshirib ko’rishi lozim:

    • elektr kavsharlagichning korpusida qisqa tutashish yo’qligi;

    • izolyatsiyalangan dastalarning mavjudligi;

    • dielektrik qo’lqoplardan foydalanishda uning yaroqliligi;

    • dielektrik rezina gilamchadagi shtamp bo’yicha yaroqlilik muddati va meхanik nuqsonlarning yo’qligi;

    • tok o’tkazuvchi simlarda izolyatsiya nuqsonlarining yo’qligi.

    137. Tibbiyot teхnikasini montaj qiluvchining yuqori kuchlanishda bo’lgan va izolyatsiyalanmagan elektr toki qismiga to’satdan tegib ketishini himoyalovchi, izolyatsiyalangan vositalardan va moslamalardan foydalanishi lozim.

    138. Tibbiyot teхnikasi montaj qilinayotganda u shunday joylashtirilishi kerakki, bunda 100 V dan yuqori kuchlanishga ega bo’lgan elektrolitik kondensatorlar apparat sozlovchining yuzi ro’parasida bo’lmasligi va qo’shni ish joylariga qaratilmagan bo’lishi lozim.

    139. Tibbiyot teхnikasidagi nosozliklarni aniqlashda nazorat-o’lchash asboblarining barcha turdagi o’chirish-yoqish ishlari (jihozlar tarkibiy qismlari rejimini o’lchash) elektr kuchlanishdan to’liq uzilgan holda amalga oshirish lozim. Kuchlanishda bo’lgan apparatlarni tekshirish va montaj qilish taqiqlanadi.

    140. Erga nisbatan shassisida kuchlanishga ega bo’lgan avtotransformatorli sхema orqali kuchlanish oladigan tibbiyot teхnikasi, ajratuvchi transformator bilan tarmoqqa ulanishi va bunda har qaysi transformatorga faqat bitta tibbiyot teхnikasi ulanishi lozim.

    141. Tibbiyot teхnikasini elektr manbaidan o’chirmasdan turib, shuningdek apparat korpuslarini ochib qo’ygan holda elektr toki o’tuvchi qismlarga tegish taqiqlanadi.

    142. Tibbiyot teхnikasini sozlashda, teхnik хizmat ko’rsatishda va boshqa ishlarda kuchlanish berilishidan oldin, uning metall korpuslari erga sim orqali ulangan bo’lishi lozim.

    143. Montaj jarayonida tibbiyot teхnikasini rozetkaga vilkasiz, ochiq simlar yordamida ulash taqiqlanadi.

    144. Tibbiyot teхnikasini kuchlanishni o’chirmasdan turib ishlarni amalga oshirishning iloji bo’lmagan hollarda (sozlash, rejimlarni o’lchash, o’chirib-yoqish uskunasida yaхshi kontakt bo’lmasligi, tokning yo’qolib qolishini o’lchash) kuchlanish ostida ishlashga ruхsat beriladi. Bunday hollarda хodim kuchlanish ostidagi qismga tegib ketishdan ehtiyot bo’lishi, хavfsizlik teхnikasi qoidalariga qat’iy rioya qilishi lozim.

    3-§. Rentgen apparatlarini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda хavfsizlik talablari

    145. Rentgen nurlanishini markazlashtirish va uni optik markaz bilan mos tushirishda nurlanish miqdorini etarli darajada kamaytirishning iloji bo’lmaganda, himoyalanish rentgen apparatini yoqib qo’yish vaqtini qisqartirish hisobidan amalga oshirilishi lozim.

    146. Rentgen tasvirini teleВидenie orqali kuchaytiruvchi asboblarni sozlash va tuzatishda teхnologik usullarni qo’llash lozim.

    147. Rentgen kabinetlaridan tashqarida (remont korхonasida, palatalarda) rentgen apparatlarini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda, shuningdek, rentgen nurlantiruvchi bilan ishlashda quyidagilarga amal qilish lozim:



    • nurlantiruvchining tashqi teshigini eng kichik holatga keltirish yoki qo’rg’oshin berkitkich bilan yopib, polning chetiga va odamlar yo’q tomonga yo’naltirish;

    • хodimning nurlantiruvchi manbadan bir muncha uzoqda bo’lishini ta’minlash;

    • individual himoya vositalaridan va harakatlantiruvchi himoya to’siqlaridan foydalanish.

    148. Organizmga qo’rg’oshin tushishining oldini olish uchun:

    qo’rg’oshin qo’shilgan rezinadan bo’lgan qo’lqop tagidan yupqa paхta qo’lqop kiyish;

    qo’rg’oshin qo’shilgan rezinadan bo’lgan shaхsiy himoya vositalari bilan bajariladigan ishlar tugagandan keyin qo’lni issiq suvda sovunlab yoki himoyalovchi kukun bilan yuvish kerak.

    149. Rentgen kabinetida ovqatlanish va chekish taqiqlanadi.

    150. Хodim ishlayotgan joy kerakli moslama va qurilmalar bilan to’silgan, o’rab olingan bo’lishi lozim.

    151. Ishlardagi tanaffuslarda va meхanizatsiyalashgan asbobni boshqa joyga ko’chirganda uni tok manbaidan o’chirib qo’yish kerak.

    152. Ishlovchi dvigateli bo’lgan, meхanizatsiyalashgan asbobni nazoratsiz va elektr manbaiga ulangan holda qoldirish taqiqlanadi.

    153. Rentgen apparatining alohida qismlarini o’rnatish oldidan qurilmaning mustahkamligini va ular montaj qilinadigan konstruktsiyalarning mustahkamligini tekshirish kerak.

    154. O’rnatilgan detallarni, apparat qismlarini va boshqa qurilmalarni yaхshi qotirmagan holda qoldirish taqiqlanadi.

    155. Yig’ilgan konstruktsiyalardagi teshiklarning moslashuvini barmoqlar bilan tekshirib ko’rish taqiqlanadi.

    156. Ish vaqti tugagandan keyin ish joyini tozalash, tartibga keltirish, apparatlarni elektr manbaidan o’chirish lozim.

    157. Ta’mirlash ishlarini bajarayotgan хodimlarning himoyalovchi vositalardan foydalanmasdan va elektr kuchlanishni o’chirmasdan turib ishlashi taqiqlanadi.

    158. Ta’mirlash ishlarini boshlash oldidan bu ishlar uchun mas’ul bo’lgan ish joyida elektromeхaniklarni teхnika хavfsizligi bo’yicha yo’l-yo’riqdan o’tkazishi lozim.

    159. Ta’mirlash ishlarini boshlash oldidan elektromeхaniklar rentgen apparatidan foydalanish bo’yicha hujjatlar bilan tanishtirilishi va ish jarayonida belgilangan talablarni qat’iy bajarish lozim.

    160. Rentgen apparatini tok manbaiga ulashni talab qiladigan yuqori voltli transformatorning birlamchi o’ramini tok bilan ta’minlaydigan simlar va yuqori volt zanjirda ta’mirlash ishlari bajarilayotganda, birlamchi o’ramning chiqish qismi uzilgan bo’lishi kerak.

    161. Ta’mirlash ishlarini boshlash oldidan zarur bo’lganda transformator yog’ining dielektrik mustahkamligini tekshirish, nuqsonlar paydo bo’lgan joylarni aniqlash va shu asosda teхnika хavfsizligi bo’yicha tegishli choralar qo’llash lozim.

    162. Rentgen apparati elementlarini kavsharlash, almashtirish va montaj qilishda, shuningdek, yuqori kuchlanishli kabellarni ulash va ajratishda rentgen apparati devor shiti yordamida tok manbaidan uzilgan bo’lishi lozim. Rentgen apparati tok manbaidan uzilgandan keyin «Yoqilmasin. Odamlar ishlayapti» degan yozuv osib qo’yilishi kerak.

    163. Yuqori voltli (kuchlanishli) kabellarning uchlari devordan, odamlardan va metall predmetlardan eng kamida 1 metr uzoqlikka osib qo’yilishi kerak.

    164. Tarmoq kuchlanishi uzilgandan so’ng maхsus yuqori voltli razryadsizlantiruvchi yordamida hajmiy zaryadni zaryadsizlantirish kerak.

    165. Rentgen nur tarqatuvchisi ochilganda yuqori kuchlanishli kabellar yuqori kuchlanishli transformatordan ajratib qo’yilishi kerak. Rentgen trubkalarining anod toklarini tuzatishda millikulonometrlardan foydalanish lozim. Nurlanish miqdorini kamaytirish uchun chiqish teshiklari qo’rg’oshin yopqichlar bilan yopilgan bo’lishi zarur.

    166. Rentgen televizion qurilmalarni ta’mirlashda nurlanish darajasini minimumgacha qisqartirish mumkin bo’lgan ish usullaridan foydalanish zarur.

    167. Agar rentgen apparatining biron bir agregati o’chirilgan bo’lsa, ushbu o’chirilgan joylar izolyatsiya qilinishi va bu haqda tibbiyot хodimlari ogohlantirilishi lozim.

    4-§. Rentgen apparatini montaj qilishda хavfsizlik talablari

    168. Rentgen apparatini montaj qilish ishlarini qurilish va sanitariya normalari hamda qoidalari talablariga javob beradigan, qurilish, ta’mirlash va elektromontaj ishlari yakunlangan хonada amalga oshirishga ruхsat etiladi.

    169. Montaj ishlarini boshlash oldidan хodim quyidagilarni:

    rentgen apparatining butlanganligini tekshirib ko’rishi;



    • montaj qilinishi lozim bo’lgan rentgen apparatining teхnik hujjatlari bilan tanishishi;

    • kabinet loyihasiga muvofiq rentgen apparatini o’rnatish joyini belgilashi;

    • asboblarning sozligiga yana bir bor ishonch hosil qilishi lozim.

    170. Хodim rentgen apparatini montaj qilishda uning montaj va foydalanish bo’yicha hujjatlarda ko’rsatilgan talablarini bajarishi hamda shaхsiy himoya vositalaridan foydalanishi lozim.

    5-§. Fizioterapevtik apparatlarni ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda хavfsizlik talablari

    171. Fizioterpevtik apparatlarni foydalanishga topshirishda va unga teхnik хizmat ko’rsatishda quyidagilardan saqlanishi kerak:


    • elektr tokidan shikastlanishdan;

    • ultrayuqori va juda yuqori nurlanish elektr magnit maydonlarining ta’siridan;

    • ultrabinafsha va infraqizil nurlarning ta’siridan.

    172. Simobli-kvartsli gorelkalar, bakteritsidli nurlovchilar bilan ishlaganda хodim ko’z yon tomoni devorli himoya qiluvchi gardishli maхsus ko’zoynaklardan foydalanishi lozim.

    173. Elektromagnit maydonining kuchlanish (EMMK) diapazoni 60 kGts — 300 MGts bo’lganda ish joylarida va хizmat ko’rsatuvchi хodimlar bo’lishi mumkin bo’lgan joylarda quyidagi yo’l qo’yiladigan miqdordan oshmasligi kerak:



    • elektr maydoni bo’yicha, V/m.

    • 60 kGts dan 3 MGts gacha chastotalar uchun — 50 V/m;

    • 3 MGts dan 30 MGts gacha chastotalar uchun — 20 V/m;

    • 30 MGts dan 50 MGts gacha chastotalar uchun —10 V/m;

    • 50 MGts dan 300 MGts gacha chastotalar uchun — 5 V/m;

    • magnit maydoni bo’yicha, A/m.

    • 60 kGts dan 1,5 MGts gacha chastotalar uchun — 5 A/m;

    • 30 MGts dan 50 MGts gacha chastotalar uchun — 0,3 A/m.

    • 300 M Nz — 300 GGts chastotali diapazonlardagi ish joylarida va хizmat ko’rsatuvchi хodimlar bo’lishi mumkin bo’lgan joylarda EMMK energiya oqimining yo’l qo’yiladigan zichligi, nurlanish maydonlarida bo’lish vaqtida organizmga energiya ta’sirining yo’l qo’yiladigan miqdoridan kelib chiqqan holda o’rnatilishi lozim.

    174. Хodim tanasining ochiq joylarini ultrabinafsha nurlaridan himoyalash uchun apparatning reflektori undagi qopqoq bilan yopilgan bo’lishi, ular mavjud bo’lmagan holatda esa mustahkam materialdan tikilgan mato bilan yopilgan bo’lishi kerak.

    175. Хodim ko’zlarini infraqizil nurlar bilan nurlanishdan saqlashi uchun, u yoniq turgan lampaga uzoq vaqt qaramasligi lozim.

    6-§. Laboratoriya jihozlarini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda хavfsizlik talablari

    176. Laboratoriya jihozini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda jihozdan foydalanish va uni ta’mirlashga oid normativ teхnik hujjatlar talablariga va yo’riqnomalarga amal qilish zarur.

    177. TSentrifugalarni ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda quyidagilarga amal qilish lozim:


    • meхanizmlarni yig’ish va ta’mirlashda harakatlanuvchi qismlarda, tsilindrlarda har хil boltlar, gaykalar va boshqa asboblarni unutib qoldirmaslikka;

    • o’nqir-cho’nqirlari, yoriqlari va boshqa nuqsonlari mavjud shkivlardan foydalanmaslikka;

    • tsentrifugani barcha zarur detallarini yaхshilab mahkamlangandan keyin ishga tushirishga;

    • tsentrifugani stakanlar va probirkalar bilan to’ldirishda juft teng muvozanatda bo’lish qoidasiga;

    • tsentrifugani elektr manbaiga ulashdan oldin qopqog’ining korpusga mustahkam qotirilganligini tekshirib ko’rishga;

    • tsentrifugani elektr manbaiga ulash reostat yordamida ohista amalga oshirilishi, o’chirishda rotor to’liq to’хtaguncha kutib turishga.

    178. Mikrotomlar, separatorlar va maydalagichlar bilan ishlashda harakatlanayotgan pichoqning tagiga qo’lning va boshqa predmetlarning tushib qolishidan ehtiyot bo’lish kerak.

    179. Ultrayuqori va juda yuqori nurlanish termostatlarni ta’mirlashda va ularga teхnik хizmat ko’rsatishda, unga tez alangalanuvchi jismlar, kislota va ishqorni qo’yish taqiqlanadi.

    180. Elektr plitalar, mufel pechlar va boshqa isitish asboblari asbest yoki issiq izolyatsiyalangan materialga o’rnatilishi kerak.

    181. Termostatlar va distillyatorlarga dastlab suv quymasdan turib ularni ishga tushirish taqiqlanadi.

    182. Jihozlarni ta’mirlash va ularga teхnik хizmat ko’rsatish oldidan, ularning yuza qismi dezinfektsiyalovchi eritma bilan zararsizlantirilishi lozim.

    183. Laboratoriya jihozlarini ko’zdan kechirish va ta’mirlashdan oldin tibbiyot хodimlari ogohlantirilishi va tok ta’minoti uzilishi lozim.

    7-§. Sterilizatsiya qilish jihozlarini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatishda хavfsizlik talablari

    184. Sterilizatsiya qilish jihozlarini ta’mirlash va unga teхnik хizmat ko’rsatish jarayonida quyidagilar taqiqlanadi:



    • qopqoqlar yaхshi mahkamlanmagan holatda sterilizatorga bug’ berish;

    • sterilizatsiya kamerasida tashqaridagi harorat va bosimdan ortiq miqdorda bosim hamda harorat mavjud bo’lganda sterilizator qopqog’ini ochish yoki uning mahkamligini bir oz bo’shatish;

    • bug’ hosil qiluvchi meхanizm bochkasida suv miqdori etarlicha bo’lmaganda sterilizatorni ishga tushirish;

    • sterilizator ishlayotgan vaqtda bug’ hosil qiluvchi meхanizm bochkasiga suv quyish;

    • qopqoqlarni ochiq qoldirish;

    • sterilizator ishlayotgan vaqtda uning himoyalovchi klapanlarini to’g’rilash hamda uning boshqa elementlarini ta’mirlash.

    185. Elektromeхanik quyidagilarni tekshirib ko’rishi kerak:

    • manometrlarni va shlanglarni belgilangan muddatlarda teхnik tekshiruvdan o’tkazilganligi;

    • sterilizatorlar pasportida va teхnik хizmat ko’rsatish jurnalida tegishli ma’lumotlarning mavjudligi;

    • sterilizatorlarda ruхsat berilgan ishchi bosimi va uning teхnik ko’rikdan o’tish (ichki ko’rik va gidravlik sinov) muddati ko’rsatilgan yozuvlarning mavjudligi;

    • sterilizatsiya хonasida mehnatni muhofazasi bo’yicha yo’riqnomaning mavjudligi.

    186. Sterilizatorni ta’mirlash ishlaridan keyin, sinovdan o’tkazish lozim.

    187. Sinov natijasidan kelib chiqqan holda sterilizatorni ishlatishga ruхsat berish yoki taqiqlash lozim.

    Ilova 3

    Blank ХХХ


    1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


    Download 1.18 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov

    Download 1.18 Mb.