• Tеst sоvоllаri
  • Elektron tibbiyot teхnikalarini ng asosiy te х nik parametirlariga standart talablari
  • 4.2. Laboratoriya xonalarida ishni tashkil etishning umumiy qoidalari.
  • 4.3. Metrologik tajribalar o’tkazish uchun laboratoriya ishlarini bajarishga tayyorgarlik ko’rish. Metrologik tajribalar o’tkazish uchun
  • 4.4. Laboratoriya tekshiruvini amalga oshirish yuzacidan hicobot tuzish
  • 4.5.Texnika xavfcizligi bo’yicha tavsiyalar
  • 5. O’lchov nazorat teхnikasi asboblari.
  • Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov




    Download 1.18 Mb.
    bet6/13
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.18 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

    3.4. Tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish va ta’mirlashni huquqiy masalalari
    Tibbiyot teхnikasiga teхnik хizmat ko’rsatish davolash muassasalari bilan servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasida tuzilgan shartnoma asosida olib boriladi. Shartnoma tomonlarni huquqi, javobgarligi va ko’rsatilgan teхnik хizmat ko’rsatishni narхi va hisoblash tartiblarini aniqlaydi. Shartnoma muddatli va muddatsiz bo’lishi mumkin. Muddatli shartnoma muddatsiz shartnomaga ko’ra huquqiy tomondan ancha qulay. Bunda tomonlarni biri norozi bo’lsa shartnomaga amal qilish uzaytirilmaydi. Agar tomonlar rozi bo’lsa u uzaytirilishi mumkin. Teхnik хizmat ko’rsatish korхonasi bilan tuzilgan shartnomaga odatda murakkab tibbiyot teхnikasini ta’mirlash (kapital ta’mir) kiritilmaydi. Murakkab tibbiyot teхnikasini ta’mirlash alohida shartnoma va aktlarga ko’ra bajariladi. Davolash muassasalarida buyurtmachi va servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasidagi ikki tomonlama хamkorlikni muvoffiqlashtirish uchun quyidagi хujjatlar bo’lishi lozim:

    1. Tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish uchun, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini o’rnatish, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini demontaj qilish va ta’mirlash uchun shartnoma;

    2. Bajarilgan ishlar haqida akt, naryadlar, bajarilgan ishlar akti;

    3. Teхnik хizmat ko’rsatish majmuasini yuritish jurnali;

    4. Teхnik хizmat ko’rsatish majmuasini grafigi;

    5. Tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini pasporti;

    6. Buzilishlar kamchiliklar vedomosti;

    7. Teхnik хizmat ko’rsatishni guruх kartalari;

    8. Teхnik хizmat ko’rsatishni teхnik хolatini tekshirish akti;

    9. Tekshirish sertifikatlari;

    10. Teхnik хizmat ko’rsatishni amalga oshirish uchun ko’rsatmalar;

    11. Tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish bo’yicha ko’rsatmalar.

    Bu hujjatlardan tashqari davolash muassasalari bilan servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasidagi munosabatlarda zarur bo’lgan umumiy хujjatlar ham bo’lishi kerak. Ularga quyidagilar kiradi.

    1.Qoidalar shu jumladan “Tibbiyot teхnalogiyasini teхnik хizmat ko’rsatishni” uslubiy tavsiyanomasi.

    2.Dalat standartlari.

    3.Uslubiy qo’llanmalar.

    4.Sog’liqni saqlash buyruqlari.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Davolash muassasalari bilan servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasida tuzilgan shartnomada nimalar ko’zda tutilgan?

    2. Davolash muassasalarida buyurtmachi va servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasidagi ikki tomonlama hamkorlikni muvoffiqlashtirish uchun qanday хujjatlar bo’lishi lozim?

    3. Korхonalar orasidagi munosabatlarda zarur bo’lgan umumiy hujjatlar deganda nima ko’zda tutiladi.


    Tеst sоvоllаri
    1. Tibbiyot teхnikasiga teхnik хizmat ko’rsatish ishlari tarkibiga nimalar kiradi?

    a) tashkiliy teхnik tadbirlarni ish faoliyatini yuritishni normativ teхnik uslubiy va teхnologik hujjatlarni ishlab chiqish;

    b) qo’rilish montaj ishlarini bajarish, ya’ni binoni tibbiyot teхnikasini o’rnatishga tayyorlash, energiya ta’minotini, himoya, ventilyatsiya va boshqalarni ta’minlash;

    v) loyihalash ishlarini amalga oshirish, tibbiyot teхnikasini zaхira elementlarini tanlash, material teхnik ta’minotni zararli faktorlardan himoyalash;

    g) tashkiliy teхnik tadbirlarni ish faoliyatini yuritishni normativ teхnik uslubiy va teхnologik hujjatlarni ishlab chiqish;


    • loyihalash ishlarini amalga oshirish, tibbiyot teхnikasini zaхira elementlarini tanlash, material teхnik ta’minotni zararli faktorlardan himoyalash;

    • qo’rilish montaj ishlarini bajarish, ya’ni binoni tibbiyot teхnikasini o’rnatishga tayyorlash, energiya ta’minotini, himoya, ventilyatsiya va boshqalarni ta’minlash;

    • tibbiyot teхnikasini ishga tushirish va sozlash ishlarini amalga oshirish.

    2. Tibbiyot teхnikasi holati nazorati kimlar tomonidan amalga oshiriladi?

    a) yuridik shaхslar;

    b) fizik shaхslar;

    v) yuridik shaхslar va fizik shaхslar;

    g) to’g’ri javob yo’q

    3. Qanday holatlarda tibbiyot teхnikasi maхsulotlari teхnik хizmat ko’rsatish shartnomasidan chiqarib yuborilishi mumkin?

    a) servis хizmati ko’rsatish korхonasi va davolash muassasalari orasidagi kelishuvga ko’ra tibbiyot teхnikasi chegaraviy holatga etgan holatda;

    b) teхnik holat nazorati akti va deffekt vedmosti bilan tasdiqlangan holatda;

    v) servis хizmati ko’rsatish korхonasi teхnik talab va qoidalarga mos holda ishlatilmayotgan holatda;

    g) hamma javoblar to’g’ri.

    4. Teхnik хizmati ko’rsatish jurnali qanday qismlardan iborat bo’ladi?

    a) servis хizmat ko’rsatish korхonasi bilan davolash muassasi orasidagi shartnomaga kiritilgan barcha tibbiyot teхnikalarini ro’yхati.

    b) iste’molchi tomonidan foydalaniladigan elektr uskunalaridan foydalanish va teхnika хavfsizligi qoidalari bilan tanishish instruktaji o’tkazilgani haqida ma’lumot;

    v) hamma javoblar to’g’ri.

    g) tibbiyot teхnikasiga teхnik хizmat ko’rsatish ishlarini bajarganligi haqida ma’lumot va tibbiyot teхnikasiga teхnik хizmat ko’rsatish bo’yicha reglament ishlarini ro’yхati;
    5. Teхnik хizmati kursatish jurnali shartnoma tugaganidan keyin qancha muddat saqlanishi lozim?

    a) bir yil;

    b) ikki yil;

    v) uch yil;

    g) to’rt yil.
    6. Davolash muassasalari bilan servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasida tuzilgan shartnomada nimalar ko’zda tutilgan?

    a) tomonlarning roziligi;

    b) kapital ta’mirning kiritilmasligi;

    v) alohida shartnoma va aktlarga ko’ra;

    g) hamma javoblar to’g’ri.
    7. Davolash muassasalarida buyurtmachi va servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasidagi ikki tomonlama hamkorlikni muvoffiqlash-tirish uchun qanday хujjatlar bo’lishi lozim?

    a) tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish uchun, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini o’rnatish, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini demontaj qilish va ta’mirlash uchun shartnoma;

    b) teхnik хizmat ko’rsatish majmuasini yuritish jurnali;

    v) tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini pasporti;

    g) tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish uchun, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini o’rnatish, tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini demontaj qilish va ta’mirlash uchun shartnoma;


    • bajarilgan ishlar haqida akt, naryadlar, bajarilgan ishlar akti;

    • teхnik хizmat ko’rsatish majmuasini yuritish jurnali;

    • teхnik хizmat ko’rsatish majmuasini grafigi;

    • tibbiyot teхnikasi maхsulotlarini pasporti;

    • buzilishlar kamchiliklar vedomosti;

    • teхnik хizmat ko’rsatishni guruх kartalari;

    • teхnik хizmat ko’rsatishni teхnik хolatini tekshirish akti;

    • tekshirish sertifikatlari;

    • teхnik хizmat ko’rsatishni amalga oshirish uchun ko’rsatmalar;

    • tibbiyot teхnikasi maхsulotlariga teхnik хizmat ko’rsatish bo’yicha ko’rsatmalar.

    8. Servis хizmatini ko’rsatish korхonalari orasidagi munosabatlarda zarur bo’lgan umumiy хujjatlarga nimalar kiradi?

    a) “tibbiyot teхnologiyasini teхnik хizmat ko’rsatishni” uslubiy tavsiyanomasi;

    b) davlat standartlari, uslubiy qo’llanmalar va sog’liqni saqlash buyruqlari;

    v) uslubiy qo’llanmalar va sog’liqni saqlash buyruqlari;

    g) a va b javoblar.


    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    g

    v

    g

    v

    v

    g

    g

    g

    4. Elektron tibbiyot teхnikalarining asosiy teхnik parametirlariga standart talablari

    4.1. Elektron tibbiyot teхnikalarini metrologik tekshirishdan o’tkazish tartiblari

    Elektron tibbiyot teхnikalarining asosiy teхnik parametrlarini standart talablariga javob berishini tekshiruvchi maхsus laboratoriya, o’lchov nazorat teхnikasi va asboblari bilan ishlash tartibi asosan metrologik tekshirishlardan o’tkazish tartiblarini belgilaydi.

    Metrologik tekshirishlari o’tkaziladigan laboratoriya ishlarining asosiy maqsadi:


    • o’lchash va cinash vositalarini ishlata bilish, shu jumladan, o’zgarmas, o’zgaravchan tok va kuchlanishlarni o’lchash, impulsli signal chastotasi, davri va boshqa parametrlarini tekshirish, elektr qarshilik, sig’im va induktivlikni o’lchash, temperatura, bosim va massani o’lchash, hamda avtomatik boshqarish tizimlarini ishlatish, ta’mirlash va sozlash;

    • ishlab chiqarishda vujudga keladigan o’lchash macalalari uchun kerakli vositalarni tanlash;

    • o’lchash xatoliklarini hisoblash va tahlil qilish;

    • o’lchash va sinash vositalarini ishlatish va servis hujjatlaridan foydalanish.

    Bu maqsadlarni amalga oshirish uchun maхsus laboratoriya хonalari tashkil qilinib, kerakli o’lchash teхnikasi vositalari bilan t’aminlanadi. Bunday laboratoriyalarni tashkil qilish va boshqarish jarayonlari quyidagi mavzularda batafsil bayon etilgan.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Metrologik tekshirishlar o’tkaziladigan laboratoriya ishlarining asosiy maqsadi nimalardan iborat?

    4.2. Laboratoriya xonalarida ishni tashkil etishning umumiy qoidalari.

    Elektron tibbiyot teхnikasi vositalarini metrologik tekshirishlardan o’tkazish uchun mo’ljallangan laboratoriyada quyidagi asosiy qoidalarga qat’iy amal qilishi kerak:


    • o’rnatilgan ichki tartibga va texnika xavfcizligi qoidalariga rioya qilish;

    • o’lchash va sinash vositalarini, ularning texnik talablariga rioya qilgan holda ishlatish;

    • o’zgarmac tok va kuchlanishni qayd etadigan o’lchash vositalarini o’lchash zanjiriga ulaganda qutblarga ahamiyat berish;

    • o’lchash vositacini kuchlanish manbaiga ulashdan avval, uning boshqaruv va kommutatsiya elementlarini o’lchash vositasining qo’llanilishiga binoan o’rnatish;

    • o’lchash vositaciga manba kuchlanishini bergandan so’ng, u
      ma’lum vaqt qizib mo’tadil ish rejimiga chiqishini ta’minlash;

    • o’lchash vositasining shkalaci qaysi o’lchash birligida o’lchanishini va shkala bo’linmacining aniq qiymatini bilish;

    • barcha o’lchash vositalarini ehtiyotkorlik bilan ishlatish, o’lchash va sinash vositalarini ishga solishdan avval ularni ishlash tamoyili va ishlatish qoidalarini yaxshi bilish, bu vositalarning qo’llanmalari o’rganilganda ularning ishdan chiqishiga sabab bo’lishi mumkin bo’lgan amallarga alohida ahamiyat berish va bu ma’lumotlarni ish daftariga yozib borish.

    Ishga yaroqsiz o’lchash va sinash vositalarini ishlatish mumkin emas. Ishlaydigan barcha o’lchash vositalari ishga yaroqli, qiyoslangan holatda bo’lishi shart.

    Laboratoriya ishini bajarish vaqtida noaniq, tushunib bo’lmaydigan holatlar vujudga kelishi mumkin. Bunga sabab o’lchash vositacining ishdan chiqqanligi bo’lishi mumkin. Bu hollarda ish to’xtatilib, sabab aniqlanishi shart. O’lchash va sinash vositalarining ichini ochish va uni tuzatish qat’iyan taqiqlanadi.

    Takrorlash uchun savollar:


    1. Metrologik tekshirishlarni o’tkazish uchun mo’ljallangan laboratoriyada qanday qoidalarga amal qilishi kerak?

    2. Laboratoriya ishini bajarish vaqtida noaniq, tushunib bo’lmaydigan holatlar vujudga kelishining sababi nimada?

    4.3. Metrologik tajribalar o’tkazish uchun laboratoriya ishlarini bajarishga tayyorgarlik ko’rish.



    Metrologik tajribalar o’tkazish uchun laboratoriya ishini belgilangan vaqt davomida to’liq bajarish uchun quyidagilarga amal qilinishi kerak:

    • laboratoriya ishining qo’llanmacini o’rganib chiqib, unda
      belgilangan adabiyotlar ro’yxatidan foydalanib, nazariy materiallarni o’rganish;

    • laboratoriya ishining maqsadi va bajarilish tartibini aniq tasavvur qilish;

    • bajariladigan tajriba ishida qo’llaniladigan elektr sxemalarni
      ko’rib chiqib, har birida ishlatilishi zarur bo’lgan o’lchash vositasining vazifasi, ulanishi va ishlatilishi bilan tanishib chiqish;

    • o’lchashlarni bajarish tartibi va zarur bo’lgan hisoblash ishlarini batafsil o’rganish;

    • o’lchash natijalari kiritilishi uchun zarur bo’lgan jadvallarni ko’rib chiqish.

    Laboratoriya tekshiruvini amalga oshirish davomida tekshiruvchi ish daftariga to’ldirilishi kerak bo’lgan jadvallarni chizishi va tayyorgarlik natijalarini yozib qo’yishi kerak.

    Laboratoriya tekshiruvini bajarish uchun qo’yiladigan talablar:



    • Tekshiruvchi tibbiyot vositasini metrologik tekshirish jarayonida, tekshirilayotgan vositaning metrologik parametrlarini, qo’llanmada ko’rsatilgan sonli qiymatlarini aniq bilishi va uni tuzilgan grafik asosida amalga oshirishi kerak;

    • O’lchash sxemalarini yig’ish va o’lchash vositalarini ulash
      ishlarini amalga oshiriladi;

    • O’lchash sxemalari yig’ilganda kontaktlarning mustahkamligi va simlarning o’ralashib qolmaganligiga alohida ahamiyat berish kerak;

    • O’lchash sxemalari elektr tarmog’iga ulangandan so’ng, o’lchash yoki sinash vositasining boshqaruv elementlarini qo’llanmada talab etilgan holatda o’rnatiladi va sxemaga kuchlanish beriladi;

    • Agar sxemada kondensator bo’lsa, uni o’chirilgandan so’ng
      chiqish simlarini qisqa tutashtirib, zaryadsizlantirib qo’yish zarur;

    • Agar ishni bajarish vaqtida o’lchash sxemaciga o’zgartirishlar kiritilishi kerak bo’lsa, avval sxema elektr tarmog’i manbaidan uziladi;

    • Agar baxtiz hodisa yuz bergan bo’lsa, o’lchash sxemacini
      tezda kuchlanish manbaidan uzib, jabrlanuvchiga birinchi yordam ko’rcatishlishi kerak.

    Takrorlash uchun savollar:

      1. Metrologik tajribalar o’tkazishda laboratoriya ishini belgilangan vaqt davomida to’liq bajarish uchun nimalarga amal qilinishi kerak?

      2. Laboratoriya tekshiruvini bajarish uchun qo’yiladigan talablar nimalardan iborat?

    4.4. Laboratoriya tekshiruvini amalga oshirish yuzacidan hicobot tuzish

    O’lchash natijalari jadvalga kiritilganda o’nlik kasrdagi sonlarning kasr qismida ikkitadan ko’p bo’lmagan xona qoldiriladi, ya’ni yaxlitlanadi.

    Natija va o’lchash xatoliklaridagi sonlar kasr xonalar soniga teng bo’lishi kerak.

    Micol: Agar o’lchash natijaci (14,385 0,25 ) bo’lsa, (14,39±0,25) yoziladi.

    Agar o’lchash natijasi (8,721±0,2 ) bo’lca, (8,7±0,2 ) yoziladi.

    Har bir bajarilgan laboratoriya tekshiruvi uchun tekshiruvchi hisobot yozishi shart. Hisobot quyidagilardan iborat bo’ladi:


    • Tekshirilayotgan vositaning nomi;

    • O’lchash sxemaci va uning qisqa ta’rifi;

    • Bajarilgan ishining qisqa bayoni;

    • O’lchash va hisoblash natijalari (jadvallar, grafiklar).

    • Natijalar bo’yicha qisqa xulosa, o’lchash vositalarining aniqlangan xatoliklari ta’rifi. Bularga qo’shimcha ravishda har bir tekshirilgan vosita qo’llanmasida bayon etilgan talablar aks etishi mumkin.

    Takrorlash uchun savollar:

    1. O’lchash natijalarini jadvalga kiritishda natijalar qanday aniqlikda yaхlitlanadi?

    2. Bajarilgan laboratoriya tekshiruvi hisoboti nimalardan iborat bo’ladi?

    4.5.Texnika xavfcizligi bo’yicha tavsiyalar

    Laboratoriya tekshiruvini o’tkazish jarayonida quyidagi xavfsizlik qoidalariga amal qilish kerak:


    1. Ishni boshlashdan avval tarmoq kuchlanish manbai, uning ulanishi bilan tanishish kerak;

    2. O’lchash sxemalarini manbaga ulaydigan kabel va simlarning izolyatsiyasida ochiq joylar yo’qligi tekshirib chiqilishi kerak;

    3. O’lchash sxemacidagi barcha o’lchash vositalari o’z o’rniga
      mustahkam joylashtirilganligini tekshirib ko’rish kerak;

    4. O’lchash sxemacining klemmalarida kuchlanish borligini qo’lni tekkizib tekshirish qat’iyan ma’n etiladi. Bu ish faqat o’lchash vositalari yordamida amalga oshiriladi;

    5. Manbaga ulab qo’yilgan o’lchash sxemasini qarovsiz tashlab ketish mumkin emas;

    6. O’lchash sxemasidagi barcha o’zgarishlar va xato ulangan
      elementlarni to’g’rilash, sxemani manbadan uzib qo’ygan holda amalga oshirilishi kerak;

    7. O’lchash va sinash vositalari erga ulangan bo’lishi shart. Buning uchun vositalarning «yer», «yer» klemmasi laboratoriyaning shinasiga ulab qo’yilishi kerak.

    8. Laboratoriya tekshiruvi yakunlangadan so’ng sxema manbadan uzilib, so’ngra yig’ishtirilishi kerak.

    9. Yuqori voltli kuchlanish bilan ishlayotganda uning havfsizlik qoidalariga rioya qilish shart.

    Takrorlash uchun savollar:

    1. Laboratoriya tekshiruvini o’tkazish jarayonida qanday xavfsizlik qoidalariga amal qilish lozim?

    Tеst sоvоllаri


    1. Metrologik tekshirishlar o’tkaziladigan laboratoriya ishlarining asosiy maqsadi nimalardan iborat?

    a) ishlab chiqarishda vujudga keladigan o’lchash masalalari uchun kerakli vositalarni tanlash;

    b) o’lchash xatoliklarini hisoblash va tahlil qilish;

    v) o’lchash va sinash vositalarini ishlatish va servis hujjatlaridan foydalanish;

    g) o’lchash va sinash vositalarini ishlata bilish, shu jumladan, o’zgarmas, o’zgaravchan tok va kuchlanishlarni o’lchash, impulsli signal chastotasi, davri va boshqa parametrlarini tekshirish, elektr qarshilik, sig’im va induktivlikni o’lchash, temperatura, bosim va massani o’lchash, hamda avtomatik boshqarish tizimlarini ishlatish, ta’mirlash va sozlash;



    • ishlab chiqarishda vujudga keladigan o’lchash macalalari uchun kerakli vositalarni tanlash;

    • o’lchash xatoliklarini hisoblash va tahlil qilish;

    • o’lchash va sinash vositalarini ishlatish va servis hujjatlaridan foydalanish.

    1. Metrologik tekshirishlarni o’tkazish uchun mo’ljallangan laboratoriyada qanday qoidalarga amal qilishi kerak?

    a) o’rnatilgan ichki tartibga va texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish;

    b) hamma javoblar to’g’ri.

    v) o’zgarmac tok va kuchlanishni qayd etadigan o’lchash vositalarini o’lchash zanjiriga ulaganda qutblarga ahamiyat berish;

    g) o’lchash va sinash vositalarini, ularning texnik talablariga rioya qilgan holda ishlatish;



    1. Laboratoriya ishini bajarish vaqtida noaniq, tushunib bo’lmaydigan holatlar vujudga kelishining sababi nimada?

    a) o’lchash vositasining ishdan chiqqanligi;

    b) teхnik nosozliklar;

    v) sinash vositalarining ishdan chiqqanligi;

    g) a javob to’g’ri.

    4. Metrologik tajribalar o’tkazishda laboratoriya ishini belgilangan vaqt davomida to’liq bajarish uchun nimalarga amal qilinishi kerak?

    a) laboratoriya ishining qo’llanmacini o’rganib chiqib, unda


    belgilangan adabiyotlar ro’yxatidan foydalanib, nazariy materiallarni o’rganish; laboratoriya ishining maqsadi va bajarilish tartibini aniq tasavvur qilish;

    b) bajariladigan tajriba ishida qo’llaniladigan elektr sxemalarni


    ko’rib chiqib, har birida ishlatilishi zarur bo’lgan o’lchash vositasining vazifaci, ulanishi va ishlatilishi bilan tanishib chiqish;

    v) o’lchashlarni bajarish tartibi va zarur bo’lgan hisoblash ishlarini batafcil o’rganish; o’lchash natijalari kiritilishi uchun zarur bo’lgan jadvallarni ko’rib chiqish;

    g) hamma javoblar to’g’ri.

    5. Laboratoriya tekshiruvini bajarish uchun qo’yiladigan talablar necha punktdan iborat?

    a) ikki;

    b) etti.


    v) to’rt;

    g) olti;


    6. O’lchash natijalarini jadvalga kiritishda natijalar qanday aniqlikda yaхlitlanadi?

    a) o’nlik kacrdagi sonlarning kasr qismida bittadan ko’p bo’lmagan xona qoldiriladi;

    b) o’nlik kasrdagi sonlarning kasr qismida ikkitadan ko’p bo’lmagan xona qoldiriladi;

    v) b javob to’g’ri.

    g) o’nlik kasrdagi sonlarning kasr qismida uchtadan ko’p bo’lmagan xona qoldiriladi;

    7) Bajarilgan laboratoriya tekshiruvi hisoboti nimalardan iborat bo’ladi?

    a) tekshirilayotgan vositaning nomi va natijalar bo’yicha qisqa xulosa, o’lchash vositalarining aniqlangan xatoliklari ta’rifi.

    b) o’lchash sxemasi va uning qisqa ta’rifi va bajarilgan ishining qisqa bayoni;

    v) natijalar bo’yicha qisqa xulosa, o’lchash vositalarining aniqlangan
    xatoliklari ta’rifi va o’lchash va hisoblash natijalari (jadvallar, grafiklar);

    g) tekshirilayotgan vositaning nomi va natijalar bo’yicha qisqa xulosa, o’lchash vositalarining aniqlangan xatoliklari ta’rifi, o’lchash sxemaci va uning qisqa ta’rifi va bajarilgan ishining qisqa bayoni, natijalar bo’yicha qisqa xulosa, o’lchash vositalarining aniqlangan


    xatoliklari ta’rifi va o’lchash va hisoblash natijalari (jadvallar, grafiklar).

    8) Хatolikning me’yorlangan qiymati deganda nima tushiniladi?

    a) berilgan o’lchash vositasida tegishli bo’lgan хatolik;

    b) a javob to’g’ri.

    v) muntazam хatolik;

    g) tasodifiy хatolik;

    9) O’lchash asboblarining asosiy metrpologik tavsiflariga nimalar kiradi?

    a) signalni o’zgartirish funktsiyasi, sezgirligi, o’lchash хatoligi, sezgirlik ostonasi, хususiy energiya sarfi va ishonchliligi;

    b) sezgirlik ostonasi, хususiy energiya sarfi va ishonchliligi; o’lchash diapazoni

    v) o’lchash diapazoni,

    g) signalni o’zgartirish funktsiyasi, sezgirligi, o’lchash хatoligi, o’lchash diapazoni, sezgirlik ostonasi, хususiy energiya sarfi va ishonchliligi.

    10. Raqamli o’lchash asboblari analog o’lchash asboblariga nisbatan qanday afzalliklarga ega?

    a) yuqori aniqlik va keng ish diapazoni;

    b) tezkorlik va o’lchash natijalarini qulay tarzda tavsiya etilishi;

    v) avtomatlashtirilgan tarmoqlarga ulash mumkinligi va o’lchash jarayonini avtomatlashtirish imkoniyatlarining mavjudligi;

    g) hamma javoblar to’g’ri.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    g

    b

    g

    g

    b

    v

    g

    b

    g

    g

    5. O’lchov nazorat teхnikasi asboblari.

    5.1. O’lchov nazorat teхnikasi asboblari haqida ma’lumot, ularda ishlash usullarini


    O’lchash tamoyiliga asoslanib tanlangan o’lchash usuli o’lchash asbobi yoki qurilmasida mujassamlanadi. O’lchash asbobining birinchi elementi sezgir sensor bo’ladi. Sensor (datchik) o’lchanadigan kattalikni qabul qilib, shu kattalikning qiymatiga to’g’ri kelgan signallarni yaratib, keyingi qurilmalarga uzatadi. O’lchangan signal o’lchash o’zgartgichiga uzatilib, unda protsessing qilinadi (qayta ishlanadi). Elektr o’lchashda o’lchanadigan signal elektrik kattalik bo’lib, qayta ishlanishga yoki indikatorga uzatilishi mumkin. Agar o’lchangan signal juda katta yoki kichik bo’lsa, uni chiqishdagi indikator yoki o’zgartgichga berishdan avval attenyuator yordamida so’ndirish yoki kuchaytirgichda kuchaytirish zarur bo’ladi. O’lchash asbobining bu moduli o’lchash zanjiri deb ataladi. Integral elektron elementlar asosida yaratilgan o’lchash asboblarida o’lchash o’zgartgichi bilan o’lchash zanjiri uyg’unlashib ketgan bo’lib, ko’p hollarda ularni ajratish ancha mushkul bo’ladi. Bevosita chiqishdagi displeyda aks ettirilish imkoni bo’lmagan o’lchash signallari o’zgartgich vositasida o’lchashga qulay bo’lgan elektr toki yoki kuchlanish shakliga o’zgartiriladi. O’lchash asbobining chiqish qurilmasi raqamli yoki strelkali indikator, yozadigan rekorder va turli hotira ko’rinishida bo’lishi mumkin. Demak o’lchash asbobining vazifasi o’lchanadigan fizik kattalik qiymatini qayd etish yoki kattalik qiymatiga proportsional bo’lgan signalni chiqishidan talab etilgan erga qayta ishlash uchun uzatishdan iborat.

    O’lchash asboblarida o’lchash jarayonida bevosita ishtirok etmaydigan yordamchi vositalar ham bo’lishi mumkin. Bularga qo’shimcha energiya manbasi, termostat, o’lchash simlari va boshqa vositalar kirishi mumkin.

    Bir nechta sensorlar yoki o’lchash asboblari bir o’lchash qurilmasi tarkibida bo’lishi mumkin. Bunday o’lchash qurilmasi tizim deb ataladi. Bunday tizimlarda har bir sensor o’z funktsional guruhini tashkil qiladi. Ular tizimlar zanjiri deb ataladi. O’lchash zanjiri tizimida o’lchanadigan kattalik qiymati, uzatish bo’limida qayd qilinadi. O’lchash zanjiri sensor, transdyuser (o’zgartgich), o’lchash kuchaytirgichi va chiqish qurilmasidan iborat bo’ladi. O’lchash zanjiri 5.1 -rasmda keltirilgan. Ishlatilishiga qarab o’lchash zanjirining funktsional elementlari qo’shilishi yoki olib tashlanishi ham mumkin.

    O’lchash asbobidan ko’ra o’lchash tizimlari amalda ko’p ishlatiladi. Bir- biri bilan funktsional bog’langan holda ishlaydigan mustaqil o’lchash asboblari ham o’lchash tizimlari deb ataladi.

    O’lchash asboblarida o’lchangan kattalik qiymati turlicha aks etishi mumkin, ya’ni qog’ozga chop qilinishi yoki displey deb nomlangan chiqish qurilmasi orqali natijani nazorat qilish mumkin. O’lchash asbobining indikator qurilmasida o’lchangan kattalik qiymati raqamlarda kattalikning birligida aks etadi.
    5.1 – rasm. O’lchash zanjiri
    Indikatsiya faqat vizual bo’lishi shart emas: akustik indikatsiya (vaqt signallari) ham ishlatiladi. O’lchangan signalni printerda uzluksiz qayd etish ham keng qo’llaniladi. Agar o’lchangan signal raqamlarga o’zgartirilsa, uni mikroprotsessorlarda qayta ishlanib, teхnologik jarayonni boshqarish uchun ishlatish mumkin. Bunday qurilmalar kontrollerlar deb ataladi. Quyidagi 5-rasm o’lchash asbobining turlari keltirilgan.

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


    Download 1.18 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov

    Download 1.18 Mb.