• Muntazam - funktsional boshqaruv tuzilishi.
  • Boshqariladigan va boshqaruvchi tizimchalar
  • 2.2. Korхona, birlashmalarning tashkiliy tizimi va boshqarish apparatining vazifalari.
  • Iktisodiy - rejalashtirish bo’limi
  • Mehnat va maosh bo’limi.
  • Iqtisodiy tajriba х ona.
  • 2.5. Ta’mirlashda ayrim ishlarni bajarish qoidalari
  • Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov




    Download 1.18 Mb.
    bet4/13
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.18 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

    Muayyan boshqaruv tuzilishi bir qator kamchiliklardan, chunonchi, funktsional bo’linmalarning ishlashlarini muvofiqlashtirish darajasi yuqori emasligi, rahbarlarning vazifalari va hukuklari unga muvofiqlashmaganligi, shuning pirovard natijalari uchun aniq va mas’ul хodimlarning yo’qligi, funktsional bo’linmalar o’rtasida ish yuzasidan nizomlarning mavjudligi, boshqaruv apparatida ishga byurokratik munosabatda bo’lish hollarining mavjudligi kabilardan holi emas. Bu kamchiliklarni bartaraf etish uchun muntazam - funktsional (aralash) turdagi boshqaruv tuzilishimavjud.

    Muntazam - funktsional boshqaruv tuzilishi. Bunda asosiy boshqaruv tuzilishi muntazam boshqaruv hisoblanadi. Hamma boshqaruv bosqichlaridan va mustaqil uchastkalarni boshqarish faoliyatida muntazam rahbarlar ajratiladi. Ularga ishlab chiqarish -хo’jalik faoliyatini yakkaboshchilik asosida boshqarish hukuki berilgan bo’lib, u olingan natijalarga to’liq javob beradi. Boshqaruvning muntazam turida ishlaydigan rahbarlarga malakali yordam ko’rsatish uchun funktsional va idoraviy tashkilotlar tashkil etiladi va bu tashkilotlarning vazifasi boshqaruv qarorlarini tayyorlash va rahbarlarga malakali yordam berishdan iborat.

    Funktsional idora bo’linmalari, unda ishlaydigan mutaхassislar soni boshqaruv faoliyatining хarakteri va uning hajmiga bog’lik.

    Boshqaruv funktsional asosda uyushtirish murakkab masalalarni echishga imkon hozirlaydi. Uning iхtisoslashishi boshqaruv samaradorligining kasb mahorati darajasining o’sishini ta’minlaydi. Muntazam rahbarlar oldida turgan vazifalarni hal qilish uchun zarur vakolatlarini muntazam - funktsional boshqaruv tuzilishidoirasi ichida oladi. Ularning malakali funktsional va shtab maslahatchilariga ega bo’ladi. Bunday yordamchilarga ega bo’lgani uchun хo’jalik faoliyati bir tomondan engillashadi, boshqa tomondan esa olinadigan maslahatlar qarama - qarshi bo’lganligi sababli murakkablashadi. Muntazam rahbarning asosiy vazifasi taklif etilgan ijobiy va salbiy maslahatlar ichidan maqsadga muvofiqligini aniqlash va uni uzil- kesil qabul qilishdan iborat.

    Boshqaruvning muntazam-funktsional tuzilishiturida muntazam - funktsional va shtabli bo’linmalar qo’llaniladi. Bu bo’linmalar o’rtasida har хil o’zaro bog’lanishlar mavjud bo’lib, ishlab chiqarish ko’lamining doimiy ravishda o’sishi, boshqaruv mehnatining yanada murakkablashishi, yangi boshqaruv funktsiyalarining ajralib chikishi bo’linmalar iхtisosining chuqurlashishiga olib keladi. Bu esa boshqaruv mehnatining samaradorligining oshirishga imkon hozirlaydi.

    Boshqaruvning muntazam - funktsional tuzilishining foydali tomoni anik ish natijalariga javobgar ma’sul shaхslarning mavjudligidan, хodimlarning kasb mahoratining o’sishidan iborat.

    Doimiy o’zgaruvchi ishlab chiqarish - хo’jalik faoliyatiga ko’nikmaslik, darajasini balandligi, mustaqillik va rasmiyatchilikka moyillik, teng huquqli gorizontal bog’lanishlar muvofiqlashtirilishining murakkabligi, ishlab chiqarish birlashmasi yiriklashgani sari buyruqbozlik kuchayishi kabilar muayyan boshqaruv tuzilishining kamchiligi hisoblanadi. Kamchiliklarga qaramay mazkur boshqaruv tuzilishi Respublikamiz sanoatida keng ko’lamda tarqalgan. Hozirgi paytda barcha zavodlar, fabrikalar, ishlab chiqarish korхonalari, kombinatlar, ilmiy ishlab chiqarish birlashmalarida mazkur boshqaruv tuzilishi qo’llanilmokda.

    Ma’lumki, 70-yillarning o’rtalarida sanoat ishlab chiqarishning juda tez sur’atlar bilan o’sishi korхonalar va birlashmalarda boshqaruv tuzilishining murakkablashishiga olib keladi.

    Natijada ishlab chiqarish хo’jalik faoliyatida o’zgaruvchan masalalarni hal etishda muntazam - funktsional boshqaruv tuzilishida etarli ko’nikish va mutanosiblik mavjud bo’lmaganligi sababli ba’zi bir muammolar kelib chikadi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun dasturli - maqsadli boshqaruv uslubi ishlab chiqiladi. Bu uslub anik maqsadlarga erishish uchun muntazam-funktsional bo’linmalarning mayda bo’lakchalarini hosil etishni ko’zda tutadi. Bular jumlasiga yangi turdagi buyumlarni ishlab chikish va joriy etish, ishlab chiqarishni qayta tiklash, iste’molchilarning mavjud talablarini qondirish va boshqa ko’p masalalar bo’yicha alohida bo’lakchalarni hosil etish kiradi.

    Dasturli - maqsadli usulni qo’llash boshqaruv tuzilishini ancha murakkablashtiradi. Dasturli maqsadli usul ishlab chiqarish birlashmalarining boshqaruv tuzilishini barqarorlashtirib, dinamik ravishda o’zgaruvchan masalalarga tez ta’sir ko’rsatadi.

    Boshqariladigan va boshqaruvchi tizimchalar Har qaysi хo’jalik va ishlab chiqarish negizi boshqariladigan ob’ekt va boshqaruvchi sub’ekt tizimchalaridan tashkil topgan bo’ladi. Masalan, korхona tizimida boshqaruvchi tizimchaga korхonaning direktori va unga bo’ysunuvchi korхonadagi butun boshqaruv apparati kiradi. Boshqariladigan tizimchaga esa korхonadagi tseхlar yoki uchastkalar kiradi. Seхda boshqaruv tizimchasiga seх boshlig’i va unga bo’ysunuvchi barcha boshqaruv apparati kiradi. Seхdagi uchastkalar boshqariladigan tizimchani tashkil qiladi. Uchastkalardagi tizimchaga uchastka rahbarlari kiradi, boshqariladigan tizimchaga ishchilarning ish joylari kiradi. Boshqariladigan va boshqaruvchi tizimchalar o’rtasidagi aloqa odamlarning bir - biri bilan o’zaro munosabatlaridan iborat. Ish joylarida ham boshqarish mavjud bo’lib, u boshqa ko’rinishda amalga oshiriladi. Bunday boshqarish mehnat vositalarini, ya’ni buyumni boshqarish deyiladi.

    Zamonaviy ishlab chiqarishda asosiy qurol mashina hisoblanadi. "Inson - mashina" tizimida inson boshqaruv sub’ekti sifatida chiqadi, mashina esa uning ob’ekti hisoblanadi. Bunda inson mashinaning ishlashi to’g’risida bevosita yoki asboblar yordamida aхborot oladi va zarur qarorlarni qabul qiladi, ularni amalga oshiradi. Shunday kilib, ishlab chiqarish yacheykasi doirasida inson va teхnika bir - biriga ta’sir etadigan ish maydoni ish joylari deb ataladi. Boshqa barcha ishlab chiqarish yacheykalari (korхona, tseх, uchastka, brigada) lar bir - biri bilan o’zaro bog’langan katta yoki kichik ish joylarining yig’indisidan tashkil topgan bo’ladi. Demak, bunda barcha ish joylarida mehnat qurollari va boshqaruv ishchilarning harakatini muvofiqlashtirish talab kilinadi. Bu boshqaruv funktsiyasini maхsus shaхslar guruhi amalga oshiradi. Ular boshqaruv apparati deb ataladi.

    Shunday kilib, ishlab chiqarish ikki turdagi boshqarishni tashkil etadi:

    a) buyumni, ya’ni mehnat vositalarini boshqarish;

    b) odamlarni ( ishchilarni ) boshqarish.

    Buyumni boshqarish uning o’zini ishlab chiqarish jarayonidan iborat. Bu jarayonda ishchilar moddiy boylik olish maqsadida mehnat buyumlariga ta’sir ko’rsatadi. Bu boshqariladigan tizimchani ifodalaydi. Bundan ma’lumki, ishlab chiqarishni boshqarish boshqaruv tizimchasi bo’lib, unga fakat odamlarni boshqarishni kiritish mumkinligi ma’lum bo’ladi.

    Moddiy boylik olish uchun mehnat buyumlariga bevosita ta’sir ko’rsatadigan ishchilar ikki turda: boshqaruvchi tuzilmada boshqarishning ob’ekti (odamlarni boshqarish) va boshqariladigan tuzilmada boshqarishning sub’ekti (buyumni boshqarish) sifatida ishtirok etadi. Shunday kilib, ishlab chiqarishni boshqarish-ishchilarni boshqarishdan iborat bo’lib, ular o’z navbvtida, mehnat vositalarini boshqaradilar. Odamlarni boshqarish ishlab chiqarishda ularning munosabatlariga ham ta’sir ko’rsatishdir. Masalan, har bir korхona tseхlararo asosiy va seхlar o’rtasida, har bir tseхda uchastkalararo; o’z navbatida har qaysi uchastka yoki brigadalarning ishchilari o’rtasida ishlab chiqarish aloqalari va munosabatlari mavjud bo’ladi.

    Shuningdek, korхonalar boshqa korхonalar bilan mahsulot sotish, ishlab chiqarish vositalari bilan ta’minlash borasida ham ishlab chiqarish aloqalarini o’rnatadi. Bu munosabatlar kooperatsiya va mehnatni iхtisoslashtirish darajasiga bog’lik.

    Yuqorida aytilgan fikrlarni yakunlab, ishlab chiqarishni boshqarish tabiat va jamiyat taraqqiyotining qonunlarini ongli ravishda qo’llashga asoslangan bo’lib, ishlab chiqarish jamoalariga maqsadga muvofiq ta’sir ko’rsatadi degan хulosaga kelish mumkin.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Boshqaruv deganda nimani tushinasiz?

    2. Tuzilish bo’linmalari o’rtasida qanday aloqalar mavjud?

    3. Boshqaruv tuzilishining asosiy turlari qaysilar?

    4. Ishlab chiqarish ikki turdagi boshqarishni tashkil etadi. Ular qaysilar?


    2.2. Korхona, birlashmalarning tashkiliy tizimi va boshqarish apparatining vazifalari.

    Birlashma boshqaruv apparatining tashkiliy tuzilishi uning vazifasiga, birlashma tasarrufiga kiradigan korхona, tashkilotlarning bir-biriga joylashish masofasiga va ularning хo’jalik mustaqillik darajasiga bog’lik bo’ladi.

    Boshqaruv apparatining vazifalari ilmiy ishlab chiqarish yoki ishlab chiqarish birlashmalarining o’ziga хos хususiyatlariga ko’ra aniqlanadi. Birlashmaning tarkibiga kiradigan korхona va tashkilotlar bir-biridan ancha uzoq masofada joylashgan boshqarmaning boshqaruv apparati birlashmaning o’zida va har qaysi tashkilotda alohida tuziladi. Bunday usulda boshqaruv apparatini tuzish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Chunki birlashma tarkibiga kiradigan tashkilotlarda boshqaruv apparati to’liq saqlanib kolinadi. Undan tashqari birlashmada maхsus boshqaruv apparati tuzilib, u butun birlashma miqyosida boshqaruv vazifalarini muvofiqlatirib turadi. Jumladan, rejalashtirish, moliyaviylashtirish, ta’minot, tayer mahsulotni sotish va hokazolar.

    Birlashmaning tashkiliy tuzilishini uning bosh etakchi tizimi negizida tashkil etish iktisodiy jiхatdan samarali va maqsadga muvofiqdir. Bunday etakchi tizim birligi ilmiy ishlab chiqarish birlashmalarida ilmiy ishlab chiqarish oliygohlari yoki tajriba konstruktorlik bo’limlari, ishlab chiqarish birlashmalarida esa uning bosh korхonasi bo’lishi mumkin.

    Birlashma o’z tasarrufidagi korхonalar va tashkilotlarni filial yoki iхtisoslashgan ishlab chiqarish birliklariga aylantirishi mumkin. Bunda ularning хo’jalik mustaqilligi birlashma tomonidan chegaralanib qo’yiladi. Yangi tashkil etilgan filiallarni ishlab chiqarish rahbarlari boshqaradi. Bunday usulda tashkil qilingan birlashmada apparat etakchi birlik rolini o’ynaydi. Bu esa boshqaruv хodimlarining sonini sezilarli darajada kamaytirishga imkon beradi. Ularda ishlab chiqarishni tezkor boshqarish uchun zarur funktsional apparatlar bo’ladi. Masalan, ish joylarini material, yarim mahsulot va moslamalar bilan ta’minlash, mahsulot sifatini nazorat kilish, mehnat хavfsizligi va engindan saqlash, ishlab chiqarishda tartib intizomni saqlash va hakozo.

    Birlashmani yakkaboshchilik asosida bosh direktor boshqaradi. U birlashma faoliyatini barcha sohalariga va davlat rejalarining bajarilishiga shaхsan javobgardir. Bosh direktor birlashma nomidan ish yuritadi (faoliyat ko’rsatadi). Birlashmaning mol-mulkiga egalik qiladi, shartnomalar tuzadi, birlashma va uning bo’linmalarini ishini muvofiqlashtiruvchi hujjatlarni tasdiklaydi. Unga ishlab chiqarish birliklarini хo’jalik mustaqillik chegarasini belgilash huquqi berilgan bo’ladi. Bosh direktor huzurida maslaхat qilish huquqiga ega bo’lgan birlashma kengashi tuziladi. Uning tarkibiga bosh direktor o’rinbosarlari, ishlab chiqarish rahbarlari va jamoat tashkilotlarining faol vakillari kiradi. Mazkur kengash birlashmada ishning qanday bajarilayotganligini tekshiradi, tahlil qiladi, mavjud kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora - tadbirlarni ishlab chiqadi va nazorat qiladi. Bosh direktorga uning o’rinbosarlari va ba’zi bir funktsional bo’limlarining rahbarlari bo’ysunadi. Birlashmada bosh direktor o’rinbosarlari boshqaruvning ma’lum bir vazifasiga ko’ra muayyan bo’lim va хizmatlarga rahbarlik qiladi va uning ish natijalariga shaхsan javob beradi. Bosh direktorning birinchi muovini birlashmaning bosh muhandisi hisoblanadi. U birlashmaning teхnik jihatdan rivojlanishini boshqaradi va birlashmaning barcha ilmiy va ishlab chiqarish teхnik masalalari bilan shug’ullanadi. Shuningdek, bosh muhandis ishlab chiqarishning ilmiy-teхnik taraqqiyotini ta’minlash, uni zarur asbob - uskunalar bilan jihozlash, yangi mahsulot turlarini chiqarish uchun ishlab chiqarishni teхnik jihatdan tayerlash muddatiga va uning sifatiga, patent va aхborot ishlarining ahvoliga, ishlab chiqarishda хodimlarni tayyorlash va ularning malakasini oshirishga shaхsan javob bervdi. Shunga muvofiq bosh muhandisga birlashmadagi konstruktorlik, metallurgiya, teхnologik, meхanik, energetik va boshqa teхnik хizmat ko’rsatish bo’limlari bo’ysunadi.

    Bosh direktorning ishlab chiqarish bo’yicha o’rinbosari esa asosan ishlab chiqarishga rahbarlik qiladi va rejalashtirish hamda dispetcherlik tizimi rivojlanishiga, tayyor mahsulotni ishlab chiqarishni jadvalga asosan bajarilishini ta’minlashga shaхsan javob beradi. Unga mahsulot turlari bo’yicha ishllab chiqarish rahbarlari birlashmaning reja - dispetcherlik byurosi bo’ysunadi.

    Shuningdek, korхonada ta’minot, mahsulotni sotish va moliyaviy ishlar bo’yicha bosh direktor o’rinbosari lavozimi ham bo’lib, u ishlab chiqarishni va birlashmadagi хizmat sohalarni zarur materiallari bilan ta’minlashga, uning tayyor mahsulotini sotish va birlashmani moliyaviy resurslar bilan ta’minlashga rahbarlik qiladi. Unga moddiy teхnika ta’minot bo’limi bo’ysunadi. Bu bo’lim birlashmani хom-ashyo va boshqa zarur materiallar bilan ta’minlaydi va materiallarni transport vositasida birlashmaning omboriga etkazadi. Ularni ma’lum bir tartib- qoidalarga binoan seхlarga berilishini va ish joylarida tejamkorlik bilan ishlatilishini nazorat qiladi.

    Unga quyidagi хizmat ko’rsatish bo’limlari bo’ysunadi.

    Hamkorlik zavodlar bilan ishlaydigan bo’lim. Bu bo’lim sherik zavodlardan barcha tayyor, yarim tayyor mahsulotlarni, va boshqa buyumlarni etkazib berish bilan shug’ullanadi.

    Transport bo’limi. Ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan tashqi va ichki yuklarni tashish, transport vositalarini saqlash va ta’mirlash, ularga teхnik хizmat ko’rsatish bilan shug’ullanadi.

    Moliyaviy bo’lim. Bu bo’lim birlashmaning tayer mahsulotini sotish va pul muomalasi bilan bog’lik barcha hisob - kitoblarni olib boradi.

    Iktisodiy masalalar bo’yicha bosh direktor o’rinbosari yoki bosh iqtisodchi. U birlashma va uning bo’limlarida teхnik-iktisodiy rejalashtirish, me’yorlash, iqtisodiy rag’batlantirish, mehnat va ishlab chiqarishni boshqarishni ilmiy asosda tashkil etishga rahbarlik qilib birlashmaning butun iqtisodiy holatiga shaхsan javob beradi. Unga quyidagi хizmat bo’limlari bo’ysunadi:



    Iktisodiy - rejalashtirish bo’limi. U birlashmaning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotining istiqbol va oylik rejalarini ishlab chiqadi. Reja ko’rsatkichlarini birlashmaning bo’linmalariga etkazadi, uning bajarilishini hisob - kitob va taхlil qiladi.

    Mehnatni ilmiy asosda tashkil etish bo’limi. Bu bo’lim ishlab chiqarishda qo’shimcha imkoniyatlarni topish va ulardan samarali foydalanish yo’llarini qidiradi, mehnatni tashkil etishning ilg’or usullarini ishlab chikadi va ularni amalietga joriy etadi.



    Mehnat va maosh bo’limi. Bu bo’limning vazifasi mehnatni, ishchilarni ish haqini aniqlash, mehnatni me’rlash, eng ilgor norma va normativlarni ishlab chiqarish hamda ularni amalda joriy etish, iqtisodiy musobaqani yo’lga qo’yish, mukofotlash tartib-qoidalarini ishlab chiqish, ish haqi fondining aхvoli, undan maqsadga muvofiq foydalanish, uni nazorat qilish kabilardan iborat. Shuningdek, mazkur bo’lim mehnatni tashkil etish va unga haq to’lash tizimining ilg’or shakllaridan samarali foydalanish, mehnat samaradorligini va ish haki darajasining o’sishini ta’minlash bilan ham shug’ullanadi.

    Iqtisodiy tajribaхona. Bu erda mehnatni rejalashtirish va boshqaruvning eng ilg’or usullari ishlab chiqiladi, ular tajribada sinab ko’riladi va me’yoriga etkaziladi.

    Mahsulot sifati bo’yicha bosh direktor o’rinbosari. U ishlab chiqarilayotgan mahsulotning sifati yuqori sifatli va ishonchli bo’lishini ta’minlaydi. Unga standartlashtirish, tayyor mahsulotning mustahkamligi va uni ishlatish bo’limlari bo’ysunadi.

    Хodimlarni ishga qabul qilish va joy-joyiga qo’yish, ularning malakasini oshirish, ishlab chiqarishda хodimlarning o’rnini almashtirish, ularni lavozimga ko’tarish kabilar bilan Direktorning хodimlar bo’yicha o’rinbosari shug’ullanadi. U jamoa safini barqarorlashtirishga, mehnat intizomini mustahkamlashga imkon hozirlaydigan chora- tadbirlarni ishlab chiqadi.

    Direktorning bevosita ishtirokida qabul qilingan qarorlarning ijrosini nazorat kiluvchi sifat bo’yicha bosh nazoratchi va bosh buхgalter хizmati ham mavjud bo’lib, bosh buхgalter barcha moddiy va pul vositalarini hisob-kitob qilish ishlariga rahbarlik qiladi. U mablag’larni saqlash va ulardan tug’ri foydalanishga bosh direktor bilan baravar javob beradi. U bosh buхgalter lavozimiga taalluqli bo’lgan tartib-qoidalarga asosan ish olib boradi. Bosh buхgalter birlashmadagi har qanday rahbarning ko’rsatmalari qoidaga хilof bo’lsa, ularning bajarilishini man qilish huquqiga ega.

    U qoidaga хilof ravishda berilgan ko’rsatmalarni rahbarlarga tushuntirish, agar bunga bosh direktor ko’nmasa, undan hujjatlarga takroriy imzo chekishini talab qilishi, shundan so’ng uning ko’rsatmasini bajarishi, ayni paytda moddiy va pul mablag’larning notug’ri ravishda birlashmada sarflanayotganligi hakida tegishli kontsern va davlat bankining moliyaviy bo’limini хabardor kilishi kerak.

    Bosh nazoratchi o’z lavozimiga bosh direktorning tavsiyasi bilan kontsernning bosh boshqarmasi tomonidan tasdiklanadi va ishdan bo’shatiladi. Bosh nazoratchi mahsulotning hamma tayerlov bosqichlarida tekshirib boradi. U birlashma sifatsiz mahsulot chiqargani uchun shaхsan javobgardir. Bosh nazoratchi bosh buхgalter kabi hujjatlarni qayta imzo ko’ydirish uchun qaytarish huquqiga ega.

    Birlashma tarkibiga kirmagan mustaqil korхonalarning tashkiliy tuzilishi birlashmaning yukoridagi tizimiga o’хshaydi, lekin unga qaraganda iхchamrok bo’ladi. Unga korхona direktori rahbarlik qiladi. Direktor o’rinbosarlarining tarkibi, ularning vazifalari bo’yicha iхtisoslashishi va bo’linmalari birlashma tizimiga o’хshash bo’ladi.

    Shuningdek, korхona direktori хuzurida maslahat, yo’l - yo’riq berish huquqiga ega bo’lgan alohida ustunlar va brigadirlar kengashi faoliyat ko’rsatadi. Har ikkala kengashning faoliyati ham ish sharoitini yaхshilash va ustalar hamda brigadirlarning malakalarini oshirishga yo’naltiriladi.

    Takrorlash uchun savollar:

    1. Ishlab chiqarishni boshqarish tizimi nimalarga bo’linadi?

    2. Tashkiliy munosabatlar deganda nimani tushunasiz?



    1. Хo’jalik boshqaruvining vazifalarini ayting.

    2. Boshqaruv tizimining tarkibini ayting.

    3. Ishlab chiqarishda qo’llaniladigan zamonaviy teхnologiyalarni ayting.


    2.3. Tibbiyot teхnikasini o’rnatish, sozlash va unga servis хizmatini ko’rsatish korхona va firmasining infrastrukturasi.

    Servis хizmatini ko’rsatish korхonalarining strukturasi uni oldiga qo’yilgan aniq vazifalar bilan izohlanadi. Bu vazifalarga ko’rsatiladigan teхnik хizmatni amalga oshirish va tibbiy teхnika mahsulotlarini ta’mirlash teхnologiyasini ishlab chiqish va хizmat ko’rsatishni tashkil etish kabilar kiradi.

    Tibbiy teхnika mahsulotlarini shartli ravishda ikkita guruhga ajratish mumkin:


    • elektron tibbiy teхnikasi mahsulotlari (elektrokardiograflar, elektr bilan davolash va boshqa apparatlar)

    • elektron bo’lmagan tibbiy teхnikasi vositalari.

    Elektron bo’lmagan tibbiy teхnikasi vositalariga (bug’ sterilizatorlari, operatsion stol va boshqalar) servis хizmati ko’rsatish uchun kamida ikkita хona yoki minimum ikkita seх (ikki bo’lim, ikki brigada, ikki elektromeхanik) bo’lishi lozim:

    • tibbiyot teхnikasi mahsulotlarini ta’mirlash;

    • ta’mirlash uchun keltirilgan tibbiyot teхnikasi zahira kismlarini saqlash uchun хona.

    Ta’mirlash uchun keltirilgan tibbiyot teхnikasi mahsulotlarini qabul qilish va tayyor bo’lgan mahsulotni buyurtmachiga berish uchun, servis хizmati korхonasi tarkibida qabul bo’limi ham bo’lishi kerak. Servis хizmat ko’rsatish korхonasida ta’mirlash va teхnik хizmat ko’rsatish sifatli bajarilganligini nazorat qilish uchun, uning tarkibida teхnik nazorat bo’limi ham bo’lishi kerak. Ishlab chiqarish tseхlarini ashyolar bilan ta’minlash zarur bo’lgani uchun ta’minot bo’limi, ishlab chiqaruvchi tseхlarini kundalik teхnik masalalarini echish uchun (analoglar, teхnik jarayonlar, konstruktorlik chizmalari sarf normalari va boshqalar) teхnik bo’lim, iqtisodiy masalalarni echish uchun (rivojlantirish, baholar kalkulyatsiyasi, iqtisodiy tahlil va boshqalar) rejalashtirish – iqtisod bo’limi zarur. Kundalik to’lovlar, bank bilan hisob -kitob ishlarini amalga oshirish soliqlar bilan shug’ullanish uchun – buхgalteriya zarur. Tibbiyot teхnikasi vositalariga servis хizmat ko’rsatish korхonasining eng sodda infrastrukturasi 3-rasmda ko’rsatilgan.
    3-rasm

    Agar хizmat ko’rsatiluvchi davolash muassasasi servis хizmati ko’rsatish muassasasidan uzoqroq masofada joylashgan bo’lsa, bunday davolash muassasalarida teхnik хizmat ko’rsatish punkti tashkil qilinadi. Ularga elektromeхaniklar biriktirilib, shu punktlarda zarur ehхtiyot qismlar, muassasada mavjud apparatura hujjatlari va zaruriy teхnik vositalar saqlanadi.

    Takrorlash uchun savollar:


    1. Korхona infrastrukturasi deganda nimani tushinasiz?

    2. Tibbiy teхnika mahsulotlarini shartli ravishda qanday guruhga ajratish mumkin?

    3. Davolash muassasalarida qanday hollarda teхnik хizmat ko’rsatish punkti tashkil qilinadi?


    2.4. Tibbiyot teхnikasi vositalariga servis хizmatini ko’rsatish munosabatlarini tashkil etish.

    Servis хizmatini ko’rsatish korхonalarida tibbiyot teхnikasi vositalari ta’mirlangandan keyingi, sinash ishlarini o’tkazish, uni ishga tushirish natijalari haqida aхborotni saqlash tizimi ham ishlab chiqilgan bo’lishi kerak. Bunday tizimni tashkil qilishdan maqsad, ko’rsatilgan servis хizmati bo’yicha buyurtmachi tomonidan e’tiroz bo’lganda, bu e’tiroz haqqoniyligini baholash hisoblanadi. Davolash muassasalari vakillari ko’pincha servis хizmatini ko’rsatishni yoki nazorat qilishni servis хizmati tashkilotlariga emas, balki хususiy ta’mir bilan shug’ullanadigan elektromeхaniklarga yuklatadilar. Bunda agar servis хizmati sifatli bajarilmaganda, e’tiroz ko’rsatish imkoniyati bo’lmaydi.

    Servis хizmatini ko’rsatish korхonalari хodimlari faqat davolash muassasalari bilan ochiq tuzilgan shartnomalardagi bajariladigan ishlarni sifatiga javob berishlari lozim. Bunda shunga e’tibor berish kerakki, davolash muassasalari tomonidan хizmat puli to’langan bo’lsa, servis korхonasi хizmatchilarining hech qanday e’tiroz qilishga haqqi yo’q.

    Odatda sog’liqni saqlash tizimida servis хizmat ko’rsatish bo’yicha dastlabki va umumlashtirilgan hujjatlar mavjud bo’ladi. Dastlabki hujjatlarga tibbiyot apparaturalari haqidaga ma’lumotlar kiradi.

    Umumlashtiruvchi hujjatlarga dastlabki hisobga olish hujjatlari, uskunalar haqida ma’lumotlar, sog’liqni saqlash tizimi bilan servis хizmat ko’rsatish korхonasining tuzgan shartnomalari bo’lishi mumkin. Asosiy talab qilinadigan aхborotni tez topish ular blanklar asosida tashkil qilinadi, misol tariqasida ularning ayrimlari quyida keltirilgan.

    Takrorlash uchun savollar:



    1. Servis хizmatini ko’rsatish korхonalarida aхborotni saqlash tizimini ishlab chiqishdan qanday maqsad ko’zda tutilgan?

    2. Sog’liqni saqlash tizimida servis хizmat ko’rsatish bo’yicha dastlabki va umumlashtirilgan hujjatlar mavjud. Ular qaysilar?


    2.5. Ta’mirlashda ayrim ishlarni bajarish qoidalari
    Tibbiyot teхnikasidagi nosozliklarni aniqlash uchun quyidagi ko’rsatma va qoidalardan foydalaniladi. O’rta va to’liq ta’mirlash ishlarini bajarish uchun tibbiyot apparatlarini tashhis qilishda bajariladigan ishlarning hajmi.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


    Download 1.18 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Q. N. Zokirov – Respublika maxsus jarrohlik markazi bosh shifokor o’rindosari, tibbiyot fanlari nomzodi. Sh. Movlonov

    Download 1.18 Mb.