• QASAMYODGA SODIQ BOLAYLIK
  • SHIFOKOR QASAMYODI HAQIDA
  • «Oq nilufarlar kabi...»
  • So 'zning otasi




    Download 0.61 Mb.
    bet7/10
    Sana21.03.2017
    Hajmi0.61 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

    «TALABALIKKA BAG'ISHLOV» VA «KASBIY HAYOTGA YO'LLANMA»

    Hiirmatli 1-kurs talabalari, assalomu alaykun!

    Sizlarni, ota-onalaringizni va yaqin qarindoshlaringiza: og'ir va mashaqqatli test-sinovlardan o'tib, yuqori balga ega bo'lib, Toshkent Tibbiyot Akademiyasi talabasi degan yuksak nomga erishganingiz bilan chin qalbimdan samimiy tabriklayman.

    Siz ajoyib va mashaqqatli shifokorlik kasbini ongli ravishda va e'tiqodingizga ishonib tanlagansiz, ieb o'ylayman. Sizni g'aroyib shifokorlik kasbini va tibbiyot ilmini o'rganishdek buyuk maqsad va og`ir vazifalar kutadi. Siz bugundan boshlab tibbiyotning turli fanlarini o'zlashtirishga kirishar ekansiz, o'zingizni jangga kirgan zobitdek his etishingiz lozim. Odamzot paydo bo'lgandan beri dunyoda ikki kuch o'rtasida jang bo'laveradi. Bu kurash insonlarda uchraydigan minglab kasalliklar va ularga qarshi otlangan shifokorlar o'rtasidagi jangdir. Bu jangda golib bo'lish uchun bo'lajak shifokorlar, ya'ni Sizlar, nafaqat aytilgan minglab kasalliklar nomini, balki ularning yuz minglab belgilari (simptom va sindromlar)ni aniqlash va minglab davolash usullarini qo'llashingizga to'g'ri keladi.

    Bularning hammasini bilish va o'zlashtirish uchun Sizga akademiyamizning kafedralari, klinikalari, domlalari yordamga shay bo'lib turishibdi. Sizdan faqat tinimsiz mutolaa, mehnat va jasorat talab qilinadi. Bugungi o'qishni ertaga qo'ymasligingiz kerak. Domlalaringiz topshiriqlarini o'z vaqtida bajarishingiz lozim. O'qigan darslik yoki monografiyalar, ilmiy yoki tibbiy-ommabop risolalar, domalalardan eshitganlaringiz yoki tungi navbatchilik paytida ko'rgan, kuzatgan kasallaringiz hamma-hammasi yodingizda saqlanib qolishi darkor yoki yon daftaringizdan o'rin olishi kerak. Qani cdi agar har biringizda shaxsiy kompyuter bo'lsa (o'sha kunlarga iloyo yetkazsin), nur ustiga a'lo nur bo'lar edi. Barcha eshitgan, o'qigan narsalaringizyoki axborotlaringizni kompyuterga joylab borsangiz, bebaho zarrin xazina egasi bo'lar edingiz.

    Yaxshi shifokor bo'lish uchun yaxshi odam bo'lish kerak, deydi donolarimiz. Odamiylik xislatlarini, burchga sodiqlik o'gitlarini o'rgatadigan bioetika va deontologiya fani bo'lib Siz uning tamoyillarini yaxshi o'zlashtirib olishingiz, Buqrot, Maymonid va O'zbekiston shifokorining qasamyodlariga amal qilgan holda o'qish tartibingizni joriy qilishingiz va faqat yaxshi va a'lo baholar bilan akademiyamizni bitirishingiz shart. O'rtamiyonaga o'qigan talabaga oliygohimizda joy bo'lmasligi kerak.

    Siz dunyoga mashhur Tashkent Tibbiyot Akademiyasi talabasi bo'ldingiz. Endi siz a'lo o'qishingiz, odamiy fazilatlaringiz, namunaviy xulqingiz bilan oliygohimizning obro'siga o'z hissangizni qo'shishingiz, mustaqil O'zbekistonimizning haqiqiy vatanparvari, komil insoni, ziyo taratuvchi fidoiy shifokori bo'lib yetishishingiz kerak. Bu muqaddas va sharafli yo'lni yorituvchi, ko'rsatuvchi yulduzlarimiz Buqrot va Ibn Sinolarning ruhlari madadkor hamda Alloh rahnamomiz bo'lsin!

    Hurmatli yosh hamkasblarim!

    Yetti yil mobaynida orziqib kutgan kun - jonajon Toshkent Davlat 2-Tibbiyot institutini muvaffaqiyatli tugatganingiz munosabati bilan Sizlarni, ota-onalaringizni, oila a'zolaringizni va yoru birodarlaringizni chin qalbimdan muborakbod etaman.

    Bugun Sizlar Davlat imtihonlarini qoyilmaqom qilib topshirib, Mustaqil O'zbekiston Respublikasida «hakim» (do'xtir) degan yuksak unvonga ega bo'ldingiz va bu bilan Siz buyuk xalqimizga, istiqlol yo'liga kirgan Vatanimizga kelajagi Prezidentimiz ta'birlari bilan aytilgandek, yangi buyuk davlat qurilishiga va Sizlarga intizor bemorlarga xizmat qilishga tayyor ekanligingizni namoyish etdingiz.

    Siz bu yildan boshlab shahar poliklinikalarida va qishloq shifokorlik punktlarida oilaviy (umum-amaliyot) shifokorlik Iavozimida ishlab, aholimiz sihatiga xizmat qilasiz. Qayerda, qaysi sohada va qanday lavozimda faoliyat ko'rsritmang, Siz endi doimo shifokorlik e'tiqodingizga, bugun tantanavor qabul qilgan O'zbekiston shifokori qasamyodiga sodiq qoli shingizga, bemorlarga mehr-shafqatli bo'lishingizga, o'qish davringizda olgan ilm va bilimlaringizni astoydil namoyish qilishingizga, o'zingizni halol, fidoiy va beg'araz mehnatingiz bilan sevikli va jonajon akademiyamizning obro'siga putur yetkazmasligingizga, domlalaringizni bergan ta'limu o'gitlarini doimo yodda tutishingizga, shifokorlik deontologiyasiga zid, nojo'ya xatti-harakatlar (qo'pollik, loqaydlik, tamagirlik, poraxo'rlik, nopoklik) bilan o'zbekning oq paxtasidan tikilgan oppoq xalatingizga dog' tushirmaslikka va biz domlalarning yuzini yerga qaratmaslikka harakat qilasizlar, degan umiddaman.

    Talabalik oltin davrlaringizni eslab yurishingiz, kursdoshlar bilan orttirilgan o'zaro do'stlik rishtalarini mustahkamlashingiz, shifokorlar an'anasiga ko'ra har 5 yilda «Alma mater» (oliy bilimgohingiz) qo'ynida yig'ilib, biz domlalaringiz oldida ishlaringiz, faoliyatlaringiz, oilaviy baxtingiz, yutuqlaringiz haqida hisobot-axborot berishlaringizni intizorlik bilan kutamiz. Toki, biz domlalar sizlarni jafokash va mehnatkash xalqimizning sihatini, ayniqsa, onalar va bolalar salomatligini saqlashdek ulug' va ezgu faoliyatingizdan xabardor bo'lib, quvonib yuraylik.

    Shuni unutmangki, haqiqiy shifokorlik hayotingiz bundan keyin ham doimo izlanishda va mustaqil o'qishda, o'rganishda bo'lishingizni taqozo etadi. «Mana bugun men shifokor diplomiga ega bo'ldim, endi bamaylixotir do'xtir bo'lib ishlayveraman», - deb o'ylasangiz juda yanglishgan bo'lasiz, chunki Sizni shifokorlikning o'ta mashaqqatli kunlari kutadi, tinimsiz bilimingizni oshirib borishga to'g'ri keladi. Hali hech kim - biror shifokor yoki olim tib ilmining tubiga yetmagan. Hatto buyuk allomamiz Shayx-ar Rays, Ibn Sino ham tibbiyotda hamma narsani o'qidim, uqdim, bildim, deb ayta olmagan. Aksincha «Bilmaganim bilganimdan ko'p» deb e'tirof etgan.

    Mashhur yunon faylasufi Demosfen shifokorning hayotini «daryo oqimiga qarshi suzayotgan suzuvchiga o'xshatgan: u bir oz harakatini to'xtatsa, o'ziga dam bersa, suv oqimi uni orqaga yoki chetga surib yuboradi», degan.

    Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkilotining statistik axborotiga ko'ra, dunyoda har yili 8 ming tibbiy kitoblar (darslik va monografiyalar) chop etilar ekan. 6 ming davriy jaridalar (jurnal, oynomalar) va ularda 200000 dan ortiq original ilmiy maqolalar bosilar ekan. Yiliga dunyo mamlakatlari farmatsevtika sanoati klinik sinovdan o'tgan 3 mingga yaqin dori-darmonlarni shifokorlarga tavsiya etar ekan. Yaxshi mutaxassis bulardan xabardor bo'lishi kerak. Buning uchun, avvalo, o'zimizning O'zbekistonimizda oxirgi yillarda chop etilayotgan «0'zbekiston tibbiyoti jurnali»dan va boshqa yangi nashrlar - «0'zbekiston vrachlari Assotsiatsiyasining Axboroti», «Patologiya», «Teri-tanosil kasalliklari axboroti», «Nevrologiya», «Pulmonologiya va fiziatriya», «Akusherlik va ginekologiya», «Markaziy Osiyo tibbiy jurnaii», «Hamshira» jurnali, «Oila shifokori» gazetasi va boshqa turli sohaviy to'plamlarni muntazam o'qib borishingiz, O'zbekistonda va chet ellarda o'tkazilayotgan ko'pdan-ko'p anjumanlar (konferensiya, simpozium, seminarlar)da faol qatnashish imkoniyatini qidirishingiz shart. Bu bilan Siz bilim zahirangizni to'ldirib borsangiz, bemorlar, xalqimiz va domlalaringiz oldida baobro', el sevgan shifokor sifatida tanilasiz. Aziz yosh hamkasblarim! Sizlarga oq yo'l va oq fotiha berib, mashaqqatli va sharafli hakimlik faoliyatingizda Alloh rahnamo bo'lsin, Ibn Sino yulduzi yo'lingizni doimo yoritib tursin, akademiyamiz bog'ida haykallari o'rnatilgan, xalqimizning dunyo tanigan buyuk ajdodlari va allomalari Al-Xorazmiy, Al-Beruniy, Ar-Roziy, Jurjoniy, Masixiy, Iloqiy, Umidova, Asqarov, Otaxonov, Zohidov ruhlari doimo qo'llasin, inshoolloh, deb xitob qilishga ruxsat etgaysizlar!

    QASAMYODGA SODIQ BO'LAYLIK

    Mana, jumhuriyat shifokorlarining 1-qurultoyi o'tganiga ham ancha boidi. Vaqt yildirim kabi tez o'tayapti. Odamlar mehnat qilmoqda, izlanmoqda, yaratmoqda. Biz anjumanda qancha kam-ko'stlarni kuyinib gapirdik. Shifokorga xos bo'lmagan toshbag'irlik sabablarini axtardik, illatlardan qutulish yo'llarini izladik.

    Men ma'ruzalarni e'tibor bilan eshitar ekanman, hamkasblarimiz dilida yig'ilib qolgan fikrlar tubida ulkan og'uqlar yotganini his qiidim. S'ezddan keyin ham, hozirda ham bu masalalar, aminmanki, egniga umid bilan oq xalat kiygan har bir hakimu hukamoni, do'xtiru shifokorni tark etmaganligi aniq. Ana shu holat bois, anjumandagi mulohazalarim va hozirdagi o'ylarimni umumlashtirib, hamkasblar bilan fikrlashishni lozim topdim.

    Darhaqiqat, shifokorlarimiz orasida e'tiqodsiz, o'z kasbiga loqayd qaraydigan, o'z burchi va qasamiga xiyonat qiladigan, bilim va odob darajasi cheklangan, foydasidan zarari ko'proq, tibbiyot olamiga adashib kirib qolgan ‘'shifokor»lar ham yo'q emas. Kelajakda jamiyatimiz shunday «shifokor»lardan xoli bo'lishi uchun nima qilish kerak?

    «Yaxshi shifokor bo'lish uchun yaxshi odam bo'lish kerak» degan mashhur-polyak shifokori Beganski. Menimcha, bo'lajak shifokor asosan oilada shakllanadi. Agar u shifokor oilasi bo'lsa nur ustiga nur. Nevaramning (o'g"lim ham, kelinim ham shifokor) yaqindagina tili chiqdi. Undan: «Sherzod, katta bo'lganingda kim bo'lmoqchisan?» deb so'rasak, «Do'xtir bo'laman» deb javob beradi. «Doxtir bo'lib nima qilasan?», «Kasallarga ukol qilaman», «Ukolni

    114


    nima bilan qilasan», «Nina bilan», «Qanday nina bilan?» deb so'rasangiz, «Razoviy nina bilan» deb javob qaytaradi.

    Xo'sh, endi tasavvur qilaylik, bunday oilada o'sgan bola balog'at yoshigacha tibbiyot haqida boshlang'ich tasavvurga ega bo'lishi tabiiy. Lekin 15 yildan so'ng Sherzod tibbiy oliygohga kira oladimi, yo'qmi? Agar kira olsa, shifokor avlodining 3 bo'g'ini sifatida u yaxshi do'xtir bo'la oladimi? Yaxshi do'xtir boiish uchun nasl-nasabining ahamiyati bormi? Bunga ijobiy javob berish kerak. Azaldan Sharqda tabibning bolasi tabiblik qilgan. Bu kasb otadan bolaga meros, qolaversa, Allohning inoyati sifatida o'tib kelgan. Ko'p bolali tabibning kasbi agar uning besh-oltita bolasi bolsa, shulardan biriga o'tgan. Ya'ni ota tabib iqtidorliroq farzandiga ko'proq e'tibor berib, kasbini uning ruhiga singdirib borgan. Ota olamdan o'tgach, shu farzand ota ishini davom ettirmasa kasal bo'lgan. Ya'ni otaning «odam»lari uni tinch qo'ymaydi. Demak, yaxshi tabib bo'lishda faqat xohish emas, kelib chiqish ham ahamiyatli ekan. Yunonistondagi o'n sakkizinchi shifokorlar (Asklepiylar) avlodi Buqrot (Gippokratdek) allomaning dunyoga kelishidan ham ma'lumki, tabiblik qadimdan sulola sifatida davom qilishi bejiz emas, albatta.

    Masalan, eski shahar bozori yaqinida istiqomat qilgan mashhur bolalar do'xtiri professor Aziz Maqsudovni hamma tanir edi. Aziz akadan shifo topganlar bolalari kasal bo'lsa, uning o'g'li do'xtir Anvar aka Maqsudovdan najot axtarishadi. U kishi hozir ota kasbini ulug'lab kelyapti.

    Tibetda tabobatni mashhur shifokorlar avlodi boshqaradi. Eng oliy unvon - lama shifokor unvoniga ega bo'lish uchun faqat aqli, zakovat, bilim va tajriba yetaiii emas. U kamida 14 shifokor avlodining nasabiga mansub shaxs bo'lishi ham kerak ekan.

    Ikkinchi masala, talabalarga chuqur bilim berishdan tashqari, ularda insoniylik fazilatlarini tarbiyalash, shifokor odobi darslari mukammallashtirish muhim bo'lsa-da, amalda bu sohaga, ya'ni shifokorlik deontologiyasiga yetarli ahamiyat bermaymiz. Deontologiya bu tabobatlik san'atini, shifokorlik odobini, burchini, o'z kasbiga sodiqlikni, odamiylikni o'rgatadigan fandir. Afsuski, o'qilish dasturlarimizda deontologiya fani uchun maxsus soatlar ajratilgan emas. Shifokorlik faoliyatimizda uchrab turadigan salbiy nuqsonlarning qusuri ayrim tabobat ahllarining shifokor odobidan bexabarligi, o'z kasbining o'ta mas'uliyatliligini tushuna bilmaganliklaridadir.

    Ma'lumki, turli kasblardan farqli o'laroq faqat bizning hamkasblarimiz o'z shifokorlik burchini sidqidildan ado etishga qasam ichadilar. Lekin to'g'risini aytganda, hammamiz ham shu qasamyodni yod bilamizmi? Shifokorlarimizga shifokor qasamini ichirish marosimi to'g'ri tashkil qilinganmi?

    Hozirgacha jo'r ovoz qasamyod etish o'rniga har bir bitiruvchi shifokor yakka tartibda o'z domlalari, sog'liqni saqlash vazirligining vakili oldida xuddi imtihon bergandck qasamni yoddan aytishi va shundan so'ng uning diplomida shifokorlik qasamyodini qabul qilgan kuni yozilgan qo'shimcha dastxat boiishi lozim. Xullas, shifokor oliygohda odob malakasini ham egallashi, bu fazilat bilim sifatida baholanishi zarur. Buning uchun har bir tibbiyot oliy bilimgohida deontologik tarbiyaviy ishlarimizni turli-tuman shakllarini muvofiq tarzda odob fanlari bilan qo'shib olib boradigan «shifokor deontologiyasi» kafedrasi yoki juda bo'lmasa, kurs ochilishi dolzarb masaladir. Agar taklifim ma'qullangudek bo'lsa, sinov Toshkent Davlat 2-tibbiyot oliy bilimgohida tajriba etilishini istar edim.

    Uchinchi masala, o'zligimizni anglash - tibbiyot tarixi, sharq tabobatidan boxabarlik haqida. Afsuski, bizning ko'chma ma'nodagi «soqov-ko'rligimiz» arab imlosida yozilgan ajdodlarimizning nodir tibbiy asarlarini o'qib o'rganishga xalaqit berayapti. Shunday bo'lsa ham tilshunos va sharqshunos olimlarimizning holi qudrat riyozati mahsuli bo'lgan tarjimalarini o'qib, tabiblarimizning tabobatchilikdagi bilim va san'atlariga lol bo'lib, qoyil qolasan, tasanno o'qiysan kishi. Masalan, biz shu kungacha talabalarimizga shifoxonalarda bemorning kasallik tarixini yozilishini rus vrachi va olimi, terapevt M.Ya.Mudrov (XIX asr boshlari) tomonidan joriy qilingan, deb o'qitib kelamiz. Holbuki, bu ishni M.Ya.Mudrovdan qariyb 1000 yil avval sharqning ulug' allomasi va hakimi Muhammad Zakariyo ar-Roziy boshlagan. Ulug' olimning o'zbek tiliga tarjima qilingan «Ar-Roziy va uning shogirdi yozib qoldirgan «Kasalliklar tarixi» degan risolasida 799 ta bemorning kasallik bayoni chuqur tahlil qilingan.

    O'tmishimiz tarixini bilishga intilishimiz kechmishning yangi-yangi qirralarini ochayotganligi quvonarli holdir. Bunga yana bir misol. Ma'lumki, qadimdan tibbiyotni va tabobatni aks ettiradigan turli ramziy timsollar mavjud. Shulardan biri, yonib atrofga nur tarqatadigan shamdir. Unga XVII asrda yashagan mashhur golland vrachi Van Tyulp «Yonib o'zgalarga nur tarqataman» degan naqlni aytgan. Lekin Van Tyulpdan taxminan 300 yil burun yashagan hazrat Abdurahmon Jomiyning bu borada ziyoli tabibga qarata aytgan she'riy naqlini keltiraman.

    Shamdek bo'l, shamni ko'r,

    Kuyib qalbu tan

    O'zgalar dilini qiladi ravshan.

    Shamdek kuysa ham o'zgalar dilini ravshan qilish baxtiga muyassar bo'lmoq haqiqiy shifokor qismati ekan, bu mas'uliyatni anglab yetmay shifokorlikka da'vogar bo'lishga haqqimiz yo'q.

    SHIFOKOR QASAMYODI HAQIDA

    Hozirgi zamon tib ta'Iimotida shifokorlik bioetikasi va deontologiyasi alohida o'rin tutadi. Bu fanni shifokorlar faqatgina mehr, g'oyaviy ishonch bilan o'rganishdan tashqari, uning turli tamoyillarini o'z qonlariga singdirishlari zarur.

    Deontologiya chin odamiylikning shunday bir mahsuliki, unda shifokorning kasb mahoratigina shakllanmasdan, iymoni, ongi, burchga sadoqati ham takomil topadi.

    O'zbekiston tibbiyot oliygohlarida deontologik tarbiyaning asosiy o'zagini asrlar bo'yi sinovdan o'tgan shifokorning ruhiyati ramzi-shifokorlar qasamyodi tashkil qilishi shart.

    Buyruqbozlik, ikkiyuzlamachilik, iymonsizlik avj olgan mustabid tuzumida boshqa insoniy fazilatlar kabi shifokor qasamyodi ham o'z mohiyatini yo'qotish darajasiga yetgandi. Shu boisdan ba'zi bir bemorga mehrsiz, ilmiga amal qilmaydigan, shifokorlikni shunchaki kun kechirish vositasiga aylantirgan iste'dodsiz, insof-diyonatni unutgan kimsalar paydo bo'lib, tibbiyotdan odamlar e'tiqodini qaytarib yuborishgan edi.

    Odamlar ongida chuqur ma'naviy o'zgarishlar yuz berayotgan, qadriyatlarimiz qayta tiklanayotgan bugungi kunda olijanob kasb egalari bo'lmish shifokorlar qasamyodi ham o'zgacha b'r ma'no kasb etishi tabiiy, bunga zarurat ham tug'ilib qoldi.

    Biz uchun eng muhimi tibbiyotdagi tarixiy qadriyatlarimizni davom ettirish, ularni bugungi ilmiy taraqqiyot an'analari bilan uzviy bog'lab boyitishdan iborat. Aslini olganda, Gippokrat deontologiyasining rivojlanishi ma'naviy jihatdan o'rta Osiyo xalqlarining madaniyati bilan uzviy bog'liq. Nemis olimi S.Shtraxmayer (1973)ning ma'lumotlariga ko'ra, arab xalifaligida barcha shifokorlar uchun Gippokrat qasami majburiy bo'lgan. Biroq, arab tilida keng tarqalgan bu qasamyodda yunon tilidagi asl nusxadan chekinilgan. Mashhur musulmon fan arbobi, Buqrot qasamyodining tarjimoni Xurayin ibn Ishoqning e'tirof etishicha qasamyod qayta chuqur ishlanib, xristian-nestorian gumanizmi shaklini olganini ta'kidlaydi.

    O'rta asrlarda arab dunyosida shifokorlar burchi va axloqini belgilovchi Maymonid qasamyodi mashhur bo'lgan. Bu qasamyodda hakimlar va tabiblar burchi, odobi va mas'uliyati borasida qimmatli fikrlar aytilgan. Xususan, shifokorlarni boy va kambag'al, do'st va dushman, pok va gunohkor bandalarga birday xizmat qilishga: o'z ustida doimo ishlab, bilimlarini chuqurlashtirishga da'vat etilgan.

    «Maymonid qasamyodi» tibbiyot deontologiyasi asosini tushunishda muhim qadam edi. Shuning uchun uning g'oyaviy mohiyati O'zbekiston shifokorlarining yangi qasamyodining asosiy manbai bo'lishi tabiiydir. Shu bilan birga, qasamyodni yangidan tuzayotganda, biz tibbiyot deontologiyasining avvalgi manbaiga ham, yana hammadan oldin «yaxshi fikr, yaxshi so'z, yaxshi ish» nomli mashhur uchlikni o'z ichiga olgan Sharqning muqaddas kitobi - «Avesto»ga ham murojaat qildik. Oxirgi manbalardan esa «Rus tib xodimlarining kulliyot va'dalari» va fransuz talabalari qasamyodidan ham foydalandik.

    Deontologik asoslarga muhim qo'shimchalardan shunday hujjatlar kiritildiki, unda so 'nggi o'n yiliarda paydo bo Igan asosiy muammo -bemorda tajriba o 'tkazish mumkin bo 'Imagani ko 'rsatildi.

    Biz tomonimizdan yangi tuzilgan O'zbekiston shifokorlik qasamyodi asosida odob ruhi - ahillik va mehr-oqibat bilan hayot kechirish haqidagi ta'limot yotadi.

    MEHR CHASHMASI

    Inson - tirik tabiatning tojdori. Binobarin, odamiylik, mehr-shafqat, muhabbat, o'zgalar baxtidan quvonish, baxtsizlik yuz berganda yurakdan achinish, hamdardlik bilidirish, tasalli berish, ko'ngil ko'tarish faqat oliy fazilatli insongagina xos bo'lgan xislatlardir.

    Ilmiy tibbiyot asoschisi Buqrot har bir shifokor o'z kasbiga so'nggi damgacha sodiq qolishi uchun qasamyod qilmog'i darkor, deya ta'kidlagan bo'lsa, mashhur rus terapevti Maksim Petrovich Konchalovskiy «Iste'dodsiz rassom, qobiliyatsiz aktyor bo'lish mumkin, ammo yomon shifokor bo'Lsh mumkin emas, bu - jinoyat», degan edi.

    Inson umriga tahdid qilayotgan turli-tuman kasaliiklarni batamom tugatish, yurak va o'pka xastaliklariga davo topish, yurak, buyrak, hatto jigarni ko'chirib o'tkazish itransplantatsiya) muammolarini muvafaqiyatli hal etish, odam irsiyati jumboqlarini ildam va ijobiy hal etish kabi g'oyat katta mas'ulyat fidoyi shifokorlar zimmasida.

    Ayni paytda shuni ham unutmaslik lozimki, ko'p hollarda tabibning dori-darmonidan ko'ra, bir og'iz shirin so'zi bemorning shifo topishiga ko'proq ko'mak beradi. Negaki, shifo topish bemorning o'zini qanday his qilishi bilan chambarchas bogiiq.

    Agar siz rassomning o'zi chizayotgan rasmiga bo'lgan mehrini, tabibning o'zi davolayotgan bemorga nisbatan mehri bilan taqqoslasangiz va diqqat qilsangiz, haqiqiy shifokor bilan soxta shifokorning farqini bilib olasiz. Biz ham ana shu tabibning tabibligini ko'rsatib turadigan jihati- uning bemorlarga munosabati haqida bir oz to'xtalmoqchimiz.

    Shifoxonaga kelgan bemor (umuman har bir inson) o'zining ichki ruhiyatidan kelib chiqib, atrofdagilardan, aniqrog'i, shifokor va hamshiralardan, xullas har bir kishidan mehr-shafqat kutadi. Bemorga ayniqsa, hakim (shifokor)ning munosabati kuchliroq ta'sir qiladi.

    Mudrovning shifokorlarga qarata aytgan gapini eslaylik: «Shuni unutmangki, siz bemorni tekshirayotgan chog'ingizda u ham sizni o'rganadi, kuzatadi».

    Darhaqiqat, e'tiborga, bir og'iz shirin so'zga tashna bemor o'zi bilan suhbat boshlagan shifokorning ko'rinishi, nigohi, chehrasi, tovush ohangi, suhbatni mazmunli boshqara bilishiga qarab, unga baho beradi. Agar muloqotimizning birinchi daqiqalaridayoq biz bemorga ochiq chehra bilan yuzlanib, uning ko'nglini ochguvchi so'zlar bilan murojaat etib, unda tez tuzalishiga ishonch hosil qila olsak, qisqasi, so'z san'atkorligi orqali o'z shifokorlik kasbimizga,

    o'zimizga maftun eta olsak, bu davolash jarayonini boshlashdagi birinchi yutug'imiz bo'ladi.

    Taassuflar bo'lsinkim, keyingi paytlarda faqat shifokorlardagina emas, umuman ko'pchilik o'rtasidan mehr-oqibat, odamiylik, olijanoblik, insonparvarlik his-tuyg'ulari ko'tarilib boryapti. Bu holat ayniqsa, shifoxonalarda davolanayotgan ba'zi bir mushtipar onaxonlarimiz va aziz otaxonlarimizning qarovsiz, e'tiborsiz qolayotganliklarida ko'rinadi. Bu ajdodlarimizga xos bo'lmagan bir qabihlikdir. Bu illatning mumkin qadar tezroq oldini olmoq lozim.

    «Qarisi bor uyning parisi bor», deydi dono xalqimiz. Shuning uchun ham «Dam g'animat, diydor g'animat» o'gitini unutmagan holda birog'iz shirin so'zga maxtal bo'lib yotgan bemor ota-onalar, aka-ukalar, opa-singillar ko'nglini ovlashga o'z vaqtida ulgurishimiz kerakki. keyinchalik tag'in yoshi ulug'larning:

    Men ham edim seningdek,

    Sen ham bo'Iarsan meningdek.

    Yoki

    Och holini to'q bilmas,



    Kasal holini sog'.

    kabi hikmatlarini eslab, xijolat tortmaylik...

    «Odam yaxshilik qilishni yerdan topib olmaydi, odamlardan o'rganadi», deydi Chingiz Aytmatov. Birov uchun qayg'urish, o'zganing tashvishini o'z tashvishidek his qilish, birovning g'amiga sherik bo'la bilish bu barchaning insoniy burchidir. «Azaga yoki xasta odamni ko'rgani borgan kishilarga borganidan qaytgunicha boshidan obi rahmat suvi tomib turadi», deydilar momolarimiz. Yana shu o'rinda bemor va xastalarni yo'qlash, eslash haqidagi Muhammad alayhissalomning hadislaridan esga olishni joiz topdik.


    • Ochlarga ovqat bering, bemorlarni borib ko'ring va hojatmandning hojatini chiqaring.

    • Mo'minlarning bir-birlarida oltita haqlari bor: salom berish, chaqirsa borish, maslahat so'rasa - berish, aksirsa javob aytish, kasal bo'lsa - borib ko'rish, o'lsa - borib dafnda qatnashish.

    • Bemorni ko'rib kelish uchun yo'lda kelayotgan odam o'zini jannat bog'larida yuribman. deb hisoblayversin.

    • Ikki ne'mat borki, ko'p odamlar unga yetisha olmay hasrat qiladilar, biri - tani sog'liq, ikkinchisi - xotirjamlik.

    • Kimki boshiga musibat tushgan odamdan hol so'rab, ta'ziya bildirsa, o'sha musibatli odamga berilgan savob miqdoridagi savobga ega bo'ladi.

    • Xayri-ehsonni bechora holga berishlik sadaqa hisoblansa, uni qarindoshga berishlik ham sadaqa, ham muruvvatdir.

    Keyingi vaqtlarda jumhuriyatimizda betoblar, shikastlanganlar, yetimlar, urushdan nogiron bo'lib keiganlar, hech kimi yo'q, qarigan chog'larida yakka qolgan qariyalarimiz taqdirlarini o'yiab, juda yaxshi xayrli ishlar qilinyapti. Hatto 2002 yil Qariyalarni qadrlash yili, deb Prezidentimiz tomonidan e'lon qilindi. Teleko'rsatuvlar orqali berilgan «Navro'z telemarafoni» va «Hayot quvonchlari va tashvishiari» ko'rsatuvlarida tasvirlangan qariyalar uylaridagi manzaralar, o'z davrida azizu mukarram bo'lib yurgan ota va onaxonlarimiz ko'rinishlarining (juda yaxshi yaratib qo'yilgan sharoitlarga qaramay) naqadar ayanchliligi har qanday insonning eng nozik dil pardalarini titratib, beixtiyor ko'zlaridan yosh qalqitmay qo'ymaydi.

    O'zbek xalqi asrlar mobaynida o'ta mehnatkash, odamshinavanda, mehmondo'st, mehribon, oqilu dono bo'lib shuhrat topgan va hech kimdan o'z mehr-shafqatini ayamagan. Biz shifokorlar xalqimizning asl farzandi sifatida bunday yaxshi udumlarga sodiq qolsak, o'zgalarni o'z mehr chashmamizdan qondira olsak, juda soz bo'larmidi?!

    Inson bilan tirikdir inson,

    Muhabbatda hayotning boshi,

    Odamzodga baxsh etadi jon

    Odamlarning mehr quyoshi.



    «Oq nilufarlar kabi...»

    Yuqoridagi to'rtlikni mutolaa qilarekanman, bu misralar go'yo hurmatli domlamiz E.Y. Qosimovga atalgandek. Eslayman. 3-kursga qadam qo'ygan yilimiz hayotimizdagi eng hayajonli, eng unutilmas damlar edi. Chunki biz bemor bilan birinchi bor shifokor sifatida muloqotda bo'ldik. Bizga bemor bilan so'zlashuv-muloqot san'ati, ular xastaliklarining tashxis yo'llarini aziz va muhtaram ustozim, ichki kasalliklar kafedrasining dotsenti (hozirda professori) Qosimov Erkin Yo'ldoshevichdan o'rgandik. Aziz talabalar, men sizlarga bugungi kunda ustozingizning eng noyob, yaxshi fazilatlarini o'zingizda mujassamlashtirishingiz tarafdoriman, chunki faqatgina shu nodir inson E.Y. Qosimov tufayli tabobat, san'at, odamiylik, chin insoniylik sir-asrorlaridan voqif bo'ldim. Bu inson shunday ekanlarki, uiar o'z shogirdlarining eng nozik, eng serjilva qirralarigacha bilib, hayotga to'g'ri yo'naltirar ekanlar. Ular tabobat ilmini chuqur bilish bilan birga san'atini sevishimizni, tinimsiz adabiyotlar mutolaa qilishimizni talab etardilar. Bir kuni men bemorni tekshirish usullari bo'yicha javob berayotgan edim, domla: «Qani starosta, shu kunlarda qanday badiiy adabiyot o'qiyapsiz, qaysi teatrlarga borib turibsiz?» deb so'rab qoldilar. Men hayajonlanib, javob qaytara olmay qoldim.

    Endi bilsam, ustozlar qorong'ilikdagi shamchiroqdek avvaldan yolimizni yoritar ekanlar.

    Ustozimiz Erkin Qosimov o'sha davrdayoq yetuk shifokorning quyidagi fazilatlarini bizga sanab o'tgan edilar: bilimdonlik, oqillik, o'z kasbining mohir ustasi bo'lish, odillik, halollik, ziyraklik, xushmuomalalik, sofdillik, xayrixohlik, hozirjavoblilik, bosiqlik, nokizalik, sinchkovlik.

    Ustoz E.Y. Qosimov ajdodlarimiz singari tom ma'noda ziyolidir. Domlamiz nafaqat tibbiyot ahllari o'rtasida, balki adabiyot va san'at namoyondalari o'rtasida ham katta hurmat va mehrga sazovor bo'lganlar. O'zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripovning quyidagi misralari fikrimizning dalilidir:

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


    Download 0.61 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    So 'zning otasi

    Download 0.61 Mb.