• YUNON VRACHLAR- SULOLASINING 18-AVLODI
  • TIBBIY TIMSOLLAR
  • SHUKRONALIK MADHIYASI
  • So 'zning otasi




    Download 0.61 Mb.
    bet8/10
    Sana21.03.2017
    Hajmi0.61 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

    DOMLA ERKIN QOSIMOVGA

    Ajoyib shahri Toshkentda shifokor domla Erkinsiz,

    Behad hurmat, muhabbatga sazovor domla Erkinsiz.

    Nazokat, lutfu ehson birla elda topdingiz hurmat,

    Hamisha do'stu yorga do'st, vafodor domla Erkinsiz.

    Ajabmas ahli tibdan xulqu odob izlagan Sino

    Rizoman, deb ko'rinsa Sizga oshkor, domla Erkinsiz.

    Demishlar bolari ham tuhfa aylar nina birlan bol.

    Baayni qo'lda shprits, dilda ash'or domla Erkinsiz.

    Birovga yaxshilik qilgan gohi ozor chekkaydir,

    Ozor ko'rmang degayman hech, beozor domla Erkinsiz.

    Bu davronda mudom yayrab yashab yurmay saodat kim

    Saodatga bo'ling doim shaydor, domla Erkinsiz.

    Ijod aylar tag'in xushnud shifo topgan Abdullo,

    Yurak mehrin g'azal etdi, sababkor domla Erkinsiz...

    YUNON VRACHLAR- SULOLASINING 18-AVLODI

    Gippokrat Yunoniston (Gretsiya)ning Kos orolida tug'ilib, o'sha yerda mashhur Kos tibbiyoti maktabiga asos solgan. Otasi otasining otasi kabi vrach bo'lgan. Gippokrat shifokor sifatida Gippokratlar sulolasining 18-avlodidir. Bu narsa «ona suti bilan kirgan»dek gap bo'lib, u zamonlarda aksincha bo'lishi ham mumkin emas edi. U otasidan «boshlang'ich» bilim olib, Yevropa bo'ylab sayohat qilganida, ko'p shifokorlar tajribasini o'zlashtirgan. Sharq mamlakatlarida ham bo'lib, Sharq tabobatini ham yaxshi o'rgangan.

    Gippokrat Perika boshqaruvi zamonida tug'ilgan bo'lib, bu davr Demokrit, Fidiy, Sofokl, Yevropid, Gerodotlar eng gullab-yashnab ijod qilgan davrdir. Shuning uchun uning tibbiy bilimi mustahkam falsafiy asosga ega bo'lib, o'z g'oyalarini adabiyot va san'atning mumtoz namunalaridan olgan.

    Odamlar shu oila vakillari tomonidan yaratilgan 72 tibbiy ilmiy ishni Gippokratga tegishli deb hisoblashgan. Lekin Gippokratning mustaqil ishlari soni atigi 20 ta edi.

    Gippokratning tibbiyot oldidagi buyuk xizmatlari nimalarda ko'rinadi? U vrachlardan birinchi bo'lib buyuk kuzatuvchilik va mantiqiy iqtidorini namoyon qilgan, ya'ni kasallik negizini aniqlagach, uning kechish jarayonini oldindan ko'ra bilgan. Gippokrat ilk bor tibbiyot nazariyasini uning amaliyoti bilan bog'lagan. Shuningdek, inson salomatligi atrof-muhit holatiga va bemorning shaxsiy xususiyatlariga, hayot sharoitlariga va yoshiga bog'liqligini ta'kidlagan. Birinchi marta Gippokrat bemorni davolaah uchun parhez buyurish kerakligini kor satgan, kasallikni nafaqat davolash, balki uning yuzaga kelishi oldini olish g 'oyasini ilgaii surib. shu bilan kasalliklar profilaktikasiga asos solgan.

    Gippokrat - amaliyotda birinchi bo'lib bemorda eshitish, to 'qillatish, paypaslash usullarini qo llagan genial shifokor, jarrohiy asboblar bilan ustalik bilan ishlagan o 'ziga xos belakror jarroh. U odam harakat a'zolari tizimi - suyaklar, bo'g'imlar, boylamlar, mushaklarni yaxshi bilganligiga shubha yo'q. Surtma dorilardan foydalangan, bog'Iamlar qo'ygan va shuning uchun tan jarohati xastaliklari, suyak, bo'g'im chiqishlari, siniqlarni yaxshi davolagan. Bularning hammasi Gippokratning ko'p janglarda shifokor sifatida qatnashganligidan dalolat beradi.

    U shifokorlardan birinchi bo'lib haqiqiy shuhrat mazasini tatib ko'rdi. Shifokorlar o'z kasbiy qasamyodini «Gippokrat qasamyodi» deb atashganligiga hayron bo'lish kerak emas.

    Gippokrat o'zidan oldin yig'ilgan xalq tabobati tajribalarini umumlashtirgan va shifokorning bemor to'shagi yonida o'zini tutishi qonun-qoidalarining dastlabki ilmiy asoslarini yaratgan.

    Minglab shifokor avlodlari o'rganib va bajarib kelgan Gippokrat qasamyodida shifokorlik faoliyatining asosiy axloqiy - etik tamoyillari mujassamlashgan. Unda aniq ravishda shifokorning professional burchi chizgilari keltirilgan. Shu jumladan, bemor odamga uning kim bo'lishidan qat'i nazar beg'araz, samimiy va halol xizmat qilishi kasalga har qanday zarar keltirishdan o'zini tiyishi, xastalik sirini oshkor etmaslik, ta'magirlik, befarqlik, loqaydlik illatlaridan xoli bo'lish kabi sifatlar talab qilinadi. O'tkir faylasuf Gippokrat shifokorning axloqiy-etika sifatlarini yuqori baholagan va «bemorga zarar yetkazmaslik» uchun «me'yor hissi»ga ega bo'lishga chorlagan.

    Gippokrat qasamyodi vaqt o'tishi bilan o'z haqqoniyligini ko'rsatdi va uning tarbiyaviy jihatlari hozirgi kungacha o'z ahamiyatini yo'qotgani yo'q.

    Uning terapiyasi «ziddini ziddi bilan» davolashdan kelib chiqqan. Bu - mehnatdan keyin dan olish, dam olishdan keyin esa mehnat bo'lishi kerak, demakdir.

    Gippokrat kasallik bilan kurashda bemor tabiatini, uning «fizis’’ini inobatga olishni o'rgangan, organizmning tibbiy talablarini stimmullash muhimligini ta'kidlagan. U omilga tayangan mistikaga emas, faqat bilim va amaliyotdan kelib chiqardi. U zamondoshlariga dahshat solgan epilepsiya (tutqanoq kasalligi)ni samarali ravishda o'rgandi. Bu kasallikni davolash haqida u «IIohiy kasallik to'g'risida» degan ilmiy ish yozib, bu kasallik ilohiy tabiatga ega emasligini ta'kidlagan.

    Gippokrat o'sha zamon uchun progressiv bo'Igan gumoral nazariyaning (lotincha «gumor» - namlik) muallifi bo'lib, uning asosiga 4 falsafiy stixiya - olov, tuproq, havo va suvni qo'yib, ular bilan organizmning 4 asosiy suyuqligini bog'lagan. Uning fikricha, olovga safro, tuproqqa qora o't, havoga qon, suvga shilliq (flegma) mos keladi: safro jigar tomonidan, qora o't taloq tomonidan, qon yurak ishi natijasida, shilliq (flegma) odam miyasi tomonidan ishlab chiqariladi. Boshlanishda bu suyuqlik spermadan hosil bo'ladi va oziq-ovqat, suyuqliklar bilan quvvatlanib, shu tufayli organizmda hamma fiziologik jarayonlar kechishi ta'minlanadi, deb hisoblagan.

    Shuning uchun Gippokrat to'g'ri ovqatlanishga katta e'tibor bergan. Odam sog' bo'lganida 4 suyuqlik muvozanatda bo'ladi, kasallansa, suyuqliklardan biri ortiqcha miqdorda bo'ladi. Shu taxminlar asosida keyinchalik Gippokratda 4 psixotip yoki odam mizojlari haqida ajoyib g'oya tug'ildi. Agar organizmda qon ko'p bo'lsa - inson sangvinik xarakteriga, safro ko'p bo'lsa - xolerik xarakteriga ega bo'ladi; organizmda qora o't ko'proq bo'lsa - odam melanxolik, shilliq ko'p bo'lsa - flegmatik bo'lishi mumkin.

    Kasalliklar profilaktikasi va ularni davolashda Gippokrat astrologiyadan kelib chiqardi, o'zining «0ldindan aytish haqida», «Aforizmlar» degan asarlarida u astrologiyani va bemor goroskopini bilmagan shifokorning davolashga haqqi yo'q, deb ta'kidlagan.

    Oradan ming yil o'tgach, Gippokratning bemorlarni yil faslini, iqlimining o'ziga xosligini, tuproq va suv holatini, bemorning hayot sharoitlari va yoshini inobatga olib davolash haqidagi g'oyasini «Paramirum» yaratuvchisi, mashhur Paratsels samarali ravishda davom ettirdi.

    Garchi Gippokrat zamoni allaqachon o'tib ketgan bo'lsa-da, lekin buyuk shifokor tavsiyalari bugun ham ahamiyatini yo'qotmadi, balki yanada dolzarb bo'lib qoldi.



    TIBBIY TIMSOLLAR

    «Kosa ustiga egilgan ilon», «Yonib turgan sham». Bular shunchaki badiiy tasvir bo'lmay, donishmandlik va insonparvarlik timsoli sifatida ming yillardan beri e'zozlanib, avloddan-avlodga o'tib keladi. Qolaversa, har ikki tasvir jahon xalqlari ongida insonga tani-sog'liq, xushkayfiyat va bardamlik hadya etuvchi tibbiy timsollar sifatida singib ketgan.

    Azaldan Sharqning rivojlangan madaniy markazi bo'lmish O'rta Osiyoda ham qadimgi Yunonistondagi singari tabobat, tibbiyot ravnaq topgan bo'lib, kosa ustiga egilgan ilon timsoli shu mintaqada yashagan xalqlar uchun taxminan miloddan avvalgi XIII asrdan beri qahramonlik, olijanoblik, sadoqat va muhabbat ramzi sifatida e'zozlanib kelinadi.

    Keyinchalik tibbiyotning jahoniy timsoliga aylangan yuqoridagi tasvir o'ziga xos hududiy va mintaqaviylik tufayli zamonlar o'tishi bilan ham shaklan, ham mazmunan o'zgarib borgan. Biroq ramzlarda ilon tasviri saqlanib qolavergan.

    Shuni ham ta'kidlash joizki, qadimgi Yunonistonda tibbiyot xudosi hisoblangan Asklepiy va uning qizi Gigiycya nomlari bilan uzviy bog'liq bo`lgan ilon tasviri hozirgidek kosaga egilgan holda emas, donishmandning hassasiga o'ralgan holda bo'lgan.

    Ilon tasviri bor timsollar Vavilonning tabobat xudosi Niggizzidi nomi bilan ham bog'liq. 1877 yilda Iroq hududidagi ko'hna tepani (qadimgi Tello) qazish chog'ida eramizdan avvalgi XIII asrga oid tabobat xudosi tasvirlangan noyob yodgorlik - bir-biriga chirmashib, daraxt ustiga chiqayotgan ikki ilon tasviri topilgan. Qolaversa, ilon O'rta Osiyoda azal-azaldan donishmandlik timsoli bo'lib, hatto Sharq xalqlarining muqaddas kitobi «Avesto» afsonalarida ham unga keng o'rin berilgan. Shuningdek, ko'hna Sharq payg'ambarlaridan bolmish Zardo'shtning falsafiy qarashlari va she'riy bitiklarida ham (taxminan eramizdan avvalgi X asrda) ilon tasvirini ko'ramiz.

    Afsuslanadigan joyi shundaki, Yunonistondagi tibbiy timsollar paydo bo'lishi va shakllanishida O'rta Osiyoning tibbiy timsollari ijobiy rol o'ynaganligi, demakki, bizning avlod-ajdodlarimiz dunyo madaniyatiga qolaversa, tibbiyoti taraqqiyotiga munosib ulush qo shganligi haqidagi tarixiy haqiqatni isbotlovchi to'la dalillarga ega emasmiz. Biroq Sharq falsafasi va madaniyati Pifagor maktabini o'tgan qadimgi yunon mutafakkirlarining dunyoqarashi ravnaqiga ijobiy ta'sirini isbotlovchi bir qadar bilvosita dalillar bor. Bunga, avvalo, Luqmoni hakim Alkmenon Krotonskiy)dek buyuk faylasuf-shifokorning hayot yo'li yorqin dalil hisoblanadi.

    Donolar ramzi Zardo'sht ilonning olijanoblik va mag'rurlik timsoli bolmish burgut bo'yniga chirmashib olgan tasviri ham bizni afsonalardan haqiqat sari boshlaydi. Bu ikki fazilat mujassamida ezgulik va ro'shnolikning haqiqiy fidoyilari yo'lini ko'radi. «Avesto» gigiyenasi aynan shu g'oyalari bilan sug'orilgan. Biroq «Avesto»da madh etilgan timsol va ta'limotlar negadir boshqa adabiyotlarda eslanmaydi. Nemis faylasufi Fridrix Nitsshe bundan mustasno. Uning «Zardo'sht shunday degan» asari faqat falsafiy umumlashmalar mahsuli bo'lmay, unda chuqur tarixiy tadqiqotlar asosida yuzaga kelgan va hayot haqiqatiga aylangan lavhalar bor. Sharq xalqlarining muqaddas kitobida madh etilgan ezgulik va jasorat timosli burgut bilan ilon haqida esa shunday deyiladi: «Burgut osmon uzra o'ljasini emas, balki qadrdon do'stini ko'targandek parvoz qilardi. Ilon burgut bo'yniga jonajon do'stini quchgandek chirmashib

    olgandi».

    Savol tug'iladi: burgut bo'yniga chirmashgan ilonning Asklepiy hassasiga o'ralgan yoki kosaga egilgan ilon bilan qanday aloqasi bor? Hamma gap shundaki, afsonalar, mangu qahramonlar haqidagi hikoyat va rivoyatlar mazmunan o'zgarmasa-da, o'sha joy, tub xalq tarixiga mos ravishda shaklan o'zgarib, qo'shimchalar bilan boyib, avloddan-avlodga o'tadi. Muqaddas Avestodagi burgut bo'yniga chirmashgan ilon taqdiridagi shakl o'zgarishlari ham zamon va hududiy tasvirlar mevasi bo'lsa, ajab emas. Chunonchi, qadimgi yunon afsonasida burgut hassa bilan, o'rta asrlarga kelib hassa kosa bilan almashgan. Shunday qilib, bizning kunlarimizda yagona timsol shaklini olgan - kosa ustiga egilib turgan ilon tasviri shakllangan. Ana shu shakl o'zgarishlarda biz xalqlaming milliy an'analari, tarixiy taraqqiyoti, madaniy va iqtisodiy ravnaqi in'ikosini ko'ramiz. Ma'lumki, IX-XI asrlar bayrog'ida ilon tasviri bo'lgan arab xalifaligi (asosiy qismini O'rta Osiyo tashkil etardi) saltanati musulmon - arab madaniyati va fani gullab-yashnagan davr hisoblanadi. Ilonga sig'inish, uni ulug'lash, yulduzlarga qiyoslab ilohiylashtirish, shunchalar ommalashgan ediki, bizning kunlarimizda rang tasvir va kiyishlarimizda koinot aksi keng o'rin olgandek, Asklуpiyning ilon quchog'idagi tasvirlari ham Sharq xalqlari kiyimiga ko'chgandi. Boshqacha qilib aytganda, «Ilonbardor» Asklepiyning aynan qiyofasi tasvirga ko'chgandi. Rivoyatlarga qaraganda, Asklepiy hatto Xudo tomonidan joriy etilgan hayot qonunini buzib, o'lganlarni davolash yo'li bilan tiriltirgan. O't xudosi Zevs bundan g'azabga kelgan Appolonni tinchlantirish niyatida buyuk hakimni chaqmoq bilan jarohatlab, tabobat ilmining timsoli bo'lmish ilon bilan birga osmonu falakka olib chiqib ketgan.

    lion zahri bilan insonga sog'liq, hatto qayta hayot in'om etguvchi timsol sifatida odamlar ongiga singib ketgan va bugungi kunda ham tabobatda shifokorning eng yaqin madadkori hisoblanadi. Unda ilon уgilib turgan kosa nima ma'noni beradi? Nega уndi vaza, ko'za, lagan yoki qozon emas, aynan kosa?

    Qadimgi hind manbalarida kosa insonnig, avvalambor ayol tanasi, yer va osmon birlashishining ramzi bolgan. Shunga ko'ra, inson tanasi shaxsini o'ziga joylagan idish demakdir. Qadimgi Yunonda esa piyoda inson salomatligini mustahkamlash, dardlardan forig' etishga olib keluvchi bayram va marosimlarda foydalaniladigan idish sifatida e'zozlangan. Shu boisdan piyola bilan birga salomatlik ma'budasi Gigiyeya, ayrim hollarda tabobat xudosi Asklepiy tasvirlangan. Jumladan, O'rta Osiyo xalqlarida ham piyola boshqa idishlardan ko'ra qadrliroq hisoblangan. Arab musulmonlari hukmronligi davrida ro'zg'orda foydalaniladigan buyumlarga Qur'on va hadislardan hikmatlar bitilgan. Kosaga esa sehrlovchi va shifobaxsh narsa sifatida e'tiqodlari baland bo'lgan. Bu e'tiqod faqat kosaning o'zi emas, uning ichidagi narsalarga ham aloqador bo'lgan. Masalan, vahima kasalini davolashda Makkada misdan tayyorlangan va gardishiga Qur'on oyatlari bitilgan kosadagi suv shifobaxsh hisoblangan. Emishki, u oddiy kosa bo'lmay, sehrli bo'lib, afsun kuchiga ega emish. Kimki undan suv ichsa, dardiga shifo toparmish. Bordi-yu, kosa o'tgan ajdodlardan qolgan meros bo'lsa, u muqaddas hisoblanib, jomni boshqalarga davolanish uchun saxiylik bilan berib turgan. Balki afsonalardagi «Hayot kosasi». «Baxt jomi», «Sabr-bardosh kosasi» degan iboralar shu yo'sinda kelib chiqqandir.

    Qadimda bo'lganidck, o'z zahri bilan inson salomatligiga xizmat qiladigan ezgulik va yaxshilik ramzi ilonning bugungi kunda ham bir necha xil tasviriy timsollarini ko'ramiz. Masalan, yer kurrasi fonida gulchambarlar bilan gir aylantirilgan tik kosaga o'ralgan ilon jahon Sog'liqni Saqlash Tashkilotining ramzi hisoblanadi. O'rta Osiyoning qadimiy xalqlari so'g'diylar, baqtriylar, xorazmiylarning uyg'onish davri fan-madaniyati, jumladan, tibbiyot fani va amaliyoti ravnaq topgan asrlardagi tibbiy timsoli burgut bo'yniga o'ralgan ilon tasvirini bugungi Sharq tabobati mazmuniga mos keladigan tarzdagi ramzini yaratsak bo'lmasmikin? Axir o'tmishda o'z milliy madaniyati, san'ati, tabobati an'analariga ega bo'lgan Movarounnahr xalqlarning bugungi vorislari qayta qurish, mustaqillik sharofati tufayli sharq xalqlari tibbiyotining ma'naviy va an'anaviy ramzini yaratib bo'lmaydimi? Balki, shifokorlarimizning hozirgi qiyin zamonda inson salomatligi, og'ir dardlar yo'liga g'ov solish borasidagi sa'y-harakatlariga kuch-quvvat baxsh etar. Har holda Ar-Roziy, Ibn Sino, Jurjoniyga o'xshagan buyuk tabiblari boigan sharq tabobati timsoliga ega bo'lsa, foydadan holi bo'lmasdi. Balki, biz musulmonlar ruhiyatiga monand timsol dunyoga kelar. Hamma gap hadik, ikkilanish va «qanday bo'larkin», deb soyasidan ham qo'rqish vahimasidan xalos bo'lib, dadil ishga kirishishda.

    SHUKRONALIK MADHIYASI

    (Mustaqilligimizning 10 yilligi munosabati bilan ToshDav II TI reklori quyidagi xat bilan

    bizga murojaat qildi)

    «Muhtaram prof. E.Y. Qosimov!

    O'zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 10 yillik bayramiga sovg'a tariqasida Toshkent Davlat Ikkinchi Tibbiyot instituti rektorati 2001-yilning 1-faslida mustaqillik, milliy istiqlol, salomatlik va tibbiyot masalalariga bag'ishlangan risolalar to'plamini chop etishni rejalashtirgan.

    Bu ilmiy-ma'rifiy to'plamda Respublikamizda va xalqimiz orasida katta e'tibor qozongan shifokor olimning ishtirok etishini chin dildan istaymiz.

    Aziz yurtboshimizning oqilona olib borayotgan siyosati tufayli mamlakatimizda ro'y berayotgan o'zgarishlar, erishilayotgan yutuq va yangiliklar, mustaqillik, milliy istiqlol g'oyasi, milliy kadrlar tayyorlash va komil inson g'oyasi, salomatlik, sog'lom avlod tarbiyasi va tabobat ilmi ravnaqi sohalaridagi fikr va mulohazalaringiz hamda mustaqillik Sizning faoliyatingizda va shaxsiy hayotingizda qanday voqealarga boy bo'ldi? Mustaqillikni mustahkamlashda Sizningcha yana nimalar qilinishi, kelajagi buyuk davlat qurish yo'lidagi orzularingiz va rejalaringizni 2-3 sahifada bayon etsangiz bizni g'oyat xushnud qilgan bo'lardingiz.

    Risolangizni kutib qolamiz.

    Ehtirom ila ToshDav2TI rektori, professor H.Yo. Karimov.»

    Institutimiz rektorati topshirig'iga binoan biz ba'zi sa'y-harakatlarni amalga oshirdik. Ya'ni respublikamizdagi yirik jamoat arboblari, olimlar, shoir va yozuvchilarga biz tuzgan 10 savol bilan murojaat qildik. Quyida mazkur savollarga bizning javobimiz ham bayon qilinadi.



    • Mustaqillikdan so'ng Sizning faoliyatingizda va hayotingizda qanday o'zgarishlar bo'ldi?

    • Mustaqilligimizning o'n yilligi arafasida hayotim va faoliyatimdagi o'tgan davrni sharhlash, yutuq va kamchiliklarni mulohaza qilish hamda xalqimiz va vijdonimiz oldida sarhisob berish imkoniyati tug'ildi. Sho'ro davrida mustabid tuzum bizning butun faoliyatimizni, dunyoni, hayotni qanday idrok qilishimizni oldindan ko'rsatib, qolipga solib qo'yar edi. Bu qolipdan chiqish qat'iyan taqiqlangan bo'lib, har birimizning o'lchovimizni Moskva belgilab berar edi. Mustaqillik va istiqlol tufayli olamga, kundalik hayotimizga ochiq ko'z bilan qaraydigan bo'ldik. Ma'naviy merosimizdan va jahon sivilizatsiyasi yutuqlaridan bemalol foydalanish imkoniyati tug'ildi. Milliy mustaqillik erkin tafakkur, ilmiy izlanishlar, ta'lim-tarbiya faoliyatimda keng imkoniyatlar, yangi ufqlar ochib berdi. Masalan, 1994 yilda muborak haj ziyorati amallarini bajarishdek baxtga musharraf bo'ldim. Ona tilimda ijod qilish, milliy g'ururim va shuurimni namoyon etishda yo'lchi yulduz bo'ldi. Men mustaqillik tufayli inson eng buyuk zot sifatida kelajak baxti uchun ishlash, yashash, yaratish, ijod qilish zarurligini, buning uchun erkin va ozod bo'lish kerakligini ilk bor to'la his etdim.

    • Siz mustaqilligimizni mustahkamlash yo'lida qanday faoliyat ko'rsatyapsiz?

    • Avvalo ixtisosligim bo'yicha tibbiyot fani rivojiga o'z hissamni qo'shishga harakat qilyapman. Mustaqillik yillarida shogirdlarimdan 3 kishi fan doktori, 15 kishi fan nomzodi unvoniga ega bo'lishdi, 2 darslik, 26 o'quv-uslubiy qo'llanmalar, 200 dan ortiq ilmiy maqolalar chet el, MDH mamlakatlari va respublika ilmiy matbuotida e'lon qilindi. Ikki shogirdim (professorlar Sh.Ya. Zokirxo'jayev, M.Z. Zohidova) va kamina mehnati Amerika biografiya institutining Oltin medali va Angliyadagi Kembridj xalqaro biografiya markazining kumush medaliga sazovor deb topildi.

    • Tibbiyot va sog'liqni saqlash tizimidagi islohotlar sur'ati sizni qoniqtiradimi?

    • Tibbiyot sohasidagi islohotlarning o'ziga xos muammolari bor, albatta. Bu borada erishilgan yutuqlar bilan bir qatorda kamchiliklar, xatolar bolishi tabiiy. Muhimi, ularni o'z vaqtida tuzatishda. Sog'liqni saqlash tizimida yangi yo'nalishga o'tish o'ta murakkab, ziddiyatli jarayon bo'lib, asta-sekinlik bilan, bosqichma-bosqich amalga oshishi lozim. Jamiyat tirik organizm! Tibbiyot va sog'liqni saqlash sohasidagi islohotlarning sur'ati iqtisodiy, texnikaviy va ma'naviyat sohalaridagi islohotlar bilan mutanosib bo'lmog'i kerak. -Tibbiyotdagi yosh avlodni o'qitish, komil insonni tarbiyalash, kasbiy va ma'naviy boyitish, burchga sodiqlik ruhini singdirish borasidagi taklif va mulohazalaringiz bilan o'rtoqlashsangiz.

    1. O'qitishda adolat asosiy mezon bo'lmog'i kerak. Bosbqa sohalar kabi tibbiyotda ham o'qitish va talabalar bilimini baholashda samarali ishlar qilindi. Yangi pedagogik texnologiyalarni joriy qilishni jadallashtirish kerak. Kishi yuksak malaka va ma'naviy boylikdan manfaatdorlikni his qilsa natija yomon bo'lmaydi. Ya'ni bilimli, jonkuyar, o'z burchiga sodiq yoshlar qadrlanishi kerak. Demak, yosh avlod yetuk shifokor bo'lishi uchun uni chin inson etib, ta'lim-tarbiya berish, barcha shart-sharoitlarni yaratish lozim;

    2. Yangi tibbiyot avlodning mustaqil, ijodiy fikrlovchi, buyuk o'zgarishlar qilishga qodir, kasbiga (deontologik) sodiq bo'lishi, pedagogik va ta'lim-tarbiya sohasidagi faoliyatimni belgilaydigan asosiy mezondir. Insonning eng asosiy belgisi kelajagi qanday bo'lishini ko'rsatuvchi narsa uning odob-axloqidir. Yoshlarimiz ma'naviyatga boy, yuksak axloqli bo'lsalargina baxtli hayot qurishlari mumkin.

    • Siz hozirgi zamon shifokorlarining qanday fazilatlarga ega bo'lishini istaysiz?

    • Eng avvalo o'z kasbini sevishi, odamiylik fazilatlarini o'zida to'la mujassam etgan, o'ta madaniyatli va xushfe'l bo'lishi kerak. Bilim doirasi keng, zehni o'tkir, fikri tiniq, teran bo'lishi lozim. Bemorlarga beg'araz yordam ko'rsatishi, eng muhimi, ta'magir bo'lmasligi kerak. Va albatta, Buqrot qasamyodiga, Ibn Sino o'gitlariga va O'zbekiston shifokorlari qasamyodiga sodiq qolib o'z xalqiga sidqidildan xizmat qilishi lozim.

    • O'zbekistonda yashab faoliyat ko'rsatgan, tibbiyot ilmiga va shifokorlik san'atini boyitishga hissa qo'shgan qaysi allomalarning nomini ayta olasiz?

    • O'tmishda O'rta Osiyo hududida yashab, tibbiyot ilmini boyitgan va dunyoga tanitgan buyuk Abu Ali Ibn Sino va uning shogirdlari Jurjoniy, Masihiy, Ilohiylar va XX asrda esa O'zbekistonda yashab, fidoyilarcha ijod etgan, dunyoga tanilgan va tan olingan shifokor-olimlarimiz ko'p bo'lgan. Shulardan Zulfiya Umidova, Akbar Asqarov, Ergash Otaxonov, Asadulla Ma'rupov, Olga Pavlova, Muqaddam Ashrapova, Karim Yo'ldoshev, Akrom Mo'minov, Obidjon Orifjonov singari shifokorlarning nomlarini eslash o'rinlidir.

    • Bugungi tibbiyot ilmining rivojida Sharq va xalq tabobatining o'rni haqidagi fikringiz.

    • Zamonaviy tibbiyot ilmi odamzotda uchraydigan 10.000 dan ortiq kasalliklarni davolashda asosiy kuchni bemor vujudini tuzatishga qaratadi. Sharq va xalq tabobatida esa kishi ruhiyatini tiklash usullari ustuvorlik qiladi. Shuning uchun bugungi tibbiyot ilmi Sharq va xalq tabobati bilan omuxtalansa va o'zaro mutanosiblikda olib borilsa, tibbiy mo"jizalar yaratilgan va amaliy tibbiyot yanada boyigan va ravnaq topgan bo'lar edi. Shuni ta'kidlash kerakki, donishmand xalq tabobati o'zining hayotiy ildizlari bilan Sharq (Markaziy Osiyo, Xitoy-Tibet, Hindiston) tibbiyot ilmining poydevori bo'lib kelgan. Tibbiyot institutlarida Ibn Sino va Sharq tabobati boy merosi asoslarini o'qitishda yana ham ko'proq soatlar ajratilsa Xitoy va Hindiston olimlari bilan birgalikda fakultativ darslar tashkil qilinib, o'zaro muloqotda bo'linsa, maqsadga muvofiq bo'lar edi, deb o'ylayman.

    • Sizningcha, zamonaviy Ibn Sinolarni voyaga yetkazish uchun qanday shart-sharoitlar yaratish kerak?

    • Bo'lajak Ibn Sinolarni yetishtirish uchun ziyoli va ayniqsa, shifokorlar oilasida tarbiya topgan iqtidorli yoshlardan tanlab olish va ular bilan yetuk mutaxassislar muntazam ravishda shug'ullanishlari kerak. Albatta, ilg'or texnologiyalar bilan jihozlangan laboratoriyalar barpo etish, irsiyat mutaxassisligini amaliyotda keng qo'llash, fanga investitsiyalarni olib kirish, jahon tibbiyot fani yutuqlaridan doimiy ravishda xabardor bo'lib turish lozim. Chunki sog'liqni saqlash tashkilotlarining statistikasi bo'yicha dunyoda har yili 6 mingdan ortiq turli nomda tibbiyot jurnallari nashr etilib, ularda 200 mingga yaqin maqolalar, tibbiyotning 8000 ga yaqin sohalarini qamrab oluvchi darslik va monografiyalar chop etiladi. Dunyo farmatsevtika sanoatlarida yiliga 3 mingdan ortiq yangi dori-darmonlar klinik sinovdan o'tmoqda. Mana shularning hammasidan bo'lajak Ibn Sinolarni xabardor etib borish lozim. Yana bir taklifim: Respublika «Kamolot» yoshlar ijtimoiy harakati tarkibida «Ibn Sinochi yoshlar harakati» tuzilsa va unga institutlardagi tibbiyot litseylari, kollejlari, o'rta tibbiy bilim yurtlaridagi talabalarni birlashtirib, «Kelajagi buyuk mamlakat xalqining salomatligiga posbon bo'laylik» shiori ostida ishlashni tashkil qiluvchi yoshlar jamoasi yaratilsa.

    • Sog'lom avlod tarbiyasini takomillashtirish borasidagi fikringiz.

    • Sog'lom avlodni shakllantirish va tarbiya qilish muammolari jamiyatda iqtisodiy, siyosiy, ma'naviy, mafkuraviy mutanosiblik va barqarorlik hukm surganda to'Ia-to'kis ochiladi. Eng avvalo, irsiy kasalliklarni kamaytirisb va yo'qotish, onalar va bolalar salomatligini mo"tadillash, atrof-muhitni sanatsiya qilish (Ibn Sino ta'biricha, havoda zararli changlar bo'lmaganida - odam ming yil yashashi mumkin edi). Inson doimo sanitariya-gigiyena qoidalariga tushunib rioya qilishi, badantarbiya bilan uzulksiz shug'ullanishi, ovqatlanish madaniyatini o'zlashtirishi lozim.

    • Kelajagi buyuk davlat qurish yo'lida orzularingiz va rejalaringiz.

    • Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot barpo etish mening asosiy orzuim, ilmiy va ta'lim-tarbiya faoliyatimni yanada yaxshilashga mo'ljallangan yangi darsliklar, qo'llanmalar, monografiya va maqolalar yozib, chop etish va shogirdlarim qatorini yanada keng aytirish mening kelajak rejalarimdir.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


    Download 0.61 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    So 'zning otasi

    Download 0.61 Mb.