• TIBBIYOT BIOETIKASI VA DEONTOLOGIYASIGA DOIR NUTQ VA MAQOLALAR Talabalarning deontologik tarbiyasi va uni takomillashtirish yollari
  • KELAJAKNI OYLAB
  • So 'zning otasi




    Download 0.61 Mb.
    bet6/10
    Sana21.03.2017
    Hajmi0.61 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

    Evtanaziyaning ikki xil: faol va sust turlari farqlanadi

    Sust evtanaziya - bu davoni to'xtatish orqali o'limni tezlatish. Masalan sun'iy nafasni o'tkazmaslik.

    Faol evtanaziya - ahvoli og'ir, uzoq vaqt surunkali kasallik bilan og'rib kelayotgan bemorlarga, masalan MNS shikastlangan, tug'ma majruh va xavfli o'sma kasalligi bo’lgan bemorlarga ma’lum vosita va harakatlar orqali o'limni tezlatish. Bundan tashqari, ixtiyoriy va majburiy evtanaziya ham mavjud. Ixtiyoriy evtanaziya bemorning talabi va roziligi bilan bajariladi. Binobarin, o'lim muqarrar va undan qochib bo'lmaydi, u hayotning so'nggi bosqichi hisoblanadi. Majburiy evtanaziyada bemorning fikri e'tiborga olinmaydi. Yana «antievtanaziya» atamasi ham mavjud. Bu holatda barcha vositalardan foydalanib, qanday bo’masin bemorning hayotini saqlab qolish nazarda tutiladi.

    Tasavvur qilaylik, ertaga evtanaziyani tan olishni ruxsat etuvchi qonun chiqdi. Shu zahoti qator muammolar paydo bo'la boshlaydi. Ya'ni:



    1. Evtanaziyani kim o'tkazadi? Bu ish uni amalga oshirishni istamaydigan shifokor zimmasiga yuklatilsachi?

    2. Kasallikning erta bosqichlarida, uni davolash uchun kurash va bemorning hayotini saqlab qoluvchi faol izlanishlar susayib ketish holatlari ko'rina boshlaydi.

    3. Shu bilan birga, qarindoshlarning befarqligi, bemorga uy sharoitida qaray olmasliklari sababli yoki har qanday to’lovga rozi bo'luvchi. uning o'limidan manfaat topuvchilar uchun yo'l ochiladi. Tibbiyot xodimlarining evtanaziyadan o'z manfaatlari uchun foydalanish holatlari paydo bo'la boshlaydi. Evtanaziya yordamida ba'zi jinoyatchi guruhlar o'zlariga xalaqit berayotgan odamdan qutulish imkoniyatini qo'lga kiritadilar. Shuningdek, transplantatsiya maqsadida (organlar kerak bo'lib qolganda) evtanaziya yordamida odamdan qutulishning qo'shimcha imkoniyatlari paydo bo’ladi.

    4. Qiziq, hozirgi sharoitda evtanaziya muammosini qanday yechish mumkin? Qachonki, bemorlar dori vositalari va davolash asboblari yo'qligi natijasida o'lib ketayotgan bo'lsa. Aftidan shu sabab bo'yicha ham evtanaziyani tez-tez qo'llashga imkoniyat yaratilganga o'xshaydi. Natijada quyidagi ikki savol paydo bo'Iadi:


    1. Lekin bunga shifokorlar-hamshiralar ma'naviy jihatdan haqlimi?

    2. Bungungi kunda evtanaziyani amaliy tibbiyotga kiritish lozimmi?

    Bu savollarga javob bermoq uchun boshqa mamlakatlarning tajribalarini o’rganish, tib an'analarini ko'zda tutish, tib bioetikasi masalasini, deontologiya, yuridik huquqlar, psixologiya va nihoyat, bemorlar, ularning qarndoshlari va jamoat fikrlarini bilish, ularni izchil o'rganish zarur. Shulardan keyingina ehtiyotkorlik, sinchkovlik bilan evtanaziya muammosini baholash mumkin. Lekin nima bo’lganda ham shifokor qasamiga sodiq qolishi va bemorning hayotini saqlashga, uning ahvolini yengillashtirishga harakat qilishi kerak.

    Bemorning hayotdan ongli ravishda ko'z yumishi hech qachon rahm-shafqat yuzasidan qilingan ish deb baholanmaydi. 1950 yilda AQShda: «Bemorning xohishi va qarindoshlari ruxsatiga ko'ra og'riqsiz vositalar bilan o'limni tezlatish kerakmi?» - degan savolga 36%, 1973 yilda esa 50% ijobiy javob olingan. Bugun Gollandiya dunyo bo’yicha «evtanaziya muolajasini» qonunlashtirgan birinchi mamlakat hisoblanadi. Ma'lumotlarga qaraganda, har yili 4 mingga yaqin bemor evtanaziyani tanlar ekan.



    Bizningcha, qaltis va nozik masalaga shifokorlik deonotologiyasi nuqtai nazaridan rad javobini berish kerak. Buqrot asarlaridan biriga «O’ldirma» degan naqlni epigraf qilib olgan. U: «Men shifokorlik faoliyatimda bemorning o'limiga sabab bo'ladigan biron bir dorini ishlatmaslikka qasam ichaman», -degan. Xuddi shu orinda hazrat Alisher Navoiyning «Tabib jallod emas», degan iborasini eslash kifoyadir.
    II BOB

    TIBBIYOT BIOETIKASI VA

    DEONTOLOGIYASIGA DOIR NUTQ

    VA MAQOLALAR

    Talabalarning deontologik tarbiyasi va uni takomillashtirish yo'llari

    - Hurmatli Ilmiy kengash raisi, Prezidiumi va a'zolari! Aziz hamkasblar!

    Tibbiyot ahllari orasida hozirgi kungacha yechilmay kelayotgan bir jumboq bor: «Tibbiyot- bu ilmmi yoki san'at?»

    Uzoq va yaqin o'tmishdagi allomalar va bugungi olimlarimizning e'tiroficha, tibbiyotga avvalo o'ziga xos bir fundamental fan sifatida qarash kerakligi hech kimda e'tiroz yoki shubha tug'dirmaydi. Lekin uni amaliyotga joriy eta o'ish, tabobatchilik sirlarining hayotdagi tatbiqi katta bir san 'at («San'atlar ichida eng ulug'i» - Aflotun iborasi bilan) ekanligini ham tan olishga to'g'ri keladi.

    Tabobatchilik sirlari esa tabobat deontologiyasi, ya'ni burchga sodiqlik bilan chambarchas bog'langan va hamohangdir.

    Biz, tib instituti domlalari talabalarimizga tibbiyot ilmini o'qitishga asosiy kuchimizni sarf qilishga harakat qilamiz-u, lekin tabobatchilik sirlari va deontologiyasini o'rgatishga deyarli ahamiyat bermaymiz va buning uchun soatlar ajratmaymiz. Talabaning odamiy fazilatlarini izlab topish va takomillashtirish borasida yetarli tarbiyaviy ishlar olib bormaymiz.

    Biz talabalarimizda o'zbek xalqining tarixan ma'naviy va madaniy mentalitetiga xos bo'lgan insoniy («komiI inson») fazilatlarni shakllantirmog'imiz zarur. Bu ajoyib fazilatlarni, ya'ni odamiylik (insoniylik), andishalilik, kattalarga hurmat, kichiklarga mehribonlik va g'amxo'rlik, rahbarga ehtirom, Vatanni sevmoq, jasoratlilik, beg'arazlik, mehmonnavozlik, bag'rikenglik, ota-onani e'zozlash kabilarni Prezidentimiz e'tiroficha, dunyo sivilizatsiyasining taraqqiyotiga hissa qo'shgan buyuk allomalarimiz - Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino, Ahmad Yassaviy, Alisher Navoiy, Bahouddin Naqshband, Najmiddin Kubrolarning bebaho asarlaridan qidirish kerak.

    Tibbiyot bioetikasi va deontologiyasi boiajak shifokorlarning burchi va odobi haqidagi fan bo'lib, vrachlar, hamshiralar va kichik tibbiyot xodimlarining xatti-harakatini belgilaydigan mafkuraviy dasturulamaldir.

    Talabalarni deontologik tarbiyalash dasturi tibbiyot institutlarida chuqur va mazmunan boy ravishda ishlab chiqilishi lozim. Bu borada bizning 2-ToshTI hozirgi Toshkent Tibbiyot Akademiyasida olib borilayotgan deontologik tarbiyaviy ishlarning ayrim yo'nalishlari, tajribalari, marosimlari diqqatga sazovor. Bularga institutga kirish imtihonlaridan o'tganlarni «Talabalikka qabul qilish», «Sinov daftarchasini topshirish», birinchi bor klinikaga qadam qo'ygan 3-kurs talabalari uchun «Klinikaga yo'l» va Buqrot qasamyodini qabul qilish, O'zbekiston shifokori qasamyodining bitiruvchilar tomonidan qabul qilinishi va odob-axloqqa oid turli ommaviy-tarbiyaviy tadbirlarni kiritish mumkin.

    Shifokorlik deontologiyasi fan sifatida keng tarmoqlarga ega. Shuning uchun talabalarni deontologik ruhda tarbiyalash barcha gumanitar va zaminiy kafedralarning va ayniqsa, klinik kafedralarning asosiy darslari o'qilayotgan jarayonga domlalar tomonidan qo'shib olib borilishi maqsadga muvofiqdir.

    Shifokorlik deontologiyasi fan sifatida keng falsafiy tushuncha bo'lib, shifokor bilan bemor o'rtasidagi munosabat, shifokor bilan bemorning qarindoshlari, yaqinlari orasidagi munosabat, shifokorlarning hamkasblari, o'rta va kichik tib xodimlari bilan munosabatlari, shifokor va bemorning davolash jarayonidagi huquqlari, ustoz va shogird munosabati, shifokorlik siri va xatolari kabi muammolar bilan shug'ullanadi.

    Bioetik deontologik tamoyillarning tibbiyot amaliyotida to'g'ri joriy qilinishi - bo'lajak shifokorlarning ongi, saviyasi, dunyoqarashi, bilim mezoni va qaysi jamiyatda yashayotganligi bilan chambarchas bog'liqdir.

    Kishilik jamiyati taraqqiyotining turli bosqichlarida shifokorlarning bemorlar bilan deontologik munosabatlari bir xilda bolgan emas, zamon talabiga qarab o'zgarib borgan. Shifokorlar odobi, xatti-harakatlarini baholash mezoni ham shunga muvofiq ravishda o'zgargan. Biz domlalar-ziyolilar O'zbekistonimizning milliy istiqlol mafkurasini boyitish ishida yuqori malakali shifokorlarni tayyorlash va ularni deontologik chiniqtirish borasidagi o'z dasturlarimiz bilan qatnashmog'imiz lozim. Bu dasturning negizida talabalar ongiga hozirgi zamon dunyoqarashini shakllantirish barobarida tibbiy oliy o'quv yurtlarida ma'naviyat, ma'rifat, falsafa, madaniyatshunoslik, O'zbekiston tarixi, tib tarixi, dinshunoslik, huquqshunoslik, odobnoma, iqtisodiyot nazariyalarini o'qitish zarur.

    Yuzaki qaraganda, deontologiya umumiy fanga yaqin tushuncha bo'lsa ham, ammo har bir shifokorlik mutaxassisligining o'ziga xos qirralari mavjud. Qolaversa, terapevtlar, xirurglar, stomatologlar, psixiatrlar, onkologlar, umumamaliyot yoki oilaviy shifokorlar deontologiyasi bir-biridan farq qiladi. Deontologiyaning bunday nozik nuqtalari domlalar tarafidan klinik fanlarga qo'shib o'qitiladi.

    Shifokorlik deontologiyasi asosida shifokorning bemor bilan munosabati yotadi. Shifokorning butun bilimi, burchi, odobi, tashqi ko'rinishi, xatti-harakatlari bemorda unga nisbatan ishonch uyg'otishga qaratilgan bo'lishi kerak. Bemorda o'ziga shu shifokorgina malham, najot bo'la oladi, degan umid va tuyg'u paydo bo'lishi kerak. Buning uchun, avvalo shifokor bilan bemor muloqot san'atini egallagan bo'lishi kerak.

    Afsuski, biz talabalarga bemorlar bilan gaplashish (bemorning anamnezini to'plash) san'atini chuqur o'rgatmaymiz, bunga o'quv dasturlarimizda yetarli soatlar ajratilgan emas. Lekin bu deontologik tarbiyaning eng muhim va dolzarb muammolaridan hisoblanadi. Boshqacha aytganda, vrach bemorga eng avvalo so'zi, gapi orqali ta'sir qilish san'atiga ega bo'lishi shart.

    Rus olimi Bexterevning «Agar vrachning birinchi suhbatidan so'ng bemor yengil tortmasa, u vrach emas», degan iborasini eslang. Ayrim chet el tibbiy oliy o'quv yurtlarida bu masalaga jiddiy yondashuvni ko'ramiz. Masalan, Angliyaning Glazgo shahridagi dorilfununning tibbiyot fakultetida professor Xamshir Barber rahbarligida 3-5 kurs talabalariga mo'ljallangan «Bemorlar bilan muloqot san'ati» kafedrasi mavjud.

    Bemor bilan suhbatlashish san'ati bemorning ismi-sharifi, nasl-nasabi, kasbi-kori, lavozimini hisobga olgan holda o'ziga xos ravishda olib borilishini talab qilishini bilamiz. Ammo suhbat mazmunida bemorning dardi asosiy mavzu ekanligini chuqur tahlil etmaymiz. Boshqacha qilib aytganda, muloqot deontologiyasi bemorning asosiy klinik diagnozi atrofida bo'lishi shart. Aytaylik, shifokor bilan bemor suhbatining o'zagida bemor dardiga malham bo'lish, kasallikning kechishi, oqibatlari haqida tushunarli, to'g'ri, ob'ektiv ma'lumotlarga asoslanib (ularni boshqalarga oshkor qilmasdan), davolanib kelishga umidini paydo qilib yotadi. Muloqot san'atini egallagan bakalavr yoki umumiy amaliyot shifokori miokard infarktiga, miya insultiga, rakka, bronxial astmaga, silga, shizofreniya, zahm, OITS (SPID) kabi xastaliklarga uchragan bemorla va ularning yaqinlari bilan bir tarzda suhbat qurmasligi kerak-ku, axir! Murakkab jarrohlik operatsiyasidan oldin bemorlar va uning yaqinlari bilan olib boriladigan qiyin va uzoq suhbat uslubini nega o'rgatmaymiz?

    Endi shifokor va bemor hamda uning qarindoshlari bilan MODDIY MUNOSABAT haqida, Bu – deontologiyaning eng nozik muammolaridan hisoblanadi. Hozirgi kunda bozor iqtisodiyotiga asoslangan yangi jamiyat qura boshlangan o'tish davrida bu masalani chetlab o'tsak ham bo'lar edi. Lekin talabalar bilan suhbatlarda bu mavzu tez-tez ko'tariladi, shuning uchun men aziz domlalarimizga hozirgi o'tkincni davrni sabr-matonat bilan, chidam bilan, oq xalatimizga dog’ tushirmay, bemorlarimizga sidqidildan beg'araz va qolaversa, ko'pchiligimizga xos fidoyilarcha xizmat ko'rsatishni davom ettirishni tushuntirishlaringizni istar edim.

    Bu borada men buyuk tib allomalarimiz Buqrot, Abu Ali ibn Sino, Zakariyo ar-Roziy va boshqa ko'plab mashhur allomalarning o'git-nasihatlari, shuningdek, O'zbekiston respublikasi shifokorining qasamida, avvalo, shifokor faoliyatining ko'rki sifatida BEG'ARAZLIK g'oyasi ustun qo'yilganini ta'kidlamoqchiman. Nomi zikr qilingan aliomalar umri davomida shohona hayot kechirmaganliklari, kundalik moddiy sharoitga ko'nikib, kamtarin va kamsuqum yashaganliklari tarixdan ma'lum.

    Siz bilan biz, ya'ni davlat tasarrufida xizmat qilayotgan shifokorlar, domlalar tabiatiga yulg'ichlik, poraxo'rlik, tamagirlik kabi illatlar ziddir.

    Bemor tuzalib, o'zini qiynagan kasallik azobidan butunlay forig' bolgandan so'ng, shifokorlarga, ularning fidoyi sidqidildan qilgan xizmatlariga yarasha qilmoqchi bo'lgan moddiy «rahmat» i shifokorlarning imoni va vijdonining mezoni bilan baholanadi.

    Shifokorlik deontologiyasi talabadan insoniy fazilatlarga ega bo'lishni taqozo etadi. Bilimdonlik, odamiylik, jasorat, mehr-muhabbat, xushmuomalalik, oqillik, halollik, insof, pokizalik, sofdillik, ziyraklik, hozirjavoblik, bosiqlik, kamtarlik, izlanuvchanlik kabi fazilatlarni talabalar o'z domla-ustozlaridan o'rganishlari kerak. Ma'lumki, shifokorlik deontologiyasi talabadan avvalo bilimdonlikni talab qiladi. Bu uning umumiy bilim ko'lami, tibbiyot institutida olgan sabog'i, oliygohni bitirgandan so'ng o'z ustida tinmay ishlab, bilim malakasini to'ldirib borishiga bog'liq. Xalqaro Sog'liqni Saqlash tashkilotining ma 'lumotiga ko'ra, odamlar orasida uchraydigan kasalliklarning soni o'n mingdan, xastalik belgilari esa yuz mingdan ortiq. Har yili dunyoda kasalliklarga qarshi minglab yangi dorilar ishlab chiqariladi. Ularning hammasini institutda o'qib yurgan davrda talabalarga o'rgatib ulgurib bo'lmaydi. Bugun talabalarimiz bilim doirasini kengaytiramiz, XX asrda ochilgan yangi kasalliklar bilan tanishtiramiz, ularni tashxislash va davolash borasida tushuncha beramiz. Masalan: legionellez, xelikobakterioz, zaaminellez, davriy kasallik, ekstragenital kasalliklar, gestozlar, OITS da ichki a'zolarning jarohatlari haqida yetarli ma'Iumot berilmaydi. Hayotiy va vrachlik faoliyati davrida shifokor bu haqida turli tibbiy kitoblar, jurnallar va ayrim manbalardan foydalangan holda o'z bilimini boyitib boradi.

    Xalqaro Sog'liqni Saqlash tashkiloti statistikasi bo'yicha yiliga 6000 ga yaqin oylik jurnal (ularda 200.000 ga yaqin ilmiy maqolalar bosiladi) va 8000 ga yaqin turli kitob, dasrlik, monografiyalar chop qilinadi. Kitob va tib adabiyotiga muhabbatni ham talabalar ustozlaridan o'rganishlari lozim.



    Endi talabalarning tashqi ko'rinishlari haqida. Shuni amalga tatbiq etish ham eng avvalo ustozlarga bog'liq. Aytaylik, agar domlaning o'zini boshida qalpog'i bo'lmasa, uni qanday qilib talabalardan talab qila oladi?

    Shifokorlik deontologiyasi tibbiyot tarixini yaxshi bilishni taqozo etadi.

    Shuni ta'kidlash kerakki, shifokorlik deontologiyasi haqida ta'lim berayotganimizda talabalarga shifokorlarning kasbiy faoliyati va shaxsiy fazilatlari qanday bo'lishi kerakligi borasida so'z yuritganimizda biz ko'proq rus adabiyoti namoyondalari Chexov, Veresayev, Bulgakov, Kronin va hokazolardan izlar edik. Holbuki, ulug' shoirlarimiz Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiylar ijodida tabobat va tabiblarga doir qimmatli fikr va mulohazalar mavjud.
    KELAJAKNI O'YLAB

    Akademiyamizda talabalarning deontologik tarbiyasini takomillashtirish borasida quyidgagi takliflarni amalga oshirish maqsadga muvofiq deb o'ylayman:



    1. Akademiyamizda talabalarni deontologik ruhda tarbiyalash dasturini va ishlarini muvofiqlashtiruvchi o'quv-metodik markaz tashkil qilish kerak (buni bizning kafedra qoshida ochish mumkin).

    2. Akademiyamizda akademik litsey o'quvchilarining tibbiyotga e'tiqodini test-sinov nazorati asosida o'tkazish dasturini ishlab chiqish kerak.

    3. Akademiyaga kirgan 1 -kurs talabalari va ularning ota-onalari bilan o'quv yili arafasida o'tkaziladigan an'anaviy «Talabalikka bag'ishlov» va tantanali talabalik vadasini institutimiz muzeyi oldida, ya'ni Ibn Sino va boshqa buyuk allomalar xiyobonida uyushtirish va muzey bilan tanishish, kafedra rahbarlari bilan suhbat tashkil etish maqsadga muvofiq.

    4. Har bir kafedraning ishchi dasturida tibbiyot deontologiyasi masalalari amaliyoti o'z o'rnini topgan bo'lishi kerak.

    5. Yilda o'tkaziladigan tibbiyot xodimlari bayramini talabalar bilan nishonlashni rejalashtirish lozim.

    6. Talabalarimizni muzeylarga, san'at koshonalariga, teatrlarga olib borish va shu asnoda estetik tarbiya masalalari shunchaki ko'r-ko'rona bo'lmasligini ta'minlash zarur.

    7. Har bir talaba o'qish davrida mustaqil ravishda «Tibbiyot deontologiyasi tabobatning qoni va joni» («Deontologiya dusha i mudrost vrachevaniya») mavzuida referat yozishi va unga qo'yilgan baho bitiruvchining umumiy reytingiga qo'shilishi kerak.

    1. Talabalarning yilda o'tkaziladigan an'anaviy ilmiy konferensiyasida alohida mustaqil «Tabobat deontologiyasi seksiyasi» tashkil qilish va turli klinik kafedralarda tibbiyot tarixi va deontologiyasi bo'yicha tayyorlangan ilmiy ma'ruzalar shu seksiyada muhokama qilinishi maqsadga muvofiq.

    2. Akademiyamizning «Tibbiyotnoma» gazetasi sahifalarida doimiy «deontologiya maktabi» rukni ostida tegishli maqolalar berib borish darkor.

    10.Bitiruvchilarimizning «0'zbekiston shifokori qasamyodi»ni
    jo'r ovozlikda emas balki yakka tartibda, Ibn Sino haykali qoshida
    qabul qilishi kerak. Bu marosim ham instituimiz muzeyi oldida
    o'tkazilsa, ayni muddao bo'lardi.

    «DAVRON ELINING JISMIDA HAM JON BO’LG’IL...»

    AZIZ DO'STL ARIM! Siz butun hayotingizni olijanob shifokorlik kasbiga bag'ishlashga ahd qildingiz. Siz tanlagan bu yo'l sharafli va e'tiborli, lekin qiyin va mashaqqatlidir. Sizning kelajak hayotingiz-tibbiyot bilan bog'langan insonparvarlik va baxt-saodatning buyuk namunalarini o'zida mujassamlashtirgan fidokorona va xolis mehnatdan iborat. Ya'ni bu sog'liqni xastalik ustidan qozongan g'alaba quvonchi, bu - qaytarilgan quyosh nuri va qutqarilgan hayotning minnatdorchiligidir. Lekin bu - xavotirli kunlar, bezovta tunlar, bu dil hayajoni va ikkilanish qayg'usi hamdir. Siz inson salomatligi va hayoti uchun hamma ishni qila oldingizmi, o'zingizni mas'uliyatli faoliyatingizda hamma vaqt qo'rqmas va beminnat mard kishi bo'lib qola olasizmi? Sizning o'z oldingizga qo'ygan maqsad sari harakatingizni hech narsa to'xtatmasligi kerak, chunki hayot yo'lingizni ongli ravishda tanlagansizki, bu yo’ldan yurishga hamma ham qodir emas...

    Yosh hamkasblarim! Sizning hayotingizda amaliy vrachlik ta'limotini o'zlashtirishdek uzoq va qiyin jarayonni boshlash payti keldi. Siz klinikaga, bemor kishining murakkab va dramatik olamiga kirib kelayapsiz. Uni o'zlashtirishdagi yangi sahifani siz uchun klinika ochib beradi, siz uning ostonasini hayotingizda balki ilk bor bosib o'tmoqdasiz. Siz shu onni, ya'ni birinchi bor bemor bilan uchrashish orzusini ikki yildan buyon kutdingiz. Ushbu kun va daqiqani eslab qoling. Eng aziz va qutlug' xotiralar bilan bir qatorda shifokor bo'lib yetishishdagi mana shu bosqich boshlangan daqiqalarni ham yodingizda tuting! Bemor bilan birinchi uchrashuv shifokorlik kasbini tanlagan talabaga naqadar hayajonli on, agar shu daqiqada yuragingiz hapqirmasa, ya'ni taxikardiya bo'Imasa, unda sizlardan yaxshi shifokor chiqishi qiyin bo'ladi.

    Xasta odamning ruhiyatini tushunish, uni har tomonlama tekshirish, kasalligini aniqlash, unga to'g'ri davo muolajalarini tavsiya qilish bo'lajak shifokordan tib ilmini chuqur o'rganishni, tabobat sirlarining kalitini qo'lga kiritishni, bilimdonlikni talab qiladi. Undan tashqari, bo'lajak do'xtir o'z shifokorlik burchiga, ya'ni tibbiyot deontologiyasiga, buyuk bobolarimiz Gippokrat, Ibn Sino o'gitlariga, O'zbekiston Respublikasi shifokori qasamiga sodiq bo'lishni, bemor va uning qarindosh-urug'lariga mehr-shafqatli,insonlarga xos xislatlarni, xususan, odamiylik, saxovatlilik, fidoyilik, rostgo'ylik, poklik, mardlik, xushyorlik, xushmuomalalik, farosatlilik, jonkuyarlikni o'zida mujassamlashtirishi kerak, tamagirlik, poraxo'rlik, bag'ritoshlik, loqaydlik, g'ayirlik, hasadgo'ylik kabi illatlardan butunlay xoli bo'lish esa sizning insoniy qiyofangizni belgilab beradi. Faqat yaxshi odamgina yaxshi shifokor bo'Ia oladi, degan edi polyak shifokori Beganski. Siz o'zingizda shifokor uchun zarur barcha odamiy sifatlar: qat'iylik va mulohazalilik, puxtalik va noziklik, qattiqqo'llik va marhamatlilik, vazminlik va hamdardlik, ulug'vorlik va oddiylikni tarbiyalash va mujassamlashtirish uchun klinikada yuksak ma'naviyat fanini o'tasiz. Sizning yuragingizdagi insonga nisbatan buyuk muhabbat hissi yo'Iini hech qachon befarqlik va loqaydlik to'smasin, o'zgalar qayg'usi va azobi hamma vaqt sizda hamdardlik va qiziqish uyg'otsin.

    Ulug' bobomiz Abu Ali ibn Sino shifokorning ko'zi burgutniki kabi o'tkir, qo'llari qizning qo'llari kabi nozik, yuragi shernikidek dovyurak va aqlli ilon kabi donishmand bo'lishini ta'kidlagan. Shifokorning butun hayotini mashhur shifokor va yozuvchi Anton Pavlovich Chexov qahramonlikka tenglashtirgan. Uning tashqi va ichki ko'rinishi va dunyosi chiroyli bo'lishini va aqli donishmandlarnikidek bo'lishini istagan.

    Endi ikki og'iz so'z talabalarning klinikadagi odobi haqida. Klinika - bu nafaqat davolash maskani bo'lib, bir vaqtning o'zida sizga muqaddas darsxona hamdir. Bu yerda bemorni davolash, bilim olish va ilmiy-izlanish ishlari birgalikda olib boriladi. Klinika -talabaning shifokorlik san'ati va mahoratini o'rganadigan muhim bosqich, insoniylik va ma'naviyat - vrachlikning ajralmas fazilatlarini tarbiyalash maktabidir.


    • Klinikadagi talaba - faqat tarbiyalanuvchi bo'lib qolmasdan, balki shifokorning yosh hamkasbidir, unga ham katta kasbdoshlaridan talab qilinadigan qonun-qoidalar to'la-to'kisligicha taalluqlidir.

    • Talaba klinikadagi ish vaqtini bemorni o'rganish, shifokorlik usullarini bilib olish, to'plangan bilim va mahoratini mehnatsevarlik, harakatchanlik, sabot, sinchkovlik,maqsad sari intilishni namoyon etgan holda chuqurlashlirish va mukammallashtirish uchun sarf qilishi zarur.

    -Bemorlarning o'ta ta'sirchan va tez buziluvchan asab sistemasini ehtiyot qilgan holda, talaba klinikadagi davo-himoya tartibiga qat'I rioya qilishi zarur, talabaning bemorlar xonasida yoki klinikaning boshqa joylaridagi do'stlari, ustozlari yoki bemorlar bilan suhbati tinch, osoyishta ravishda bo'lishi kerak.

    • Talaba madaniyatli bo'lishi va bu xislatni boshqalarda ham tarbiyalashi lozim; xushmuomalalik, ehtiyotkorlik, andishalilik, soddadillik va kamtarinlik - faqatgina bezak bo'lib qolmasdan, balki, eng avvalo, bo'lajak vrachning zarur fazilatlaridir. Bemorlar xonasiga kirganda yoki tanish bemor bilan klinikada uchrashib qolganda, talaba ziyraklik, ochiqko'ngil va xushmuomalalik bilan salomlashib, uni salomatligidan xabardor bo'lishi kerak.

    • Bemorni o'rganishda talaba uning to'shagiga o'tirmasdan bu maqsadda stul yoki taburetkadan foydalanishi lozim;

    • Talaba shuni esda tutishi kerakki, u klinikada uchrashadigan bemor kishi o'zini professional malakasini oshiradigan ob'ekti emas, balki, avvalo undan yordam kutuvchi shaxs, o'rtoq va do'stdir har bir bemor talabaning o'z to'shagi yonida qilayotgan xatti-harakati zarur va foydali ekaniga to'la ishonishi lozim.

    • Bemorlar bilan muloqotda talaba deontologiya tamoyillariga to'la rioya qilishi zarur; bemorga istalgan daqiqada yordam berishga tayyor bo'lishi, mehribonlik va hamdardlik hislari, burchga sodiqlik tuyg'ulari talabaning klinikadagi harakatlarini boshqarishi lozim.

    So'zning buyuk kuchi va yuksak ahamiyatini doimo esda tutish zarur. So'z - bu inson xastaliklarining buyuk tabibi - tajribasiz, no'noq qo'llarda xavfli yaroqqa aylanib qolishi mumkin. Kasallik bilan kurashda so'zni o'zining do'sti va ittifoqchisiga aylantirish talabaning qutlug' burchidir.

    -Talaba klinikada o'zining tashqi ko'rinishiga doimo e'tibor berishi kerak; tatbiq qilingan kasbiy kiyim formasi (toza oq xalat, sochlarni berkitib turadigan qalpoqcha va charmli yengil oyoq kiyim) talabaning kasbiy qiyofasini belgilaydi. Orasta bo’lmagan, betahorat, ozoda kiyinmagan, soch-soqoli o'sgan, tirnoqlari uzun, pardoz vositalariga haddan tashqari berilish belgilari bo'lgan va chekuvchi talabalar bemorlar va klinika xizmatchilirida o'ziga nisbatan hurmat uyg'otmaydi.

    Talaba rus yozuvchisi A.P.Chexovning ushbu ajoyib so'zlarini hech qachon yoddan chiqarmasligi lozim: «Insonda hamma narsa go'zal bo'lishi kerak: ham qiyofasi, ham kiyimi, ham qalbi, ham fikri».

    So'zimni O'zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripovning hech qayerda nashr etilmagan misralari bilan tugallamoqchiman:

    Shifokordek ulug' zot-ku, yo'qdir dunyoda,

    Sizdeklar bor, uning qadri tag'in ziyoda.

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


    Download 0.61 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    So 'zning otasi

    Download 0.61 Mb.