Z axiraviy boshqaruv kaliti




Download 2,34 Mb.
Pdf ko'rish
bet19/24
Sana20.02.2024
Hajmi2,34 Mb.
#159299
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24
Bog'liq
Temir yo\'l transportida mikroprosessorli avtomatika va telemexanika tizimlari (A.Azizov)
Nazariy elektrotexnika Darslik (1), MAVZU 15
Z axiraviy boshqaruv kaliti. M axsus kalitni o ‘m atilgan- 
ligi OK lar tizim i bilan tekshiriladi.
Zaxiradagi kalit o ‘m atilgandan so ‘ng O K lari m arkaz- 
lashtirishning m arkaziy kom pyuteriga, yangi obyekt holati 
haqida m a ’lum ot beradi. M a ’lum kechikish vaqtidan so ‘ng, 
strelkani m ahalliy boshqam v tartibga o ‘xshash boshqarish 
im koniyati sodir b o ‘ladi.M arkazlashgan kom pyuter strelka 
o ‘tkazgichini aniqlik holatini tekshirib, va zaxira boshqam v 
kaliti chiqarilgandan so ‘ng strelka m arkaziy boshqam v tar- 
tibiga qaytadi.
X avfsiz kirish-chiqishning OK, chiqish kuchlanish bosh- 
qam vini, sxem adagi kontaktlar holati nazoratini ta ’m inlaydi 
va birinchi s in f ishonchlilikka ega rele boshqaruvni am al- 
ga oshiradi. R eleli sxem aning kontaktlar holati quyidagicha 
ta ’riflanishi m um kin: tutashgan, ajralgan, uzilgan, qisqa tu- 
tashgan. U shbu turdagi kontrollerlam i q o ‘llash tipik sifatda,
50
www.ziyouz.com kutubxonasi


avtoblokirovka, o ‘qlam i hisoblash, pereezd signallashtirish 
kabilarga interfeys tuzulm asini m isol qilib olish m um kin.
R els zanjiri ho lat kontrolleri uning b o ‘sh yoki bandligini 
aniqlashga m o ‘ljallangan.
Q isqa rels zanjiridan qisqa harakat tarkibi o ‘tganda, 
re l’s zanjiri band holatdan b o ‘sh holatga o ‘tishi uchun aniq 
kechikish vaqti keltiriladi. K ontaktlam i qisqa m uddat ichi- 
da holatini o ‘zgarish oldini olish uchun rele kontakt holati 
(dirillashi-vibratsiyasi) tashxis qilish uchun aniqlangan va- 
qtdan foydalanish m um kin.
K ontaktlar holatining nazorat funksiyasining asosiy vazi- 
fasi turli xil releli interfeys v a shu kabi qurilm alar (strelka- 
lar, rele kontaktlari, m axsus kalitlar v a tugm alam ing) holati- 
ni ishonchli aniqlashdan iboratdir. B u m asala o ‘z navbatida 
m axsus kontaktlar holatini jav o b g ar b o ‘lm agan ilovalam i 
xal qilinadigan m asalalarga qarab aniqlash im konini beradi. 
Shu bilan birga m arkazlashtirishning m arkaziy kom pyuteri 
va O K lari tizim i orasida axborot alm ashinuviga xavfsizlik 
b o ‘y icha katta talablar qo ‘yadi. B unday axborotlar m a ’lu- 
m otlam i yuqori darajada ortib ketishiga sabab b o ia d i. Bun- 
day yechim m a iu m o tla r buzilishi, xavfsizlik nuqtayi nazari- 
dan, yuqori darajada him oyalanishini ta ’m inlaydi.
B oshqaruv axborot berish bitlar ketm a-ketligini tashkil 
etadi. B u axborotni m arkaziy kom pyuter ishlab beradi va 
kerakli y o ‘l qurihna elem entlariga ta ’sir k o ‘rsatish uchun 
O K iga uzatadi. 
Yo‘l qurilm alari holati haqidagi axborot 
O K tom onidan ishlab chiqariladi. B u o ‘z navbatida m arka- 
ziy kom pyuterga y o ‘l qurilm alari holati haqida maMumot 
berish uchun kerak. B archa buym q xabarlar takrorlanishi 
tizim ning xavfsizligini ta ’m inlaydi. A dastur A xabam i ish- 
lab chiqadi, bunda B dastur B xabam i ishlab chiqadi. M a ’Iu- 
m otlarga q o ‘shim cha sifatida, har bir xabar betakror adres 
(m anzil) vaqt belgisi v a m e’yordan ortiq maMumotlar bilan 
ta ’m inlanadi. A v a B xabarlar bir davr ichida ishlab chiqila- 
di va uzatiladi. Q abul qilingan axborot ajratiladi v a axborot
51
www.ziyouz.com kutubxonasi


xavfsizligi ta ’m inlangan holda u zatilayotgan buyruq form a- 
ti b o ‘yicha turli b o ‘lganda ham tahlil qilinadi.
U zatish nazorat qurilm alari uzatilgan telegram m ani qabul 
qilish bilan uni ochadi v a kerakli obyekt kontrollerlariga 
uzatadi. H ar bir O K qabul qilingan A va B telegram m ani mos 
ravishda A v a B dasturlar yordam ida m antiqiy m osligi va 
to ‘g ‘riligini tekshiradi. A gar A yoki B dastur telegram m alar 
orasida m oslik buzilganligi aniqlansa bunda O K lari barcha 
buyruqlari inkor etiladi va m arkaziy kom pyuter telegram m a 
no to ‘g ‘riligi va aniqlangan xatoning sababini k o ‘rsatuvchi 
m a’lum otni yuboradi.
O K shkaflari bevosita stansiya binosida yoki y o ‘l quril- 
m alariga yaqin b o i a n m axsus konteynerlarda joylashtiril- 
gan b o iis h i m um kin. •
B unda ixtiyoriy konteynerlar ishlatilishi m um kin faqat 
ular atm osfera ta ’sirlaridan him oya qilingan b o iis h i kerak.
O K konkret stansiya loyihalariga m oslashtirish uchun 
m axsus m ikro ulab-u'zgichlar ishlatiladi. M ikro ulab- 
uzgichlar har bir O K lar adresi v a adres turini o ‘m atish
uchun ishlatiladi. U ndan tashqari m odul va kabellar uchun 
m axsus k alit v a m arkerlar q o ila n ila d i. O K v a y o ‘l qurilm asi 
orasidagi aloqa b o g ia n is h i kabellar orqali am alga oshirila- 
di. U lar platalam ing oldi-ulagichlar orqali ulanadi.
O K tizim i o ‘zida m odulli tizim ni aks ettiradi. U lar k o ‘p 
v a turli xil y o i qurilm alari bilan b o g ia n is h n i ta ’m inlaydi. 
Interfeysli m odullar chop etilgan platalarda y ig ‘ilgan va 
O K lari uchun tokchalarda joylashtiriladi. O K lari chop etil- 
gan kirish-chiqish m a iu m o tla r ishlab berish funksiyalarini 
ta ’m inlovchi platalar y ig ‘m asidan tashkil topadi v a q o ‘yil- 
gan talablarga k o ‘ra axborotni qayta ishlab beradi-X avfsizlik 
ta ’m inlashning barcha bosqichlarda: tizim ishlab chiqish
uni loyihalash, m ontaj-yig‘ish ishlari, xizm at k o ‘rsatish va 
testdan o ‘tkazishlar birlam chi hisoblanadi. O K lari tizim i, 
xavfsizlikni texnik yechim lar q o ‘llash hisobiga ta ’m inlaydi. 
B ularga dasturlam i diversifikatsiya (kirgizish-o‘m atish) qi-
52
www.ziyouz.com kutubxonasi


lish, qayta aloqa qilish prinsipi va xavfsiz apparat ta ’m inoti 
kiradi.
D astum i diversifikatsiyalashda dasturiy ta ’m inlash tex- 
nologik ishlab chiqish tushuniladi. B u orqali bir m antiqiy 
funksiyani bajaruvchi dasturlar, ikki gum h dasturlovchilar 
tom onidan ishlab chiqariladi. B u esa o ‘z navbatida xatolam i 
topish va tizim ishonchliligini oshirishga olib keladi. Ikkala 
dastur bitta m ikroprotsessom i real m asshtab vaqtda nati- 
ja la m i taqqoslash bilan am alga oshiriladi. A gar natijalar 
orasida farq m avjudligi aniqlansa tizim xavfsiz holatga o ‘ta- 
di.
Q ayta aloqa ta ’m oyili, y o ‘l qurilm a haqiqiy holati va 
boshqam v ta 'sirlar natijalarini q o ‘shish bilan solishtirish- 
ni ta ’m inlaydi. Bu taqqoslash uzluksiz davom etib xatolik 
haqidagi m a ’lum ot berilishi va xatolik aniqlansa, tizim ning 
xavfsiz holatga o ‘tish im konini yaratadi.
X avfsizlik vositasi buzilishlar daraxti 

Download 2,34 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24




Download 2,34 Mb.
Pdf ko'rish