• Oiladagi tarbiyaning hozirgi dolzarb muammolari
  • Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012




    Download 1.42 Mb.
    bet12/14
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.42 Mb.
    1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

    1.2. “Oiladagi tarbiyaning hozirgi dolzarb muammolarima’ruza


    mashg’ulotining texnologik xaritasi


    Ish bosqichlari va vaqti

    Faoliyat mazmuni

    Ta’lim beruvchi

    Ta’lim oluvchilar



    1. Mavzuga kirish

    (15 daqiqa)

    1.1. ”Ekranga mavzusining rejalari tushiriladi. (1-ilova).

    1.2. Talabalarga oilaning shakllanishi va rivojlanishi jamiyat hayotidagi siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, ma’naviy munosabatlar bilan bevosita bog’liqligi, uning axloqiy, huquqiy va ijtimoiy omillariga oid ma’lumotlarning yoritilishi, farqlarini tushuntirib berish uchun topshiriq beriladi.

    1.3. Talabalar o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiriladi.

    1.4. Talabalar bilimlarini faollashtirish maqsadida savollar beradi



    Tinglaydilar

    Tinglaydilar va savollarga javob beradilar.



    2-bosqich

    Asosiy bosqich

    (55 daqiqa)

    Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish qilish va izohlash bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy jihatlarini tushuntirib beradi

    2.1. Talabalar jismonan yetuk, muayyan ma’naviy fazilatlarni egallagan, ijtimoiy va huquqiy burchini anglagan insonni shakllantirishda oilaning roli.

    tushuntirib beradilar (2-ilova).

    2.2. Talabalar oilalar, ularning o‘xshash tomonlari va farqlari, kamchiliklari va mukammalliklari to‘g’risidagi ma’lumotni beradilar.

    2.3. Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash maqsadida savol va topshiriqlarni beradi (5-ilova).


    Yozadilar.

    Yozadilar.

    Savollarga javob beradilar.

    Tahlil qiladilar.



    3.

    Yakuniy bosqich

    (10 daqiqa)

    3.1. Mavzu bo‘yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.

    3.2. “Tushunchalar tahlili” texnologiyasi yordamida o‘quv materiali mustahkamlaniladi (6- ilova).

    3.3. Talabalarga ballar e’lon qilinadi.


    Savollar beradilar.

    Vazifani yozib oladilar.



    1-ilova

    Oiladagi tarbiyaning hozirgi dolzarb muammolari


    Reja:

    1. Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati.

    2. Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’siri.


    5-ilova


    2-ilova

    Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi:
    2,0 ball - «a’lo».

    1,5 ball - «yaxshi».

    1,0 ball - «koniqarli».

    0,5 ball - «qoniqarsiz»



    3-ilova

    Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati

    Milliy tarbiyaning manbai - milliylik! «Millat», «milliylik», «milliy g’urur», «milliy odob», «millat-lararo muloqot madaniyati» tushunchalarining o‘zagini arabcha «mil» so‘zi tashkil qiladi. Bu so‘z arabchada «o‘zak», «tub mohiyat», «negiz» ma’nolarini anglatadi. «Millat» so‘zi esa bir necha ma’noni: 1) din: mazhab; 2) ummat: bir mazhabga mansub aholi; 3) xalq ma’nolarini anglatadi.



    Millat kishilarning jips tarixiy birligi, umumiqtisodiy turmush, til, huquqd birligi, madaniyat, ong, ruhiyat uyg’unligi va mushtarakligi demakdir. O‘z davlatisiz, o‘z qiyofasiga ega bo‘lmagan millat yo‘q. Millatning metindek jipsligi davlatning qudratiga bog’liq va aksincha, millatning metindek jipsligi davlatning qudrati darajasini belgilaydi. Millat va davlat tushunchalarini bir-biridan ayirgan holda ta’riflab bo‘lmaydi. Millat faqat bir halq vakillaridangina iborat tarzda shakllanmaydi. Hozirgi o‘zbek millatining tarkib topishida barcha turkiy qabila va urug’lar, olis o‘tmish, tarixdan ilgari zamonlardan boshlab Turon zaminda yashab kelayotgan ajdodlarimiz shuningdek qadim Sug’d eli, Xorazm eli va boshqalar ham ishtirok etganlar.
    Xorazm, Qadimgi Xorazm - Turon va Eron mintaqalari oraligʻida joylashgan tarixiy oʻlka va qadimgi davlat. Xorazm hududi qadimda Amudaryo adoqlaridan janubga tomon Murgʻob va Tajan daryolarining yuqori oqimlarigacha choʻzilgan.
    Bu hol tilimiz, dilimiz, qiyofamiz, urf-odatlarimiz, turmush tarzimiz, madaniyat, san’at, adabiyot, va me’morchiligimizda, borinki, mehnat qurollarida ham o‘z aksini topib turibti.

    5-ilova

    Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’siri
    O‘zbekona tarbiya mazmunidan joy olib, o‘zaro munosabatlarda namoyon qilinishi lozim bo‘lgan insoniy fazilatlarni ifodalovchi so‘z - signallar mavjud. Masalan, «tavoze», «hayo», «vijdon», «iymon» va boshqa so‘zlarning faol qo‘llanilganligi milliy ma’naviyatimizning yuksak cho‘qqiga ko‘tarilganligidan dalolat beradi. Leqin xalqimiz tarixining keyingi asrlarida sodir bo‘lgan mustamlakachilik, milliy fazilatlarni «qoloqlik, madaniyatsizlik ko‘rsatkichi», «eskilik sarqiti» deya qadrsizlanishi yuqoridagi tushunchalarni o‘zbek maktabi darsliklari matnidan siqib chiqardi. Natijada, milliy fazilatlar o‘quvchilarning ikkinchi signallar sistemasiga kiritilmaganligi tufayli, boshqa tildagi so‘zdek tushunarsiz bo‘lib qolaverdi.

    6-Ilova


    7-ilova

    Insert jadvali


    V

    Q

    -

    ?


















































    TAKRORLASh UChUN SAVOLLAR VA TOPShIRIQLAR:

    1. Milliy tarbiyaning manbaini nimalar tashkil qiladi?

    2. «Tarbiya» so‘zining ma’nosi nima?

    3. Milliy tarbiyada dinlarning o‘ziga xos o‘rnini ko‘rsating.

    4. Milliy tarbiyani tadqiqot qilishning metodologik asoslari nimalardan iborat?

    5. O‘zbekona tarbiya, uning o‘ziga xos jihatlari va muammolari haqida gapirib bering.

    6. «Tarbiya» tushunchasiga yaqin bo‘lgan «Ijtimoiylashuv» tushunchasi nimani anglatadi?

    7. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturida tarbiya sohasidagi qaysi muhim vazifalar belgilab berilgan?

    8. Milliy tarbiyani yoshlar ongiga singdirishda bolalarning yosh jihatlarini inobatga olish zarurmi?

    9. Milliy tarbiyani yoshlar ongiga singdirishda qaysi usul va vositalardan foydalanish qulay?

    10. O‘quvchilarning milliy tarbiyalanganlik mezonini nimadan bilish mumkin?


    13-mavzu: Oiladagi tarbiyaning hozirgi dolzarb muammolari

    Reja:

    1. Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati.

    2. Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’siri.

    1-masalaning bayoni. Milliy tarbiyaning manbai - milliylik! «Millat», «milliylik», «milliy g’urur», «milliy odob», «millat-lararo muloqot madaniyati» tushunchalarining o‘zagini arabcha «mil» so‘zi tashkil qiladi. Bu so‘z arabchada «o‘zak», «tub mohiyat», «negiz» ma’nolarini anglatadi. «Millat» so‘zi esa bir necha ma’noni: 1) din: mazhab; 2) ummat: bir mazhabga mansub aholi; 3) xalq ma’nolarini anglatadi.

    Millat kishilarning jips tarixiy birligi, umumiqtisodiy turmush, til, huquqd birligi, madaniyat, ong, ruhiyat uyg’unligi va mushtarakligi demakdir. O‘z davlatisiz, o‘z qiyofasiga ega bo‘lmagan millat yo‘q. Millatning metindek jipsligi davlatning qudratiga bog’liq va aksincha, millatning metindek jipsligi davlatning qudrati darajasini belgilaydi. Millat va davlat tushunchalarini bir-biridan ayirgan holda ta’riflab bo‘lmaydi. Millat faqat bir halq vakillaridangina iborat tarzda shakllanmaydi. Hozirgi o‘zbek millatining tarkib topishida barcha turkiy qabila va urug’lar, olis o‘tmish, tarixdan ilgari zamonlardan boshlab Turon zaminda yashab kelayotgan ajdodlarimiz shuningdek qadim Sug’d eli, Xorazm eli va boshqalar ham ishtirok etganlar. Bu hol tilimiz, dilimiz, qiyofamiz, urf-odatlarimiz, turmush tarzimiz, madaniyat, san’at, adabiyot, va me’morchiligimizda, borinki, mehnat qurollarida ham o‘z aksini topib turibti.

    “Millat, bir so‘z bilan aytgan ma’naviyat birligidir. Ma’naviyat – davlat asosi, davlat esa ma’naviyat suyanchig’idir”1 – degan edi mamlakatimizning yirik olimlaridan biri Abduqahhor Ibrohimov.

    «Millat», «milliylik» tushunchalarining talqini bilan tanishar ekanmiz, ularning g’arbona va sharqona tarzlari bor ekanligini ko‘ramiz. Aniqrog’i, g’arbiy talqin xristian, sharqiy talqin esa islomiy o‘zaklarga borib tutashadi. Ya’ni Ovrupa xalqlari tillariga «millat» tushunchasi lotincha «paio» - qabila, xalq sifatida xristian dini bilan birga kirib kslgan bo‘lsa, Osiyoga esa islom ta’limoti orqali yuqoridagi uch xil ma’noda kirib kelib singdi.

    Lotin tili - hind-yevropa tillari oilasining italiy tillari guruhiga mansub; Italiyaning oʻrta qismidagi Latsiy viloyatida miloddan avvalgi 8-asrda yashagan lotin kabilasining tili. Lotin tilining asta-sekin Rim hududidan tashqariga tarqalishi va qad.
    Xristianlik - jahonda keng tarqalgan dinlardan biri. Yevropa, Amerika mamlakatlarida, Avstraliyada, faol missionerlik xarakati natijasida Afrika, Yakin Sharqda va Uzoq Sharqning birnecha mintaqalaridakeng yoyilgan.

    «Tarbiya» so‘zi «milliy tarbiya» tushunchasining tarkibiy qismi bo‘lganligi tufayli bu tushunchaga ham yangicha yondoshgan hodda, xolis ilmiy-pedagogik ta’rif ber-moq kerak. Arabcha «tarbiya», «tarbiyat» so‘zlari 1) parvarish qilmoq; ta’lim bermoq; o‘rgatish; odob o‘rgatish; 2) navozish, mehribonlik ko‘rsatish: ko‘z-quloq bo‘lish; himoya qilish kabi ko‘p qirrali mazmunga ega. «Tarbiyachi» esa shu ko‘p qirrali tarbiyaviy faoliyatni amalga oshiruvchi odam, demakdir. Demak, milliy tarbiyaning lug’aviy ma’nosini «yosh avlodlarni o‘z xalqiga xos milliy fazilatlar namunasida shakllantirish, ta’lim bermoq» sifatida aniqlash mumkin.

    Iudaizm, xristianlik, budda va islom dinlari - o‘ziga xos tarbiya manbaidirlar. Shu nuqtai nazardan milliy tarbiyaning mohiyatini diniy unsursiz mukammal deb bo‘lmaydi. Chunki har bir din, payg’ambarning vazifasi - odamlarni tarbiyalash, ba’zida esa, qayta tarbiyalashdan iborat bo‘lib kelgan. Masalan, xristian pedagogik falsafasi «dindan ajratilgan ta’lim-tarbiya ma’naviyatdan ayrilishga, ta’lim-tarbiyadan ajratilgan din esa xurofotga aylanishga mahkumdir» deb hisoblaydi. Shu bilan birgalikda xristian ruhoniylari axloqiy qadriyatlarning e’tiborsizlana borishi tufayli «hamma narsani sotish va sotib olish mumkin» bo‘lib qolganligi, «mening vatanim boshqa erda» deguvchi vatan taqdiriga befarqlik namunalarini, pornografiya tashkilotchilarini tanqid qilib, o‘z hukumatla-riga ma’rifiy yordam bermoqdalar».

    Budda diniy ta’limotida ham odamlar orasida o‘zaro hamkorlikka da’vat qilinib, milliyliklarga demokratik, tolerant yondashuvga amal qil, boshqalarning e’ti-qodlarini qoralama, deyiladi. Budda dini o‘ziga mansub kishidan o‘z qobiliyatlarini mutanosiblashtirishni, intizomlilikni, xotirjamlikni, chiroyli so‘zlab, chiroyli xulqqa ega bo‘lishni, uyg’unlikni, o‘zidagi salbiy kuchni chidam va hamdardlik orqali bartaraf qilishni, o‘z-o‘zini tarbiyalashni talab qiladi. Chunki «Inson yaxshilikning mohiyatini chuqur tushunib, his qilsagina, u yaxshilikka qodir bo‘la oladi», deb uqtiradi buddizm falsafasi.

    Buddizm (Budda nomidan olingan), Buddaviylik - jahonda keng tarqalgan dinlardan biri (xristianlik va islom dini bilan birga). Unga eʼtiqod qiluvchilar taxminan 500 mln.dan ortiq. Miloddan avvalgi 6-5-asrlarda Hindistonda paydo boʻlgan.

    Milliy tarbiyaning metodologik asoslarini aniqlashda, uni har tomonlama talqin qilishda sotsiobiologiya erishgan natijalar katta ahamiyatga ega. Biologiya fanining bu yo‘nalishi 1975 yili amerikalik entomolog E.Uilsonning «Sotsiobiologiya: yangi sintez» nomli kitobidan boshlanib, ilmiy davralarda katta qiziqish uyg’otdi. Sotsiobiologiyaning bosh maqsadi - inson hayotining turli jabhalarini tadqiqot qilishga qodir bo‘lgan yangi - omuxta fan yaratishdir. «Koinotda ongli jonzotlar ichida ikki intellektual irq - eydilonlar va ksinedrinlar bor, deb faraz qilaylik, - deb yozadilar Ch.Lamzden va E.Uilson. - Eydilonlar - organik mashinalar bo‘lib, ulardagi tafakkur va xulq-atvor dasturlashtirilgan. Ksinedrinlar ongi esa, toza yozuv taxtasiga monand. Ularning tafakkurida yarsiy determinatsiyaning izlari ham yo‘q, ya’ni ksinedrinlar tafakkuri, xulq-atvori tashqi muhit tomonidan dasturlashtiriladi. Eydilonlar yo‘li madaniyat ta’sirida kechadi. Er kurrasidagi odamlar alohida - uchinchi yo‘lga egadir. Bu yo‘lning mohiyati, sotsiobiologlarning fikricha, irsiy omillardan madaniy omillarga va aksincha ro‘lib o‘tadigan doimiy o‘zgarishlardadir». Sotsiobiologiya inson ustidan hukmronlik qiluvchi barcha kuchlarning eng qudratlisi va murakkabi - ishonch, e’tiqod, deb biladi. «E’tiqod ijtimoii xatti-harakatlarning universal tartibotlaridan bo‘lib, har bir jamiyatda uni (namoyon bo‘lish shakliga qarab) tezda qayd qilish mumkin... Lekin inson bu unsurdan din va marksizm orasidagi qarama-qarshilik tufayli voz kechishga majbur bo‘ldi. E’tiqodsizlik esa odamlarda milliy qadriyatlarning yo‘qolishiga, arzimas narsalarni qimmatli narsa deb, haqiqiy kimmatga ega bo‘lgan narsalarni esa erga urishga olib keldi», - deb hisoblaydi. «Inson haqidagi yangi fan» -sotsiobiologiya. Ko‘rinib turganidek, ushbu yangi fanning e’tiqod va uni shakllantirish haqidagi qarashlari o‘quvchilarimizda milliy g’oyaga asoslangan istiqloliy e’tiqodni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega1.



    2-masalaning bayoni. Bolani sabru toqatga o‘rgatishning ham o‘rni, vaqti va me’yori bor. Ma’lumki, ayrim kishilarning nojo‘ya va zararli xatti-harakatlariga ham ko‘r-ko‘rona sabru toqat qilaverish zaiflik belgisi.

    O‘zbek xalqi pedagogikasining bosib o‘tgan yo‘lini o‘rganib, tahlil qilib, milliy tarbiyamizda quyidagi holatlarga e’tibor berish kelgusida komil insonni tarbiyalashga o‘zining ijobiy natijasini beradi, deb o‘ylaymiz:

    - Bolani maishatga emas, balki ilmu ma’rifatga to‘ymaydigan qilib tarbiyalash lozim;

    - Kishilarga beminnat, chin ko‘ngildan yaxshilik qilish fazilati ham bolalikdan, o‘qish jarayonida o‘zaro hamdamlik va hamjihatlikdan boshlanadi, shuni esdan chiqarmaslik kerak;

    - Baqiroqlik, urishqoqlik ham kasallik, bu kasal, ko‘pincha bolalarga ota-onadan, kattalardan yuqishini unutmaslik kerak;

    - O‘z farzandlarinigina pok bo‘lishini istasang, o‘zgalarning farzandlariga nopok nazar tashlamaslikdir;

    - Zaminsiz giyoh o‘smaganidek, bolada ham sababsiz nosoz xulq paydo bo‘lmaydi;

    - Boladagi iste’dod biz tarbiyachilardan alanga kutadi, agar biz uni alangalata olsin, u porlab nur bo‘ladi;

    - Majlisni boshqara olish ham o‘ziga xos bir san’at bo‘lib, u kishining yoshligidagi jamoatchilik faoliyatining mevasidir;

    - Bog’u-rog’larni rang-barang ko‘rkam daraxtlar, daraxtlarni esa zumrad yaproqlar bezaganidek, utsni bola, bolani esa ilmu hunar, odobi axloq bezaydi;

    - Har qandan imkoniyating bo‘lsa ham, bola uchun boshqa bolalardan o‘zini ustun qo‘yishga sabab bo‘ladigan imtiyozlar berishdan saqlanish lozim;

    - Bolaga ajoyib tarbiya bersang, u senga umr qo‘shadi, aks holda umringni qirqadi;

    - Bolada yuqori nafosat bo‘lishi uchun, avvalo, uni o‘rab turgan muhit go‘zal bo‘lishi, bola esa tayyor go‘zallikning shunchaki tomashabini emas, balki go‘zallik bunyodkori bo‘lishi lozim;

    - Bola kamolatidagi eng muhim narsa har bir ishni qilishdan oldin uning oqibatini o‘ylashga odatlantirishdir, chunki pushaymon kaltabinlik hosili;

    - Davr bizni kechagi hayotga undayotgan va tezroq odim tashlashga qistayotganligini yosh avlod his etmog’i lozim;

    - Bolaning iste’dodini namoyon qilish uchun ham iste’dod kerak;

    - Tabiat ham o‘ziga xos tarbiyachi. U o‘z nihollarini bazan sovuq bo‘ronlarga, jazirama issiqqa ham o‘rgatadi. Vaqti-vaqti bilan billur tomchilari bilan ohista yuvadi, muloyim shabadasi bilan ohista silab-siypab erkalaydi.

    - Hayotning murakkab, tugunli masalalari bo‘ladi. Fahmu-farosat bilan ularni topib, echa bilish uchun kishi bolalikdan bilim va malaka hosil qilishi kerak;

    - Bolada hayotni, borliqni kuzatuvchanlik bo‘lmasa, u berahm va befarosat bo‘lib qoladi. Shuning uchun ham uning kuzatuvchanligini shakllantirish lozim;

    - Bolaning mehmon huzurida o‘zini qanday tutishi oiladagi bola tarbiyasining bir ko‘zgusi;

    - Oilaning iqboli-istiqboli, har jihatdan to‘g’ri rivojlangan xulqi zebo farzanddir;

    - Modomiki, xonadonda o‘zaro ishonch yo‘qolib, qulf-kalit qilish zarurati tug’ilgan ekan, bu bolalarni to‘g’rilik, halollik ruhida tarbiyalash masalasi diqqatdan chetda qolganligidan nishona;

    - Hayotni kuzatuvchi bola ko‘p hosil beradi. Oqilona javob berish uning zohnini barkamol qiladi;

    - Oila va maktab quchog’ida ilmu odob, aqlu hunar va riyozat libosi bilan bezangan sog’lom bola qanotli qush kabi hayot bo‘stonida dadil parvoz qila oladi.;

    - Bolangiz hayotda o‘z o‘rnini topa bilmagan ekan, bu sizning uni hayotga tayyorlashga va iqbol-istiqboliga beparvoligingizdan nishona;

    - Bolaning tamizli yoki betamiz bo‘lishi ham ko‘p jihatdan biz, tarbiyalarning aqlu zakovatimizga, fahmu farosatimizga bog’liq;

    - Agar bizdan ta’lim va tarbiya olgan shogirdlarimiz davr talabiga munosib bo‘lsa, ular bizning iftixorimiz;

    - Keksalikda avlodga o‘rnak bo‘lishning zamiri ham yoshlikdan boshlanadi;

    - Biz yoshlarni tarbiyalashda o‘zimiz yashab o‘sgan muhit bilan hozirgi sharoitning farqini ko‘zda tutib ish ko‘rishimiz lozim. Chunki ularning kamolatiga ta’sir ko‘rsatuvchi xabarlar beqiyos ko‘p va serqirradir.

    Kadrlar tayyorlash milliy dasturini ro‘yobga chiqarishning birinchi bosqichi (1997-2001)da ta’lim oluvchilarning madaniy va ma’naviy-axloqiy saviyasi sifatiga qo‘yiladigan zarur talablarni belgilab beruvchi davlat ta’lim standartlarini yaratish va joriy qilish ko‘zda tutildi. Bu - bevosita yangi fazilatlar, yangi mezonlar, yangi talablar masalasi demakdir.

    Tabiat va jamiyatda har bir predmet, hodisa muayyan ilmiy ta’rifga ega. Xuddi shuningdek, milliy istiqloliy fazilatlarning ham muayyan ta’rifini anglamay turib, ularni shakllantirishga kirishishning samarasi bo‘lmaydi. Shu bois milliy tarbiyaviy fazilatlarning lug’aviy, etimologik mazmunlaridan kelib chiquvchi pedagogik ta’rifi aniqlanishi lozim.

    Tarbiya nazariyasida yangi tushunchalarning paydo bo‘lishi ijtimoiy, madaniy, siyosiy, mafkuraviy hayotda ro‘y bergan o‘zgarishlar bilan belgilanadi.

    Milliy mustaqillik pedagogika - tarbiya haqidagi fanda ham keskin islohotlar zaruratini paydo qildi. Bu esa, o‘z navbatida, sovet tarbiya nazariyasida o‘rganilmagan «o‘quvchinqng milliy g’ururi», «O‘zbekiston o‘quvchisining vatanparvarligi», «o‘quvchining milliy odobi», «o‘quvchi milliy vijdoni», «o‘quvchining millatlararo muloqot madaniyati», «o‘quvchining milliy mafkuraviy ongliligi» kabi fazilat mezonlarini ilmiy asoslashni talab qiladi. Zero bu:

    - zamonaviy pedagogika fanining modellashtirish


    usulini samarali qo‘llash;

    - tarbiya uslubiyati, texnologiyasi bo‘yicha pedagogika qo‘lga kiritgan ilmiy yutuqlardan foydalanish;

    - jahon tarbiyaviy tajribalari namunalariga asoslanish;

    - milliy tarbiyaviy fazilatlarning O‘zbekistonning


    o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li talablaridan kelib chiqib belgilash;

    - mezonlar mazmunida milliylik, ajdodlarga, zamondoshlarga hurmat, madaniy vorislik tamoyillarini saklash, rag’batlantirish;

    - sistemalilik, komplekslilik, yaxlitlik, funktsionallik, shaxsiy xususiyatlarga asoslanuvchi yondashuvlar uyg’unligiga erishish uchun imkon yaratadi.

    O‘quvchining o‘z faoliyatida, tuyg’uhissiyoti va boshqalarga qiladigan munosabatida namoyon bo‘ladigan sifatlari, xislatlari uning hayotda ko‘zlagan maqsadlari, niyatiga qarab yo ijobiy, yo salbiy mazmun kasb etadi. Shu sababli milliy tarbiyalanganlik mezonlarini belgilashda o‘quvchilar xulq-atvori, niyatining ijtimoiy ma’naviy yo‘naltirilganligiga e’tibor berildi1.

    Milliy tarbiyalanganlik mezonlari o‘quvchi shaxsining milliy xususiyatga bsvosita aloqador bo‘lgan fazilatlari va uning o‘zaro aloqadorligi (milliymadaniy determinizm) tamoyilidan kelib chiqib asoslandi. Buni quyidagicha sharhlash mumkin. O‘quvchining «milliy g’ururi», «milliy odobi», «milliy mafkuraviy ongliligi», «millatlararo muloqot madaniyati» tushunchalari milliy o‘zakka ega. Ya’ni, qandaydir mavhum «g’urur», «mafkura», «odob», «muloqot madaniyati» emas, balki muayyan xususiyatga egaligi e’tirof etiladi. Ushbu fazilatlardagi milliylik o‘quvchining milliy o‘zligini anglash jarayoni bilan bevosita bog’lanadi. Natijada, yosh avlodning milliy tuyg’usi stixiyali emas, balki milliy istikdol maqsadlariga, yaratuvchilik maqsadlariga yo‘naltiriladi, xizmat qildiriladi. Bu - milliy g’ururni millatchilikdan, mahalliychilikdan, o‘z xalqiga befarqlikdan, manqurtliqdan himoya qiladi.

    O‘zbekiston vatanparvarligi o‘zbek o‘g’il-qizlaridan alohida fidoyilikni, mas’uliyatni, Vatan taqdiriga ongli muiosabatni talab qiladi. Milliy vijdoniylik esa universal xususiyatga ega bo‘lib, yuqoridagi (milliy tuyg’uga bevosita bog’lanuvchi) fazilatlarni shakllantirishning ishonchli kafolatini, ya’ni, bilim - so‘z – xatti-harakat (amal qilish) birligini ta’minlaydi, nazorat qiladi


    Tayanch so‘z va iboralar: jamoatchilik, oila, er, xotin, farzand, ilm, ma’rifat, tarbiya, axloq, din, munosabat, qadriyat, e’tiqod, o‘git, mustaqillik, bola tarbiyasi, islomiy aqidalar, burch, shariat, hadis, mehr-muhabbat, samimiylik, tushuntirish, davlat siyosati, yoshlar tarbiyasi, ma’naviyat, Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi, vijdon, islohot, fazilat, nazorat, milliy tarbiya.

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:

    1. Milliy tarbiyaning manbaini nimalar tashkil qiladi?

    2. «Tarbiya» so‘zining ma’nosi nima?

    3. Milliy tarbiyada dinlarning o‘ziga xos o‘rnini ko‘rsating.

    4. Milliy tarbiyani tadqiqot qilishning metodologik asoslari nimalardan iborat?

    5. O‘zbekona tarbiya, uning o‘ziga xos jihatlari va muammolari haqida gapirib bering.

    6. «Tarbiya» tushunchasiga yaqin bo‘lgan «Ijtimoiylashuv» tushunchasi nimani anglatadi?

    7. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturida tarbiya sohasidagi qaysi muhim vazifalar belgilab berilgan?

    8. Milliy tarbiyani yoshlar ongiga singdirishda bolalarning yosh jihatlarini inobatga olish zarurmi?

    9. Milliy tarbiyani yoshlar ongiga singdirishda qaysi usul va vositalardan foydalanish qulay?

    10. O‘quvchilarning milliy tarbiyalanganlik mezonini nimadan bilish mumkin?


    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

    2.1.Ta’lim berish texnologiyasining modeli


    Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa

    Talabalar soni: 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Ma’ruza-muloqot

    Ma’ruza rejasi

    1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’siri.

    2. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyati.

    3. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablar.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini tushuntirish, insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatish, mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tushuntirish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlash;

    • Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganish;

    • Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etish;

    O‘quv faoliyati natijalari (talaba):

    • Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlaydilar;

    • Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganadilar;

    • Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etadilar.

    Ta’lim berish usullari

    Ko‘rgazmali, ma’lumotli, jamoada ishlash.

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, jamoaviy, juftlikda ishlash.

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, tarqatma materiallar, proektor, doska

    Ta’lim berish sharoiti

    Hamkorlikda ishlash va taqdimotlarni amalga oshirish imkoniga ega bo‘lgan auditoriya.

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob

    Yozma nazorat: test olish.




    1.2. “Oilada farzandlarni ma’naviy va axloqiy tarbiyalashda milliy qadriyatlar” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi

    Ish bosqichla-ri va vaqti

    Faoliyat mazmuni

    Ta’lim beruvchi

    Ta’lim oluvchilar


    Tayyorgar

    lik bosqichi

    1. Yangi kursni o‘qishga tayyorgarlik ko‘radi. Kursning maqsad va vazifalarini tushuntiradi.

    2. Kursning alohida sohalarining predmeti va vazifalariga ta’rif beradi

    3. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.

    4. Talabalarni o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (1-ilova).



    Mashg’ulotning maqsad va vazifalarini tushunib oladilar



    1-bosqich.

    Mavzuga kirish

    (15 daqiqa)



    1.1. Mavzuning nomini ekranga chiqaradi va mazkur mavzuni yoritishdan kutilayotgan asosiy natijalar to‘g’risida axborot beradi.

    1.2. Mavzuni yoritish bo‘yicha tuzilgan reja savollarini namoyishga uzatadi. Ekranga asosiy tushunchalar ta’rif beradi



    (1-ilova).

    1.3. Bugungi o‘tilishi kutilayotgan dars mashg’uloti muloqot tarzida bo‘lishi ta’kidlanadi. Muloqotni qanday tashkil qilish to‘g’risidagi eslatmani ekranga chiqaradi (1-Ilova).

    1.3. “Aqliy hujum” metodi orqali talabalarni faollashtiradi. Berilgan savolga o‘ylab javob berishni taklif qiladi (javoblar 1-2 so‘zdan iborat bo‘lishi kerakligini eslatadi): Nazariy manbashunoslik - bu nima?

    Bir talabaga javoblarni doskada yozib borishni taklif qiladi. Buning uchun 10 minutcha vaqt ajratiladi. Belgilangan vaqt tugagandan so‘ng, fikr bildirishlar to‘xtatiladi va javoblar tahlil qilinadi.



    Tinglaydilar

    Ko‘chirib oladilar.

    Tinglaydilar va muloqot qoidalari bilan tanishadilar

    Savollarga javob beradilar.

    Faol qatnashib, javob variantlarini ketma-ket aytib boradilar


    2. Asosiy bosqich

    (55 daqiqa)



    2.1. Ma’naviy merosimizning urf-odatlarimizning va islom dinining oiladagi ma’naviy muhitini yaxshilashga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlaydilar;

    2.2. Mustaqillik yillarida jamiyatning ma’naviy hayotini, oilaviy hayotni, yoshlar tarbiyasini axshilashda, yoshlar buzg’unchi g’oyalar ta’siridan saqlab qolishda jamoatchilikning oldiga qo‘yilayotgan talablarni tahlil etadilar (2-ilova).

    2.3. Insonning o‘z-o‘zini anglashida jamoatchilikning o‘rni va ahamiyatini o‘rganadilar (3-ilova).

    2.3. Farzandlik burchi haqida tushuncha beriladi. (4-ilova).

    2.5. Ota-ona ibrati haqida gapiriladi. (5-ilova).

    2.6. Tushunchalar bilan ishlash (6 - ilova)


    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.

    Tinglaydilar, yozadilar.



    3. Yakuniy bosqich

    (10 daqiqa)



    3.1. Mavzuni umumlashtiradi va umumiy xulosalar yasaydi. Talabalar diqqatini mavzuning asosiy tomonlariga qaratadi.

    3.2. Mustaqil ishlashlarni mavzulari topshiriladi.



    Tinglaydilar.

    Vazifani yozib oladilar.


    1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


    Download 1.42 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

    Download 1.42 Mb.