• Klasterni tuzish qoidasi
  • Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012




    Download 1.42 Mb.
    bet11/14
    Sana21.03.2017
    Hajmi1.42 Mb.
    1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

    Klasterni tuzish qoidasi

    1. Aqlingizga nima kelsa, barchasini yozing. G’oyalari sifatini muhokama qilmang faqat ularni yozing.

    2. Xatni to‘xtatadigan imlo xatolariga va boshqa omillarga e’tibor bermang.

    3. Ajratilgan vaqt tugaguncha yozishni to‘xtatmang. Agarda aqlingizda g’oyalar kelishi birdan to‘xtasa, u holda qachonki yangi g’oyalar kelmaguncha qog’ozga rasm chizib turing.


    5-ilova

    Farzandning burchi va mas’uliyati masalasining milliy an’analarda, davlat tomonidan qabul qilingan qonunlarda o‘z ifodasini topishi
    Farzandning burchi va mas’uliyati masalasi milliy va diniy an’analarda, davlat tomonidan qabul qilingan qonunlrda ham o‘z ifodasini topgan. O‘zini xalq oldida burchli, mas’uliyatli deb bilib, ota-onasini unutgan shaxsni ma’naviyatli inson deb bo‘lmaydi.

    Allomalarning ta’kidlashicha ota farzand oldidagi quyidagi burchlarni bajarishi shart: 1. Yangi tug’ilgan bolaga chiroyli ism qo‘yish; 2. Bolaga yaxshi ta’lim-tarbiya berish; 3. Farzandning ma’lum bir hunarga shart-sharoit yaratib berish; 4. Farzandlari voyaga etgandan keyin qiz bo‘lsa turmushga berish, o‘g’il bo‘lsa uylantirish;

    Ajdodlarimiz “har bir millatning saodati, davlatlarning tinch va rohati yoshlarning yaxshi tarbiyasiga bog’liqdir. O‘z bolalarini yaxshilab tarbiya qilmoq otalarga farzi ayn, o‘z millatining etim qolgan bolalarini tarbiya qilmoq farzi kifoyadur”- deganlar.

    6-ilova


    • O‘TILGAN MAVZUNI MUSTAHKAMLASh UChUN SAVOL VA TOPShIRIQLAR

    1. «Burch» so‘zining ma’nosi nima?

    2. Ota-onaning farzand oldidagi burchlariga nimalar kiradi?

    3. Farzandning Vatan, ota-ona oldidagi burchlari-chi?

    4. Axloq va odob haqida buyuk mutafakkir Konfutsiy fikrlarini ayting.

    5. Farzandlik burchi va mas’uliyatini sanab bering.

    6. Farzandlik burchi va mas’uliyati haqida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining nechanchi moddalarida berilgan?

    7. Yoshlar ongiga mehr-oqibat, muruvvat va insoniylik xislatlari qanday singdiriladi?

    8. Vatanga sodiqlik hissini qanday uyg’otish mumkin?



    11-mavzu: Farzandlik burchining ma’naviy asoslari

    Reja:

    1. Ota-onani hurmat qilish, ularga mehr-muruvvatli, rahm-shavqatli bo‘lish insonga xos ma’naviyatning muhim tomoni sifatida.

    2. Farzandning burchi va mas’uliyati masalasining milliy an’analarda, davlat tomonidan qabul qilingan qonunlarda o‘z ifodasini topishi.

    1-masalaning bayoni. Ey, farzand – jannat rayhoni, bilgilki, aql yuzasidan farzandga ota-onani izzat va hurmat qilish vojibdir.

    Nedinkim, uning asli ota va onani nima uchun hurmat qilurmen, deb ko‘nglingga keltirmagil, bilgilki, ota-ona farzandi uchun o‘limga ham tayyor turadilar.

    Ota-onaning og’irini engil qilish, ularni turli xil yomonliklardan saqlash har bir farzand oldida turgan qarz.

    Agar kishi o‘z ota-onasiga hurmat ko‘rsatsa, ularni sevib, ular to‘g’risida qayg’ursa, Olloh taolo o‘zining bu quliga rahm-shafqat ko‘rsatib, uni mag’firat qiladi.

    Agar ota-onangiz sizdan mamnun va xursand bo‘lsalar, sizga jannatga kirish uchun ikkita eshik ochiladi.

    Ko‘pchilik ota-onaning qarzini to‘lash uchun vaqt topa olmaydi. Bunday odamlar qarochilardan farq qilmaydi.

    Ota-onangizni xafa qilsangiz, ularning xo‘rligini keltirsangiz Olloh taolo sizdan g’azablanishi mumkin.

    Albatta, ota-ona, ustoz sizdan kufr ish qilishni talab qilsa, uni bajarmaslik mumkin. Ammo hech qachon ota-ona bilan qo‘rs, qattiq ovoz bilan gaplashish mumkin emas.

    Agar ota-onangiz gunoh ish qilsalar, ularni qaytarishga urining, agar foydasi bo‘lmasa, ularni bu kufr ishdan qaytarishni Ollohdan so‘rab duo qiling, ular uchun Ollohdan istig’for-kechirim so‘rang.

    Ota-ona variganda yoki bemorlikda tortayotgan azobiga hamdard bo‘lish va bu yo‘lda har qanday qiyinchiliklarga chidamoq kerak.

    Birinchi vazifa – ota-onani, qaynona-qaynotani hurmat qilmoqdir. Ota-ona va qarindosh-urug’larni borib ko‘rish, ahvolidan xabardor bo‘lib turish kerak. Ulardan qochish, qaramay qo‘yish, yordam qo‘lini cho‘zmaslik gunoh hisoblanadi.

    Yaqinlaringizga nisbatan ularni telefon, xat, sovg’a-salomlar bilan ko‘ngillarini oling, ham ma’naviy, ham moddiy yordam ko‘rsatib turing.



    Ona, ota, farzandlar, buva, aka-ukalar, opa-singillar, amaki, tog’a, g’ola, ammalar. Ulardan keyin ularning farzandlari, ulardan keyin esa siz bilan niqoh orqali qarindosh-urug’ bo‘lganlar. Ulardan keyin qo‘ni-qo‘shnilar.

    O‘tib ketganlarni duo qilib turish, ularning gunohlarini kechirishni, mag’firat aylashini Ollohdan so‘rab duo qilib turish kerak.

    Ota-onaning xizmatini qilish – har bir farzandning burchi. Bu haqda Qur’oni karimning “Niso” surasi 36-oyatida: “Ibodat qilinglar. Alloh taologa va sherik qilmanglaranga hech bir narsani va yaxshilik qilinglar ota-onalaringizga va qarindoshlaringizga va etimlarga va muhtojlarga va yaqin qo‘shniga va ham yaqin kishingizga va musofirga va tasarruflaringizda bo‘lgan g’ulomlaringizga. Albatta, Alloh taolo yaxshi ko‘rmas mehnat qilmovchi va m aqtanguvchini”. Ammo bu burch ota-ona farzandning xizmatiga muhtoj bo‘lib qolganda amalga oshiriladi.

    Farzandning ota-ona oldidagi odoblari shundayki, farzand ota-ona nima desa diqqat bilan quloq soladilar, ularning oldiga tushib yurmaydi, nimaiki buyursalar va buyurgan narsalarida xiyonat va gunoh ish bo‘lmasa, jonu dil bilan bajaradi. Ular o‘tirgan joylaridan tursalar, u ham irg’ib o‘rnidan turadi, chaqirsa “Labbay” deb javob beradi, ularni xursand qilishga orzumand bo‘ladi, ularning oldida ta’zimda bo‘ladi, qilgan ishlarini minnat qilmaydi, ularning ruxsatisiz safarga jo‘namaydi.

    Kitoblarda zikr qilinishicha, ota-onaning farzandga 80 ta haqi bordir. Ularning 40 tasi tiriklik vaqtida va qolgan 40 tasi o‘lgandan keyindir. Tiriklik chog’idagi 40 ta haqning 10 tasi tanga, 10 tasi tilga, 10 tasi dilga va 10 tasi molga taalluqli bo‘ladi.



    Tanga taalluqli bo‘lgan 10 ta haq ota-onaga xizmat qilishdan iboratdir. Bu shundayki, ota-onaga joimo hurmat qo‘zi bilan qaraladi, qilma deb buyurgan ishlari qilinmaydi, ularning roziligisiz hech ishga qo‘l urilmaydi. Bundan tashqari, agar ular sen o‘tirgan joyda hozir bo‘lsalar, sen darhol o‘rningdan turib kutib olasan, ular o‘tirishgan bo‘lsalar sen oyoqda tik turasan, ular ruxsat qilishgandagina o‘tirasan. Ular o‘tiradigan joyga aslo o‘tirmaysan. Yo‘lda birga ketayotganingda ularning oldiga o‘tib olmagaysan. Bordiyu, tuproqli, loyli, suvli yoki umuman xavfli joyga kelib qolganidagina ularni muhofaza qilish maqsadida oldinga o‘tib olishing mumkin. Ularning oldiga ochiq chehra bilan o‘tirgaysan, qovog’ingni solma, xo‘mrayib qarama. Chaqirganlarida esa yugurib bor!

    Dilga taalluqli bo‘lgan 10 ta narsa shundan iboratki, birinchi ularga rahmatu shafqat bilan qara. Ikkinchi, ularga doimo qo‘lingdan kelganicha yaxshilik qil. Uchinchi, sening shodliging ularning xursandchiligi bilan bo‘lsin. To‘rtinchi, ular g’am tortsalar, sen ham qayg’ur va ularning dardlariga malham bo‘lish yo‘lini qidir. Beshinchi, ular ortiqcha gapirsalar, o‘zingga malol olma. Oltinchi, ular tanbeh bersalar, xafa bo‘lish o‘rniga xursand bo‘l. Ettinchi, ularga qanchalik yaxshilik qilmagin va haqlarini ado qilmagin, ularning dillari zarracha ozor topishini o‘zing uchun or deb bil. Sakkizinchi, ularning qanday niyatlari bo‘lsa, o‘sha niyatlariga erishtirish uchun harakat qil. To‘qqizinchi, ular qanchalik uzoq umr ko‘rsalar, shunchalik quvon. O‘ninchi, qanchalik dardli bo‘lsalar, shunchalik ko‘ngillarini olishga uringil.

    Tilga taalluqli bo‘lgan 10 tasi shundan iboratki, avvalo ularga muloyim muomala qil va doimo tavoze’da bo‘l. Ikkinchi, ularga baland ovoz bilan gapirma. Uchinchi, ularga ko‘p gapirma va qo‘pollik qilma. To‘rtinchi, ularning otini aytib chaqirma. Beshinchi, ular gapirayotganlarida so‘zlarini bo‘lma. Oltinchi, ularning aytganlarini rad qilma. Ettinchi, ular falon ishni qil deb aytsalar, yo‘q deb javob qilma. Sakkizinchi, ular qichqirib gapirsalar ham, sen qichqirmayu To‘qqizinchi, ularning gaplariga oh, uf deb xitob qilma. O‘ninchi, ularning gaplarida xato bo‘lsa ham, e’tiroz qilma.

    Molga taalluqli bo‘lgan 10 ta narsa quyidagilardan iborat:

    Avvalo o‘zingga kiyim-kechak qilishdan oldin ota-onangga qilib ber. Ikkinchi, ularga o‘zing eydigan taomlardan shirinroq ovqat qil. Uchinchi, bir dasturxon ustida ovqatlanayotganingda ovqatlarning yaxshisini ularga tort.

    Hikoyat:

    Hannon ibn Artiiya onasi bilan birga bir dasturxon ustida meva-cheva eyishdan qo‘rqar ekan. U doimo: “Onamning ko‘zlari tushgan, endi emoqchi bo‘lib turgan mevasini bilmasdan eb qo‘ysam, onamning ko‘ngillariga biror narsa kelsa, undan men gunohkor bo‘lib qolsam, shundan qo‘rqaman”, - der ekan.

    To‘rtinchi, qanday narsani sotib olish orzulari bo‘lsa, sotib olib ber: chunki sen yosh shlgan paytingda ular ham shunday qilishgan. Beshinchi, imoratlarini yaxshilab va uni jihozlab ber. Oltinchi, so‘ramasalar ham pul ber, chunki ular buni oshkora ayta olmasliklari mumkin. Ettinchi, ularga “topgan-tutgan narsarim sizlar uchun, nimaiki hohlasangiz, bemalol olavering, hammasini o‘zingiznikidek ko‘ring” degan so‘zlar bilan oradagi sharm va tortinchoqlikni yo‘qot. Sakkizinchi, agar ulardan uzoqroqda tursang, gohg’goh mehmonga taklif qilib, izzat-hurmatlarini joyiga qo‘y. To‘qqizinchi, ota-onangning do‘stlarini ham hurmat qil. O‘ninchi, ularni ota-onang bilan birga uyingga taklif qilib, mehmon qil, bu bilan ota-onangning do‘stlari oldida yuzlarini yorug’ qilgan bo‘lasan.

    Ammo ota-ona o‘lgandan keyin qilinishi lozim bo‘lgan 40 ta haq-huquqlarga quyidagilar kiradi:

    Avvalo o‘ligini zudlik bilan dafn qilish chorasini ko‘r, o‘likning izzati uni tez dafn qilishdir. Ko‘mishdan avval jasadni yuvishni va kafanlashni unutma. O‘zing ohu-fig’on tortib yig’lama va o‘zgalarning ham yig’lashiga yo‘l qo‘ymayu Ota-ona dafn qilinganidan keyin ularning ziyoratiga chiqishni odat qilsang, ulug’ kishilarning yo‘lini tutgan bo‘lasan. O‘zgalarning o‘lgan ota-onalarini yomon so‘zlar bilan yodga olmaginki, ular ham sening ota-onangni shunday yodga oladilar.

    Hikmat kitoblarida aytilishicha, kimki o‘z ota-onasini yomon xislatlari bilan yodga olsa, u mal’un kishidir!

    Ota-ona vafot qilgandan keyin ularning yoru-do‘stlarini uyingga tiklif etib, ota-onang xotirasini yodga ol, ular haqida eslab o‘tir, ota-onang yaxshi ko‘rgan taomlaridan tayyorlab, taklif etilgan yoru-do‘stlariga nisor et.

    Yuqoridagi Qur’on oyati va ota-onangning haqi to‘g’risidagi bayonga G’azrati Alisher Navoiyning munosabati quyidagicha bo‘lgan:

    “Tarbiyaning yana biri ota-onani hurmat qilish, buni bajarish uning majburiyatidir. Bu ikkisiga xizmatni birdek qil, xizmat qancha ortiq bo‘lsa ham kam deb bil. Otang oldio‘da boshingni fido qilib, onang boshi uchun butun jismingni sadaqa qilsang arziydi! Ikki dunyoing obod bo‘lishini istasang, shu ikki odamning roziligini ol! Tunu kuningga Nur berib turgan birisini Oy deb bil, ikkinchisini Quyosh. Ularning so‘zlaridan tashqari bir narsa yozma, ular chizgan chiziqdan tashqariga bir qadam ham bosma. Hamma xizmatini sen adab bilan bajar. Adab so‘zidagi “dol” kabi qomatingni ham qil”...

    Ota-onani hurmat va izzat qilish, keksayganda moddiy ta’minlash, ular nasihatiga quloq tutish va uni so‘zsiz ado etish farzandning ota-ona oldndagi burchi hisoblanadi. Farzand el-yurt oldida ota-ona obro‘si, qadr-qimmatini ko‘tarishi lozim.

    Farzand, ayniqsa, otani hurmat qilishga, topshiriqlarini bekamu-ko‘st bajarishga majbur. Uning ko‘nglini og’ritish aslo mumkin emas. Oqil farzand ota qadrini yuksak tutadi. Xalqimiz «Ota qarg’ishi o‘q» deb bejiz aytmagan.

    Ulamoyu fuzalolarimiz fikriga ko‘ra: ota - farzand uyidagi istagan narsani olishi mumkin ekan. Farzand esa ota uyidan uning ruxsatisiz hech narsani olishga haqqi yo‘q ekan.

    Mana, farzandning ota-ona oldidagi burchi, haqi nima bilan belgilanadi?

    Ulamolarning bayon qilishicha: “Ota-onaning farzandiga nisbatan saksonta haqi bor ekan. Ularning qirqtasi tiriklik vaqtida va qolgan qirqtasi o‘lgandan keyin amalga oshiriladi. Tiriklik chog’idagi qirqta haqning o‘ntasi tanga, o‘ntasi tilga, o‘ntasi dilga va o‘ntasi molga taalluqlidir”.1

    Oilada kelinning ham qaynona-qaynota oldidagi burchi farzand burchi demakdir.

    Xalqimizning ma’naviy merosi hisoblanadigan mehnatsevarlik, mehr-oqibatlilik, birodarlik, insonparvarlik, mardlik, halollik, iymon-e’tiqodlilik kabi fazilatlarni, Al-Beruniy, Najmiddin Kubro, Az-Zamaxshariy, Abu Ali ibn Sino, Alisher Navoiy, Al-Farg’oniy, Al-Buxoriy, imom Termiziy, Bahouddin Naqshband va shu kabi mutafakkirlarimizning ma’naviy merosini avaylab-asrash, asrlar davomida qadriyat darajasiga ko‘tarilgai milliy ma’naviy merosni kelajak avlodga etkazish har birimizning jamiyat oldidagi, insoniyat oldidagi, kelajak avlod oldidagi burchimizdir.

    Bahouddin Naqshband, Muhammad binni Muhammad Bahouddin an-Naqshbandal-Buxoriy (koʻproq Bahouddin yoki Xoja Bahouddin, Balogardon, Xoʻjai Buz-ruk, Shohi Naqshband nomlari bilan mashhur) (1318 - Buxoro viloyati, hozirgi Kogon tumani - 1389) - mashhur avliyo, naqshbandiya tariqatining asoschisi.


    2-masalaning bayoni. Huquqiy jihatdan kafolatlangan oila o‘z burchlarini ham unutmasligi lozim. Shulardan eng asosiysi, oilani yaxshi oila qilib ko‘rsatuvchi fazilatlardan biri - farzandlarni oila qurishga tayyorlashdir. Darhaqiqat, mamlakatimizda yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash – oilalarning mustahkamligini ta’minlashning muhim shartidir. Shu boisdan ham “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da xuddi mana shunday masalaga alohida e’tibor berilgan, ya’ni:

    - oila-oilaviy an’analarni hamda ma’naviy-axloqiy merosni saqlab qoluvchi, davom ettiruvchi;

    - jamiyatning eng kichik bir qismi bo‘lib, bolaning madaniy, estetik va boshqa ehtiyojlari o‘sishini va sog’lom turmush tarzini ta’minlovchi;

    - bolaning fe’l-atvori asoslarini shakllantiruvchi birinchi murabbiy;

    - hayotning barcha jabhalarida yosh avlodning doimo maslahatchisi, yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchisidir, deyiladi.

    Demak, oila poydevorining mustahkamligi – jamiyat poydevori va binosini puxta qilib qurishni ta’minlashning asosiy shartidir, uning moddiy va ma’naviy barkamolligi esa davlat va jamiyat faroonligining negizidir.

    Farzandlik burchi va ma’suliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlari quyidagilar:

    Har qanday sharoitda ota-onadan xabardor bo‘lish.

    Keksalik shunday davrki, bir og’iz yomon so‘z kishining belini bukadi.

    Mehnatsevar bo‘lish, halollik, iymonlilik, insoflilik, mehr-muhabbatlilik, insonparvarlik, oilaparvarlik, elda obro‘ orttirish ham farzandning ota-ona oldidagi burchidir.

    Yaxshi farzand ota-onaning ikkinchi umridir.

    Ota-ona keksayadi, farzandlar oila quradi, lekin farzand ota-onaga doimo ba’zi ota-onalarni gapi o‘rinsiz, malol keladi. Lekin, ularning barcha maslahatlariga e’tiroz bildirmay quloq solgan ma’qul.

    Xar bir oilaning an’analari bir yaxshi oilaviy an’analar avloddan avlodga o‘tadi.

    Aka-ukalar, opa-singillarning ahil, bamaslahat ish qilish, qarindosh-urug’lar bilan inoq, hamjixat bo‘lish, ota-onalar orzusidir.

    Ota-ona bir farzandini emas, balki barchasining baxtini, tinchligini o‘ylaydi. Shu sababli ham ota-onalar ko‘zi ochiq vaqtida bolalari o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlash, qarindosh-urug’lar bilan ham aloqani yaxshilashga xarakat qilishadi.

    Farzandlarning ota-onani rozi qiladigan axloqiy fazilatlardan biri-samimiylik va to‘g’rilikdir. Ba’zan to‘g’ri so‘zlikni andishasizlik deb tushuniladi. Andishasizlik to‘g’rilik va samimiylikning teskarisidir... Samimiylik - oqko‘ngillikdir. Birovga yaxshilik qilib uni minnat qilmaslikdir. To‘g’rilik - halollikdir.

    Farzandlar ota-ona hayotdan ko‘z yumganidan keyin ham hurmatini urniga kuyishdir.

    Ota-ona oldidagi burch va ma’suliyat bir daqiqa ham inson xotirasidan chiqmasligi lozim.



    Tayanch so‘z va iboralar: jamoatchilik, oila, er, xotin, farzand, tarbiya, axloq, din, munosabat, qadriyat, e’tiqod, o‘git, mustaqillik, bola tarbiyasi, islomiy aqidalar, burch, shariat, hadis, mehr-muhabbat, samimiylik, tushuntirish, davlat siyosati, yoshlar tarbiyasi, ma’naviyat, samimiylik.

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:

    1. «Burch» so‘zining ma’nosi nima?

    2. Ota-onaning farzand oldidagi burchlariga nimalar kiradi?

    3. Farzandning Vatan, ota-ona oldidagi burchlari-chi?

    4. Axloq va odob haqida buyuk mutafakkir Konfutsiy fikrlarini ayting.

    5. Farzandlik burchi va mas’uliyatini sanab bering.

    6. Farzandlik burchi va mas’uliyati haqida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining nechanchi moddalarida berilgan?

    7. Yoshlar ongiga mehr-oqibat, muruvvat va insoniylik xislatlari qanday singdiriladi?

    8. Vatanga sodiqlik hissini qanday uyg’otish mumkin?


    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

    1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli

    Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa

    Talabalar soni: 50 – 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Ma’ruza

    Ma’ruza rejasi:

    1. Farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlari.

    2. Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: talabalarga farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlarini tushuntirish, qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’sirini tushuntirish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlarini tushuntirish;

    • Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri o‘z ifodasini topishini yoritish.

    O‘quv faoliyati natijalari:

    Talabalarga farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlarini tushunib etadilar;

    Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri yoritiladi.


    Ta’lim berish usullari

    Suhbat, kichik guruhlarda ishlash

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, kichik jamoada ishlash

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, proektor

    Ta’lim berish sharoiti

    O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob

    1.2.“Farzandlik burchining ma’naviy asoslari” mavzusidagi ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi

    Ish bosqichlari va vaqti

    Faoliyat mazmuni

    Ta’lim beruvchi

    Ta’lim oluvchilar

    1. Mavzuga kirish

    (15 daqiqa)

    1.1. O‘quv kursi mavvzusi va rejasini aytadi. Ekranga kadimgi kalendarlarning nomi tushiradi. (1,2 -ilovalar).

    1.5. Talabalar bilimlarini faollashtirish maqsadida savollar beradi



    Tinglaydilar

    Talabalar berilgan savollarga javob beradilar



    2-bosqich

    Asosiy bosqich

    1. aqiqa)

    Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish qilish va izohlash bilan mavzuning nazariy jihatlarini baholaydi.

    1.1. Yuksak ma’naviyat sohibi bo‘lgan avlodni tarbiyalash bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biri ekanligi tushuntirib beriladi.

    1.2. Ma’naviy yuksak inson va uning jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rni yoritiladi.


    Tinglaydilar va javob beradilar

    Tinglaydilar va tahlil qiladilar

    Tinglaydilar va tahlil qiladilar


    3.Yakuniy bosqich

    (10 daqiqa)

    3.1. Kichik guruhlarda mavzu mustahkamlaniladi.

    3.2. Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash maqsadida savollarni beradi



    3.3. Mavzu bo‘yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.

    3.4. Talabalar baholanadi va baholar e’lon qilinadi



    Talabalar berilgan savollarga javob beradilar


    1-ilova

    Farzandlik burchining ma’naviy asoslari

    Reja:


    1. Farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlari.

    2. Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri


    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: talabalarga farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlarini tushuntirish, qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’sirini tushuntirish.

    O‘quv faoliyati natijalari: Talabalarga farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlarini tushunib etadilar; qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri yoritiladi.

    2-ilova
    Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo‘yiladi. Reyting bo‘yicha natijalar bahosi:
    2,0 ball - «a’lo».

    1,5 ball - «yaxshi».

    1,0 ball - «qoniqarli».

    0,5 ball - «qoniqarsiz»



    3-ilova

    Farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlari
    Ota-onaning farzand oldidagi burchlari «Qobusnoma»da zikr etilishicha, «...farzandga yaxshi ot qo‘yish, farzandni yaxshi doyaga topshirish, sunnat qilish, to‘ytomosha berish, ilm va kasb-hunar o‘rgatishdan iboratdir».

    Yusuf Xos Hojibning «Qutadg’u bilig» asarida ham ota-ona burchi haqida shunday deyiladi: «O‘g’il, qiz tug’ilsa yaxshi bilki bas, Uyda tarbiya qil, boshqa erdamas. Ustozning yaxshisin tanla albatta, o‘g’il, qiz pok o‘sar, yomondan chetda.

    O‘g’il, qizga o‘rgat, bilim ham odob, baxtga yor bo‘lur u, bo‘lmag’ay xarob, o‘g’ilga xotin, qizni erga ber, qayg’u g’amsiz yana, ayo qutli er. O‘g’il topsin san’at hunarda kamol. Bu hunar bilan u tera berar mol, o‘g’ilni tergab tur: bo‘sh qo‘yma zinhor. Benaf, bebosh bo‘lar, yugurar bekor».

    4-ilova

    Klaster

    Klasterni tuzish qoidasi

    1. Aqlingizga nima kelsa, barchasini yozing. G’oyalari sifatini muhokama qilmang faqat ularni yozing.

    2. Xatni to‘xtatadigan imlo xatolariga va boshqa omillarga e’tibor bermang.

    3. Ajratilgan vaqt tugaguncha yozishni to‘xtatmang. Agarda aqlingizda g’oyalar kelishi birdan to‘xtasa, u holda qachonki yangi g’oyalar kelmaguncha qog’ozga rasm chizib turing.


    5-ilova

    Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri

    Farzandning burchi va mas’uliyati masalasi milliy va diniy an’analarda, davlat tomonidan qabul qilingan qonunlrda ham o‘z ifodasini topgan. O‘zini xalq oldida burchli, mas’uliyatli deb bilib, ota-onasini unutgan shaxsni ma’naviyatli inson deb bo‘lmaydi.

    Allomalarning ta’kidlashicha ota farzand oldidagi quyidagi burchlarni bajarishi shart: 1. Yangi tug’ilgan bolaga chiroyli ism qo‘yish; 2. Bolaga yaxshi ta’lim-tarbiya berish; 3. Farzandning ma’lum bir hunarga shart-sharoit yaratib berish; 4. Farzandlari voyaga etgandan keyin qiz bo‘lsa turmushga berish, o‘g’il bo‘lsa uylantirish. Qaramlik davrida ushbu urf-odatlar eskilik sarqiti sifatida qaralgan va ularni amalga oshirishga yo‘l qo‘yilmagan.

    6-ilova


    • O‘TILGAN MAVZUNI MUSTAHKAMLASh UChUN SAVOL VA TOPShIRIQLAR

    1. «Burch» so‘zining ma’nosi nima?

    2. Ota-onaning farzand oldidagi burchlariga nimalar kiradi?

    3. Farzandning Vatan, ota-ona oldidagi burchlari-chi?

    4. Axloq va odob haqida buyuk mutafakkir Konfutsiy fikrlarini ayting.

    5. Farzandlik burchi va mas’uliyatini sanab bering.

    6. Farzandlik burchi va mas’uliyati haqida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining nechanchi moddalarida berilgan?

    7. Yoshlar ongiga mehr-oqibat, muruvvat va insoniylik xislatlari qanday singdiriladi?

    8. Vatanga sodiqlik hissini qanday uyg’otish mumkin?


    12-mavzu: Farzandlik burchining ma’naviy asoslari

    Reja:

    1. Farzandlik burchi va mas’uliyatining ma’naviy asoslangan ko‘rinishlari.

    2. Qaramlik yillari davomida milliy tarbiyaga bo‘lgan e’tiborning pasayishi va uning farzandlarning o‘z burchini his qilishlariga ko‘rsatgan salbiy ta’siri.

    1-masalaning bayoni. Farzandning burchi va mas’uliyati masalasi milliy va diniy an’analarda, davlat tomonidan qabul qilingan qonunlrda ham o‘z ifodasini topgan. O‘zini xalq oldida burchli, mas’uliyatli deb bilib, ota-onasini unutgan shaxsni ma’naviyatli inson deb bo‘lmaydi.

    Allomalarning ta’kidlashicha ota farzand oldidagi quyidagi burchlarni bajarishi shart: 1. Yangi tug’ilgan bolaga chiroyli ism qo‘yish; 2. Bolaga yaxshi ta’lim-tarbiya berish; 3. Farzandning ma’lum bir hunarga shart-sharoit yaratib berish; 4. Farzandlari voyaga etgandan keyin qiz bo‘lsa turmushga berish, o‘g’il bo‘lsa uylantirish;

    Ajdodlarimiz “har bir millatning saodati, davlatlarning tinch va rohati yoshlarning yaxshi tarbiyasiga bog’liqdir. O‘z bolalarini yaxshilab tarbiya qilmoq otalarga farzi ayn, o‘z millatining etim qolgan bolalarini tarbiya qilmoq farzi kifoyadur”1,- deganlar.

    Umuman inson zoti vatanga, jamiyatga, xalqiga, hurmat ota-onaga bo‘lgan hurmatdan boshlanadi. Ota-onaga hurmatsizlik iymonsizlikning belgisidir. Jamiyat taraqqiyotining barcha davrlarida shaxsning obro‘-e’tibori o‘z ota-onasiga munosabati bilan belgilanib kelingan. Ota-onani qarovsiz qoldirgan, ularga azob berib haqoratlaganlar “oqpadar” deyilgan. O‘zbeklarda “oqpadar” degan so‘z juda og’ir haqoratdir, jamiyatning nafratiga duch kelishning ifodasidir. Oqpadarlardan ota-onagina emas, balki barcha qarindosh-urug’lar, butun jamoatchilik yuz o‘giradi.

    Imom al-Buxoriy Rasuli Akramning farzandlik burchi haqida quyidagi fikrlarini keltiradi: “Qaysi bir musulmon farzandi ertalab savob umidi bilan ota-onasini ziyorat qilsa, Olloh Taolo unga jannatning ikkita eshigini ochadi. Agar ularning birini ziyorat qilsa, Olloh Taolo unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Olloh Taolo undan rozi bo‘lmaydi”.

    Ota-ona dunyodan ko‘z yumayotganida bizdan rozi bo‘lganini aytishadi. Lekin biz hamma vaqt ham ota-ona oldidagi burchimizni to‘la bajara olmaganimizdan afsuslanamiz. Ota-onani xursand qilish uchun qo‘limizdan nima kelsa qilamizki, qandaydir armonlar yuragimizda qolib ketadi. Bu ham inson qalbida chuqur o‘rin olgan iymon va vijdonnig sadosidir. Ota-ona mehri shunchalik cheksizki, noqobil farzandlaridan ko‘p azob-uqubat ko‘rgan ota-onalar ham o‘lar chog’ida “Men sendan roziman, bolam”, deyishadi. Bunday cheksiz mehrning ma’naviy ildizlarini o‘zimiz ota-ona bo‘lganimizdan keyin chuqurroq tushunamiz.

    Ota-onaga yaxshi munosabat farzandlarimiz uchun katta tarbiya maktabidir.

    Rasuli Akramning quyidagi fikrlari ibratli: “uch toifa odamlarning duosi hech shubhasiz Olloh Taolo oldida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning (farzandga qilgan) duosi”.

    Ba’zi yoshlar qarigan ota-onalarini keksalar uyiga olib borib qo‘yadilar. Bunday hol o‘zbeklar orasida avval bo‘lmagan bo‘lsa hm hozir uchrayapti. Odamlar bunday ishlardan oldin nafratlansa, hozir biroz ko‘nikib qolganga o‘xshaydi. Ba’zilar keksalar uyida yashash ancha tinch, u erda shifokorlar tez-tez xabar olib turishadi, deyishadi. Bu fikrlar milliy ma’naviyatimizga, diniy qadriyatlarimizga butunlay ziddir. Keksaygan odamga yaxshi kiyim, etarli oziq-ovqat emas, dardi uchun farzandlarning mehr-oqibati kerak. Keksalarning dardi uchun farzandlarning shirin so‘zi-yu, nabiralarning kulgusidan, sho‘xligidan ortiqroq shifo bo‘lmasa kerak. Odam keksaygan chog’ida o‘zini yakkalangan, jamoat e’tiboridan chetda qolgan kishi sifatida his qila boshlaydi. Ular ko‘proq e’tiborga, shirin so‘zga, mehr-oqibatga ehtiyojmand bo‘ladilar.

    To‘g’ri hayotda hamma ota-ona bir xil emas. Shundaylar ham borki, ular hayotni besh kunlik maishat, rohat-farog’at deb tushunadilar. Bundaylar farzand ko‘rsalar ham ularni boqish va tarbiyalashni o‘zlari uchun og’ir yuk deb o‘ylaydilar. Ular ota-ona emas, balki qalbida shafqat tuyg’usi, mehr-oqibat bo‘lmagan odamsifat mahluqlardir.

    Farzandlar-chi? Bolalar uyiga tashlab ketilgan go‘dak doim onasini, o‘z onasini kutadi. Bu mehr urug’i go‘dak qalbiga ilohiy qudrat kiritgan kuchdir. Onasiz qolgan go‘daklarga boshqa ayollar qancha mehribonlik ko‘rsatsalar ham bu hech vaqt tuqqan ona mehri o‘rnini bosaolmaydi. Etimlik drdini etim bo‘lib, ona-onaning mehriga tashna bo‘lganlar yaxshi biladi. Farzandlar ota-onadan yomonlik ko‘rishi mumkin. Lekin bu yomonlikka yomonlik bilan javob berish shart emas. Kechirimlilik tuyg’usi farzandlarga xos bo‘lishi darkor. Bu ham oddiy burch emas, balki inson qalbidagi tug’ma ma’naviyatdir.

    Farzandlarning jamiyat va xalq oldidagi burchi to‘g’risida ko‘p kitoblar yozilgan. Lekin ularning ichida ota-ona oldidagi burch to‘g’risida yozilgan asarlar kam. Jamiyatni o‘ylab, ota-onani unutish ham o‘zbekona ma’naviyat mezonlariga to‘g’ri kelmaydi. Ota-onani rozi qilgan farzandlardangina el rozi bo‘ladi.

    Ota-onaning farzand oldidagi burchlari «Qobusnoma»da zikr etilishicha, «...farzandga yaxshi ot qo‘yish, farzandni yaxshi doyaga topshirish, sunnat qilish, to‘ytomosha berish, ilm va kasb-hunar o‘rgatishdan iboratdir».

    Yusuf Xos Hojibning «Qutadg’u bilig» asarida ham ota-ona burchi haqida shunday deyiladi: «O‘g’il, qiz tug’ilsa yaxshi bilki bas, Uyda tarbiya qil, boshqa erdamas. Ustozning yaxshisin tanla albatta, o‘g’il, qiz pok o‘sar, yomondan chetda.

    O‘g’il, qizga o‘rgat, bilim ham odob, baxtga yor bo‘lur u, bo‘lmag’ay xarob, o‘g’ilga xotin, qizni erga ber, qayg’u g’amsiz yana, ayo qutli er. O‘g’il topsin san’at hunarda kamol. Bu hunar bilan u tera berar mol, o‘g’ilni tergab tur: bo‘sh qo‘yma zinhor. Benaf, bebosh bo‘lar, yugurar bekor»1.

    Yuqoridagilardan ko‘rinib turibdiki, ota-ona farzand tarbiyasida jamiyat oldida ham javobgardirlar. Har tomonlama yetuk farzand tarbiyalash ota-onaning asosiy, majburiy burchidir.

    Ota-onani hurmat va izzat qilish, keksayganda moddiy ta’minlash, ular nasihatiga quloq tutish va uni so‘zsiz ado etish farzandning ota-ona oldidagi burchi hisoblanadi. Farzand el-yurt oldida ota-ona obro‘si, qadr-qimmatini ko‘tarishi lozim.

    Farzand, anniqsa, otani hurmat qilishga, topshiriqlarini bekamu-ko‘st bajarishga majbur. Uning ko‘nglini og’ritish aslo mumkin emas. Oqil farzand ota qadrini yuksak tutadi. Xalqimiz «Ota qarg’ishi o‘q», - deb bejiz aytmagan.

    Ulamoyu fuzalolarimiz fikriga ko‘ra: ota farzand uyidagi istagan narsani olishi mumkin ekan. Farzand esa ota uyidan uning ruxsatisiz hech narsani olishga haqqi yo‘q ekan. Bordiyu, shunday qilsa va bundan ota ko‘ngli og’risa, bu farzandnn ota nomidan Olloh oq qilar ekan.

    Shuningdek, farzand onaning tunda bir lahzalik uyqusidan turib, oq sut bergan qarzini umr bo‘yi onasini elkasida ko‘tarib yursa ham uzolmas ekan.

    Mana, farzandning ota-ona oldidagi burchi nima bilan belgilanadi!

    Oilada kelinning ham qaynona-qaynota oldidagi burchi farzand burchi demakdir.

    Professor Oynisa Musurmonova qayd qilganidek: “... yosh kelinni shu oila tartib-qoidalariga moslashishi yaxshi xislatlarining namoyon bo‘lishi, o‘zini erkin his etishda qaynona asosiy murabbiy, ustoz hisoblanadi. Qaynona kelinni o‘z qizi sifatida qabul qilinishi bilan bir qatorda kelinning ham erga, oila a’zolariga nisbatan xushmuomalada bo‘lishini, taom tayyorlashi, bichish-tikish sirlarini bilishga o‘rgatishi lozim. Shuningdek, kelinni bola tarbiyasiga tayyorlab borishi, uni shu oilaning teng a’zosi sifatida hurmat qilishi, oilaning o‘z ichki sirlaridan voqif etishi qaynonaning burchidir”1. Chunki xalqimiz “Yaxshi qaynona – sirdosh onadir” deb bejiz aytmagan.

    Xalqimizning ma’naviy merosi hisoblanadigan mehnatsevarlik, mehr-oqibatlilik, birodarlik, insonparvarlik, mardlik, halollik, iymon-e’tiqodlilik kabi fazilatlarni, Abu RayhonBeruniy, Najmiddin Kubro, Az-Zamaxshariy, Abu Ali ibn Sino, Alisher Navoiy, Ahmad al-Farg’oniy, imom al-Buxoriy, imom Termiziy, Bahouddin Naqshband va shu kabi mutafakkirlarimizning ma’naviy merosini avaylab-asrash, asrlar davomida qadriyat darajasiga ko‘tarilgai milliy ma’naviy merosni kelajak avlodga etkazish har birimizning jamiyat oldidagi, insoniyat oldidagi, kelajak avlod oldidagi burchimizdir.

    Buxoriy, Imom al-Buxoriy (asl ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al Buxoriy) (810.21.7, Buxoro - 870.31.8, Samarqand yaqinidagi Hartang qishlog‘i) - islom olamining yirik mutafakkiri, buyuk fors muhaddis.



    2-masalaning bayoni. Mustaqillikka erishib, ma’naviyat va ma’rifat masalalariga birinchi darajali ahamiyat berishimiz, mustaqillikni mustahkamlash vazifalari, tarbiya sohasida sog’lom avlod, ma’naviy barkamol inson, komil inson kabi tushunchalarga izoh berishni, ularning mohiyatini ochib berishni taqozo etmoqda. Yuqorida aytganimizdek ular mohiyati birday tushunchalar. Insonni to‘g’rilikka, halollikka, poklikka, vatanparvarlik va insonparvarlikka, ezgulikka va qo‘yingki, yuksak axloqlilikka yo‘llash bu tushunchalarning mohiyati va mazmunini tashkil etadi. Hozirgi kunda bu masalalarga birinchi darajali ahamiyat berishimizning boisi – iymoni, e’tiqodi va axloqiy fazilatlari - qo‘yingchi, ma’naviyati kuchli, milliy mas’uliyat to‘yg’usi qalbida chuqur ildiz otgan, ma’naviy barkamol fuqarolarga ega mamlakatgina mustaqil va barqaror rivojlana oladi. Buyuk kelajak ma’naviy barkamol insonlarga tayangandagina yaratiladi, qad ko‘taradi. Boshqacha aytganda ma’naviy barkamol insonlargina buyuk kelajakni yarata oladilar. Shuning uchun ma’naviy barkamol insonni, sog’lom avlodni tarbiyalash muhim va dolzarb masala. Bu masalada yurtboshimizning qo‘yidagi sabog’i ibratlidir: «Biz sog’lom avlodni tarbiyalash, voyaga etkazishimiz kerak. Sog’lom kishi deganda faqat jismoniy sog’lomlikni emas, balki sharqona axloq-odob va umumbashariy g’oyalar ruhida kamol topgan insonni tushunamiz» Bu fikrlardan ko‘rinib turibdiki, sharqona odob-axloq va umumbashariy g’oyalarni ongiga singdirib olgan kishi yuksak ma’naviyatli, ya’ni ma’naviy barkamol, komil inson hisoblanadi. Ma’naviy barkamollik insonning dunyoqarashi, e’tiqodi, ruhiyati, xulq-atvor normalari, axloq-odobi bilan bevosita aloqadorligi bilan ajralib turadi. Ma’naviy barkamol kishilar xalq taqdiri va farovonligi, vatan taqdiri va uning ravnaqini o‘ylaydilar. Ular mutelikda, qaramlikda yashashni istamaydilar.

    Sog’lom deganda, biz faqatgina jisman baquvvat farzandlarimizni emas, balki ma’naviy boy avlodni, aqliy rivojlangan, axloqiy pok, ma’rifatli farzandlarni, avlodni tushunmog’imiz kerak. Bunday kishilar o‘zlarida xalqimizning eng ardoqli fazilatlari - iymon va insof, mehr-oqibat, shafqat va rahmdillik, uyat va andisha, or-nomus, o‘zaro hurmat, yuksak vatanparvarlik, eliga va xalqiga sadoqat kabi qadriyatlarni va g’oyalarni mujassamlashtirgan bo‘lishlari lozim.

    Muallif qariyb 150 yil davom etgan mustamlakachilik va mustabid tuzum davrida toptalgan ma’naviy-ma’rifiy merosimiz, milliy qadriyatlarimizni tiklash hamda ularni zamon talablari asosida rivojlantirish o‘ta muhim hayotiy zaruratga aylangani, istiqlol yillarida bu masala amalga oshirilgan tub islohotlarning negizini tashkil qilganini alohida ta’kidlaydi. Kitobda o‘tgan davr mobaynida eski tuzumdan og’ir meros bo‘lib qolgan illatlarga, el-yurtimizga nisbatan kamsitish va milliy manfaatlarimizni mensimaslik holatlariga barham berish, ko‘hna qadriyatlarimiz, dinu diyonatimizni tiklash, hayotimizda tarixiy adolatni qaror toptirish, yangi jamiyat qurish yo‘lida xalqimizning ma’naviy yuksalishini o‘z oldimizga qo‘ygan olijanob maqsadlarga etishda hal qiluvchi mezon deb qarash va shu asosda ish olib borish doimo ustuvor vazifa bo‘lib kelgani ko‘plab misollar orqali ko‘rsatib berilgan.

    Asar muallifi barcha davrlarda, har qanday bosqin va istilolarga qaramasdan, ham ota-bobolarimiz og’ir va murakkab sharoitlarda o‘zligini yo‘qotmasdan, ma’naviy hayot mezonlari, axloq-odob qoidalariga amal qilib, komillik sari intilib yashagani va muvaffaqiyatga erishganini alohida qayd etadi. Bu borada jahon xalqlari tarixidan, ayniqsa, Yaponiya va Janubiy Koreya mamlakatlari hayotidan ibratli misollar keltiradi. Shuningdek, zo‘ravon va tajovuzkor kuchlar qaysi bir xalq yoki mamlakatni o‘ziga tobe qilib, bo‘ysundirmoqchi, uning boyliklarini egallamoqchi bo‘lsa, avvalambor, uni qurolsizlantirishga, ya’ni eng buyuk boyligi bo‘lmish milliy qadriyatlari, tarixi va ma’naviyatidan judo qilishga urinishi haqidagi tarixiy haqiqatdan xulosa chiqarishga da’vat qiladi.



    Tayanch so‘z va iboralar: ilm, ma’rifat, tarbiya, axloq, din, munosabat, qadriyat, e’tiqod, o‘git, sobiq sho‘rolar tuzumi, mustaqillik, bola tarbiyasi, islomiy aqidalar, ayol, erkak, ota, ona, farzand, burch, shariat, hadis, Qur’on, millat, elat, BMT, diniy bag’rikenglik, Olloh, muhit, musulmonchilik, an’ana, rasm-rusumlar.

    Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:

    1. I.A.Karimovning din to‘g’risidagi fikrlarini keltiring.

    2. Dinning qadriyatli-normativ darajasi nimalarda o‘z ifodasini topadi?

    3. Din tomonidan shakllantiriladigan xulq-atvor normalariga nimalar kiradi?

    4. Sobiq sho‘rolar tuzumi davrida oilaviy munosabatlar va ularning salbiy oqibatlari haqida nimalarni bilasiz?

    5. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng dinga munosabat qanday o‘zgardi?

    6. O‘zbekistonda nechta diniy konfessiya bor?

    7. O‘zbekistonda aholining nechta foizi islom diniga mansub millat avlodlaridir?

    8. Qur’on va hadisi sharifda oila qurish masalalari haqida nimalar deyilgan?

    MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

    1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli

    Mashg’ulot vaqti- 80 daqiqa

    Talabalar soni: 50 – 60 gacha

    Mashg’ulot shakli

    Ma’ruza

    Ma’ruza rejasi:

    1. Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati.

    2. Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’siri.

    O‘quv mashg’ulotining maqsadi: talabalar tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati bilan tanishtirish, oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’sirini o‘rganish.

    Pedagogik vazifalar:

    • Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati mazmun va mohiyatini gapirib beradilar;

    • Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’sirida oilaning rolini ko‘rsatadilar.

    O‘quv faoliyati natijalari:

    • Tarbiya bir umr davom etadigan jarayon sifatida, uning uzluksiz va bosqichma-bosqich olib borilishi zaruriyati mazmun va mohiyatini gapirib beradilar;



    • Oilada farzand tarbiyasining turli xil davrlari va ularning ma’naviy kamolotga ta’sirida oilaning rolini ko‘rsatadilar.

    Ta’lim berish usullari

    Suhbat, rezyume texnologiyasi

    Ta’lim berish shakllari

    Ommaviy, kichik jamoada ishlash

    Ta’lim berish vositalari

    O‘quv qo‘llanma, proektor

    Ta’lim berish sharoiti

    O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya

    Monitoring va baholash

    Og’zaki nazorat: savol-javob
    1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


    Download 1.42 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

    Download 1.42 Mb.