• pochta almashish
  • Chiqayotgan pochta almashinuvi
  • mahalliy;
  • birlashgan aloqa korxonasi
  • Jonatma
  • Tezkor pochta jonatmasi
  • Buyurtmali pochta jonatmasini
  • Oddiy, buyurtmali va qiymati elon qilingan xatlar
  • Yozma korrespondensiyalarni saralash.
  • Ajratish
  • Tamga (shtempel) bosish
  • Gazeta tarqatish boglamasi
  • Kalit s
  • Foydalanilgan adabiyotlar Asosiy adabiyotlar
  • Referat Mavzu: Pochta jo’natmalariga ishlov berish jarayonining asosiy bosqichlaril. Yozma korrespondensiyalarni saralash




    Download 61.4 Kb.
    Sana24.03.2017
    Hajmi61.4 Kb.

    O’zbekiston Respublikasi aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari Davlat Qo’mitasi

    Toshkent Axborot Texnologiyalari

    Universiteti

    PAТ kafedrasi

    Referat

    Mavzu: Pochta jo’natmalariga ishlov berish jarayonining asosiy bosqichlaril.
    Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.
    Yozma korrespondensiyalarni saralash


    131-11 guruh

    Bajardi: Shoymardanov N.

    Tekshirdi: Achilov E.

    Toshkent 2014

    . Reja:

    1.Pochta jo”natmalariga ishlov berish jarayonining asosiy bosqichlaril.

    2.Yozma korrespondensiyalarni saralash.

    3.Kalit so’zlar

    4.Foydalanilgan adabiyotlar

    Pochta jo”natmalariga ishlov berish jarayonining asosiy bosqichlari.

    Mamlakatimizdagi yirik pochta korxonalarida hozirgi paytda ishlab chiqarish jarayonlarini to'la mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish borasida olib borilayotgan ishlar mehnat unumdorligini oshirishga, mahsulotlar tannarxini pasaytirishga, ishlab chiqarish sifati va samarador- ligini ko'tarishga yordam beradi.
    Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
    Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
    Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.


    Zamonaviy pochtamtlar yuqori darajada mexanizatsiyalashgan sanoat tipidagi korxona bo'lib, ularda pochta jo'natmalariga ishlov berish uchun avtomatlashtirilgan texnika vositalari (maxsus mashinalar va uskunalar) keng qo'Ilaniladi.
    Texnika (techne - mahorat, sanʼat) - moddiy boylik olish hamda odamlar va jamiyatning extiyojlarini qondirish maqsadida inson atrofdagi tabiatga taʼsir qilishiga imkon beradigan vositalar va koʻnikmalar majmui.


    Pochta jo'natmalariga ishlov berish borasidagi asosiy va qo'shimcha ishlarni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan maxsus pochtaga ishlov beruvchi mashinalar, mexanizmlar va qurilmalarga yozma korrespondensiyalarga ishlov berish uchun mo'ljallangan avtomatik ajratuvchi, ustiga shtamp bosuvchi va saralovchi mashinalar, jo'natmalarni va nashr o'ramalarini saralovchi yarim avtomat mashinalar, qop tikuvchi, o'rovchi, manzil yozuvchi va boshqa mashinalar kiradi.

    Pochta korxonasi sexlarida tashish va yuklash-tushirish ishlarini bajarishda turli xil ko'tarish-tashish asbob-uskunalari qo'Ilaniladi. Bularga quyidagilar kiradi:

    • jo'natmalar, nashr o'ramlari, yozma korrespondensiyalar solingan qoplarni gorizontal, biror burchak ostida yoki vertikal tekislikda tashish imkonini harakatlanuvchi va statsionar tasmali, zanjirli konveyerlar va ko'targichlar;

    • avtomashinalar va pochta vagonlariga pochtani yuklash va tushirish uchun ishlatiladigan bo'limlari suriluvchi, qiyalik burchagi o'zgaradigan harakatlanuvchi va statsionar tasmali konveyerlar;

    • korxona ichida, pochta vagonlariga yoki vagonlardan orqaga pochta solingan qoplarni, jo'natmalarni va elektr shataklagichlar, tirkama va qo'lda boshqariladigan pochta arxivlari;

    • vokzal va aeroportlar qoshidagi pochta tashish bo'limlari, shahar aloqa korxonalari va nashriyotlar orasidagi pochta almashish hamda shahar ichida tashish uchun g'ildirakli va g'ildiraksiz konveyerlar;

    • bino qavatlari orasida pochta tashish uchun yuk liftlar.

    Katta hajmda yozma korrespondensiyalar jo'natuvchi tashkilotlarda, muassasalarda, korxonalarda markalovchi mashinalar o'rnatiladi. Natijada bu tashkilotlar markalar sotib olish va yopishtirishdan ozod bo'ladi, bu esa markalar sarfini kamaytirishga, konvertlarni (xatjildlarni) markalash jarayonini mexanizatsiyalashga va pul hisob-kitoblari tizimini ancha soddalashtirishga olib keladi. Bundan tashqari, markalovchi mashinalar qo'llanganda pochta korxonasiga kelib tushgan korrespondensiyaga shtamp bosish zarurati yo'qoladi, ajratish ishlaridan so'ng u bevosita saralashga o'tkaziladi, natijada ishlov berish jarayoni ancha tezlashadi.

    Pochta jo'natmalari — xatlar, jo'natmalar, nashrlar va banderollarga ishlov berish bo'yicha uzluksiz liniyalar maxsus pochtaga ishlov beruvchi mashinalar majmuasidan iborat bo'lib, ular bir-biri bilan turli xil ko'taruvchi-tashuvchi mashinalar va uskunalar orqali bog'lanadi.

    Pochta jo'natmalariga ishlov beruvchi uzluksiz liniyalar ishlab chiqarishni tashkillashtirishning nisbatan mukammal usuli bo'lib, bunda barcha amaliyotlar butun ishlab chiqarish jarayonida oldindan belgilangan grafik bo'yicha, minimal vaqt oralig'ida, yuqori darajada tashkilIashtirilgan va o'zaro moslashtirilgan tarzda amalga oshiriladi.

    Pochta jo'natmalariga ishlov beruvchi uzluksiz liniyalami tashkil etishda ularning tarkibiga yarim avtomatlashtirilgan maxsus mashinalarni ham, to'la avtomatlashtirilgan maxsus mashinalarni ham kiritish mumkin. Ular bajaruvchi vositalar yordamida amalga oshiriladi.

    Hozirgi vaqtda, xatlarga avtomatlashtirilgan tarzda ishlov berish uchun mo'ljallangan mashinalar tizimi ishlab chiqilgan va joriy etilgan bo'lib, ular xatlami o'lchamlari va qattiqligi bo'yicha ajratuvchi, ustiga shtamp bosuvchi, manzil raqam kodi bo'yicha saralovchi avtomatlashtirilgan mashinalarni o'z ichiga oladi. Bunday mashinalar tizimini yaratishda texnikaviy masalalarni hal qilish bilan bir qatorda, pochta korxonalarini raqamli indeksatsiyalash tizimini ishlab chiqish va joriy etish bilan bog'liq bo'lgan ko'plab tashkiliy tadbirlar o'tkazildi.

    Pochta aloqasi korxonasining ishlab chiqarish faoliyati pochta jo'natmalarini jo'natuvchilardan qabul qilib olish, ishlov berish, belgi- langan manzilga jo'natish va oluvchiga topshirishdan iborat.

    Pochta jo'natmalari deb, pochta qoidalari bo'yicha o'ralgan va ras- miylashtirilgan jismlarga, shuningdek, belgilangan manzilga jo'natish va oluvchiga topshirish uchun pochta aloqasi korxonasiga topshirilgan nashriy matbuotlarga aytiladi.

    Ma'lum vaqt oralig'ida qabul qilingan, ishlov berilgan, jo'natilgan va belgilangan manzilga topshirilgan pochta jo'natmalarining soni pochta almashish deyiladi.

    O'zbekiston ichida jo'natish uchun mo'ljallangan pochta jo'natmalari ichki, chet davlatlarga jo'natiladigan yoki chet davlatlardan keladigan pochta jo'natmalari esa xalqaro pochta jo'natmalari hisoblanadi.

    Alohida olingan pochta aloqasi korxonasidagi ishlab chiqarish jarayonlarini ko'rib chiqishda chiqayotgan, kirayotgan va tranzit pochta almashishlar farqlanadi.

    Chiqayotgan pochta almashinuvi pochta aloqasi xizmatidan foydalanuvchilardan belgilangan manzilga jo'natish uchun qabul qilingan pochta jo'natmalaridan iborat. Ular mahalliy va boshqa shaharlarga jo'natiladigan jo'natmalarga ajratiladi. Bitta shahar, tuman markazi yoki shahar tipidagi punkt chegarasida, qishloq joylarda esa — bitta aloqa korxonasi ko'rsatayotgan hudud chegarasida jo'natiladigan va yetkazib beradigan pochta jo'natmalari mahalliy; yuqorida ko'rsatilgan hudud- lardan tashqariga jo'natiladigan va yetkaziladigan jo'natmalar boshqa shaharlarga yuboriladigan pochta jo'natmalari hisoblanadi.

    Kirayotgan pochta almashinuvi oluvchilarga topshirish uchun pochta aloqasi korxonasiga kelib tushgan pochta jo'natmalaridan iborat.

    Tranzit pochta almashinuvi korxonaga boshqa pochta aloqasi kor- xonalaridan ishlov berish va belgilangan manzil bo'yicha yana jo'natish uchun kelib tushgan pochta jo'natmalaridan tashkil topgan.

    Aloqa korxonasi umumdavlat aloqa tarmog'i tizimidagi alohida ishlab chiqarish birligi hisoblanib, ma'lumotlarni uzatish jarayonini tashkillashtiradi. Aloqa xizmatlarining barchasini yoki bir necha turini taqdim etuvchi aloqa korxonasiga birlashgan aloqa korxonasi deyiladi. Agar bunday korxona o'ziga bo'ysunuvchi aloqa bo'limlariga ma'muriy (tuman, okrug, shahar aloqa tugunlari farqlanadi).

    Faqat ma'lum bir tipdagi xizmatni ko'rsatishga moslashtirilgan aloqa korxonasi ixtisoslashtirilgan aloqa korxonasi deb ataladi. Bunday korxonalarga pochtamtlar, pochta tashish bo'limlari (PTB), temir yo'l qoshidagi pochtamtlar (TYQP) kiradi.

    Pochtamt barcha tipdagi pochta jo'natmalarini qabul qilish, ishlov berish, egalariga topshirish ishlarini, o'ziga bo'ysunuvchi aloqa korxonalariga rahbarlikni amalga oshiradi, shuningdek, telegraf va telefon aloqasi xizmatlarini ko'rsatadi. Belgilangan pochta yo'nalishlari bo'yicha pochta tashish, tranzit pochta jo'natmalariga, ayrim hollarda esa chiqayotgan pochta jo'natmalariga ishlov berishni PTB amalga oshiradi. Chiqayotgan, kirayotgan va tranzit pochta jo'natmalariga ishlov berish bo'yicha PTB va shahar aloqa tuguni vazifalarini, shuningdek, pochta jo'natmalari to'plamini qabul qilish va berish ishlarini TYQP o'zida mujassamlantiradi.

    Pochta jo'natmalari qanday joylanganligiga qarab quyidagi turlarga ajratiladi: xatlar, pochta varaqchalari (kartochkalari), banderollar, sekogrammalar, jo'natmalar, pul o'tkazmalari va tezkor pochta jo'natmalari.

    Xat — konvertda (xatjildda) jo'natiladigan yozma xabar. Xatda shuningdek, hujjatlar, otkritkalar, fotosuratlar, chizmalar va boshqalar jo'natilishi mumkin.

    Pochta varaqchalari (kartochkalar) — maxsus standart bosma qog'ozda yozilgan yozma xabar. Bu bosma qog'ozga gazetalardan qirqib olingan xabar, rasm, fotosurat va boshqa shunga o'xshash narsalar yopishtirilishi mumkin.

    Banderol— qog'oz tasma bilan bog'langan yoki o'ralgan bosma nashrlar, ish qog'ozlari, madaniy-maishiy va ishlab chiqarishga oid buyumlardan iborat pochta jo'natmalari. Qabul qilib olishda o'ralgan buyumlarni tekshirib ko'rish mumkin.

    Sekogrammalar— faqat ko'rlar uchun mo'ljallangan ichiga sekografik usulda yozilgan yozma xabarlar va nashrlar, sekografiya belgilari klishesi, ovozli yozuvlar, tiflotexnika vositalari solingan, ochiq holda topshiriladigan pochta jo'natmalari.

    Jo'natma— mahkam qobiq bilan o'ralgan, turli moddiy buyum boyliklardan iborat bo'lgan, yuborishda qayd qilinadigan pochta jo'natmalari.

    Pul o'tkazmasi— qayd qilinadigan pochta jo'natmasi bo'lib, jo'natuvchi aloqa korxonasiga kiritgan pul summasini oluvchiga yetkazishni pochtaga yuklaydi.

    Tezkor pochta jo'natmasi— tezkor pochta tizimi bo'yicha jo'natiladigan yozma xabar, bosma nashrlar, pul hujjatlari, buyumlar va h.k. lardan iborat pochta jo'natmalari.

    Pochta jo'natmalari to'lovning tartibi, qabul qilish, ishlov berish, jo'natish va topshirish usullariga bog'liq ravishda quyidagi toifalarga ajratiladi:

    • xatlar — oddiy, buyurtmali va qiymati e'lon qilingan;

    • pochta varaqchalari - oddiy va buyurtmali;

    • banderollar - oddiy, buyurtmali va qiymati e'lon qilingan;

    • sekogrammalar oddiy va buyurtmali;

    • jo'natmalar — oddiy va qiymati e'lon qilingan;

    • pul o'tkazmalari — pochta va telegraf orqali.

    Oddiy pochta jo'natmasi— jo'natuvchi patta bermay jo'natish uchun qabul qilib olish va oluvchiga qo'l qo'ydirmay topshirish bilan xarakterlanadigan pochta jo'natmalarining toifasi.

    Buyurtmali pochta jo'natmasini tavsiflovchi belgi topshiruvchiga patta yozib berib, qabul qilib olish va oluvchiga imzo qo'ydirib topshirishdir.

    Qiymati e'lon qilingan pochta jo'natmalari— qayd etiladigan pochta jo'natmasi bo'lib, ushbu jo'natma yo'qolib qolsa yoki unga shikast yetsa, jo'natuvchiga yoki oluvchiga to'lanadigan tovonning eng yuqori miqdorining qiymati ko'rsatiladi.

    Qiymati e'lon qilingan pochta jo'natmalari, shuningdek, patta yozib berib qabul qiladigan va qo'l qo'ydirib topshiriladigan pul o'tkazmalari, oddiy jo'natmalar qayd qilingan pochta jo'natmalari deyiladi.

    Pochta aloqasi xizmatlari naqd pul orqali yoki davlat belgilari bilan to'lanadi. Davlat belgilari sifatida pochta to'lovlarida pochta konvertlari va pochta varaqchalariga bosma usulida tushirilgan yoki yopishtirilgan pochta markalari, markalovchi mashinada tushirilgan belgilar, shuningdek, pochta aloqasini boshqaruvchi davlat organlari tomonidan ruxsat etilgan, pochta xizmatlari to'lovini tasdiqlovchi boshqa belgilar qabul qilinadi.

    Markalovchi mashina klishesi qo'ygan belgida pochta to'lovining davlat belgisi, sana shtempeli va jo'natuvchi manzili bo'lishi kerak.

    Pochta to'lovining davlat belgisida o'zbek tilida davlatning nomi ("O'zbekiston"), arab raqamlari yoki lotin harflari bilan to'lov summa- si, chiqarilgan sana yoki qayd qilingan raqam ko'rsatiladi.
    Til Til deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Tilni oʻrganuvchi sohaga tilshunoslik deyiladi. Jahon tillari miqdorini aniqlash uchun til va sheva orasida farq oʻrnatish zarur.


    Bundan tashqari unda "Pochta" so'zi lotin harflarida ifodalanishi mumkin. To'lov summasi o'rnida to'lov to'la amalga oshirilganligini ko'rsatuvchi belgi qo'yilishi mumkin.

    Agar pochta jo'natmasining o'lchamlari markalovchi mashina pochta jo'natmasining o'ziga belgi qo'yishiga imkon bermasa, unda alohida qog'ozga belgi qo'yilib, keyin u pochta jo'natmasiga yopishtiriladi.

    Pochta aloqasi xizmatlarini ko'rsatish qoidalarida pochta jo'natmalarining o'lchami va og'irligi bo'yicha quyidagi chegaralar belgilangan.

    Oddiy, buyurtmali va qiymati e'lon qilingan xatlar— massa chegarasi 2 kg, o'lchamlari: 110X220, 114X162, 162X229, 229X324, 250X353 mm.

    Pochta varaqchalari (oddiy va buyurtmali) - o'lchamlari 115X148 mm.

    Banderollar— massasi ko'pi bilan 2 kg, bitta kitob solinganda — 3 kg, maksimal o'lchovlari: uch tomonining biri (uzunligi, eni, balandligi) 36 sm, uch tomonining o'lchamlari yig'indisi 65 sm dan oshmasligi kerak. Naysimon qilib o'ralgan banderollar uzunligi 70 sm, diametri 15 sm. Ayrim hollarda naysimon qilib o'ralgan banderollar, ichiga solingan jo'natmani bukish mumkin bo'lmasa (xaritalar, chizmalar va h.k. lar), 1,5 metrgacha uzunlikda qabul qilinishi mumkin. Minimal o'lchamlari: bir tomoni 10 sm, ikkinchi tomoni kamida 5 sm (qalinligi har qanday minimal o'lchamda bo'lishi mumkin), naysimon qilib o'ralganda uzunligi 10 sm, diametri 5 sm.

    Sekogramma— maksimal massasi 7 kg, chegaraviy o'lchamlari: uzunligi, eni va qalinligining yig'indisi — ko'pi bilan 90 sm, eng katta o'lchami 60 sm. Rulonlar uchun — uzunligi va ikkilangan diametri yig'indisi — 104 sm dan katta bo'lmasligi; eng katta o'lchami 90 sm. Minimal o'lchamlari: 14X9 sm; rulonlar uchun — uzunligi va ikkilangan diametri yig'indisi — 17 sm dan oshmasligi; eng katta o'lchami — ko'pi bilan 10 sm.

    Jo'natmalar— eng katta massasi 20 kg, maksimal o'lchamlari 50X50X40 sm. Eng katta ko'ndalang kesimining perimetri (aylanasining uzunligi) 1,5 metrdan oshmagan taqdirda, uzunligi 2 metrgacha bo'lgan buyumlardan iborat alohida jo'natmalar qabul qilinishi mumkin. Minimal o'lchamlari: bir tomonining uzunligi 10 sm va qolgan har bir tomonlarining uzunligi kamida 5 sm dan.

    Tezkor pochta jo'natmasi— massaning yuqori chegarasi 31,5 kg. Barcha o'lchamlar 150 sm dan oshmasligi kerak. Uzunligi va perimetri (eng katta aylana bo'ylab uzunligi)ning summasi ko'pi bilan 300 sm.

    O'lchamlari 114X162X5 mm, 110X220X5 mm bo'lgan pochta konvertlariga solingan va massasi 20 g dan oshmagan xatlar standart yozma korrespondensiyalariga kiradi.

    Banderolning belgilangan maksimal massasidan 100 g oshib ketishiga ruxsat etiladi.

    Jo'natmaning biror tomoni o'lchami 50X50X40 sm dan oshib ketsa, u katta o'lchamli (katta gabaritli) deyiladi.

    Jo'natmaning massasi 10 kg dan oshiq bo'lsa, u og'ir vaznli deyiladi. 20 kg gacha og'ir vaznli jo'natmalarni qabul qilish va berish pochta aloqasi tashkilotlari tomonidan shu maqsadlar uchun maxsus ajratilgan pochta aloqasi obyektlarida amalga oshiriladi.

    Massasi 3 kg, katta tomonining uzunligi 35 sm dan oshmaydigan, uch tomonining uzunliklari yig'indisi 65 sm dan oshmaydigan jo'natmalar kichik jo'natmalar deyiladi.

    Pochtani tashish uchun maxsus tara (idish) ishlatiladi: yozma kor- respondensiya va banderollar uchun zig'ir tolasidan tikilgan qoplar; qiymati e'lon qilingan pochta jo'natmalari va kichik jo'natmalar uchun charm va brizent xaltalar, qutilar; nashr mahsulotlari uchun — qog'oz yoki zig'ir tolali qoplar.

    O'zbekiston Respublikasi ichida jo'natilayotgan jo'natmalar solingan xalta va qutilarning massasi 40 kg dan oshmasligi, korrespondensiya va gazetalar solingan qoplarning chegaraviy massasi — 15 kg, jo'natmalar va boshqa xil pochta joylangan konteynerlar — 1000 kg dan oshmasligi kerak.

    Xorijga jo'natilayotgan korrespondensiya solingan qoplarning maksimal massasi 30 kg, jo'natmalar solingan qoplarniki esa 40 kg bo'lishi kerak.

    Davlat standarti pochta varaqchalarining ko'rinishi va o'lchamlarini belgilab beradi. Texnik talablarga ko'ra, varaqchalar to'g'ri burchakli bo'lishi, tomonlarining perpendikularlikdan chetlanishi ±1 mm dan oshmasligi, varaqchalar cheti tekis qilib qirqilgan bo'lishi lozim. Pochta varaqchalari tayyorlash uchun №0 tipografik silliq qog'oz, №1 ofset silliq qog'oz, fotograflk, qalin qog'oz qo'Ilaniladi.



    Konvertlar va pochta varaqchalarining old tomoni yagona namuna bo'yicha to'ldirilishi kerak (1.1-rasm). Konvertlar va pochta varaqcha-,

    Konvertlar va pochta varaqchalariga pochta markalarini va kod kiritish hamda solishtirib o'qish maxsus belgilarni joylashtirish uchun nisbatan qat'iy talablar qo'yiladi. Bunga sabab avtomatlashtirilgan shtamp bosuvchi va saralovchi mashinalarning tanlab olish qurilmasi uchun bu belgilar mo'ljal bo'lib xizmat qilishidir.

    Hozirgi paytda, pochtada yozma korrespondensiyalarga ishlov berish hajmi sezilarli darajada kamaygan bir sharoitda, uning tuzilishi o'zgarib bormoqda. Xalqaro va xizmat xatlarining hissasi oshib bormoqda.
    Pay - biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar P. yordamida suyaklarga birikadi. P.ning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. P.
    O'lchami 110X220 mm bo'lgan konvertlarga va derazachali konvertlarga talab paydo bo'lmoqda. Mashinada yozish usulida rasmiylashtirilgan va kodli shtampi to'ldirilgan korrespondensiyalar hissasi oshib bormoqda.


    Bunday vaziyatni hisobga olib, yozma korrespondensiyalarni rasmiy- lashtirish, manzil yozish va kodlash qoidalarini, shuningdek, konvertlarning o'lchamlarini Xalqaro pochta aloqasi (XPA) hujjatlarida ko'rsatilgan talablarga moslashtirish bo'yicha qaror qabul qilingan. Yangi standartlarni joriy qilish bilan bir vaqtda konvertlar va pochta varaqachalari ustiga manzil yozish, kodlash va rasmiylashtirish bo'yicha qo'llanma texnik materiallar chiqarilgan.

    XPA hujjatlarida ko'rsatilgan talablar bo'yicha manzil va texnologik ma'lumotlar yoziladigan joyni o'zgartirish ko'zda tutilgan. O'lchamlari 110X220 mm, 169X220 mm va 229X324 mm bo'lgan, oluvchining manzili uchun mo'ljallangan bir derazachali, shuningdek, ikki derazachali konvertlarni joriy qilishning maqsadga muvofiqligi ko'rib chiqilgan.

    Bunday konvertlarni joriy etish katta miqdorda korrespondensiyalarni xizmat qog'ozlarda (banderollarda) jo'natuvchi tashkilot va jismoniy shaxslar uchun yozma korrespondensiyalarni rasmiylashtirishni yengillashtiradi.

    Yozma korrespondensiyalarni saralash.

    Pochta aloqasi tomonidan ko'rsatiladigan xizmatlar davlat va jamiyat uchun ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lib juda ham ommabop bo'lib hisoblanadi. Chunki u jamiyatning ham ma qatlami davlat hokimiyati va boshqaruvining hamma bo'g'in va tartibini qamrab olgan.
    Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish - q. Mansabdorlik jinoyatlari, Xizmat mansabini suiisteʼmol qilish.
    Pochta aloqasi korxonasi pochta xizmati, ya'ni pochta jo'natmalarini (xatlar, banderollar, posilkalar) qabul qilish, qayta ishlash va manzilga yetkazib berish bilan bir qatorda davriy nashrlami tarqatadi. Kommunal xizmatlar, elektr energiya, gaz ta'minoti uchun to'lovlarni amalga oshirisih va shu kabilar bilan shug'ullanadi. Bozor iqtisodiyotiga o'tish xalqaro aloqalaning rivojlanishi o'z navbatida pochta aloqalarining rivojlanishi yo'nalishini chuqur tahlil etishni taqozo etadi.


    Нагbir pochta jo'natmasi jo'natuvchidan oluvchiga yetib borguncha yagona ishlab chiqarish jarayonining bir qancha majburiy bosqichlaridan o'tadi, buning natijasida pochta aloqasi xizmatiga berilgan buyurtma pochta aloqasi mahsulotiga aylanadi. Yagona ishlab chiqarish jarayonini har bir pochta korxonasi uchun o'ziga xos bo'lgan va ularda to'la bajariladigan alohida jarayonlarga ajratish mumkin. Ularda chiqayotgan, kirayotgan va tranzit pochta jo'natmalariga ishlov berish jarayonlari kiradi.

    Pochta jo'natmalariga ishlov berish, mijozlardan qabul qilib olin- gan yoki boshqa aloqa korxonalaridan kelib tushgan pochta jo'natmalarini belgilangan manzil bo'yicha jo'natishga va topshirishga tayyorlashni ta'minlovchi ishlab chiqarish jarayonlari majmuasi o'z ichiga oladi.

    Jo'natilayotgan yozma korrespondensiyalar, yuborilayotgan jo'natmalarga ishlov berish va matbuotni tashishdagi asosiy jarayonlarni ko'rib chiqamiz.

    Jo'natilayotgan yozma korrespondensiyalarga ishlov berishda quyidagi asosiy ishlar amalga oshiriladi: qabul qilib olish va pochta korxonasiga yetkazish, ajratish, o'nglash-tamg'alash, saralash, postpaketlarni taxlab qoplarga joylash va ularni berkitish, almashish sexiga yetkazib berish.

    Pochta jo'natmalarini qabul qilib olish— ishlab chiqarish jarayonining dastlabki bosqichi bo'lib, bevosita jo'natuvchidan yoki pochta qutisi orqali pochta aloqasi korxonasiga kelib tushgan pochta jo'natmalarini rasmiylashtirishdan iborat.

    Ajratish— yozma korrespondensiyalarni xillari, toifalari, turlari va o'lchamlari bo'yicha guruhlarga ajratishdan iborat dastlabki ishlov berish.

    O'nglash— yozma korrespondensiyalarni tamg'alash va manzilini o'qish uchun qulay holatda qilib, manzil yozilgan tomoni bo'yicha taxlashdan iborat bo'lgan dastlabki ishlov berish.

    Tamg'a (shtempel) bosish- pochta jo'natmasi qabul qilingan (pochta korxonasiga kelib tushgan) joy, sana va vaqtni belgilash, shuningdek, pochta to'lovi amalga oshirilganligini ifodalash uchun pochta jo'natmalariga va ishlab chiqarish hujjatlariga taqvimli tamg'a nusxasini tushirish.

    Saralash — pochta jo'natmalarini manzil belgilari bo'yicha guruhlarga ajratish. Umumiy va mufassal saralash usullari mavjud. Umumiy saralash yiriklashtirilgan hududiy belgilar (yo'nalishlar va yirik shaharlar) bo'yicha amalga oshiriladi, mufassal saralash esa viloyatlar, o'lkalar, respublikalar, tumanlar, shaharlar, temir yo'l qoshidagi va aniq manzilli aloqa korxonalari, shuningdek, pochta vagonlari yo'nalishlari bo'yicha amalga oshiriladi.

    Xatlarning katta qismi postpaketlarga solingan holda jo'natiladi. Postpaket— yo'nalish belgisi bo'yicha guruhga ajratilgan, bog'langan yoki qog'oz qobiq bilan o'ralgan, belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan xatlar to'plami.

    Jo'natilayotgan xatlarga ishlov berishdagi yakunlovchi amaliyot — postpaketlarni bog'lash — o'rash va saralab qoplarga joylash, hamda bu qoplarni ham yopib, almashish sexiga jo'natish. Postpaketlarni bog'lash- o'rash — bu postpaketda, qopda, qutida, konteynerda jo'natiladigan pochta jo'natmalarini taxlash, joylash, qayd qilish, bog'lash va o'rash amaliyotlarini, shuningdek, Pochta qoidalariga muvofiq ravishda ularni rasmiylashtirish ishlarini o'z ichiga oluvchi jarayondir.

    Yuborilayotgan jo'natmalar ustida qabul qilish punktida quyidagi ishlar bajariladi: mijozlardan qabul qilib olish, saralash, manzillar bo'yicha saralash, mayda va qimmatli jo'natmalarni qoplarga joylab bog'lash, jo'natish hujjatlarini rasmiylashtirish, avtomashinalarga yuk- Iash. Jo'natmalar belgilangan manzilga jo'natuvchi tomonidan to'ldirilgan, ilova xat bilan birgalikda yuboriladi. Jo'natma qabul qilib olinayotganda jo'natmaning to'g'ri o'rab bog'langanligi, manzil va ilova xatlarning to'g'ri to'ldirilganligi tekshiriladi. Pochta qoidalarida ko'zda tutilgan, ba'zi hollarda esa jo'natmani bog'lab tamg'a bosiladi. Keyin jo'natmaning og'irligi o'lchanadi, ta'rif bo'yicha baholanadi va yuboruvchi belgilagan pulni to'lagach, unga patta beriladi. Jo'natmalar pochta aloqasi bog'lamasi korxonalarida saralanadi. Bu yerda ular pochta qoidalarida ko'zga tutilgan belgilariga qarab ajratiladi, keyin esa ularni manzili ko'rsatilgan ilova xatlari bilan birgalikda belgilangan tartibda saralanadi. Saralangan jo'natmalar manzili ko'rsatilgan ilova xat asosida yuk xatga yoziladi va ilova xat bilan birgalikda belgilangan manzilga jo'natiladi.

    Matbuotni tashish deb, ilova hujjatlarni tayyorlash, bosmaxonalardan davriy nashrlami qabul qilib olish, jo'natmalarni shakllantirish, nashrlar solingan qop va o'ramalarni belgilangan manzilga jo'natish uchun topshirish ishlarini o'z ichiga olgan ishlab chiqarish jarayoniga aytiladi.

    Obuna nashrlar varaqa va manzil tizimi bo'yicha jo'natiladi. Varaqa tizimi bo'yicha tashishda gazeta va jurnallar nashr tashuvchi korxonalar tomonidan gazeta tarqatish bog'lamalariga (uzellariga) obunachilar manzilini ko'rsatmay, saralash jadvallariga muvofiq ravishda umumiy miqdorda jo'natiladi. Manzil tizimi bo'yicha tashishda har bir nusxada obunachi manzili ko'rsatiladi.

    Saralash jadvalida gazeta tarqatish bog'lamalari, aloqa bo'limlari yoki yetkazib berish uchastkalarining ro'yxati va ularning har biri uchun mo'ljallangan muayyan davriy nashr nusxalarining soni ko'rsatilgan bo'ladi.

    Nashr jo'natmasi deb, gazeta tarqatish bog'lamasiga bir vaqtda jo'natilayotgan bir yoki bir nechta nomlanishdagi davriy nashrlar gu- ruhiga aytiladi.

    Gazeta tarqatish bog'lamasi matbuot jo'natuvchi korxonalardan bevosita davriy nashrlarni olib, ishlov beruvchi va o'ziga biriktirilgan pochta aloqasi bo'limlariga boruvchi yoki obunachilarga topshiruvchi pochta aloqasi korxonasi hisoblanadi.

    Pochta jo'natmasi harakatining yakunlovchi bosqichi topshirish bo'lib.
    Harakat - borliqnint ajralmas xususiyati boʻlgan oʻzgaruvchanlikni (q. Barqarorlik va oʻzgaruvchanlik) ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roʻy berayotgan hodisalarni, olamning betoʻxtov yangilanib borishini aks ettiradi.
    u oluvchiga yoki uning ishonchli shaxsga bevosita pochta aloqasi kor- xonasida yoki uyiga olib borib berish orqali topshirishdan iborat.


    Kalit so'zlar :

    Pochta jo'natmalari deb, pochta qoidalari bo'yicha o'ralgan va ras- miylashtirilgan jismlarga, shuningdek, belgilangan manzilga jo'natish va oluvchiga topshirish uchun pochta aloqasi korxonasiga topshirilgan nashriy matbuotlarga aytiladi. Ma'lum vaqt oralig'ida qabul qilingan, ishlov berilgan, jo'natilgan va belgilangan manzilga topshirilgan pochta jo'natmalarining soni pochta almashish deyiladi. Aloqa korxonasi umumdavlat aloqa tarmog'i tizimidagi alohida ishlab chiqarish birligi hisoblanib, ma'lumotlarni uzatish jarayonini tashkillashtiradi. Zamonaviy pochtamtlar yuqori darajada mexanizatsiyalashgan sanoat tipidagi korxona bo'lib, ularda pochta jo'natmalariga ishlov berish uchun avtomatlashtirilgan texnika vositalari (maxsus mashinalar va uskunalar) keng qo'Ilaniladi.

    Pochta jo'natmalariga ishlov berish borasidagi asosiy va qo'shimcha ishlarni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan maxsus pochtaga ishlov beruvchi mashinalar, mexanizmlar va qurilmalarga yozma korrespondensiyalarga ishlov berish uchun mo'ljallangan avtomatik ajratuvchi, ustiga shtamp bosuvchi va saralovchi mashinalar, jo'natmalarni va nashr o'ramalarini saralovchi yarim avtomat mashinalar, qop tikuvchi, o'rovchi, manzil yozuvchi va boshqa mashinalar kiradi.


    Foydalanilgan adabiyotlar

    Asosiy adabiyotlar

    1. Sokolov V.P, Tarasova N.P, Livinc V.M. Teoreticheskie sredstva avtomatizacii pochtovoy svyazi, uchebnik dlya VUZov ,-M.-Radio i svyaz', 1998g.

    2. Barsuk V.A, Gubin N.M, Baty'y A.R. E`konomiko-matematicheskie metody' i modeli v planirovanii i upravlenii v otrasli svyazi. Uchebnik dlya VUZov,-M.-Radio i svyaz', 1990g.

    3. Macnev V.N, Tihonov A.F. Organizaciya, planirovaniya i ASU predpriyatiyami pochtovoy svyazi.-M.- 1990g

    4. Sokolov V.P YAstrebov A.S. Tehnicheskie sredstva avtomatizacii pochtovoy svyazi.-SPb, 2000g.

    5. Hly'tchev S.M., Tarasova N.P., Livshic V.M. Teoreticheskie osnovy' pochtovoy svyazi.- M.: Radio i svyaz', 1990g.

    Qo’shimcha adabiyotlar

    1. M.M.Mahmudov,G.S.Abdulazizova,G.N.Nazarova “Pochta xizmati texnologik jarayonlari” Toshkent«IQTISOD-MOLIYA»2010


    Download 61.4 Kb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Referat Mavzu: Pochta jo’natmalariga ishlov berish jarayonining asosiy bosqichlaril. Yozma korrespondensiyalarni saralash

    Download 61.4 Kb.