• 19-Mavzu. OTALIKNI BELGILASH TO’G’RISIDAGI ISHLARNI SUDDA KO’RISHNING PROTSESSUAL XUSUSIYATLARI Tayanch iboralar: s
  • 20-Mavzu. MEHNATGA OID ISHLARNI SUDDA KO’RISHNING PROTSESSUAL XUSUSIYATLARI Tayanch iboralar
  • 3-§. Mehnat ishlarini sudda ko’rishga tayyorlash
  • 4-§. Mehnat ishlarida taraflar
  • 5-§. Ishga tiklash yoki xodimni oldingi vazifasiga qo’yish to’g’risidagi ishlar bo’yicha uchinchi shaxslarning ishtiroki
  • 6-§. Mehnat ishlari bo’yicha kelishuv bitimi
  • 7-§. Mehnat ishlari bo’yicha sudning hal qiluv qarorlari
  • 8-§. Mehnat ishlari bo’yicha sud hal qiluv qarorlarining ijro etilishi xususiyatlari
  • Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual




    Download 1.34 Mb.
    bet11/20
    Sana16.03.2017
    Hajmi1.34 Mb.
    1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20

    O’zlashtirish savollari

    1.Aliment to’lashning ixtiyoriy va kelishuv shakli. Aliment undirish to’g’risidagi ishlarning taalluqligi va sudlovligi.

    2.Ish ko’zg’atish. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar. Ishni sudda ko’rishga tayyorlash.

    3.Ish ko’rish muddatlari. Javobgarning sud majlisiga kelmaslik oqibatlari.

    4.Ishni mazmunan ko’rgunga qadar vaqtinchalik aliment undirish tartibi. Sudning hal qiluv qarori va uning mazmuni.

    5.Ish bo’yicha sud xarajatlari. Sudning hal qiluv qarorini ijro etish. Javobgarni qidirish uchun asoslar.

    6.Aliment miqdorini kamaytirish yoki uni to’lashdan ozod qilish uchun asoslar. Aliment majburiyatlarining tugatilishi.

    19-Mavzu. OTALIKNI BELGILASH TO’G’RISIDAGI ISHLARNI SUDDA KO’RISHNING PROTSESSUAL XUSUSIYATLARI
    Tayanch iboralar: sud tartibida otalikni belgylash to’g’risidagi ishlarni yuritish va uning turlari, otalikni belgilash to’g’risidagi ishlarning taalluqligi va sudlovligi, otalikni belgilashda alohida tartibda, shuningdek da`vo ko’zg’atish tartibida ish yuritish uchun asoslar, ishni sudda ko’rishga tayyorlash va ishni sudda ko’rib xal qilishning protsessual xususiyatlari, alohida va da`vo tartibida yuritiladigan otalikni belgilash ishlari bo’yicha isbotlash va dalillar, ish bo’yicha sud hal qiluv qarorlari va unga qo’yilgan talablar.

    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Otalikni belgilash to’g’risidagi talabni suda ko’rilishi va uni hal qilish uchun sudya protsessual ahamiyatga ega bo’lgan va oilaviy qonunchilikda nazarda tutilgan qator holatlarni tekshiradi. Otalikni sud tartibida belgilash da`vo ishi va alohda tartibda kuo’riladigan ishlarga oid qoidalar bo’yicha amalga oshirilishi mumkin.

    O’zbekiston Respublikasining oila kodeksi otalikni belgilash to’g’risidagi ishlarning ikki turini belgilaydi. Brinchisiga, da`\vo ishini yuritish tartibida ko’riladigan otaliukni belgilash to’g’risidagi ishlar. Ikkinchisida alohida tartibda ish yuritish tartibida ko’riladigan otalik faktini belgilash to’g’risidagi ishlar bo’ladi.

    Otalikni da`vo ishini yuritish tartibida belgilanishi to’g’risidagi va alohida tartibda ish yuritishda otalik faktini belgilash to’g’risidagi talablarning qanoatlantirilishi ishning suda ko’rilishi davomida Oila kodeksining 62-moddasida sana bo’tilgan holatlardan birining tasdiqlanishi bilan bog’liq bo’ladi.

    Bolani o’z tarbiyasiga olgan va bolani otasi bo’lishiga iqror bo’lgan shaxs vafot etgani holda otalikni tan olish fakti belgilanadi.

    Otalikni belgilash to’g’risidagi ishlarni qo’zg’atish uchun umumiy asos, bolaning ota-onalari o’rtasida nikohni qayd qilish organlarida rasmiylashtirilgan nikohning yo’qligi bo’ladi.

    Nikohda bo’lmagan shaxslardan bolaning tug’ilishida otalik aga rota-onalar otalikni belgilash to’g’risida birgalikda FXDYO organiga ariza bermagan bo’lsalar, u holda sud tartibida belgilanishi mumkin. Bunday holat bolaning ota-onalari o’rtasida nizo bo’lganida, ya`ni ota-onalaridan birining qarshi bo’lishi yoki uni otalikni tan olish to’g’risida FXDYO organiga birgalikda ariza berishday bosh tortganida uchrashi mumkin.

    Ko’pgina holatlarda otalikni belgilash to’g’risidagi da`vo arizalari aliment undirish to’g’risidagi talabalr bilan birga qo’shib beriladi. Da`vo arizasi FPKning 148-149-moddalariga muvofiq sudga yozma shaklda beriladi.

    Otalikni alohida ish yuritish tartibida belgilash to’g’risidagi ariza FPKning284-moddasiga asosan yuridik ahamiyatga ega bo’lgan faktning belgilanishi to’g’risidagi arizalar kabi ariza beruvchining turar joyidagi sudga beriladi.

    Bundan tashqari otalikni sud tartibida belgilashda sudlar O’zbekiston Respublikasi Oliy sudining 2001 yil 1 –iyundagi «Otalikni belgilash haqidagi ishlarni ko’rishda sudlar tomonidan qonunlarning tatbiq etilishi to’g’risidagi» Plenum qarorida belgilab qo’yilgan1.

    Sud otalikni belgilash to’g’risidagi ishni ko’rishda qo’yidagilarga e`tibor berishi lozim:

    -bolaning onasi bilan javobgarning bola tug’ilishiga qadar birga yashashliklari va umumiy tartibda ro’zg’or yuritganliklarini:

    -bolani birgalikda tarbiyalaganliklarini yoki uni ta`minlab turganliklarini:

    -javobgarning otalikni tan olganliklarini(otalikka iqoror bo’lganligini) aniq tasdiqlaydigan dalillarning bo’lishligini hisobga olishi kerak.

    Otalikni belgilash bo’yicha sudning qarorolari qonuniy va asoslantirilgan bo’lishiga qarab protsessual va moddiy huquq normalarini to’g’ri tatbiq etishi lozim.

    Yuqorida aytilganidek, O’zbekiston Respublikasi Oila kodeksi nikohda bo’lmagan ota-onalardan tug’ilgan bolalarga nisbatan otalikning sud tartibida belgilanishi mumkinligi to’g’risida qoidalar o’rnatdi. Bu qoidalar ota-bola o’rtasida huquqiy munosabatlarni vujudga keltirish, xususan ona va bolalarning manfaatlarini himoya qilish uchun muhim ahamiyatga egadir. qonuniy nikohda bo’lmagan shaxslardan tug’ilgan bolaning otasini sud yo’li bilan belgilash uchun muayyan yuridik faktlarning mavjudligini aniqlash talab qilinadi.

    Sud otalikni belgilash to’g’risidagi nizolarni ko’rishda tubandagilarning: birinchidan, bolaning onasi bilan javobgarning bola tug’ilishiga qadar birga yashaganliklari va umumiy ruzgor yuritganliklarini; yoki ikkinchidan, bolani birgalikda tarbiyalaganliklarini yoxud uni ta`minlab turganliklarini; yoxud uchinchidan, javobgarning otalikni tan olganligini (otalikka iqror bo’lganligini) aniq tasdiqlaydigan dalillarning bo’lishligini e`tiborga oladi.

    Yuqorida ko’rsatilgan hollar bolaning javobgar shaxsdan tug’ilishi faktini tasdiqlaydigan dalillar bo’lishi bilan bir qatorda, moddiy-huquqiy ahamiyatga ega bo’lgan, ya`ni otalik huquqlari va burchlarini vujudga keltiruvchi shartlar bo’lib ham ko’riladi va mazkur turkumdagi ishlar bo’yicha da`voning asosini tashkil etadi.

    Ko’rsatilgan bu holatlar qat`iy bo’lib, ularning har qaysisi huquqiy oqibatlarining tug’dirilishi uchun mustaqil ahamiyatga egadir.

    Binobarin, da`voni qanoatlantirishda bolaning javobgardan tug’ilishi faktini tasdiqlash uchun Oila kodeksining 62-moddasida ko’rsatilgan holatlardan hammasi bo’lmasa ham, faqat birigina bo’lganida ham etarli asos bo’ladi. Bu modda ko’rsatilgan holatlarning fuqarolik protsessida ikki xil ahamiyatga ega bo’lishini nazarda tutish kerak. Bir tomondan, bu holatlar bolaning otasi bilan bola o’rtasida huquqiy munosabatlarni vujudga keltiradigan moddiy-huquqiy ahamiyatga ega bo’lgan yuridik faktlar bo’lib ko’riladi. Binobarin, bular da`voning asosi tarkibiga kiradi va isbotlash predmetini tashkil etadi. Ikkinchi tomondan, ya`ni protsessual tomondan, bu holatlar da`voning asosida bo’lgan eng muhim faktni-bolaning javobgardan tug’ilishi faktini tasdiqlovchi dalillar rolini bajaradi. qonunda bunday holatlar sifatida bolaning otasi bilan bola o’rtasida kon-qarindoshlikni to’g’ridan-to’g’ri yoki egri tarzda isbotlovchi faktlar ko’rsatiladi va shu tufayli ular isbotlovchi dalil sifatida muayyan ahamiyatga ega bo’ladi. Masalan, bolaning javobgar tomonidan asralishi, unga ta`minot berilishi, otalikni belgilash uchun shart bo’lib ko’rilishi bilan birga bolaning javobgardan tug’ilgan bo’lishligini egri tarzda bo’lsa ham isbotlovchi dalil qatorida ko’riladi.

    Otalikni belgilashda sud tomonidan e`tiborga olinishi lozim bo’lgan holatlar orasida Oila kodeksining 62-moddasida, avvalo bolaning otasi bilan onasi birgalikda yashagan bo’lishlari va birgalikda umumiy ruzgor yuritganliklari ko’rsatiladi. Oliy sud Plenumining yuqorida ko’rsatilgan 1982 yil 25 martda chiqarilgan qarorining 3-bandida tushuntirilishicha, bolaning onasi javobgar bilan birgalikda yashashlari va birgalikda umumiy ruzgor, xo’jalik olib borishlari, oilaviy munosabatlar uchun xarakterli holat bo’lishi bilan, Jumladan, bir uyda yashashlari, birgalikda ovqatlanishlari, bir-birlari to’g’risida o’zaro gamxurlikda bo’lishlari, birgalikda foydalanish uchun uy-ruzgor buyumlari olishlari va boshqa holatlar bilan tasdiqlanishi mumkinligi aytiladi. Sud amaliyotida O’zbekiston Respublikasi Nikoh va Oila kodeksining 61-moddasi talablari bo’yicha bolaning nasabini belgilash bilan bog’liq bo’lgan holatlarni etarli tekshirilmagani holda sud otalikni belgilash haqidagi da`voni qanoatlantirish hollari mavjudligi to’g’risida Respublika Oliy sudi ko’rsatib o’tgan.1

    Otalikni sud tartibida belgilash uchun bo’lgan asoslardan ikkinchisi-bola onasi va javobgar tomonidan birgalikda tarbiyalanishi yoxud otaning bolaga ta`minot berib turishi bo’ladi. Bunday hollarda ularning birgalikda yashashlari shart qilib qo’yilmaydi. Oliy sud Plenumining 1982 yil 25 martda chiqargan qarorida tushuntirishicha, bolaning javobgar tomonidan tarbiyalanishi deb aytilganida, uning doimiy ravishda bola bilan ko’rishib turishligi, to’g’risida ota-onalarcha gamxurlikda bo’lishligi nazarda tutiladi. Bunday hollarda javobgar boladan ayrim holda yashasa ham, ammo doimiy ravishda uning bilan ko’rishib turishi unga ruhiy va jismoniy tarbiya berilishi to’g’risida gamxurlik ko’rsatishi ham dalil bo’lishi mumkin. Xullas, bolani tarbiyalashda, unga moddiy yordam berishda javobgarning ishtirok etishi-otalikni belgilash uchun asos bo’ladigan dalil hisoblanadi.

    Otalikni bu ikkinchi asos bo’yicha belgilash uchun bola javobgarning to’la qaramog’ida bo’lishi yoki javobgar tomonidan beriladigan moddiy yordam bola uchun doimiy va asosiy yashash manbai bo’lishi kerak. Bunday hollarda javobgarning birmuncha uzoq muddat davomida bolani asrash uchun moddiy yordam ko’rsatib turganligining belgilanishi ham kifoya bo’ladi. Bu asosni e`tiborga olish uchun yordamning qancha vaqt davomida berib turganligi muhim ahamiyatga ega emas. Ammo javobgar tomonidan sovgalar tariqasida yoki har zamonda moddiy yordam berilishini-bolaning javobgar tomonidan asralishi fakti deb ko’rilmasligi kerak.

    Bolaning onasi va javobgar bir oila bo’lib yashaganliklarida bolaga qilingan xarajatlarining miqdoridan qat`iy nazar, bolani asragan bo’lib ko’riladigan oilaviy munosabatlar mavjud bo’lganida, maxsus asos, qoida bo’yicha bolani birgalikda tarbiyalash bilan bog’liq qilinadi. Binobarin, bolaning javobgar tomonidan asralishi to’g’risida gumon bo’lganida, masalan, javobgar hech qaerda ishlamasdan, bolaning onasi qaramog’ida bo’lganida ham otalikni belgilash uchun bolaning ular tomonidan birgalikda tarbiyalanishi fakti sifatida e`tiborga olinishi mumkin.

    Bolaning ota-onalari birga yashaganlarida bolaning javobgar boqimida bo’lishligi fakti, aksariyat hollarda, ochiqdan-ochiq ko’rinib turadi. Buni belgilash sud uchun unchalik qiyinchilik tug’dirmaydi. Agar taraflar ayrim yashaganliklarida va javobgar moddiy yordam ko’rsatib turganida, bu holatni aniqlash qiyinrok bo’ladi. Bunday hollarda sud o’z tashabbusi bilan zarur dalillarni to’plashi lozim bo’ladi.

    Javobgarning otalikni tan olganligining, otalikka iqror bo’lganligining sud tomonidan belgilanishi muhim ahamiyatga ega bo’lgan yuridik fakt hisoblanadi. Oila kodeksining 62-moddasida ko’rsatilgan otalikni sud tartibida belgilashning bu uchunchi asosiga alohida e`tibor berilish talab qilinadi.

    Javobgarning otalikka iqror bo’lishligi to’g’risidagi sudning xulosasi bu faktni aniq tasdiqlaydigan dalillarga asoslangan bo’lishi lozim. Otalikka iqror bo’lish qat`iy formada qilingan bo’lishi va bu to’g’rida qarama-qarshi fikrlarga-mulohazalarga yo’l qo’yilmasligi kerak. Javobgarning noaniq iqrori, bolaning o’ziniki bo’lishligiga ishonib etmasligi, shu bilan birga bunday extimolni inkor ham etmasligi boshqacha aytganda yarim iqror bo’lishlik otalikni belgilash uchun asos bo’lmaydi.

    Otalikni tan olganlikni isbotlaydigan dalillar: javobgarning xatlari, anketalari, arizalari va boshqa faktik ma`lumotlar bo’ladi. Bular bilan birgalikda otalikka iqror bo’lish faktini aniq tasdiqlaydigan, protsessual qonunlarda nazarda tutilgan boshqa isbotlash vositalaridan ham, masalan, javobgarning otalikka iqror bo’lganligini isbotlaydigan aktlar yoki hujjatlarning muallif ekanligi belgilash to’g’risida ekspertlarning fikrlaridan ham foydalanish mumkin bo’ladi.

    Javobgarning sud majlisida otalikka iqror bo’lishligi alohida ahamiyatga egadir. Javobgar sudda da`voni tan olsa, otalikka iqror bo’lsa, qonunda nazarda tutilgan shartlar bo’lmasa ham, sud otalikni belgilash to’g’risida qaror chiqarishga haqli bo’ladi.

    Javobgarning da`voni tan olishi, ya`ni otalikka iqror bo’lishligi moddiy-huquqiy va protsessual ahamiyatga ega bo’lgan fakt hisoblanadi. Bundan tashqari, javobgarning sud majlisida otalikka iqror bo’lishi muhim dalil sifatida ham ko’rilishi mumkin. Ammo sudda iqror bo’lishlik-da`voni qanoatlantirish to’g’risida qaror chiqarishga izohsiz asos bo’la olmaydi.

    Ba`zi hollarda javobgar o’z bolasi bo’lmagan bolaga nisbatan ham iqror bo’lishi mumkin. Bunday iqror taraflarning qonunda belgilangan tartibdan chikib, bolani sud orqali farzand qilib olishni istashlari bilan ham bog’liq bo’lishi mumkin.

    Otalikka yolgondan iqror bo’lish rad qilinishi kerak. CHunki sudning qarori barcha hollarda ish holatlariga muvofiq bo’lishi va chin haqiqatga qarama-qarshi bo’lmasligi kerak. Binobarin, javobgarning sud majlisida otalikka iqror bo’lishi sudni bolaning haqiqatan kimdan tug’ilganligini aniqlash burchidan ozod qilinmaydi. Otalik to’g’risidagi nizolarni hal qilishda bexuda protsessual harakatlar qilmaslik va taraflarning o’zaro haqiqiy munosabatlarini har taraflama aniqlash maqsadida sud avvalo Oila kodeksining 62-modddasida ko’rsatilgan holatlarning bo’lish-bo’lmasligini belgilashi lozim. Agar ulardan biri ham tasdiqlanmasa, bolaning kimdan tug’ilganligi to’g’risidagi masalani tekshirishning ahamiyati bo’lmaydi, chunki tekshirish natijalaridan qat`iy nazar talab qanoatlantirilmaydi.
    O’zlashtirish savollari

    1.Sud tartibida otalikni belgylash to’g’risidagi ishlarni yuritish va uning turlari.

    2.Otalikni belgilash to’g’risidagi ishlarning taalluqligi va sudlovligi.

    3.Otalikni belgilashda alohida tartibda, shuningdek da`vo ko’zg’atish tartibida ish yuritish uchun asoslar.

    4.Ishni sudda ko’rishga tayyorlash va ishni sudda ko’rib xal qilishning protsessual xususiyatlari.

    5.Alohida va da`vo tartibida yuritiladigan otalikni belgilash ishlari bo’yicha isbotlash va dalillar.

    6.Ish bo’yicha sud hal qiluv qarorlari va unga qo’yilgan talablar.

    20-Mavzu. MEHNATGA OID ISHLARNI SUDDA KO’RISHNING PROTSESSUAL XUSUSIYATLARI
    Tayanch iboralar: O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va Mehnat kodeksida fuqarolarning mehnat huquqini himoya qilish, mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizoli ishlarning taalluqligi va sudlovligi, bevosita sudlarda ko’rilishi lozim bo’lgan mehnat nizolari, mehnatga oid nizoli ishlarda taraflar va ularning o’ziga xos xususiyatlari, ishga tiklash to’g’risidagi ishlar bo’yicha uchinchi shaxslarning ishtirok etish xususiyatlari, mehnat ishlari bo’yicha dalillarni taqdim qilish majburiyati, mehnatga oid bo’lgan ishlarni ko’rish muddatlari, mehnat ishlari yuzasidan sudning hal qiluv qarori, hal qiluv qarorini ijro etish xususiyatlari.

    Dars o’tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma`ruza tarzida O’zbeksiton Respublikasining protsessual qonunchiligi haqida, Prezident asarlarida sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalarni hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o’tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar ham umumiy fuqarolik sud ishlarini yuritish kabi da`vo ishlarini yuritish tartibida sudlar tomonidan hal qilinadi.

    Mehnatga oid nizola suda moddiy huquq normalari bilan birga protsessual huquq normalarihamda ushbu sohaga oid Oliy sud Plenumining qarorlari bilan birgalikda hal qilinadi. Fuqarolik ishalrini ko’ruvchi sudlar mehnatga oid arizalarni ko’rishdan oldin FPKning31 va 239-moddasiga asoan umumiy qoidaga binoan ularni sudga talluqli bo’lish bo’lmasligini beligalashlari lozim. Mehnat huquqiy munosabatlaridan kelib chiqadigan ishlarni sudga talluqli bo’lish bo’lmasliklarini belgilash haqida O’zbekiston Respublikasi Oliy sudining 1998 yil 17-apreldagi Plenumi qarorida ko’rsatib o’tilgan1.

    O’zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksigning 260-moddasida ko’rsatilganidek, mehnat nizolari bo’yicha xodim mehnat nizolari komissiyasiga yoki bevosita sudga murojaat etishga hg’aqli. Qonun MK ning269-moddasiga ko’ra mehnat nizolari qo’yidagi hollarda tuman (shahar) sudlarida ko’rib chiqiladi:

    -agar xodimning ish joyida mehnat nizolari komissiyasi tuzilmagan bo’lsa:

    -ular mehnat shartnomasini bekor qilish asoslaridan qat`iy nazar ishga tiklash to’g’risidagi, mehnat shartnomasini bekor qilish vaqti va asoslari ta`rifini o’zgartirish to’g’risida, majburiy progul yoki kam haq to’lanadigan ishni bajargan vaqt uchun haq to’lashga doir bo’lsa:

    -xodimi tomonidan ish beruvchiga etkazilgan zararning to’lanishi haqida bo’lsa:

    -mehnat vazifalarini bajarayotganda xodimning sog’ligiga shikast etkazilishi oqibatidagi zararni shu jumladan ma`naviy zararni yoki uning mol-mulkiga etkazilgan zararning ish beruvchi tomonidan to’lanishi haqida bo’lsa:

    -Mehnat kodeksining 78-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollarda ishga qabul qilish rad etilganligi haqida bo’lsa:

    -ish beruvchi va kasaba uyushmasi qo’mitasi yoki xodimlarga boshqa vakillik organlari bilan oldindan kelishib hal etilgan masalalr yuzasidan kelib chiqqan bo’lsa.

    Mehnat huquqiy munosabatlaridan kelib chiqadigan nizoli ishlarni protsessual xususiyatlaridan biri shuki bunda boshqa fuqarolik ishlarga nisbatan qisqa muddat belgilanganidir.

    Mehnat nizosini ko’rish haqidagi ariza bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega bo’lgan shaxslar qonunda ko’rsatilgan, ular:

    1) xodim, kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari;

    2) mehnatning huquq bo’yicha inspektori;

    3) ish beruvchi mehnat nizolari komissiyasining qaroriga rozi bo’lmagan taqdirda, shuningdek unga xodim tomonidan etkazilgan zararni qoplash haqidagi nizolar bo’yicha;

    4) prokuror.

    Mehnat nizolari to’g’risidagi ariza bilan bevosita tuman (shahar) sudiga Mehnat kodeksining 270-moddasida belgilangan muddatlardagina murojaat qilish mumkin, chunonchi:

    ishga tiklash nizolari bo’yicha xodimga u bilan mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqidagi buyruqning nusxasi berilgan kundan boshlab bir oy;

    xodim tomonidan ish beruvchiga etkazilgan moddiy zararni to’lash haqidagi nizolar bo’yicha zarar etkazilganligi ish beruvchiga ma`lum bo’lgan kundan boshlab bir yil;

    boshqa mehnat nizolari bo’yicha-xodim o’z huquqi buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim bo’lgan kundan boshlab uch oy.

    Ushbu 270-moddada belgilangan muddatlar uzrli sabablarga ko’ra o’tkazib yuborilgan taqdirda, bu muddatlar sud yoki mehnat nizolari komissiyasi tomonidan qayta tiklanishi mumkin.

    Xodimning sog’lig’iga etkazilgan zararni qoplashga doir nizolar bo’yicha sudga murojaat qilish uchun muddat belgilanmaydi.

    Mehnat nizolarini ko’rish uchun boshqa fuqarolik ishlariga nisbatan birmuncha qisqa muddatlar belgilangan. FPKning 131-moddasiga ko’ra, mehnat nizolari birinchi instantsiya sudi tomonidan 10 kunlik muddat ichida ko’rilishi lozim. Ishni boshqa muddatda ko’rilishi shu qonunda belgilangan. Mehnat to’g’risidagi nizolarning tezdan ko’rilishini ta`minlash bilan huquq normalari fuqarolarning mehnatga oid huquqarining amaldagi Konstitutsiya o’z himoyasiga olganligidan va ularning manfaatlari hamisha davlat e`tiborida ekanligidan dalolat beradi.

     

    3-§. Mehnat ishlarini sudda ko’rishga tayyorlash 

    Mehnat ishlarini sudda ko’rish uchun tayyorlash alohida ahamiyatga egadir. Sudya ishni ko’rishga tayyorlashga kirishishda FPKning 158-160-moddalari talablarini aniq bajarishi lozim. Jumladan, ish yuzasidan aniqlanishi kerak bo’lgan faktlarni belgilashi, barcha dalillarni keltirilgan-keltirilmaganligini tekshirishi, agar zarur bo’lsa, qo’shimcha dalillarni talab qilib olishi kerak.

    Ishga tiklash to’g’risidagi va boshqa nizolar bo’yicha mehnat nizolari komissiyasining qarori ish beruvchi va kasaba uyushmasi qumitasi yoxud xodimlar boshqa vakillik organining vakillari o’rtasidagi kelishuvga binoan qabul qilgan taqdirda sud shu to’g’risidagi qarorning nusxasini talab ilib olishi kerak. Mehnat nizolarini ko’ruvchi komissiyada avvalo ko’rilishi talab qilingan ish sudga kelganida ishning mazkur organlarda qanday ko’rilganligini, ishning ko’rilishi vaqti va joyi to’g’risida xodimning xabardor qilinganligi, uning shu majlisda ishtirok etganligini guvohlantiradigan materiallar talab qilib olinadi.

    Mehnat nizoli ishlarini sudda ko’rishda sud dalillarga e`tibor berishi, buning uchun da`vo talablariga qarab isbotlash qaysi taraf tomonidan amalga oshirilishi lozimligiga ahamiyat berishi kerak. Mehnat ishlarini ko’p hollarda isbotlash ish beruvchi tomonidan bo’lishi sud amaliyotida ko’p uchraydi (masalan, ishga tiklash, shtat qisqartirilishi va hokazo).

    Mehnat qollektivlarida mehnat intizomi buzilishini oldini olish va mehnat munosabatlari sohasida qonunchilikni mustahkamlash maqsadida mehnat ishlarini sudda ko’rishga tayyorlashning har bir holatida bunday ishlarning ochiq sud majlisida, xodimning ish xonasida, prokuror va jamoatchilikning ishtirokida ko’rish lozim bo’lish-bo’lmasligini belgilashi lozim. Bu masalaga alohida e`tibor berilishi kerakligi Respublika Oliy sudining Plenum qarorida ko’rsatib o’tilgan1.

     

    4-§. Mehnat ishlarida taraflar

      Har qanday fuqarolik ishi kabi mehnatga oid nizoning ham muvaffaqiyat bilan hal qilinishi-barcha manfaatdor shaxslarning protsessual holatlarini to’g’ri belgilashga bog’liqdir. Umumiy qoida bo’yicha mehnat ishlarida taraflar mehnatga oid nizoli huquqiy munosabatning sub`ektlari bo’ladi. Mehnat huquqiy munosabatlaridan kelib chiqadigan nizoli ishlarda taraf bo’lib voyaga etmagan ya`ni o’n to’rtdan o’n sakkizgacha bo’lgan fuqarolar ish haqini yoki boshqa daromadni tasarruf etish bilan bog’liq bitimlardan kelib chiqadigan ishlar bo’yicha sudda o’z huquqlari va qonun bilan qo’riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish huquqi bunday nizolarni hal qilishning o’ziga xos protsessual xususiyatlaridandir (FPKning 38-moddasi). Ishdagi sub`ekt avvalo da`vogar bo’ladi. Da`vogar o’zining sub`ektiv huquqining yoki qonun bilan qo’riqlanadigan manfaatining himoya kiinishi to’g’risidagi talabi bilan sudga murojaat qilgan shaxs bo’ladi. har qanday mehnat nizosi bo’yicha da`vo bilan xodimlar sudga murojaat qilganlarida da`vogar shaxs qaysi korxona, muassasa, tashkilot bilan huquqiy munosabatda bo’lgan bo’lsa, mazkur tashkilot (yuridik shaxs) javobgar bo’ladi. Bunday ishlar bo’yicha tashkilotning ma`muriyati, ya`ni ish beruvchi mansabdor shaxs javobgar bo’lmaydi. Tegishli tashkilotning rahbarlari protsessda ustav (nizom) bo’yicha vakil sifatida qatnasha oladilar. Ishni shaxsan o’zlari, shuningdek ular tomonidan vakil qilingan shaxslar tomonidan olib borilishi mumkin. Bunday vakillar tashkilotning doimiy ishlaydigan xodimlari (yuristkonsultlar va boshqa xodimlar), shuningdek tegishli tartibda vakolat olgan boshqa shaxslar bo’lishi mumkin.

    Kasaba uyushmalari mehnat nizolarini ko’rib hal etishda vakil sifatida ishtirok etishi ham mehnat munosabatlaridan kelib chiqadigan ishlarni o’ziga xos xususiyatlaridandir. Ular xodimni (FPKning 48-49-moddalarida) huquqi bilan qonuni manfaatlarni o’zlariga berilgan huquq doirasida sudga vakolatnomasini ko’rsatishi bilan hech qanday sarf-xarajatsiz protsessda qatnashadi.

    Kasaba uyushmalarining vakillari xodimlarning ishlari bo’yicha ixtiyoriy vakillikni amalga oshirishlari mumkin. Bunday vakillikni ular FPKning 52-moddasida belgilangan qoidaga muvofiq amalga oshiradilar.

    Kasaba uyushmalari mehnat ishlariga da`vogar, javobgar yoki uchinchi shaxs sifatida jalb qilina olmaydilar, chunki ular mehnat ishlarini dastlabki hal qiluvchi organlar bo’lib ko’riladilar. Hech qanday taraf bilan nizoli huquqiy munosabatda bo’lmaydilar.

    Korxonaga etkazilgan mulkiy zararni undirish to’g’risidagi ishlarni hal qilishga sud zararning faqat xodimning aybi bilan etkazilmaganligini, balki zarar etkazilishda ish beruvchining ham aybi borligini aniqlasa, zarar etkazilishida aybdor bo’lgan mansabdor shaxslarni ham ishga qo’shimcha javobgar sifatida ishtirok etishga jalb qilish to’g’risidagi masalani hal qilishi kerak. Bu to’g’ridagi tushuntirishlar O’zbekiston Respublikasi Oliy Sui Plenumining 1990 yil 14 dekabrdagi va unga kiritilgan qator o’zgartirish va qo’shimchalar bilan chiqargan qarorida berilgan. Yuqorida aytganimizdek, umumiy qoida bo’yicha da`vogar buzilgan huquqining yoki qonun bilan qo’riqlanadigan manfaatining himoya qilinishi to’g’risida sudga murojaat qilgan shaxs bo’ladi. Fuqarolik ishini qo’zg’atish tashabbusi kimga tegishli bo’lishidan, ya`ni xodimga, ish beruvchiga yoki prokurorga tegishli bo’lishidan qat`iy nazar, ish bo’yicha da`vogar mehnat nizolarini ko’ruvchi komissiyaga yoki sudga o’z talabi bilan murojaat qilgan xodim hisoblanadi, javobgar esa-talab yuzasidan nizolashuvchi korxona hisoblanadi.

     

    5-§. Ishga tiklash yoki xodimni oldingi vazifasiga qo’yish to’g’risidagi ishlar bo’yicha uchinchi shaxslarning ishtiroki

      Mehnat nizolarini sudda ko’rishni yana boshqa xususiyati ham borki, u ham bo’lsa, boshqa ishda ishtirok etuvchi sub`ektlardan mustaqil talab bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslarni ishtirok etmasligi va bunday ishlarda ayrim hollarda mustaqil talab bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar da`vo talablarini predmetiga nisbatan talab qo’ymasa ham, biroq, noto’g’ri bo’shatilgan yoki boshqa ishga o’tkazilgan xodimlarni ishga tiklash yoki oldingi vazifalariga qo’yish to’g’risidagi ishlar bo’yicha sud o’z tashabbusi bilan ishdan bo’shatishga yoki boshqa ishga o’tkazishga buyruq bergan mansabdor shaxsni javobgar tomonidan uchinchi shaxs sifatida ishtirok etishi uchun jalb qilishi mumkin. Sud ishdan bo’shatish yoki boshqa ishga o’tkazish ochiqdan-ochiq qonunga xilof bo’lganligini aniqlasa, u shu protsessning o’zida aybdor mansabdor shaxsga davlat muassasasi, korxonasi, tashkilotning ishdan bo’shatilgan xodimi majburan bekor yurgani uchun haq to’lashi yoki ish haqidagi farqni to’lashi natijasida ko’rgan zararlarini qoplash majburiyatini yuklashi lozim. Uchinchi shaxslarni mehnat ishlarida ishtirok etilishi haqida O’zbekiston Respublikasi Oliy sudining 1998 yil 17 apreldagi «Sudlar tomonidan mehnat shartnomasi (kontrakt)ni bekor qilishni tartibga soluvchi qarorlarni qo’llanish haqida»gi Plenum qarorida berilgan1. Bunday hollarda mansabdor shaxsdan undirilgan summaning miqdori mehnat haqidagi qonunlar bilan belgilanadi (FPKning 259-moddasi).

    Korxona, muassasa va tashkilotlarning ma`muriyati tomonidan ishdan noto’g’ri bo’shatilgan yoki boshqa ishga ko’chirilgan xodimni ishga yoki avvalgi vazifasiga qayta tiklash to’g’risida chiqarilgan hal qiluv qarori bajarilmagan taqdirda, sud korxona, muassasa, tashkilotlarda xodimning majburan bekor yurgan vaqti uchun ish haqi undirish to’g’risida yoki noto’g’ri boshqa ishga ko’chirilgan xodimga hal qiluv qarori chiqarilgan kundan boshlab, to uni ijro etish uchun o’tgan vaqtdagi ish haqi tafovutini to’latib olishi to’g’risidagi masalani hal etishi mumkin.

    Ayni vaqtda sud chiqargan hal qiluv qarorining ijro etilmaganligi haqida xodimga pul summasi to’lanishi hisobiga kelib chiqqan zararlar korxona, muassasa, tashkilotning da`vosi bo’yicha sudning hal qiluv qarorini bajarmaslikda aybdor bo’lgan mansabdor shaxslardan bunday hollarda undiriladigan pulning miqdori mehnat haqidagi qonunlar bilan belgilanadi (FPKning 259-moddasi, Mehnat kodeksining 273-274-moddalari).

    Shu tartibda qonun ishdan noto’g’ri bo’shatilgan yoki noto’g’ri ko’chirilgan xodimlarni mansabga yoki ishga tiklash to’g’risidagi ishlarni ko’rishda mustaqil talablar arz qilmagan uchinchi shaxslarning ishda ishtirok etishlarining ikki muhim xususiyatini: 1-dan, javobgarning (korxonaning) manfaatlari yuzasidan uchinchi shaxsga (aybli mansabdor shaxsga) nisbatan regress da`vosini qo’zg’atish va 2-dan, bu da`voni asosiy da`vo bilan bir vaqtning o’zida ko’rish mumkinligini belgilaydi. Ammo mansabdor shaxsni ishga javobgar tarafidagi uchinchi shaxs sifatida ishga jalb qilmasdan regress da`voni hal qilishga yo’l qo’yilmaydi. Mansabdor shaxs sudning (yoki ish sudda ko’rishga tayyorlanishi davrida sudyaning) ajrimi bilan ishda ishtirok etishga jalb qilinishi va FPKning 160-moddasida ko’rsatilganidek, ishning ko’rilishi kuni to’g’risida albatta xabardor qilinishi kerak.

    Ishga tiklanish to’g’risida xodim tomonidan da`vo qo’zg’atilganida javobgar (korxona) tarafida turib, uchinchi shaxs sifatida ishda qatnashishga jalb qilinadigan mansabdor shaxs bir vaqtning o’zida regress da`vosi sudning tashabbusi bilan manfaatdor tashkilot tomonidan, bunday da`voning qo’zg’atilish-qo’zg’atilmasligidan qat`iy nazar, ya`ni asosiy da`vo bo’yicha javobgar tomonidan da`vo qo’zg’atilgan bo’lish-bo’lmasligidan qat`iy nazar ko’riladi. Mehnat ishida uchinchi shaxs sifatida ishtirok etuvchi mansabdor shaxs bunday ish yuzasidan vakil bo’la olmaydi. Tashkilotning regress da`vosi sudning tashabbusi bo’yicha hal qilinmagan hollarda bunday da`vo prokuror tomonidan qo’zg’atilada. Yetkazilgan zarar faqat mansabdor shaxsning aybi borligi aniqlangandagina undirilishi mumkin. Moddiy javobgarlikka xodimni noto’g’ri bo’shatishda yoki boshqa ishga o’tkazishda bevosita aybli bo’lgan shaxslargina tortiladi. Binobarin, uchinchi shaxslar sifatida faqat bir shaxsgina jalb qilinmasdan, xodimning noto’g’ri bo’shatilishi yoki o’tkazilishida aybli bo’lgan konkret shaxsni belgilash uchun bir necha shaxslar ham jalb qilinishi mumkin.

    FPKning 259-moddasi xodimlari noto’g’ri bo’shatish bilan ko’rashishga, mehnatkashlarning manfaatlarini, shuningdek mansabdor shaxslarning noto’g’ri harakatlari tufayli zarar ko’rgan tashkilotlarini mulkiy huquqlarini himoya qilishga, qonunchilikni yanada mustahkamlashda va qonunlarga hurmatda bo’lish ruhida tarbiyalashga qaratilgan.1

    Mehnatga oid fuqarolik ishining to’g’ri hal qilinishi ish yuzasidan aniqlanishi lozim bo’lgan faktlarning holisona ravishda va to’la belgilanishiga bog’liqdir. har qaysi mehnat ishi bo’yicha aniqlanishi lozim bo’lgan holatlar doirasi nizoli huquqiy munosabatning mazmuniga va da`vogar tomonidan arz qilingan talablarning mohiyatiga qarab belgilanadi. Jumladan, shtatning qisqartirilishi munosabati bilan ishdan bo’shatilgan xodimlarni ishga tiklash to’g’risidagi da`volarni hal qilishda, sud darhaqiqat shtat qisqartirish bo’lgan-bo’lmaganligini, bunday hollarda ish beruvchi mazkur asoslar bo’yicha xizmatchilarni bo’shatishni tartibga soladigan mehnat qonunchiligi normalariga rioya qilingan-kilinmaganligini aniqlaydi.

    Mehnat intizomini buzish bilan bog’liq bulagn ishlarni ko’rishda sudlar, xodim tomonidan mehnat intizomini buzadigan xatti-harakatlarni qilingan-kilinmaganligi, xodimga nisbatan ta`sir etish choralarining ish beruvchi tomonidan qo’llangan-qo’llanmaganligini belgilash talab qilinadi.

    Xodimlar tomonidan korxona, muassasa va tashilotga etkazilgan zarar haqini ulardan undirish to’g’risidagi ishlarni ko’rishda xodimlarni moddiy javobgarlikka tortilishlari asoslarini va shartnomalarini, shuningdek undirilishga tegishli summalarni belgilaydigan holatlarni har tomonlama aniqlashi lozim.

    Sud bunday ishlarni hal qilishda mehnat nizolarini ko’ruvchi komissiya ko’rilayotgan nizo tugrsida chiqarilgan qarorlarn e`tiborga olsa ham, ammo bu qarorlar sud uchun majburiy emas. Sud ishni ko’rishda nizoli huquqiy munosabatning barcha holatlarini, taraflarning haqiqiy huquq va burchlarini to’la va to’g’ri aniqlash bilangina chegaralanmasdan, balki nizoning mehnat nizolarini ko’ruvchi komissiya va kasaba uyushmalarida ko’rilishi tartibga rioya qilinganligini tekshiradi. Bu tartibning jiddiy ravishda buzilishi, masalan, arz qiluvchining ishtirokisiz ishning ko’rilishi qabul qilingan qarorning bekor qilinishiga sabab bo’lishi mumkin.




    6-§. Mehnat ishlari bo’yicha kelishuv bitimi

      Da`vogar da`vodan har qachon voz kechishga haqli bo’lgani tufayli mehnat ishining sudda ko’rilishi kelishuv bitimi bilan tugatilishi mumkin. Bunday hollarda sud kelishuv bitimi xodimning mehnatga oid huquqlarini va korxonaning manfaatlarini buzilishga qaratilmaganligini diqqat bilan tekshirishga majbur. Jumladan, noto’g’ri bo’shatilgan yoki boshqa ishga ko’chirilgan xodimlarni ishga tiklash yoki avvalgi mansablariga qo’yish to’g’risidagi kelishuv bitimlari, agar bunday bitimlar xodimning g’ayriqonuniy bo’shatilishida aybli bo’lgan mansabdor shaxsni tashkilotga etkazilgan zararni to’lash burchidan ozod qilinadigan bo’lsa, tasdiqlanmasligi kerak.

    O’zbekiston Respublikasi Oliy sudining 1998 yil 17 apreldagi Plenum qarorida xodimning iltimosiga ko’ra, sud hal qiluv qarorini chiqarishda mehnat shartnomasini bekor qilish ta`rifini o’z tashabbusiga ko’ra, taraflarning kelishuviga ko’ra o’zgartirish bilan cheklanishi mumkinligi ko’rsatib o’tilgan.1

    Mehnatga oid ko’p masalalar mehnat qonunchiligi bilan tartibga solinganligi tufayli bunday masalalar yuzasidan kelishuv bitimlarini tuzish kamdan-kam uchraydi.


    7-§. Mehnat ishlari bo’yicha sudning hal qiluv qarorlari 

    Mehnat ishlari yuzasidan chiqariladigan hal qiluv qarorlarining mazmuniga ham alohida e`tibor berilishi kerak. qarorda odatda tubandagi holatlar ko’rsatiladi.

    Qarorning bayon qilish qismida, agar nizo mehnat nizolarini ko’ruvchi komissiyada ko’rilsa, nizoning bu organlarda ko’rilishi natijalari ko’rsatiladi. Korxonada bunday organlar bo’lmasa, ularning yo’qligi qarorda aks ettiriladi. Agar ish FPKning 259-moddasiga binoan mansabdor shaxs jalb qilinib, ko’rilgan bo’lsa, bu to’g’rida qarorning barcha qismlarida yozilishi kerak. Jumladan, qarorning bayon qilish qismida uning bergan tushuntirishlari qisqacha ifodalanishi, asoslash qismida sudning qanday xulosalarga kelganligi, qaror qismida esa uning korxonaga to’lashi lozim bo’lgan zarar haqining miqdori aniq belgilab ko’rsatilishi kerak.

    Ishga tiklanish to’g’risidagi da`vo qanoatlantirilganligi qarorda xodimning qaerga va ishga (mansabga) tiklanishi lozimligi ko’rsatiladi. Uning noiloj bekor yurgan vaqti uchun korxonadan undiriladigan summaning miqdori belgilanadi.

    Agar korxonaning qaytadan tashkil topgani yoki tugatilishi sababli xodimni avvalgi ishga tiklash mumkin bo’lmasa, sud bekor yurgan vaqti uchun qonunda ko’rsatilgan o’rtacha ish haqi undiriladi. Bu to’g’rida Mehnat kodeksidagi qoidalar hamda O’zbekiston Respublikasi Oliy sudining yuqorida bayon etilgan Plenum qarorida rahbariy tushunchalar berilgan. Mehnat shartnomalarini tuzish, o’zgartirish va bekor qilishni tartibga soluvchi qonunchilikni sudlar tomonidan tadbiq etilishi to’g’risidagi qarorida xodimdan undirilishi lozim bo’lgan zarar haqining miqdori zararning qanday konkret holatda etkazilganligini, shuningdek xodimning moddiy ahvoli e`tiborga olinib, sud tomonidan kamaytirilishi mumkin.

    Sud qonunda ko’rsatilmagan asoslar bo’yicha xodimning ishdan bo’shatilishini to’g’ri deb topolmaydi. Agar sud xodimning ishdan bo’shatilishi sababining ifodalanishi noto’g’ri va mehnat to’g’risida amalda bo’lgan qonunchilikka xilof deb topsa, uni o’zgartirib, qarorida ishdan bo’shatilish asosini qonunga muvofiq ravishda ko’rsatishi kerak.

    Sud hal qiluv qarorining qaror qilish qismida aybli mansabdor shaxsdan tashkilot uchun undiriladigan summaning aniq miqdori hal qiluv qarorida darhol ijro etish to’g’risidagi (FPKning 219-moddasi, Mehnat kodeksining 273-moddasi) masalalarni ko’rsatishi lozim.1

    Mehnatga oid da`vo qanoatlantirlgani holda hal qiluv qarorining qaror qismida javobgardan davlat foydasiga undiriladigan sud xarajatlarining summasi va qarorning ijro etish tartibi ko’rsatiladi.

     

    8-§. Mehnat ishlari bo’yicha sud hal qiluv qarorlarining ijro etilishi xususiyatlari 

    Mehnatga oid fuqarolik ishlarining muhim protsessual xususiyatlaridan yana biri ishga tiklash va ish haqini undirish to’g’risidagi ishlar bo’yicha chiqarilgan hal qiluv qarorlarining darhol ijro etilishi mumkinligidir. Shuning o’zi bilan fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya etishga qo’shimcha kafolat beriladi.

    Hal qiluv qarorning darhol ijro etiishida sudya qaror chiqarilgan zamon undiriladigan summani undirish uchun da`vogarga ijro varaqasini berishi lozim.

    Ishga tiklash to’g’risidagi qarorning ijro etilishi kechiktirilganida, qaror chiqarilgan kundan e`tiboran, to uning ijro etilishi kunigacha kechiktirilgan barcha vaqt uchun xodim foydasiga, uning oladigan o’rtacha ish haqi yoki ish haqining farqi undirilishi kerak. Bu masala hal qiluv qarorini chiqargan sudning ajrimiga muvofiq hal qilinadi.

    Sud xodimni ishga tiklash to’g’risidagi qaror ijro etilmagan vaqtda unga ish haqi to’lanishi to’g’risidagi masalani hal qilish bilan o’z tashabbusi bo’yicha shu protsessning o’zida qarorni ijro etmaslikka aybdor bo’lgan mansabdor shaxsning zararning korxonaga to’lanishi tugrsidagi masala ham keyinchalik korxonaning yoki prokurorning regress (qaytarma) da`vosi bo’yicha hal qilinishi mumkin. Korxonaning mansabdor shaxsga nisbatan regress talabi qanoatlantirilgani holda ijro varaqasi sud tomonidan bevosita sud ijrosiga topshiriladi va bu to’g’rida haq undiruvchi (korxona) xabardor qilinadi (Mehnat kodeksining 273-moddasi).

    Mehnat nizolarini ijro bosqichida ham uning o’ziga xos xususiyati ham mavjud. Ijro aktlarini ijro qilish haqidagi qonunga muvofiq xodimlarning mehnatga oid huquqiy munosabatlaridan kelib chiqadigan talablari birinchi navbatda qanoatlantiriladi.

    1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20


    Download 1.34 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual

    Download 1.34 Mb.