• Belgili satrlar
  • Ishlab chiqarish muammolari
  • Satrlar va ular ustida amallar
  • Dasturlash tillari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 1-semestr




    Download 6,33 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet25/194
    Sana20.02.2024
    Hajmi6,33 Mb.
    #159185
    1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   194
    Bog'liq
    10, Kompyuter tarmoqlarining texnik vositalari. Kompyuter tarmoqlari, 1-10, AVTOMATIK BOSHARISH NAZARIYASI[1], uArm Controller 20190718, Kompyuter-zamonaviy-texnik, “KELISHILDI”, 1-ma\'ruza, Kiber huquq 11 ish Oybek, Mansurov Oybek 6 ish, 6. Qattiq jismning chiziqli kengayish koeffitsiyentini temperaturaga, psixalogiya 2, mta mustaqil ish, MTTM TAQDIMOT 2, Ijod sehri. Aziza
    Belgili tiplar 


    Dasturlash tillari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 1-semestr
    39 
    Belgili ma’lumotlar kompyuterlarda raqamli kodlash orqali saqlanadi. 
    Kodlashning eng ko‘p tarqalgan tizimi ASCII (American Standard Code for 
    Information Interchange – Axborot almashinuvi uchun Amerika standart kodi) bo‘lib, 
    bunda 128 turli belgilarni kodlash uchun 0­127 qiymatli diapazon qo‘llaniladi. 
    Alohida belgilar kodlarini qayta ishlashni ta’minlovchi vositalar sifatida ko‘pchilik 
    dasturlash tillari ular uchun alohida asosiy tip ko‘rib chiqadi. 
    Kommersiya dunyoviylashuvi va kompyuterlar orasidagi aloqalarning 
    zaruriyligi natijasida, butun dunyo bo‘ylab ASCII belgilar to‘plami tezroq keraksiz 
    bo‘lib bormoqda. Yaqinda alternativ 16 bitli belgilar to‘plami ishlab chiqildi, u 
    Unicode nomini oldi. Ushbu to‘plamda dunyoning ko‘pgina tabiiy tillarining belgilari 
    kiritilgan. Masalan, unda kirilcha belgilar va taycha raqamlar mavjud. Unicode 
    belgilar to‘plamini birinchi bo‘lib qo‘llagan dasturlash tili Java tili hisoblanadi, ammo 
    ushbu to‘plam albatta boshqa keng tarqalgan tillarda ham qo‘llanila boshlaydi. 
    Belgili satrlar 
    Belgili satrlar belgilar ketma­ketligi hisoblanadi. O‘zgarmas belgili satrlar 
    natijalar chiqarilishini o‘zi bilan birga olib keladi, barcha ma’lumot tiplarini kiritish va 
    chiqarish ko‘pincha satrlar orqali bajariladi. Albatta, belgili satrlar barcha dasturlarda 
    asosiy rol o‘ynaydi. 
    Ishlab chiqarish muammolari 
    Quyida belgili satrlar bilan bog‘liq ishlab chiqarishning ikkita asosiy muammosi 
    keltirilgan. 
    Satrlar oddiygina belgilardan iborat bo‘lgan massivlar xilma­xilligi yoki 
    elementar tip (massivga xos indeksatsiyasiz) bo‘lishi mumkinmi? 
    Satrlar statistik yoki dinamik uzunlikka ega bo‘lishi kerakmi? 
    Satrlar va ular ustida amallar 
    Agar satrlar elementar tip kabi aniqlanmagan bo‘lsa, satrli ma’lumotlar, 
    odatda, alohida belgilardan iborat massivlarda saqlanadi va ularga massiv elementi 
    bo‘libgina ssыlkalanish mumkin. Bunday yondashuv Pascal, C, C++ va Ada dasturlash 
    tillarida qabul qilingan. Pascal tilida satrlar asosiy tip bo‘lmaydi va packed atributiga 
    ega char massivlariga qiymatlar berish mumkin va ular munosabatlar operatorlari 
    orqali o‘zaro taqqoslanishi mumkin. 


    Dasturlash tillari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 1-semestr
    40 
    Ada tilida STRING tipi o‘rnatilgan hisoblanadi va bir o‘lchamli elementlar 
    massivini aniqlaydi, ular CHARACTER tipiga tegishli. Quyi satrni chaqirish butun sonli 
    diapazon orqali beriladi, ular aylana qavsga olingan hamda kerakli belgilar 
    joylashuvini ko‘rsatadi. Masalan, 
    NAME1 (2:4) 
    buyrug‘i ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi satr belgiidan iborat quyi satrni beradi. 
    Ada tilida belgilar satri konkatenatsiyasi operatsiya bo‘lib, & belgii bilan 
    beriladi. Keyingi operator NAME2 o‘zgaruvchisini NAME1 o‘zgaruvchisi qiymati 
    bo‘lgan satrning o‘ng oxiriga oxiriga qo‘yishni bajaradi: 
    NAME1 := NAME1 & NAME2;
    Masalan, agar NAME1 o‘zgaruvchisi “PEACE” satriga ega bo‘lib, NAME2 
    o‘zgaruvchisi “FUL” satriga ega bo‘lsa, qabul qilish operatsiyasidan so‘ng NAME1 
    o‘zgaruvchisi “PEACEFUL” satriga ega bo‘ladi. 
    S va S++ tillarida belgilar satrini saqlash uchun char massivlaridan 
    foydalaniladi; satrlar bilan amallar to‘plami esa string.h sarlavhali faylli odatiy 
    kutubxonada ko‘rib chiqilgan. Satrlar bilan bajariluvchi amallar va kutubxona 
    funksiyalarining ko‘pchiligida belgilar satrlari alohida belgi bilan tugallanadi deyiladi: 
    nolli bayt bo‘lib, 0 soni bilan taqdim etiladi. 
    char *str = “apples”; 
    Ushbu misolda str – char tipining ko‘rsatkichi bo‘lib, apples0 belgilar satrini 
    manzillaydi, bu yerda 0 – nol belgii. str ko‘rsatkichini initsializatsiyalashga ruxsat 
    berilgan, chunki belgilar satrlarining literallari char tipi ko‘rsatkichliari orqali taqdim 
    etiladi. 
    C va C++ tillarida keng tarqalgan kutubxona funksiyalarining ba’zilarini aytib 
    o‘tamiz, ular belgilar satrlari bilan amallar bajaradi. Ushbu strcpy funksiyasi satrlarni 
    joyini o‘zgartiradi; strcat funksiyasi bir mavjud satrni boshqasi bilan 
    konkatenlashtiradi; strcmp funksiyasi ikki berilgan starlarni taqqoslaydi (ASCII kodi 
    bo‘yicha). 
    FORTRAN 77, FORTRAN 90 va BASIC tillarida satralr asosiy tiplar kabi 
    interpretatsiya qilinadi va ular uchun qaabul qilish, konkatenatsiya, ssыlka va 
    munosabatlar operatorlari ko‘ri chiqilgan. 
    Quyidagi dastur bo‘lagini ko‘rib chiqamiz: 
    LETTER = ‘abcdefghijklmnopqrstuvwxyz’ 
    WORDPAT = BREAK (LETTER) SPAN (LETTER) . WORD 


    Dasturlash tillari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 1-semestr
    41 
    LETTER – bu tezkor xarflarning baridan iborat satr qiymati hisoblangan 
    qiymatdir. WORDPAT – bu namuna bo‘lib, u quyidagicha so‘zlarni tavsiflaydi: harf 
    topilmaguncha boshida barcha belgilar qo‘yiladi, keyin esa to harf bo‘lmagan belgi 
    topilmaguncha ushbu harflar birlashtiriladi. Namuna “.” operatoriga ham ega. 
    Ushbu namuna operatorda ham qo‘llanilishi mumkin 
    TEXT WORDPAT 
    “+” belshisi ismda kamida bitta belgi bo‘lishi lozimligini bildiradi. Shunday 
    qilib, butun etalon satrga mos, bundan so‘ng esa kamida bitta harflar yoki sonlar 
    keladi. 
    Quyidagi iboraviy namuna ko‘rib chiqamiz: 
    /\d+\.?\d*|\.\d+/ 
    Ushbu namuna sonli o‘zgarmaslarga mos. \. belgilari sonning o‘nlik kattaligida 
    nuqta beradi. 

    Download 6,33 Mb.
    1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   194




    Download 6,33 Mb.
    Pdf ko'rish

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    Dasturlash tillari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari 1-semestr

    Download 6,33 Mb.
    Pdf ko'rish