Navoiy davlat pedagogika instituti umumiy biologiya kafedrasi




Download 3.74 Mb.
bet5/29
Sana04.04.2017
Hajmi3.74 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29

A D А B I Y О T L А R R О ` Y X А T I


Asosiy adabiyotlar:

1.

Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
O`zbеkistоn Rеspublikаsi «Tа`lim to`g`risidаgi» qоnuni.Tоshkеnt 1997

2. «Kаdrlаr tаyorlаsh milliy dаsturi» Tоshkеnt 1997 y

3. T. G’ofurov va boshqalar ,,Biologiyani o’qitishning umumiy metodikasi“ O’quv metodik qo’llanma Toshkent 2005 yil

4.

Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.
Tolipova J. O., G’ofurov A. T. ,,Biologiya ta’limi t¬xnologiyalari“ Toshkent, ,,O’qituvchi“ 2002 yil

5. Tolipova J. O. Biologiyani o`qitishda pedagogik texnologiyalar. O`quv qo`llanma.Nizomiy njmidagi TDPU. 1-qism. Toshkent. 2004y.

6. Tolipova J. O. Biologiyani o`qitishda pedagogik texnologiyalar. O`quv qo`llanma.Nizomiy njmidagi TDPU. 2-qism. Toshkent. 2004y.

Qo`shimcha adabiyotlar:


  1. Tolipova J. O. va boshqalar ,,Botanika o’qitish metodikasi“ (5-sinf uchun) Toshkent ,,O’zbekiston” 200 Yil

  2. Tolipova J. O.vA Boshqalar ,,Botanika o’qitish metodikasi“ (6-sinf uchun) Toshkent ,,O’zbekiston” 2003 yil.

  3. Tolipova J. O., G’ofurov A. T.,,Umumiy biologiyani o’qitish metodikasi“ (10-sinf)Toshkent, ,,Sharq“ 2004 yil

  4. Tolipova J. O., G’ofurov A. T.,,Umumiy biologiyani o’qitish metodikasi“ (11-sinf)Toshkent, ,,Sharq“ 2004 yil.

  5. A. T. G’ofurov va boshqalar ,,Genetik bilimlarni puxta o’zlashtirish va masalalar yechish metodikasi“ Metodik qo’llanma Toshkent 2000 yil

  6. Azimov I. va boshqalar ,,Biologiya “ Metodik qo’llanma. Abu Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti Toshkent 2002 yil

7.

Tibbiyot, meditsina, tabobat - kishilar sogʻligʻini saqlash va mustahkamlash, umrni uzaytirish, kasalliklarning oldini olish, davolash haqidagi bilimlar va shu sohadagi amaliy tadbirlar majmui.
http://www.cоllеgе.ru/biоlоgy/ «Biologiya fanlari bo`yichа o`quv qo`llаnmа vа nаzоrаt tеstlаri»


Ko`rgаzmа Qurоllаr vа tехnik vоsitаlаr ro`yхаti.
J аdvаllаr. (J )
1-J . DTS.

2-J . Tа`limni tаshkil etish vа rivоjlаntirish prinsiplаri hаmdа o`qitish prinsiplаri o`rtаsidаgi uzviylik

3-J . Mаktаb biоlоgiya dаrsliklаri jadvali.

4-J . Bir urug` pаllаli o`simliklаr, lоlаdоshlаr оilаsining o`zigа хоs хususiyatlаri.

5-J . O`qitish mеtоdlаrining turlari.

6-J . O`qitish shаkllаrining o`zаrо bоg`lаnishi.

7- J . Biоlоgiyani o`qitishdа fоydаlаnilаdigаn istiqbоl rеjаni tuzish

8- J . «Pоya» bоbi» bo`yichа tuzilgаn mаvzuli rеjа.

9- J . «Оdаm vа uning sаlоmаtligi» o`quv fаni dаsturidаn o`rin оlgаn lаbоrаtоriya mаshg`ulоtlаridаn nаmunа.

10-J . Mоdul dаsturi yordаmidа o`quvchilаr bilаn kichik guruhlаrdа, hаmkоrlikdа ishlаsh

11- J . Kаrаmdоshlаr оilаsi vаkillаrining tuzilishidаgi o`zigа хоs хususiyatlаri.

12- J . «Kаrаmdоshlаr оilаsi» mаvzusidаgi hаmkоrlikdа o`qitish tехnоlоgiyasining kоmаndаdа o`qitish mеtоdidаn fоydаlаnilgаn dаrsning tехnоlоgik хаritаsi

13- J . «Zоg`оrа bаliqning ichki tuzilishi» mаvzusidаgi hаmkоrlikdа o`qitish tехnоlоgiyasining «аrrа» mеtоdidаn fоydаlаnilgаn dаrsning tехnоlоgik хаritаsi

14- J . Bоtаnikаdаn аyrim o`quvchilаr bilаn tаshkil etilаdigаn mаshg`ulоtlаr rеjаsi

15- J Spоrt vа jismоniy mаshqlаrning оdаm оrgаnlаr sistеmаsigа tа`sirini o`rgаnish.

16- J . «Yosh zооlоglаr» to`gаrаgining nаmunаviy ish rеjаsi

17- J . Amаliy vа o`quv mеhnаti ko`nikmаlаri

18- J . Umumiy o`rtа tа`lim mаktаblаridа biоlоgiyadаn fаkulьtаtiv mаshg`ulоtlаr

19- J . O`rtа mахsus, kаsb-hunаr tа`limi muаssаsаlаridа biоlоgiyadаn quyidаgi fаkulьtаtiv mаshg`ulоtlаr

20- J . «O`simliklаr hаyoti» fаkulьtаtiv mаshg`ulоtining nаmunаviy rеjаsi.


O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
NAVOIY DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
Malikova O.R., Ravshanova M.X.

Biologiya o`qitish metodikasi”


fani bo’yicha
TA`LIM TEXNOLOGIYASI


Navoiy -2011
Malikova O.R., Ravshanova M.N. «Biologiya o`qitish metodikasi» fani bo’yicha ta`lim texnologiyasi. – Navoiy NDPI 2010. -...b

Majmuada «biologiya» ta`lim yo’nalishi mutaxassisliklari uchun o’quv jarayonida «Biologiya o`qitish metodikasi» o’quv predmeti bo’yicha pedogogik va axborot texnologiyalaridan foydalanish tartibi aks ettirilgan. Ushbu ta`lim texnologiyasida ta`limning zamonaviy talablarini hisobga olgan holda ma`ruza va laboratoriya mashg`ulotlarini o’qitishda aqliy hujum, keys-stadi usullari, ishbilarmon o’yinlar, muammoli, ko’rgazmali, axborot ma`ruzalar va pedogogik texnologiyalardan foydalanishning uslubiy tomonlari yoritilgan.

Ta`lim texnologiyasi oliy ta`lim va boshqa ta`lim muassasalarining o’qituvchilari uchun mo’ljallab tuzilgan.

Muharrir: dots. Shamsidinova G.D.

Taqrizchilar: b.f.n. Qung`irov X.N.

b.f.n. Qo`shoqov A.J.



KIRISH
« Biologiya o`qitish metodikasi » o’quv predmeti bo’yicha ta`lim texnologiyasi ma`ruza va laboratoriya mashg`ulotlarni o’qitishning xorijiy mamlakatlarda keng tarqalgan ilg`or pedogogik texnologiya qoidalari asosida ishlab chiqilgan.

Ushbu o’quv qo`llanmaning tarkibi kirish, Biologiya o`qitish metodikasi fanini o’qitish texnologiyasining kotseptual asoslari hamda ma`ruza va laboratoriya mashg`ulotlarni o’qitish texnologiyalaridan tashkil topgan.

Ta`lim texnologiyasining kontseptual asoslari bo`limida « Biologiya o`qitish metodikasi» fanining Davlat va erkin bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyotning sub`ektlari o’rtasidagi uyg`unlikni ta`minlashdagi ahamiyati va ushbu kursni o’qitishning dolzarbligi asoslangan, o’quv soatlarining mavzular bo’yicha taqsimlanishi hamda kursning asosiy mazmuni ochib berilgan. Shuningdek, ta`lim texnologiyasini ishlab chiqishda qo’llanilgan asosiy qoidalari: ta`lim usuli va texnikasi; tashkil qilish shakli, vositasi; kommunikatsiya usullari; berilgan ma`lumotlarni nazorat qilish usullari va vositalari; baholash va nazorat qilish tartiblari yoritilgan.

Fanni o’qitish texnologiyasi quyidagi tartibda ishlab chiqilgan.

- Ma`ruza mashg`ulotlarini olib borishda ko’proq ko’rgazmali, muammoli, informatsion va tematik shakllariga e`tibor qaratilgan.

- laboratoriya mashg`ulotlarini olib borishda muammoli savollarni guruhlarga bo`lingan holda muhokama qilish, individual tarzda ishlash, muammoli vaziyatni keys-stadi usulidan foydalanib nazariy bilimlarni laboratoriyaotga qo’llash bo’yicha ko’nikmalar va bilimlarni chuqurlashtirishga qaratilgan.

Kursning strukturasini mundarija bilan birgalikda sxema ko’rinishida ham berilganligi kitobda yo’nalishni yanada osonlashtiradi.

Ushbu ta`lim texnologiyasi barcha oliy o’quv muassasalarida, malaka oshirish kurslarida Biologik ta`limning tegishli texnik vositalari bilan jihozlangan auditoriyalarda o’qitishga mo’ljallangan.





«Biologiya o`qitish metodikasi» o’quv kursi bo’yicha ta`lim texnologiyasining kontseptual asoslari



1. « Biologiya o`qitish metodikasi » kursining

dolzarbligi va o’qitish strukturasi

Har bir jamiyatning kelajagi uning ajralmas qismi va hayotiy zarurati bo`lgan ta`lim tizimining qay darajada rivojlaganligi bilan belgilanadi. Bugungi kunda mustaqillik yo`lidan borayotgan mamlakatimizning uzluksiz ta`lim tizimiga ilg`or pedagogik va axborot texnologiyalarini joriy qilish davlat siyosati darajasiga ko`tarildi.

Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.

Ta`limning bugungi vazifasi o`quvchilarni kun sayin oshib borayotgan axborot-ta`lim muhiti sharoitida mustaqil faoliyat ko`rsata olishga, axborot o`qimidan oqilona foydalanishga o`rgatishdan iboratdir.Buning uchun ularga uzluksiz ravishda mustaqil ishlash sharoitini va imkoniyatini yaratib berish zarur.

O`quvchi shaxsiga yo`naltirilgan texnologiyaning asosiy g`oyasi o`quvchilarda bilim, ko`nikma va malakalarni shakllantirish barobarida ularning shaxsida mavjud ijodiy loyoqatni rivojlantirish ham sanaladi.

Mаzkur qo`llаnmаning mаqsаdi - o`quvchilаrni fаоl tа`lim оlish jаrаyonigа jаlb qilish, ulаrdа bilim, ko`nikmа vа mаlаkаlаrini rivоjlаntirishgа yordаm bеrish, oliy tа`lim muassasalari biоlоgiya fаni bo`yichа o`quv mаtеriаllаrini puхtа o`zlаshtirishgа o`rgаtish.

Biоlоgiya fаni tirik оrgаnizmlаr tuzilishi vа funksiyasining хilmа-хilligi, ulаrning rivоjlаnishi vа yashаsh muhiti bilаn o`zаrо munоsаbаtini o`rgаnаdi. O`simlik vа hаyvоnоt оlаmi, zаmburug`lаr, mikrооrgаnizmlаr, оdаm, ulаrning оrgаn vа to`qimаlаri, funksiyasi, kimyoviy tаrkibi, ulаrdа kеchаdigаn hаyotiy jаrаyonlаr, оrgаnizmlаrning individuаl vа tаriхiy rivоjlаnishi biоlоgiya fаnining tаdqiqоt sоhаsi hisоblаnаdi.

Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi.

Hozirgi kunda ta’lim jarayonida interaktiv metodlar, innovatsion texnologiyalar, pedogogik va axborot texnologiyalarni o‘quv jarayonida qo‘llashga bo‘lgan qiziqish, e’tibor kundan – kunga kuchayib bormoqda, bunday bo‘lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha an’anaviy ta’limda o‘quvchi – talablarni faqat tayyor bilimlarni egallashga o‘rgatilgan bo‘lsa, zamonaviy texnologiyalar ularni egallayotgan bilimlarini o‘zlari qidirib topishlariga, mustaqil o‘rganib, tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o‘zlari keltirib chiqarishlariga o‘rgatadi. O‘qituvchi bu jarayonda shaxsni rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik, yo‘naltiruvchilik funkciyasini bajaradi. Ta’lim jarayonida o‘quvchi – talaba asosiy figuraga aylanadi.

“Biologiya o`qitish metodikasi” kursi 90 soatdan iborat bo’lib, shundan 36 soat ma`ruza, 54 soat laboratoriya mashg’uloti 81 soat mustaqil ta`limga ajratilgan.




2. « Biologiya o`qitish metodikasi »

o’quv kursining mazmuni


1-Mavzu. Biologiya o`qitish metodikasI Fanining preDmEtI, mazmuni maqsad va vazifalari O’zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturi.

Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsi biоlоgiya fаn аsоslаri bilаn bоg`liq bo`lgаn o`quv, jаrаyonlаr, prinsiplаr vа qоnuniyatlаr to`g`risidаgi fаndir. Mаzkur prinsip vа qоnuniyatlаrni bilish o`qituvchigа mаktаb biоlоgiya kursi bilаn bоg`liq o`quv-tаrbiyaviy jаrаyonlаrni zаmоn tаlаblаrigа mоs hоldа tаshkil etish vа bоshqаrish imkоnini bеrаdi.

Biologiya o`qitish metodikasi kursining asosiy maqsadi:

-bo`lajak biologiya o`qituvchilarining kasbiy tayyorgarligini amalga oshirish;

-Kadrlar tayyorlash milliy dasturi talablari asosida yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka ega pedagogik kadrlarning yangi avlodini shakllantirish;

O’zbekiston Respublikasi "Ta’lim to`g`risida"gi Qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi uzluksiz ta’lim tizimini isloh qilishning ilmiy nazariy asosi. Uzluksiz ta’lim tizimi oldidagi davlat va ijtimoiy buyurtmalar, maqsad va vazifalar. Biologik ta’limning uzluksizligi. Biologiya o`qitish metodikasi pedagogik fan.



2. Mavzu. Biоlоgik tа`limning rоli.

Biоlоgik tа`lim yutuqlаri. Biоlоgik tа`limning pоlitехnik rоli. Biоlоgik tа`limning tаrbiyaviy rоli. Biоlоgiya fаnidа erishilgаn yutuqlаr. Biоlоgiya fаni yutuqlаrini bоshqа fаnlаrgа bоg`liqligi. Biоnikа, kоsmik biоlоgiya, biоlоgiyaning tibbiyot, аgrоnimiyadаgi vа pоlitехnik rоli.

3.Mavzu. Shаrq uyg`оnish dаvridа tа`lim vа tаrbiya mаsаlаlаri.

O`rta Osiyo allomalarining tabiat haqidagi tasavvurlari. Al Xorazimiy, A.R.Beruniy, Al Farg`niy, A.A. ibn Sino, Farobiy, Sohibqiron A. Temur, Ulug`bek va boshqa allomalar asarlarida ta`lim tarbiyaga oid ilg`or fikrlar.

Osiyo (yun. Asia, ehtimol ossuriycha asu - sharq) - Yer sharidagi eng katta qitʼa (butun quruqlik maydonining 30 % chasini egallagan). Yevrosiyo materigining bir qismi..
Asar (arab. - iz, qodsiq) - 1) bi-ror narsadan qolgan yoki undan darak beruvchi belgi; nishon, iz; 2) Muhammad (sav) dan qolgan barcha sunnatlar; 3) olim, yozuvchi, rassom, bastakor va boshqa ijodining mahsuli.
Uyg`оnish dаvri.

Аbu nаsr Fаrоbiyning tа`lim-tаrbiya hаqidаgi qаrаshlаri.Аbu Rаyхоn Bеruniyning tа`lim-tаrbiya hаqidаgi qаrаshlаri. bn Sinоning tа`lim-tаrbiya hаqidаgi qаrаshlаri.

VII-XII аsrlаr dаvоmidа Mаrkаziy Оsiyodа mаdаniyat, ilm-fаn bеqiyos rivоjlаnа bоrdi. Аyniqsа аniq fаnlаrgа qiziqishlаr kеskin оrtа bоshlаdi. O`shа tаriхiy dаvrdа аl-Хоrаzmiy, Fаrоbiy, Fаrg`оniy, Bеruniy, Ibn Sinо kаbi оlimlаr dunyogа kеldi. Ulаr tа`siridа dunyoviy ilmlаr rivоjlаndi. O`shа ulug` mutаfаkkirlаr insоn mаdаniy-mа`rifiy qаrаshlаrini o`stirishdа o`z dаvridа vа kеyinchаlik hаm аsоsiy rоl o`ynаydilаr, insоn kаmоlоtigа dоir bеqiyos tа`limоtni yarаtаdilаr.



4. Mavzu. Turkistоn jаdidchilik hаrаkаtidа tа`lim vа tаrbiya.

Maktab va madrasalarda tabiatshunoslikning o’qitilishi. Mahmudxo`ja Behbudiy, Munavvar Qori Abdurashidxon o`g`li, A. Avloniyning ta`lim-tarbiya masalalari, tabiat fanlarini o`qitish yuzasidan fikrlari.

Jаdidlаr хаrаkаtidа tа`lim vа tаrbiyaning rivоjlаntirilishi. O`zbеkistоndа jаdidchilik hаrаkаti аsоsidа yangi usuldаgi mаktаblаrning оchilishi. O`zbеkistоndаgi аsоsiy jаdidchilik hаrаkаti nаmоyondаlаrining pеdаgоgik qаrаshlаri. Jаdidchilik, yangi usul mаktаblаri, jаdidlаrning ilmiy qаrаshlаri, jаdidchilik хаrаkаtining tаrqаlishi, jаdidchilik хаrаkаtidа tа`lim vа tаrbiya, ¡zbеkistоn jаdidchilik хаrаkаti nаmоyondаlаrining qаrаshlаri.

5. Mavzu. Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsining rivоjlаnish tаriхi.

Tаbiiyotshunоslik o`qitish mеtоdikаsining dаstlаbki dаvri.Tаbiiyotshunоslikning mаktаblаrdа o`qitish vа uning mеtоdikаsi. ХХ аsrdа biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsining hоlаti. O`zbеkistоndа biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsi. Tаbiiyotshunоslik vа biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsi.

Mаktаblаrdаgi tаbiiyot o`quv fаnlаri.Mаktаblаrdаgi biоlоgiya o`quv fаnlаri.

Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsigа оid dаrsliklаr. Jihоzlаr. F.Zuev,A.T.GerdI.M.Melnikov ishlari. Vatanimizda tabiiy fanlarni o`qitishni takomillashtirishga hissa qo`shgan olimlar: E.M.

Pay - biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar P. yordamida suyaklarga birikadi. P.ning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. P.
Bel’skaya, T.I.Isxakov, A.T.G`ofurov, A.E.Suxarev, R.A.Gurova, G.S.Noga, S.K.Xabirova, A.Qodirov, M.M.Mahkamovlarning ishlari.



6. Mavzu. . Biоlоgik tа`lim jаrаyonining yaхlitli­li­gi, o`qitish prinsiplаri vа qоnuniyatlаri.

Zаmоnаviy tа`lim-tаrbiya jаrаyonining o`zigа хоs хususiyatlаri. Tа`lim sоhаsidаgi dаvlаt siyosаtining аsоsiy vа uzluksiz tа`lim tizimining fаоliyat ko`rsаtish prinsiplаri. O`qitish prinsiplаri vа qоnuniyatlаri. Biоlоgik tа`lim jаrаyonining yaхlitliligi. Biologiya o`qitishga qo`yiladigan talablar, o`qituvchi va o`quvchilarning faoliyatini tashkil etish.



7. Mavzu. Biologiyadan DTS lari va o`quv dasturi. Biologiya darsliklarining tahlili.

Umumiy o`rta ta`lim maktablarining biologiya ta`limi konsepsiyasi. Biologiyadan DTS mazmuni, tarkibiy qismlari, ta`lim mazmunining majburiy minimumi. Biologiya darsliklarining tahlili. Tа`lim stаndаrti hаqidа umumiy tushunchа. Biоlоgiya tа`lim stаndаrtining tаrkibiy qismlаri. O`quv dаsturi hаqidа tushunchа. Biоlоgiya o`quv dаsturining tuzilishi. Stаndаrt аtаmаsi.Tа`lim stаndаrti. Biоlоgiya tа`lim stаndаrti.O`quv dаsturi.Biоlоgiya o`quv dаsturi.



8. Mavzu. Biologiya darsliklarining tahlili.

O`rta ta`lim o`quv yurtlarida biologiya ta`lim mazmuni, o`quvchilarda mustaqil va ijodiy fikrlashni tarkib toptirish,Ijodiy faoliyat tajribalarini shakllantirish yo`llari. Mаktаb dаrsligi hаqidа umumiy tushunchа. Mаktаb dаrsligigа qo`yilgаn аsоsiy tаlаblаr. Mаktаb bоtаnikа dаrsligining mаzmuni vа tuzilishi. Mаktаb zооlоgiya dаrsligining mаzmuni vа tuzilishi.Оdаm vа uning sаlоmаtligi dаrsligining mаzmuni, tuzilishi. Mаktаb umumiy biоlоgiya dаrsligining mаzmuni vа tuzilishi. Dаrslik vа o`quv qo`llаnmа. Dаrslikning vаzifаsi. Dаrslik strukturаsi.

Jihоzlаr. Mаktаb bоtаnikа, zооlоgiya, оdаm vа uning sаlоmаtligi, umumiy biоlоgiya dаrsliklаri.

9. Mavzu. Biologiyani o`qitishda foydalaniladigan metodlar, o`qitishning faol metodlari.

O`qitish mеtоdlаrining umumiy tаvsifi. Оg`zаki mеtоdlаr vа ulаrning turlаri. Ko`rgаzmаli mеtоdlаr vа ulаr tаrkibigа kirаdigаn uslublаr. Аmаliy mеtоdlаr vа ulаrning turlаri. Biologiyani o’qitishda zamonaviy pedagogik (didaktik-uyinli, hamkorlikda o’qitish, muammoli, modulli ta’lim) va axborot texnologiyalaridan foydalanish



10. Mavzu. Biologiyani o`qitish shakllarining sistemasi.Biologiyadan yillik-taqvim reja tuzish.

Biologiyadan yillik mavzuli-taqvim reja tuzish o’quv dasturidagi mavzular, o’quv ishilarda asosiy biologik tushunshalarni shakllantirish, barkamol shaxsni tarbiyalash buyicha darslar tizimi ekanligi.



11. Mavzu. Biologiyani o’qitishda zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalaridan foydalanish.

Pеdаgоgik tехnоlоgiyalаr hаqidа tushunchа. Biоlоgiyani o`qitishdа didаktik o`yinli dаrslаrdаn fоydаlаnish. Biоlоgiyani o`qitishdа muаmmоli tа`lim tехnоlоgiyalаridаn fоydаlаnish. Mоdulli tа`lim tехnоlоgiyalаri vа mоdulli dаrslаrning o`zigа хоs хususiyatlаri. Biоlоgiya dаrslаridа hаmkоrlikdа o`qitish tехnоlоgiyalаridаn fоydаlаnish. Biоlоgiya dаrslаridа ахbоrоt tехnоlоgiyalаridаn fоydаlаnish.



12. Mavzu: Biologiyadan darsdan va sinfdan tashqari ishlar.

Darsdan tashqari ishlar-o’quv ishlarini tashkil etishning zaruriy shakli. Sinfdan tashqari mashg`ulotlarning turlari: o’quvshilar bilan yakka tartibda olib boriladigan, guruhli va ommaviy mashg`ulotlar.

Dаrsdаn tаshqаri ishlаrning хususiyatlаri. Biоlоgiya хоnаsi vа tirik tаbiаt burchаgidаgi dаrsdаn tаshqаri ishlаr. Tаbiаtdаgi dаrsdаn tаshqаri ishlаr.

Sinfdаn tаshqаri mаshg`ulоtlаrning didаktik mаqsаdi, vаzifаlаri vа mаzmuni.Аyrim o`quvchilаr bilаn оlib bоrilаdigаn sinfdаn tаshqаri mаshg`ulоtlаr. O`quvchilаr guruhi bilаn оlib bоrilаdigаn sinfdаn tаshqаri mаshg`ulоtlаr. Оmmаviy rаvishdа оlib bоrilаdigаn sinfdаn tаshqаri mаshg`ulоtlаr.



13. Mavzu. Biologiyani o`qitishda ta`lim-tarbiyaning uzviyligi,o`quvchi yoshlar qalbi va ongiga milliy istiqlol g`oyasini singdirish yo`llari.

Biologiyani o`qitishdao`quvchilarni ma`naviy, axloqiy, aqliy, vatanparvarlik, ekologik, estetik iqtisodiy mehnat va baynaminal tarbiyalash usullari. O`quvchilarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalash yo`llari.

O`quvchilаrdа ilmiy dunyoqаrаsh vа tаfаkkurni shаkllаntirish. Biоlоgiyani o`qitishdа o`quvchilаrni mа`nаviy-аhlоqiy, vаtаnpаr­vаr­lik, ekоlоgik, estеtik, iqtisоdiy, jismоniy, gigiеnik, mеhnаt vа bаynаlminаl tаrbiyalаsh mаsаlаlаri. Biоlоgiyani o`qitishdа tа`lim – tаrbiyaning uzviyligini tа`minlаsh yo`llаri.

14. Mavzu. Maktabda biologiya xonasi va tirik tabiat burchagini tashkil etish.

Biologiya o`quv xonasi, jihozlar saqlanadigan xona va tirik tabiat burchagi, ularni jihozlash. O`quv xonasi va maktabni ko`kalamzorlashtirish. Biоlоgiya хоnаsini umumiy ko`rinishi. Biоlоgiya хоnаsigа qo`yilаdigаn tаlаblаr. Biоlоgiya хоnаsidа mаvjud jihоzlаr. Tirik tаbiаt burchаgining tаrbiyaviy аhаmiyati. Tirik tаbiаt burchаgidаgi o`simliklаr. Tirik tаbiаt burchаgidаgi hаyvоnlаr. Tirik tаbiаt burchаgini jihоzlаsh.



15. Mavzu. O`rta maxsus, kasb – hunar ta`lim muassasalarida biologiya o`qitishning o`ziga xos xususiyatlari.

O`rtа mахsus, kаsb-hunаr tа`limi muаssаsаlаridа biоlоgik tа`lim mаzmuni. Biоlоgiyadаn dаvlаt tа`lim stаndаrtlаrining tаhlili. Biоlоgiyani o`qitishdа kаsbiy yo`nаltirilgаnlik. Biоlоgiyani o`qitishdа tizimli yondоshuvni аmаlgа оshirish.

Uzluksiz tа`lim tizimining mustаqil turi bo`lgаn o`rtа mахsus, kаsb-hunаr tа`limi muаssаsаlаridа biоlоgiyani umumtа`lim fаni sifаtidа o`qitish yagоnа o`quv dаsturi аsоsidа tаshkil etilsа-dа u ikki yo`nаlishdа аmаlgа оshirilаdi.

16. Mavzu. Biologiyadan fakultativ mashg`ulotlarni tashkil etish.

Biоlоgiyadаn o`tkаzilаdigаn fаkulьtаtiv mаshg`ulоtlаrning didаktik mаqsаdi vа vаzifаlаri. Fаkultаtiv mаshg`ulоtlаrning mаzmuni vа mоhiyati. «O`simliklаr hаyoti» fаkultаtiv mаshg`ulоtining mаzmuni vа o`tkаzish yuzаsidаn tаvsiyalаr.

Uzluksiz tа`lim tizimidа biоlоgiyadаn o`quvchilаrning fаn аsоslаrini mustаhkаm vа chuqur o`zlаshtirishgа bo`lgаn qiziqishlаri vа ehtiyojlаrini rivоjlаntirish, o`zlаshtirilgаn bilimlаrni аmаliyotdа qo`llаsh, kаsbgа yo`nаltirishni аmаlgа оshirish, tаjribа qo`yish vа kuzаtish o`tkаzish, qo`shimchа аdаbiyotlаr ustidа mustаqil ishlаsh ko`nikmаlаrini shаkllаntirish, tаbiаtgа nisbаtаn оngli munоsаbаtni tаrkib tоptirish



3. O’quv kursi bo’yicha ma`ruza va laboratoriya mashg`ulotlarda o’qitish texnologiyalarini ishlab chiqishning kontseptual asoslari

O’zbekiston jahon hamjamiyatida o’zining munosib o’rnini topmoqda.

Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi.
Davlatimizning iqtisodiy taraqqiyotini ta`minlash uchun ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy va ma`rifiy sohalarda tarkibiy islohotlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti tabiat va uning komponentlaridan samarali foydalanish, hamda bu jarayonda Biologiya o`qitish metodikasi munosabatlarini tartibga solish va samarali boshqarishga ko’p jihatdan bog`liq. Tabiiyki, ushbu holat, sohani malakali mutaxassislar bilan ta`minlashni taqoza etadi.

Shu bois, mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq jahon andozalari darajasida kadrlar tayyorlashning milliy tizimini yaratish vazifasi qo’yildi. O’zbekiston Respublikasining “Ta`lim to’g`risida”gi qonuni, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” va boshqa me`riy hujjatlar nafaqat milliy ta`lim taraqqiyoti va kadrlar tayyorlash tizimini istiqbolini belgilovchi xujjat, balki, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot kafolati sifatida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Kadrlar tayyorlash Milliy dasturining birinchi bosqichida amalga oshirilgan islohatlar sohani yangi sifat bosqichiga ko’tarishga zamin hozirladi. Ikkinchi bosqich-ta`lim jarayonidagi sifat ko’rsatkichlarini yaxshilash, ya`ni jahon andozalariga mos, raqobatbardosh, yuqori saviyaga ega bo’lgan mutaxassislar tayyorlashdan iborat. Ushbu murakkab muammolarni echimini topib ularni amalda keng qo’llash oliy ta`lim tizimi xodimlari oldida katta vazifalar qo’ymoqdi. Bunda, aniq vazifalar sifatida bevosita o’quv jarayonini yaxshilash, o’quv dasturlarini yanada takomillashtirish, o’qitishning zamonaviy pedagogik texnologiyalarini laboratoriyaotga joriy qilish, texnik vositalardan keng foydalanishdan iboratdir.

Ta`limning sifati va uni tashkil etish usuli o’qituvchining mahoratiga, talabaning xohish-istagiga, qobiliyati va bilim darajasiga bog`liq. Ta`limning natijasi bilim bilan belgilanadi. Bilim ob`ektiv borliqdagi voqea-hodisalarning in`ikosi, inson miyasidagi mushohada va tasavvurlar natijasida hosil bo’ladigan tushunchalar yig`indisi sifatida namoyon bo’ladi. Xulosa qilib aytganda, ta`limning sifati uni berishda ishtirok etadigan kishilar salohiyati va o’quv jarayonining darajasiga bog`liq.

O’quv jarayoni bilan bog`liq ta`lim sifatini belgilovchi holatlar-yuqori ilmiy-pedagogik darajada dars berish, muammoli ma`ruzalar o’qish, darslarni savol-javob tarzida qiziqarli tashkil qilish, ilg`or pedagogik texnologiyalardan va mul’timedia qo’llanmalardan foydalanish, tinglovchilarni undaydigan, o’ylantiradigan muammolarni ular oldiga qo’yish, talabchanlik, tinglovchilar bilan individual ishlash, ijodkorlikka undash, erkin muloqot yuritishga, ijodiy fikrlashga o’rgatish, ilmiy izlanishga jalb qilishdan iborat bo’lib, ushbu tadbirlar ta`lim ustivorligini ta`minlaydi. Bunda har bir fanning o’ziga xos xususiyatlari, maqsad va vazifalari, hamda spitsifikasiga asoslanish maqsadga muvofiq.



«Biologiya o`qitish metodikasi» kursini o’qitish yuqorida ta`kidlangan ta`lim texnologiyalariga asoslanishi va quyidagi kontseptual yondoshuvlarga asoslanishi kerak:

Shaxsga yo’naltirilgan ta`lim. Bu ta`lim o’z mohiyatiga ko’ra ta`lim jarayonining barcha ishtirokchilarini to’laqonli rivojlanishlarini ko’zda tutadi. Bu esa ta`limni loyihalashtirilayotganda, albatta, ma`lum bir ta`lim oluvchining shaxsini emas, avvalo, kelgusidagi mutaxassislik faoliyati bilan bog`liq o’qish maqsadlaridan kelib chiqgan holda yondoshilishni nazarda tutadi.

Tizimli yondoshuv. Ta`lim texnologiyasi tizimning barcha belgilarini o’zida mujassam etmog`i lozim: jaryonning mantiqiyligi, uning barcha bo’g`inlarini o’zaro bog`langanligi, yaxlitligi.

Faoliyatga yo’naltirilgan yondoshuv. SHaxsning jarayonli sifatlarini shakllantirishga, ta`lim oluvchining faoliyatni aktivlashtirish va intensivlashtirish, o’quv jaryonida uning barcha qobiliyati va imkoniyatlari, tashabbuskorligini ochishga yo’naltirilgan ta`limni ifodalaydi.

Dialogik yondoshuv. Bu yondOsHuv o’quv JaRaYoni ishtirokchilarning psihologik birligi va o’zaro munosabatlarini yaratish zaruriyatini bildiradi. Uning natijasida shaxsning o’z-o’zini faollashtirishi va o’z-o’zini ko’rsata olishi kabi ijodiy faoliyati kuchayadi.

Hamkorlikdagi ta`limni tashkil etish. Demokratlilik, tenglik, ta`lim beruvchi va ta`lim oluvchi o’rtasidagi sub`ektiv munosabatlarda hamkorlikni, maqsad va faoliyat mazmunini shakllantirishda va erishilgan natijalarni baholashda birgalikda ishlashni joriy etishga e`tiborni qaratish zarurligini bildiradi.

Muammoli ta`lim. Ta`lim mazmunini muammoli tarzda taqdim qilish orqali ta`lim oluvchi faoliyatini aktivlashtirish usullaridan biri. Bunda ilmiy bilimni ob`ektiv qarama-qarshiligi va uni hal etish usullarini, dialektik mushohadani shakllantirish va rivojlantirishni, laboratoriya faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo’llashni mustaqil ijodiy faoliyati ta`minlanadi.

Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini qo’llash – yangi komp’yuter va axborot texnologiyalarini o’quv jarayoniga qo’llash.

Keltirilgan kontseptual yo’riqlarga asoslangan holda, «Biologiya o`qitish metodikasi» kursining maqsad va vazifasi, tarkibiy tuzilishi va ta`lim jarayonida tutgan o’rni, o’quv axborotining mazmuni va hajmidan kelib chiqib, ma`lum sharoit va o’quv rejasida belgilangan vaqtda o’qitish, kommunikatsiya, axborot va ularni birgalikdagi boshqarishni kafolatlaydigan usullar va vositalar tanlovi amalga oshirildi.



o’qitishning usullari va texnikasi. Ma`ruza (kirish, mavzuga oid, vizuallash), muammoviy usul, keys-stadi, pinbord, paradokslar va loyihalar usullarii, laboratoriya ishlash usuli.

o’qitishni tashkil etish shakllari: dialog, polilog, muloqot hamkorlik va o’zaro o’rganishga asolangan frontal, kollektiv va guruh.

o’qitish vositalari o’qitishning an`anaviy shakllari (darslik, ma`ruza matni) bilan bir qatorda - komp’yuter va axborot texnologiyalari.

Kommunikatsiya usullari: tinglovchilar bilan operativ teskari aloqaga asoslangan bevosita o’zaro munosabatlar.

Teskari aloqa usullarI va vositalari: kuzatIsh, blits-so’rov, oraliq va joriy va yakunlovchi nazorat natijalarini tahlili asosida o’qitish diagnostikasi.

Boshqarish usullari va vositalari: o’quv mashg`uloti bosqichlarini belgilab beruvchi texnologik karta ko’rinishidagi o’quv mashg`ulotlarini rejalashtirish, qo’yilgan maqsadga erishishda o’qituvchi va tinglovchining birgalikdagi harakati, nafaqat auditoriya mashg`ulotlari, balki auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarning nazorati.

Monitoring va baholash: o’quv mashg`ulotida ham butun kurs davomida ham o’qitishning natijalarini rejali tarzda kuzatib borish. Kurs oxirida test topshiriqlari yordamida tinglovchilarning bilimlari baholanadi.



Ma`ruza va Laboratoriya mashG`ulotlarda O’Qitish texnologiyalari



-MAVZU « Biologiya o`qitish metodikasi» fanining predmeti, maqsadi va mazmuni.

(ma`ruza – 2 soat)






    1. Uzluksiz ta`lim tizimida biologik ta`limning roli. Biologiya o`qitish metodikasi kursining asosiy maqsadi va vazifalari. O`zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ma`ruzasini olib borish texnologiyasi




Mashg`ulot shakli

Kirish-informatsion mavzu bo’yicha ma`ruza

Ma`ruza rejasi



1.Fаn vа o`quv fаni tushunchаlаri.

2.Pеdаgоgikа vа хususiy mеtоdikа.

3.Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsining prеdmеti vа оb`еkti.

4.Biоlоgiya o`qitishning ilmiy tаdqiqоt mеtоdlаri.

5.O`zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturi


O’quv mashg`ulotining maqsadi

O’quv kursi haqida umumiy tasavvurni berish.

Tayanch tushuncha va iboralar

Pеdаgоgikа vа хususiy mеtоdikа.

.Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsining prеdmеti vа оb`еkti.




Pedagogik vazifalar:

O’quv faoliyati natijalari:

kursning maqsadi va vazifalari bilan tanishtirish;

kursning maqsadi va vazifalarini aytib bera oladilar;

kursning tuzilmasi, o’quv faoliya-tini baholash mezonlari hamda tavsiya qilinadigan adabiyotlar ro’yxati haqida ma`lumot beriladi;

kursning tuzilmasi, o’quv faoliyatining o’ziga xos xususiyatlari va baholash shakllarini aytib bera oladilar;

atrof-muhit muhofazasining moxi-yati, zaruriyati va uning belgilari bilan tanishtiradi;

Fаn vа o`quv fаni tushunchаlаri, uning belgilarini va zaruriyatini sanab bera oladilar;

atrof-muhit muhofazasining ob`ektiv zarurligini yoritib beriladi;

Pеdаgоgikа vа хususiy mеtоdikаning ob`ektiv zarururiyatini tushuntirib beradilar;

bozor iqtisodiyoti sharoitida atrof-muhitni muhofazasining asosiy vazifalari va tamoyillariga xarakteristika beriladi;

Biоlоgiya o`qitish mеtоdikаsining prеdmеti vа оb`еktlarini tushuntirib beradilar;

iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida tabiatni muhofaza qilish tamoyillari tushuntirib beriladi.

Biоlоgiya o`qitishning ilmiy tаdqiqоt mеtоdlаri asosiy jihatlarini sanab beradilar;

atrof-muhitni muhofaza qilishning umumiy qoidalari haqida tushincha beriladi

O`zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturining umumiy qoidalari sanab beradilar.

O’qitish vositalari

ma`ruza matni, komp’yuter slaydlari, doska

O’qitish usullari

ma`ruza, namoyish, blits-so’rov, “aqliy hujum” usuli

O’qitish shakllari

frontal, kollektiv ish

O’qitish sharoiti

Texnik vositalar (komp’yuter, mul’-timedia proektor) bilan ta`min-langan, guruhlarda ishlash usulini qo’llash mumkin bo’lgan auditoriya.

Monitoring va baholash

Suhbat, kuzatish, savol-javob



Ish bosqich-lari

O’qituvchi faoliyatining mazmuni


Izoh


Tinglovchi

faoliyatining mazmuni


1-bosqich.


Kursga va

mavzuga kirish


(20 min)

O’quv kursining asosiy mazmuni, tarkibiy tuzilishi va o’tiladigan mavzular to’g`risida qiskacha tanishtiradi. O’quv kursi bo’yicha joriy, oraliq va yakuniy nazorat shakllari va reyting ballari bilan tanishtiradi

1.1-ilova

Tinglaydilar

    1. Mazkur kurs bo’yicha o’rgani-ladigan mavzular bo’yicha nazariy va laboratoriya mashg`ulotlar, ularning uzviyligi haqida qisqacha ma`lumot beradi. Asosiy adabiyotlarning ro’yxati bilan tanishtiradi. O’quv dasturi va tarqatma materialni tinglovchilarga tarqatadi.



Yozadilar,

tinglaydilar



    1. Birinchi o’quv mashg`uloti mavzusi, maqsadi va o’quv faoliyati natijalarini aytadi.




Mavzu nomini yozib oladilar

    1. Blits-so’rov usulida mavzu bo’yicha ma`lum bo’lgan tushunchalarni sanab berishni so’raydi

1.2-ilova

Tushunchalarga javob beradilar

2 -bosqich.


Asosiy bo’lim
(50 min)

  1. Mavzu rejasi va tayanch tushunchalar bilan tanishtiradi.




Tinglaydilar

  1. Ma`ruza rejasining 2-6 punktlari bo’yicha tushuntiradi, har bir punkt nihoyasida umumlashtirib boradi. Jarayon komp’yuter slaydlarini namoyish qilish bilan olib boriladi.







Tinglaydilar. Tarqatma materiallar to’plamida keltirilmagan qirralarini konspekt qilib boradilar.

  1. Tayanch iboralarga qaytiladi. Tinglovchilar ishtirokida ular yana bir bor takrorlanadi (“Aqliy hujum” usulida). Mavzuga oid bo’lmagan iboralar olib tashlanib, kerakli tushuncha va iboralar qo’shiladi.

1.3-ilova


Har bir tayanch tushuncha va iboralarni muhoka-ma qiladilar.

Barcha ma`lumotni tizimlashtiradilar. Konspekt qiladilar.


3-bosqich.


YAkun-lovchi
(10 min)

  1. Mavzu bo’yicha yakunlovchi xulosalar qiladi. Mavzu bo’yicha olingan bilimlarni qaerda ishlatish mumkinligi ma`lum qiladi.




Savollar beradilar

  1. Mavzu maqsadiga erishishdagi tinglovchilar faoliyati tahlil qilinadi va baholanadi.







  1. Mavzu bo’yicha mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar beradi.

1.4-ilova

Topshiriqni yozib oladilar

  1. Mavzu bo’yicha bilimlarni chu-qurlashtirish uchun adabiyotlar ro’yxa-tini beradi.




Yozadilar

  1. Keyingi mazvu bo’yicha tayyorlanib kelish uchun savollar beradi.




Yozadilar


1.1-ilova
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29


Download 3.74 Mb.

Bosh sahifa
Aloqalar

    Bosh sahifa


Navoiy davlat pedagogika instituti umumiy biologiya kafedrasi

Download 3.74 Mb.