• 6-MAVZU. BOSHQA SHAXSLARNING HUQUQLARINI SUDDA HIMOYA QILUVCHI DAVLAT BOSHQARUV ORGANLARI, TASHKILOTLAR VA AYRIM FUQAROLARNING PROTSESSDAGI ISHTIROKI Tayanch iboralar: b
  • 7-MAVZU. SUDDAGI VAKILLIK Tayanch iboralar
  • 8-MAVZU. SUD XARAJATLARI. SUD JARIMALARI Tayanch iboralar
  • 9-MAVZU. PROTSESSUAL MUDDATLAR Tayanch iboralar
  • 10-MAVZU. FUQAROLIK ISHLARINING SUD VA BOSHQA ORGANLARGA TAALLUQLILIGI Tayanch iboralar: t
  • 11-MAVZU. FUQAROLIK ISHLARINING SUDLOVGA TAALLUQLILIGI Tayanch iboralar
  • 12-MAVZU. ISBOTLASH VA DALILLAR Tayanch iboralar
  • 13-MAVZU. DA’VO Tayanch iboralar
  • 14-MAVZU. SUDDA FUQAROLIK ISHLARINI QO‘ZG‘ATISH Tayanch iboralar
  • MUSTAQIL TA’LIM MAVZUSI: FUQAROLIK ISHLARINI SUDDA KO‘RISHGA TAYYORLASH Tayanch iboralar: f
  • MUSTAQIL TA’LIM MAVZUSI: FUQAROLIK ISHLARINI SUDDA MUHOKAMA QILINISHI Tayanch iboralar
  • Mustaqil ta’lim mavzulari
  • Nazorat ishi uchun savollar majmuasi.
  • Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual




    Download 1.34 Mb.
    bet6/20
    Sana16.03.2017
    Hajmi1.34 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

    O‘zlashtirish savollari

    1. Fuqarolik protsessida prokurorning ishtirok etish maqsadi, asoslari va shakllari.

    2. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va O‘zbekiston Respublikasining «Prokuratura to‘g‘risida»gi qonuniga asosan fuqarolik protsessida prokurorning vazifalari.

    3. Prokurorning fuqarolik protsessidagi huquq va majburiyatlari..

    4. Prokurorning birinchi instantsiya, apellyatsiya, kassatsiya va nazorat instantsiyalari sudida ishtiroki.

    5. Sud qarorlarini ijro qilish boskichida prokuror ishtiroki.



    6-MAVZU. BOSHQA SHAXSLARNING HUQUQLARINI SUDDA HIMOYA QILUVCHI DAVLAT BOSHQARUV ORGANLARI, TASHKILOTLAR VA AYRIM FUQAROLARNING PROTSESSDAGI ISHTIROKI
    Tayanch iboralar: boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qilishda davlat boshqaruv organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning fuqarolik protsessida ishtirok etish asoslari va maqsadlari, davlat boshqaruv organlarning fuqarolik protsessida ishtirok etish shakllari, fuqarolik protsessida ishtirok etuvchi davlat boshqaruv organlarining turlari, ishda ishtirok etuvchi davlat boshqaruv organlarining prokurordan, uchinchi shaxslardan, ekspertlardan, vakillardan va protsessning boshqa ishtirokchilaridan protsessual huquqiy holatidagi farqi.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Fuqarolik protsessida davlat boshqaruv idoralari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning ishtirok etishining boshqa asoslari ham mavjud. Davlat boshqaruv idoralari, muassasalar, korxonalar hamda jamoat tashkilotlari yoki ayrim fuqarolar qonunda belgilangan hollarda boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun da’vo da’vo qo‘zg‘ata oladilar.

    Demak, fuqarolik protsessual qonunchilik fuqarolik protsessida boshqa shaxslarning huquqlarini hismoya qilish maqsadida prokurordan tashqari Yana boshqa idoralar va shaxslarning ham ishtirok etishini ta’minlaydi. Fuqarolik protsessida ishtirok etadigan davlat boshqaruv idoralari, tashkilotlar, muassasalar va jamoat birlashmalari fuqarolik protsessida faqat qonunda belgilangan asoslarda ishitrok etishi mumkin. Shu huquqlar bilan ushbu sub’ektlar prokurorning suda ishtirokidan farqlidir.

    Fuqarolik protsesida muassasalarning ishtirok etishi bolalarning tarbiyasi bilan bog‘liq ishlarni ko‘rishda vasiylik va homiylik idoralari vakillarining ishtirok etishi zarurligi O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksining 173-193-moddalarida hamda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining 1998 -yil 11-sentyabrdagi Plenum qarorida to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rsatilgan1.

    Fuqarolik protsessida boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qiluvchi davlat boshqaruv organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning ishtirok etishining protsessual huquqiy asosi va tratibi FPKning 48-49 –moddalarida belgilangan.

    Nikohdan ajratish ishlarida ham agar muomala layoqatiga ega bo‘lmagan er yoki xotinning manfaatini himoya qilish talab qilinsa, zarur hollarda nikohdan ajratish to‘g‘risidagi da’vo vasiy yoki prokuror tomonidan qo‘zg‘atilishi va FPKning 48-moddasi 1- qismiga muvofiq vasiy organini ish bo‘yicha xulosa berish uchun protsessga jalb qilish mumkinligni to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining 1998 yil 11-sentyabrdagi «O‘zbekiston Respubliksi sudlari tomonidan nikohdan ajratish haqidagi ishlarni ko‘rishda qonunlarni qo‘llash amaliyoti to‘g‘risida»gi qarorida belgilangan.

    Bundan tashqari sud amaliyotida birmuncha murakkab bo‘lgan fuqarolik ishlari ham ko‘riladi. Ushbu murakkab ishlarda manfaatdor shaxslar bilan boshqa shaxslar ham ishtirok etishi mumkin. Bunday murakkab ishlarga hovli-joylarni sotish bilan bog‘liq ishlar, imoratlarni meros qilib olish, turar joylarni qaytadan qurish, taqsimlash, turar joylarni o‘zgartirish, tura rjoy bo‘lmagan binolarni turar joyga aylantirish, tura rjoy mayddonini bo‘lish va almashtirish, yakka tartibda tura rjoy qurish va boshqa Shunga o‘xshash ishlar murakkab hisoblanadi. Bunday ishlarni ko‘rishda aksariyat hollarda fuqarolik protsessiga tegishli mahalliy davlat hokimiyati organlarining turar joylar bilan Shug‘ullanuvchi bo‘lim va boshqarmalarning vakillari qatnashadilar.

    Bunday turkumdagi ishlarni suda ko‘rish uchun davlat hokimiyati idoralarining vakillari qatnashishi lozimligi haqida Oliy sud Plenumi zarur tushun tirishlar ishlab chiqqan. Masalan, O‘z.R.Oliy sudi Plenumining «Xususiylashtirlgan turar joylarga egalik qilish, ulardan foydalanish va ularni tasarruf qilish bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha sud amaliyoti haqida» gi 1997 yil 2-maydagi qarori, «Yakka tartibda qurilgan uyga bo‘lgan mulk huquqi bilan bog‘liq nizolar bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida» gi 2004 yil 24-sentyabrdagi qarori va «Uy-joy nizolari bo‘yicha sud amaliyoti haqida» gi 2001 yil 14-sentyabrdagi qarorlarida davlat uy-joy fondidagi turar joyni xususiylashtirishni amalga oshirishda fuqaro va mulkdorlarning huquqini muhofaza qilish bilan vujudga keluvchi nizolar sudlarga ta’lluqlidir2.
    O‘zlashtirish savollari

    1. Boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qilishda davlat boshqaruv organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning fuqarolik protsessida ishtirok etish asoslari va maqsadlari.

    2. Davlat boshqaruv organlarning fuqarolik protsessida ishtirok etish shakllari.

    3. Fuqarolik protsessida ishtirok etuvchi davlat boshqaruv organlarining turlari.

    4. Ishda ishtirok etuvchi davlat boshqaruv organlarining prokuror-dan, uchinchi shaxslardan, ekspertlardan, vakillardan va protsess-ning boshqa ishtirokchilaridan protsessual huquqiy holatidagi farqi.
    7-MAVZU. SUDDAGI VAKILLIK
    Tayanch iboralar: suddagi vakillik tushunchasiva uning ahamiyati, sudda vakillik qilish asoslari va turlari, qonuniy vakillik, yuridik shaxs vakilligi, ustav bo‘yicha vakillik, shartnoma bo‘yicha vakillik yoki ixtiyoriy vakillik, kasaba uyushmalarining va boshqa jamoat tashkilotlarining vakilligi, suddagi vakilning vakolatlari (hajmi va uni rasmiylashtirish tartibi), sudda vakil bo‘la olmaydigan shaxslar.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida Prezident farmoyishining me’yor - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Fuqarolik ishlarini ko‘ruvchi sudlarda fuqarolar o‘z huquq va manfaatini himoya qilish uchun o‘zlari ishtirok etishlari mumkin. Ayrim holarda sudaga murojaat qilshi uchun yoki sudda fuqarolik ishini qo‘zg‘atishga sabab bo‘lgan taraflar o‘z huquq manfaatini vaillari orqali protsessda qatnashishlari mumkin.

    Sudda vakillik qilishning protsessual asoslari FPK ning 50-moddasida belgilangan. Unga ko‘ra fuqarolar o‘z ishlarini suda shaxsan va o‘z vakillari orqali yuritishlari mumkin. Fuqaroning ishda shaxsan qatnaShuvi uni Shu ish bo‘yicha vakilga ega bo‘lish huquqidan mahrum emtmaydi.

    Tashkilotlar ishlarni o‘z rahbarlari yoki o‘z vakillari orqali yuritadilar.

    Fuqarolik protsessual qonunchilik suddagi vakillikni qonuniy hamda shartnomaviy vakillik turlari mavjudligini belgilaydi.

    Qonuniy vakillik muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklan shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini suda ularning qonuniy vakillari (ota-onalari, ularni farzandlikka oluvchilar, vasiylar vav homiylar) himoya qiladilar.

    Belgilangan tartibda bedarak yo‘qolgan deb topilgan fuqaro ishtirok etishi lozim bo‘lgan ish bo‘yicha uning vakili sifatida mazkur fuqaroning mol-mulki qo‘riqlanishi va boshqarish hamda shaxsiy huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun tayinlangan shaxs qatnashadi.

    Vafot etgan yoki belgilangan tartibda o‘lgan deb e’lon qilingan shaxsning merosxo‘ri qatnashishi lozim bo‘lgan ish bo‘yicha, agar merosni hali hech Kim qabul qilib olmagan bo‘lsa, merosxo‘rning vakili sifatida vasiy yoxud meros mol-mulkni saqlash va boshqarish uchun tayinlangan saqlovchi shaxs qatnashadi.

    Qonuniy vakil sudda ish olib borishni vpakil sifatida o‘zi tanlagan boshqa shaxsga topshirish huquiga ega. (FPK 51m).

    Shartnoma bo‘yicha vakillik ya’ni ixtiyoriy vakillika ishonchnoma bildiruvchi o‘z huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha suda ish yuritishni vakilga topshiradi. Quyida-gilar shartnoma bo‘yicha vakil bo‘la oladilar: advokatlar: taraflar, uchinchi shaxslar tomonidan tanlangan shaxslar: birgalikda ishtirok etuvchilardan biri boshqa ishtirok etuvchilarning topshirig‘i bo‘yicha. (FPK 52m).

    Bundan tashqari fuqarolik protsessual qonunchilik vakillarning vakolatlarini rasmiylashtirish va vakilning vaolatlarini, suda vakillik qilishi mumkin bo‘lmagan shaxslarning protsessual asoslarini va tartiblarini belgilaydi.

    Sh.Sh.Shoraxmetovning fikricha sudda vakillik qilish deb manfaatdor shaxsning topshirig‘i bo‘yicha yoki qonunda nazarda tutilgan barcha asoslarga ko‘ra protsessual harakatlarni amalga oshirishga aytiladi deb ta’kidlaydi1.

    Vakolat beruvchi bilan vakillik qiluvchi o‘rtasidagi munosabatlar fuqarolik, oila, mehnat va ma’muriy-huquqiy me’yorlar ilan tartibga solinadi.

    Vakillikni amalga oshirishning shartnomaviy shaklida asosan vakil sifatida advokatlar qatnashadilar.

    Amaldagi O‘zbekiston Respublikasining Advokatura to‘g‘risidagi 1996-yil 27-dekabrida qabul qilingan qonuniga asosan advokatlar fuqarolik, jinoiy, xo‘jalik, ma’muriy, mehnat nizolari bilan bog‘liq ishlar-da ishtirok etib moddiy va protsessual huquqlardan foydalanadilar.

    «Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida»gi 1998 yil 25-dekabrdagi qonuniga asosan «Advokat taraf sifatida, sud ishlarini yuritishning hamma bosqichlari-da protsessning barcha ishtirokchilari bilan teng huquqlarga ega» ekanligi yuqoridagi huquqiy me’yorni bir muncha aniqlashtiradi.
    O‘zlashtirish savollari

    1. Suddagi vakillik tushunchasiva uning ahamiyati.

    2. Sudda vakillik qilish asoslari va turlari: qonuniy vakillik, yuridik shaxs vakilligi, ustav bo‘yicha vakillik, shartnoma bo‘yicha vakillik yoki ixtiyoriy vakillik, kasaba uyushmalarining va boshqa jamoat tashkilotlarining vakilligi.

    3. Suddagi vakilning vakolatlari (hajmi va uni rasmiylashtirish tartibi).

    4. Sudda vakil bo‘la olmaydigan shaxslar.
    8-MAVZU. SUD XARAJATLARI. SUD JARIMALARI
    Tayanch iboralar: fuqarolik protsessida sud xarajatlari tushunchasiva turlari. Davlat boji va uning turlari, O‘zbekiston Respublikasining «Davlat boji to‘g‘risida»gi qonuni, «Davlat boji stavkalari to‘g‘risida» Vazirlar Mahkamasining 533-sonli qarori, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud harajatlarini va jinoyat ishlari yuzasidan sud chiqimlarini undirish amaliyoti to‘g‘risida»gi 1996 yil 20 dekabrdagi 42-sonli qarorining mazmuni va ahamiyati, da’vo bahosi va uni belgilash tartibi, Ishni ko‘rish bilan bog‘lik bo‘lgan chikimlar, sud xarajatlarini to‘lashdan ozod qilish va uning asoslari, taraflar o‘rtasida sud xarajatlarini taqsimlash, sud jarimalari, sud jarimalarini solish asoslari va tartibi, jarimadan ozod qilish va uning miqdorini kamaytirish.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishda davlat boji, sud xajatlari va sud chiqimlari qonun hujjatlarda belgilangan tartibda undiriladi. Sud xarajatlarining ma’lum bir qismini davlat boji tashkil etadi.

    Sud xarajatlarining protsessual huquqiy asoslari FPK ning 10 bobida ko‘rsatilgan. Ushbu assolar kodeksning 103-121-moddalarida belgilangan. Sud jarimalari esa ushbu kodeksning 122-126 moddalarida belgilangan.

    Davlat bojining miqdori qonun bilan belgilab qo‘yilgan bo‘lib1, qoida bo‘yicha da’vo qiymati, ya’ni da’vogarning mulkiy manfaatining pul bilan ifodalangan summasi miqdoriga bog‘liq bo‘ladi. Sud orqali talab qilinadigan pul yoki mulk qiymati qancha ko‘p bo‘lsa, olinadigan davlat boji ham shunga yarasha oshiqroq belgilanadi va bu asos FPK ningn 105-moddasida mustahkamlangan.

    Fuqarolik ishlarining suda ko‘rilishi bilan bog‘liq xarajatlarning ikkinchi qismini sud chiqimlari tashkil qiladi. FPK ning 109 –moddasida belgilanganidek, ishni ko‘rish bilan bog‘liq bo‘lgan chiqimlar: guvohlarga va ekspertlarga to‘lanadigan summalardan, ish uchun ahamiyatli bo‘lgan joyning sud tomonidan borib ko‘rilishi bilan bog‘liq xarajatlardan, FPKning 140-moddasida ko‘rsatilgan hollarda javobgarni, jumladan, aliment to‘lashdan yoki birovga etkazilgan zarar haqqini to‘lashdan qochgan shaxsni qidirish uchun qilingan xarajatlardan va sudning hal qiluv qarorini ijro etish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlardan iborat bo‘ladi.

    Davlat boji sudlarga beriladigan da’vo arizalari, organlar va mansabdor shaxslarning xatti-xarakatlari, qarorlari ustidan berilgan shikoyatlar, alohida tartibda ko‘riladigan ishlar bo‘yicha arizalar, sudlarning hal qiluv qarorlari ustidan appelyatsiya, kassattsiya tartibida shikoyatlar va nazorat tartibida protestlar keltirish to‘g‘risida arizalar berganlik uchun, Shuningdek, sudlarda hujjatlardan nusxalar berilishi uchun undiriladigan pul summasi hisoblanadi.

    Davlat bojining miqdori va uning to‘lanishi tartibi «Davlat boji to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasining 1992 yil dekabr qonuni vash u asosda Vazirlar Maxkamasining 1994 yil 3-noyabrdagi 533-sonli «Davlat boji stavkalari to‘g‘risida»gi va unga kiritilgan o‘zgartirishlar haqidagi qarori, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 1996 yil 11 oktyabrdagi 358-sonli qarori, Davlat Soliq qo‘mitasi tomonidan 1993 yil 8-iyunda tasdiqlangan «Davlat boji to‘g‘risida» gi yo‘riqnomasi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud xarajatlarini va jinoyat ishlari yuzasidan sud chiqimlarini undirish amaliyoti to‘g‘risida» gi 1996 yil 20-dekabr qarori hamda FPK ning 103-121 moddalari bilan belgilangan2. Shu asosda davlat boji barcha sub’ektlardan bir xil tartibda olinadi.

    Fuqarolik protsessida ishni ko‘rish bilan bog‘liq chiqimlar ham mavjud bular qonunda ko‘rsatilganidek guvohlar, ekspertlar, mutaxasislar, tarjimonlarga to‘lanishi lozim bo‘lgan summalar, joyga borib ko‘zdan kechirish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlar, alimentlar va zarur haqni undirish to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha javobgarni qidirsh uchun qilingan hamda sudning hal qiluv qarorini ijro etish bilan bog‘liq xarajatlardan iborat bo‘ladi.

    Fuqarolik sud ishlarini yuritish bilan bog‘liq ishlarning ayrimlarida sud xarajatlarini to‘lashdan ozod qilinishi mumkin bo‘lgan holatlar ham mavjud.Bular FPK ning 110-111 –moddalarida va «Davlat boji to‘g‘risidagi» yuqorida qayd qilingan qonunning 4-moddasida ayrim davlat byudjetida turgan muassasalar, tashkilotlar ham davlat bojini to‘lashdan ozod qilinishi mumkinligi belgilab qo‘yilgan.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Fuqarolik protsessida sud xarajatlari tushunchasiva turlari.

    2. Davlat boji va uning turlari.

    3. O‘zbekiston Respublikasining «Davlat boji to‘g‘risida»gi qonuni, «Davlat boji stavkalari to‘g‘risida» Vazirlar Mahkamasining 533-sonli qarori, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Fuqarolik ishlari bo‘yicha sud xarajatlarini va jinoyat ishlari yuzasidan sud chiqimlarini undirish amaliyoti to‘g‘risida»gi 1996 yil 20 dekabrdagi 42-sonli qarorining mazmuni va ahamiyati.

    4. Da’vo bahosi va uni belgilash tartibi.

    5. Ishni ko‘rish bilan bog‘lik bo‘lgan chikimlar. Sud xarajatlarini to‘lashdan ozod qilish va uning asoslari.

    6. Taraflar o‘rtasida sud xarajatlarini taqsimlash.

    7. Sud jarimalari. Sud jarimalarini solish asoslari va tartibi.

    8. Jarimadan ozod qilish va uning miqdorini kamaytirish.

    9-MAVZU. PROTSESSUAL MUDDATLAR
    Tayanch iboralar: protsessual muddatlar tushunchasiva ular-ning moxiyati, protsessual muddatlarning turlari, O‘zbekiston Respub-likasi Oliy sudi Plenumining “Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va uni ko‘rish muddatlari to‘g‘risida”gi 1999 yil 24 sentyabrdagi qarori va uning ahamiyati, protsessual muddatlarni hisoblash, protsessual muddatlarni o‘tkazib yuborish oqibatlari, o‘tkazib yuborilgan protsessual muddatlarni uzaytirish va uni tiklash tartibi, fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va ko‘rish bilan bog‘lik bo‘lgan muddatlar.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Fuqarolik ishlarini suda ko‘rish qonunda hamda sud tomonidan belgilangan muddatlarda ko‘rib chiqilishini belgilaydi. Protsessual muddatlarning huquqiy asoslari FPKning 12-bobining 126-131-moddalarida qayd qilingan asoslar bo‘yicha tartibga solinadi. Fuqarolik ishlarini ko‘rish bilan bog‘liq muddatlarning umumiy tartibi bir oy qilib belgilangan. Lekin fuqarolik ishlari maxsus tartibda belgilangan muddatlarda ham ishlarni ko‘rib chiqadi. Jumladan FPK ning 131-moddasida belgilanishicha, fuqarolik ishlari bo‘yicha arizalar tushgan tundan boshlab qo‘yidagi muddatlarda ko‘rilishi kerak:

    - mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar bo‘yicha 10 kundan kechiktirmasdan:

    - mayib bo‘lish yoki sog‘liqqa boshqacha shaklda shikast etishi, shuningdek, boquvchining o‘limi natijasida kelgan zararlarni qoplash to‘g‘risidagi ishlar va aliment undirish to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha, taraflar shu joyda turgan hollarda, 10-kundan kechiktirmasdan boshqa hollarda esa 20-kundan kechiktirmasdan ko‘rib chiqilishi lozim va bu qoidalar FPK ning131-moddasida belgilab qo‘yilgan.

    Shu bilan birga notariuslarning harakatlari ustidan shikoyatlar 20-kunlik muddatdan kechiktirmasdan ko‘rilishi lozimligi ham FPK ning 273-moddasida belgilangan.

    Protsessual muddatlar yillar, oylar va kalendar bilan hisoblanadi. Muddatning o‘tishi kalendar sananing yoki muddatning boshlanishi deb belgilangan voqea yuz bergan kunning ertasidan boshlanadi.

    Yillar bilan hisorblanadigan muddatlar uning oxirgi yilinining tegishli kunida tamom bo‘ladi.

    Oylar bilan hisoblanadigan muddatlar tegishli oyda va muddat oxirgi oyning tegishli kunida tamom bo‘ladi.

    Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayorlash va ularni ko‘rish muddati muhim protsessual qoidalardan biri hisoblanadi. Bular fuqa-rolik ishlarini suda ko‘rishga tayyorlash ariza qabul qilingan kundan boshlab 10-kunlik muddatdan kechiktirmay amalga oshirilishi lozim.

    Bundan tashqari sud tomonidan tayinlangan muddatlarni sud o‘zining tashabbusi bilan ularni kechiktirishi ham mumkin. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar qonunda belgilangan muddatni sud uzrli deb topgan sabablarga ko‘ra o‘tkazib yuborgan bo‘lsalar, mazkur muddat tiklanadi. O‘tkazib yuboridlgan protsessual muddatni tiklashni rad etish to‘g‘risida sud chiqargan ajrim ustidan xususiy shikoyat berilishi yoki xususiy protest keltirilishi mumkin.

    Sudning xususiy ajrimi, bayonnoma yuzasidan yozma fikr bildirish, jarimadan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirish, qo‘shimcha hal qiluv qarori, hujjatni saqlovchining majburiyati, kassattsiya shikoyati berish protest keltirish muddati, YAngi ochilgan holatlar bo‘yicha ariza berish, ijro varaqasini ijroga topshirish muddatining uzilishi, ijro varaqasini ijroga topshirishning o‘tkazib yuborilgan muddatini tiklash, hal qiluv qarorini qaytarma ijrosi bilan bog‘liq muddatlar FPK ning 19, 23, 124, 214, 304, 312, 320, 364, 377, 378, 379- va 392-moddalarida ko‘rsatilgan muddatlar bevosita protsessual muddatlar hisoblanadi.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Protsessual muddatlar tushunchasiva ularning moxiyati.

    2. Protsessual muddatlarning turlari. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va uni ko‘rish muddatlari to‘g‘risida»gi 1999 yil 24 sentyabrdagi qarori va uning ahamiyati.

    3. Protsessual muddatlarni hisoblash. Protsessual muddatlarni o‘tkazib yuborish oqibatlari.

    4. O‘tkazib yuborilgan protsessual muddatlarni uzaytirish va uni tiklash tartibi.

    5. Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va ko‘rish bilan bog‘lik bo‘lgan muddatlar.


    10-MAVZU. FUQAROLIK ISHLARINING SUD VA BOSHQA ORGANLARGA TAALLUQLILIGI
    Tayanch iboralar: taalluqlilik tushunchasiva turlari, fuqarolik ishlarining sudlarga taalluqliligi, fuqarolik ishlarini sudga taalluqliligi haqidagi qoidalarga rioya qilmaslik oqibatlari, fuqarolik, mehnat, oila, uy-joy va boshqa huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizoli ishlarning sudga taalluqliligi, davlat organlari va boshqa organlar, shuningdek mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan berilgan shikoyat va ariza bo‘yicha ish yuritish hamda alohida tartibda ko‘riladigan ishlarning sudga taalluqliligi, bir-biri bilan bog‘lik bir kancha talablarning sudga taalluqliligi.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Fuqarolik ishlarining sudlovga talluqliligi fuqarolik protsessual qonunchilikda belgilangan asoslar bo‘yicha hamda O‘zbekiston Respublikasining Sudlar to‘g‘risidagi qonunida belgilangan tartib va qoidalar asosida sudlovga talluqliigi belgilanadi.

    Sudga talluqli ishlar FPK ning 31-32-moddalarida belgilangan asoslarga ko‘ra aniqlanadi. Ushbu moddalarga asosan sudlarga qo‘yidagi ishlar talluqli bo‘lishi mumkin.

    1.Taraflardan hech bo‘lmaganda bittasi fuqaro bo‘lgan nizolarga bo‘lgan doir ishlar, qonunda bunday nizolarni hal qilish xo‘jalik sudi yoki boshqa organlarga topshirilgan ishlar bundan mustasno.

    2.FPK ning 279-moddasida sanab o‘tilgan alohida tartibda ko‘riladigan ishlar.

    3.Qonun bilan sudlarning vakolatiga berilgan boshqa ishlar bunday ishlarga,

    A.Fuqarolik, oila, mehnat, uy-joy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarga oid ishlar davlat organlari va boshqa organlar, Shuningdek, mansabdor shaxslarning xatti-xarakatlari qarorlari ustidan berilgan shikoyatlar va arizalar to‘g‘risidagi ishlar 26-29 boblarda belgilangan.

    B.Bir tomondan davlat tashkilotlari, ikinchi tomondan temir yo‘l va havo transportida tegishli xalqaro shartinomalar asosida tuziladigan to‘g‘ri xalqaro temir yo‘l va havo yo‘llarida yuk tashish shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga oid ishlar.

    V.Chet el fuqarolari, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar yoki chet el fuqarolari va tashkildotlari ishtirok etayotgan ishlar va boshqalar.

    Bundan tashqari FPK da ishlarninng sudlovga tallulqligi ko‘rsatilgan. Jumladan, FPK ning 32- moddasida bir biri bilan bog‘liq bqlib, ba’zilari sudga, ba’zilari esa xo‘jalik sudiga talluqli bo‘lgan bir qancha talablar birlashtirilganida, bu talabldarning hammasi suda ko‘rilishi kerak.

    Fuqarolik sudlariga talluqlilik fuqarolarning sha’n va qadr qimmatiga ta’sir ko‘rsatuvchi davlat organlari yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining noqonuniy qarorlaridan kelib chiqadigan qonunga xilof harakatlar to‘g‘ridan to‘g‘ri sud tartibida hal qilinishi kerak.

    Fuqarolik ishlariga talluqlilik fuqarolarning mehnat qilish huquqlaridan ham kelib chiqishi mumkin. Masalan xodimning ishdan noqonuniy bo‘shatishi yoki uni boshqa ishga ishchidan so‘ramasdan o‘tkazish harakatlar noqonuniy hisoblanib mehnat kodeksiga qarshi harakatlar hisoblanadi va ushbu turdagi ishlar bevosita fuqarolik ishlarini ko‘ruvchi sudlarga talluqli bo‘ladi.

    Bundan tashqari fuqarollarning uy-joy huquqlarini buzuvchi xatti xarakatlar natijasida kelib chiqadigan nizxolar ham bevosita fuqarolik sudlari tomonidan hal qilinishi lozimdir.

    Yuqoridla qayd qilingan ishlar sodir etilishiga qarab sudgacha ham hal qilinishi mumkin agarda huquqbuzar o‘zining aybini tan olsa, zarar ko‘ruvchiga nisbatan zararni ixtiyoriy ravishda o‘zaro keliShuv asosida undirib bersa yoki ushbu nizolar kasaba uyushma tomonidan hal qilinmasa u holda ishlar mehnat nizolari komissiyalarida ham hal qilinishi mumkin.

    Mehnatga oid nizolar o‘z mazmuniga ko‘ra ikki guruxga bo‘linadi, birinchisi mehnat shartlarini belgilash yoki o‘zgartirish to‘g‘rimsida kelib chiqadigan nizolarga va ikkinchidan, qonun shartnoma yoki ichki mehnat qoidalari bilan belgilangan mehnat shartlarini qo‘llanish bilan bog‘liq nizolarga bo‘linadi.

    Qonunda belgilanishicha mehnat nizolari komissiyasi mehnat bilan bog‘liq nizolarni ishchining arizasi berilgan kundan boshlab 10 kundan kechiktirmasdan ko‘rib chiqilishi kerak. Nizo ariza bergan xodimning ishtirokida ko‘rib chiqiladi. Xodimning ishtirokisiz nizoni hal qilish uning yozma arizasi bo‘lgan taqdirdagina amalga oshirilishi mumkin.

    Agarda mehnat nizolarini ko‘ruvchi komissiya tomonidan ma’lum ish o‘z vaqtida ko‘rib chiqilmasa u holda manfaatdor shaxs ariza bilan Ushbu nizoni hal qilish uchun tuman shahar sudiga FPK ga muvofiq murojaat etishi mumkin.

    Fuqarolik sudloviga talluqlilik huquqlari amaldagi qonundlar bo‘yicha sudlar tomonidan ko‘riladigan va nikoh va ihoilaga oid nizolar bo‘lib, asosan qo‘yidagilar Kirishi mumkin, nikohning tugatilishi er yoki xotinning vafoti, nikoh er yoki xotinning birini yoki ikkalasini ajratish yo‘li bilan vash u bilan bog‘liq nizolarni, masalan bolalar to‘g‘risidagi, mulk to‘g‘risidagi va boshqa ishlar bo‘lishi mumkin.

    Bu erda shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki agarda er va xotinning nikohini bekor qilishda ularning voyaga etmagan farzandlari bo‘lmasa u holda makur turdagi ishlar FXDYO organlari tomonidan ular o‘rtasidagi nikoh shartnomasi bekor qilinishi mumkin.

    Bundan tashqari fuqarolik sudlov ishlariga talluqlilik masalalari uy-joy munosabatlaridan kelib chiqadigan nizolardan ham bo‘lishi mumkin. Masalan uy-joy to‘g‘risidagi kodeksning 104-113-moddalarida ko‘rsatilgan holatlarda, ya’ni tura rjoy joylar o‘zboshimchalik bilan egallangan hollarda uyning xavfli bo‘lgan hollar bunday uylarda yashovchilarni, xizmat bilan bog‘liq bo‘lgan turar joylardan, yotoqxonalardan va mehmonxonalardan ko‘chirish to‘g‘risidagi ishlar sudlarga talluqli bo‘lmasdan, ma’muriy organlarga, ya’ni prokuratura organlariga talluqli bo‘ladi. Uy joy kodeksining 119-123-moddalarida belgilangan tartibda.
    O‘zlashtirish savollari

    1. Taalluqlilik tushunchasiva turlari. Fuqarolik ishlarining sudlarga taalluqliligi.

    2. Fuqarolik ishlarini sudga taalluqliligi haqidagi qoidalarga rioya qilmaslik oqibatlari.

    3. Fuqarolik, mehnat, oila, uy-joy va boshqa huquqiy munosabat-lardan kelib chiqadigan nizoli ishlarning sudga taalluqliligi.

    4. Davlat organlari va boshqa organlar, Shuningdek mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan berilgan shikoyat va ariza bo‘yicha ish yuritish hamda alohida tartibda ko‘riladigan ishlarning sudga taalluqliligi.

    5. Bir-biri bilan bog‘lik bir kancha talablarning sudga taalluqliligi.



    11-MAVZU. FUQAROLIK ISHLARINING SUDLOVGA TAALLUQLILIGI
    Tayanch iboralar: sudlovga taalluqlilik (sudlovlilik) tushun chasi, sudlovliliknish taalluqlilikdan farqi, sudlovlilikning turlari, turdosh sudlovlilik, hududiy sudlovlilik turlari: da’vogarning tanlashi bo‘yicha sudlovlilik, sudlovga taalluqlilikning alohida hollari (mustasno sudlov-lik), kelishilgan sudlovlilik va bir-biri bilan bog‘liq bo‘lgan talablarning sudlovliligi, ishni bir suddan boshqa sudga o‘tkazish asoslari va tartibi, Sudlovga taalluqlilik qoidalariga rioya qilmaslik oqibatlari.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining me’yor - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    O‘tgan mavzularda biz fuqarolarning huquq va manfaatiga zid harakatlarning bevosita sud yoki boshqa davlat organlariga talluqliligini o‘rgangan dik, endi esa fuqarolik ishlarining qaysi sud organlariga tegishli ekanligini o‘rganishdan iborat bo‘ladi. Sudlovlilik sudlarning vakolatiga berilgan ishlarni qaysi sud ko‘rib hal etishligi tushunchasibilan talluqlilik tushunchasichambarchas bog‘liqdir. Ushbu tushunchalar o‘rtasidagi asosiy farq shundan iboratki talluqlilik deganda fuqarolik ishlarini ko‘rish va hal qilish yuzasidan sudlar bilan boshqa davlat organlari va jamoat birlashmalari o‘rtasidagi huquq doirasi chegaralanishi, ajratilishi nazarda tutilsa, sudlovda esa, bir tomondan, hal qilinadigan maslalarning sudga talluqli bo‘lishini va ikkinchi tomondan, yagona sud tizimi ichida sudlar o‘rtasidagi huquq darajasining belgilanishi tushun iladi.

    Sudlov deb sudlarga talluqli bo‘lgan hamma ishlarning sud tizimi bo‘g‘inlari o‘rtasida taqsimlanishiga aytiladi. Ishning sudlovliligini belgilashda muayan ishning aynan qaysi suda ko‘rilishiga va uning hal etilishiga vakolatli bo‘lishligini aniqlash tushun iladi. Ishning qaysi sudga tegishli bo‘lishini ya’ni sudlovligini belgilashda ko‘riladigan ishning turiga ham bog‘liq bo‘lib, bunda nizoning predmeti nimadan iborat bo‘lishi va taraflarning kimlar bo‘lishiga ham qaraladi. Sudlovning bunday chegaralanishiga turdosh sudlov deyish ham mumkin.

    Qonun hujjatlarda belgilanishicha fuqarolik ishlarining sudlovliligi sud instantsiyasida ko‘rilishi bilan yuqorida qayd qilganimizdek o‘ziga xos tartibda xarakterlanadi. Shu bilan birga har qanday nizolashayotgan yoki yuridik faktlarni aniqlashga doir ishlar yuzasidan kelib chiqadigan fuqarolik ishlari avvalom bor da’vogar yoki talabgorning yashash joyidagi sud organiga talluqli bo‘ladi. Sud tizimining yuqori organlarida ishlar o‘ta murakkab yoki taraflarning shikoyati bo‘yicha yoki sud idoralarining tashabbusi bilan quyi instantsiya sudlari tomonidan chiqarilgan ishlarni ko‘rishi mumkin.

    Yuqori sudlar, ya’ni O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi, fuqarolik ishlari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy sudi, viloyat, Toshkent shahar sudi, alohida holatlarni hisobga olib har qanday fuqarolik ishini o‘z hududidagi mahalliy quyi sudlardan olishga va uni birinchi instantsiya sudi sifatida o‘zining ish yuritishiga qabul qilishiga yoki ishni bir suddan ikkinchi sudga o‘tkazishga haqlidir.

    O‘zbekiston Respublikassi Oliy sudiga qanday ishlarning tegishli bo‘lishligi O‘zbekiston Respubilikasining Oliy sudi «Sudlar to‘g‘risida» gi qoununiga muvofiq birinchi instantsiya sudi sifatida alohida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan ishlarni ko‘radi. Ayrim hollarda qaysi turkumdagi ish qaysi suda ko‘rilishi qonunda ko‘rsatilgan bo‘ladi.

    Maslan, O‘zbekiston Respublikasining 1991 yil 15-fevraldagi “Jamoat birlashmalari to‘g‘risida” gi qonunida jamoat birlashmalari-ning Nizomlarini ro‘yxatdan o‘tkazish rad etilgan taqdirda shikoyat qilish huquqi sudga talluqli ekanligi to‘g‘ridan to‘qg‘ri ko‘rastilgan.

    Hududiy sudlovlidik ham mavjud bunda tegishli fuqarolik ishlarining ko‘rilishi va hal qilinishi javobgarning turar joyi bo‘yicha belgilanadi. Ushbu qoida asosan fuqarolarga talluqli bo‘ladi. Shu bilan birga agar javobgar yuridik shaxsdan iborat bo‘lsa, u holda ishlar Ushbu yuridik shaxs joylashgan joyda yoki Ushbu yuridik shaxsning organi joylashgan joydagi sudda ko‘rib chiqiladi.

    FPKning 145-moddasida ko‘rsatilganidek, da’volar javobgarning doimiy yashash joyi yoki doimiy ishlab turgan joyidagi tuman yoki shahar sudida qo‘zg‘atiladi. Yuridik shaxsga qilinadigan da’vo yuridik shaxs organi yoki uning filiali joylashgan joyda qo‘zg‘atiladi.

    Fuqarolik ishlarining qaysi sudda ko‘rilishida da’vogarning tanlashi bo‘yicha belgilanishiga qarab uni alternativ sudlov ham deyiladi. FPKning 24-moddasida da’vogarning tanlashi bo‘yicha alternativ sudlov qo‘yidagi hollarda amalga oshiriladi:

    - yashash joyi noma’lum bo‘lgan javobgarga nisbatan da’vogar uning mol-mulki turgan joyda yoki uning oxirgi yashagan joyida taqdim etilishi mumkin.

    - ayrim fuqarolarning O‘zbekiston Respublikasida yashash joyiga ega bo‘lmagan javobgarga nisbatan da’volar O‘zbekiston Respublikaida uning mulki turgan joyda yoki ma’lum bo‘lgan oxirgi yashash joyida taqdim etilishi mumkin.

    - da’vogar aliment undirish to‘g‘risidagi, otalikni belgilash haqidagi va mayib bo‘lishi yoki sog‘ligiga boshqacha tarzda shikast etkazilishi yoxud boquvchisining o‘limi natijasida ko‘rilgan zarar o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi da’volar o‘zi yashab turgan joyda ham taqdim etilishi mumkin va boshqa holatlar bo‘lishi mumkin.

    Bundan tashqari fuqarollik ishlarining sudlovliligi mustasnor sudlovlilik, kelishilgan sudlovlilik hamda bir biri bilan bog‘liq ishlarning sudlovliligi bo‘lishi mumkin.

    Mustasno sudlovlilikda ba’zi fuqarolik ishlarining turlaga nisbatan ularning xususiyatlariga qarab qonun bunday ishlarning faqat muayan sudga tegishli bo‘lishini belgilashiga qarab mustasno sudlov deyiladi. Ushbu turdagi sudlovlilikga doir ishlar jumlasini FPKning 242-moddasida ko‘rsatib o‘tilgan.

    Kelishilgan sudlovlilikda esa taraflarning o‘zaro keliShuvlari bo‘yicha ixtiyoriy ravishda belgilangan sudlovni o‘zgartirish imkoniyatiga ega bo‘lgan kelishilgan sudlov deyiladi. Bunga misol qilib hakamlik sudlariga taraflarning murojaat etishida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan holatlarni keltirish mumkin.

    Bir biri bilavn bog‘liq ishlarning sudlovliligi bunday sudlov to‘g‘risida shuni aytish kerakki ma’lum hollarda taraflarning huquqiy o‘zaro munosabatlarini har taraflama aniqlash, ishning ko‘rilishini tezlashtirish, sud xarajatlarining kamaytirish maqsadida bir biri bilan bog‘liq ishlar birga qo‘shi ko‘riladi. Ushbu holatlarning huquqiy asoslari FPK ning 244-moddasida belgilangan.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Sudlovga taalluqlilik (sudlovlilik) tushun chasi.

    2. Sudlovliliknish taalluqlilikdan farqi. Sudlovlilikning turlari. Turdosh sudlovlilik.

    3. Hududiy sudlovlilik turlari: da’vogarning tanlashi bo‘yicha sudlovlilik, sudlovga taalluqlilikning alohida hollari (mustasno sudlovlik), kelishilgan sudlovlilik va bir-biri bilan bog‘liq bo‘lgan talablarning sudlovliligi.

    4. Ishni bir suddan boshqa sudga o‘tkazish asoslari va tartibi. Sudlovga taalluqlilik qoidalariga rioya qilmaslik oqibatlari.
    12-MAVZU. ISBOTLASH VA DALILLAR
    Tayanch iboralar: suddagi dalillar va isbotlash vositalarining tushunchasiva maqsadi, dalillarning daxldorligi va isbotlash vositalariga yo‘l ko‘yilishi, isbotlashdan ozod qilish asoslari, dalil prezumtsiyasi, tushunchasiva uning mohiyati, taraflar o‘rtasida isbotlash burchini taqsimlash, dalillarning turlari (klassifikatsiyasi): shaxsiy va ashyoviy; boshlang‘ich va unga bog‘lik bo‘lgan (xosila) dalillar; to‘g‘ri va egri, og‘zaki va yozma dalillar, dalillarga baho berish. Isbotlash vositalarining turlari, taraflar va uchinchi shaxslarning tushun tirishlari, guvohlarni so‘rok qilishning protsessual tartibi, guvohlarning huquq va burchlari, yozma dalillar.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida. Ushbu sohada qabul qilingan qonun hujjatlar asosida hamda Oliy sud Plenum qarorlarini me’yor - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Barcha fuqarolik ishlari bilan bog‘liq ishlarni ko‘ruvchi sudlar sudda ishni ko‘rishda taraflar tomonidan taqdim qilingan ko‘rsatmalar va dalillarga asoslanib ish ko‘radilar. Shu asosda isbotlash deb fuqarolik protsessii sub’ektilari bo‘lgan taraflar, sud, prokuror va boshqa shaxslarning fuqarolik ishini hal qilish uvchun zarur bo‘lgan faktlarning mavjud bo‘lish –bo‘lmasligini aniqlashga qaratilgan faoliyatlariga aytiladi. Isbotlash taraflarning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning sudga dalillar keltirishidan, bayonotlar berilishidan, qarshi tomonning tushun tirishlaridan va keltirilgan dalillarga qarshi e’tirozlardan, dalillarni tahlil qilishdan, nizoli faktlar to‘g‘risidagi dalillardan xulosalar chiqarishdan iborat bo‘ladi.

    Nizosiz ishlarni ko‘rishda jumladan alohida tartibda ko‘riladigan ishlarda muayan yuridik faktlar aniqlanadi. Bunday ishlarga muayan bir shaxs o‘z muddaosini bildirib sudga shaxs muayan faktik holatni aniqlash masalan, meros olish yoki nafaqa olish uchun biror bir shaxsning qaramog‘ida bo‘lganligini isbotlashi uchu nasos borligini isbotlashi lozimdir.

    Bir so‘z bilan aytganda suda isbotlashning maqsadi protsessual qonunda ko‘rsatilgan tartibda muayan fuqarolik ishini hal qilish uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni aniqlashdan iboradir.

    FPK ning 56-moddasida dalillar tushunchasibelgilangan, unga ko‘ra taraflarning talablari va e’tirozlarini asoslaydigan holatlar mavjudligini yoki mavjud emasligini sudning qonunda belgilangan tartibda aniqlashiga asos bo‘ladigan har qanday faktik ma’lumot va ishni to‘g‘ri hal qilish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan boshqa holatlar fuqarolik ishi bo‘yicha dalil hisoblanadi. Bu ma’lumotlar o‘qyidagi vositalar bilan bilan, taraflar va uchinchi shaxslar hamda ularning qonuniy vakillarining tushun tirishlari, guvoxlarning ko‘rsatuvlari, yozma va ashyoviy dalillar, ekspertlarning xulosasi bilan aniqlanadi. Shuningdek muallifi ko‘rsatilmagan xatlar va manbai noma’lum bo‘lgan yoki g‘ayriqonuniy tarzda olingan boshqa ma’lumotlar dalil bo‘la olmaydi.

    Fuqarolik protsessual qonunchilik sudda taraf sifatida ishtirok etayotgan hamda protsess ishtirokchilariga yoki boshqa shaxslarning manfaatini himoya qilish uchun ishtirok etayotgan shaxslarga muayan ko‘rilayotgan ishga daxldor bo‘lgan dalilarni keltirshga va ularni isbotlashga hamda dalillarni taqdim etishni talab qiladi va bu holatlar bo‘yicha ularga nisbatan protsessual huquqlar ham beriladi. Buning huquqiy asosi FPK ning 57-moddasida belgilangan.

    Bundan tashqari sud o‘zining muayan fuqarolik ishini yurituvchida dalilarning daxldorligiga ham alohida e’tiborni qartadi va bunday hollarda sud faqat ish bo‘yicha axamiyatga ega bo‘lgan dalillarnigina ko‘rishga qabul qiladi hamda sudning dalillar qabul qilishi yoki talab qilishni rad etishi to‘g‘risidagi ajrimi asoslantirilgan bo‘lishi lozimligi ham talab etiladi.

    Shuningdek sud qonun bo‘yicha ishning muayan isbotlash vositalari bilan tasdiqlanishi lozim bo‘lgan holatlarni boshqa hech qanday isbotlash vositalari bilan tasdiqlashiga yo‘l qo‘ymaydi va bular FPK ning 59-moddasida mustahkamlangan.

    Ba’zi fuqarolik ishlarini ko‘rishda sud o‘z vakolati doirasida dalillarni isbotlashdan ozod qilinishiga ham yo‘l qo‘yadi. FPK ning 60-moddasida sud hammaga ma’lum deb topgan holatlar bo‘yicha ularni isbotlashga muhtoj emas deb qaror qilishi ham mumkin.

    Fuqarolik protsessining eng muhim jihatlaridan biri bu taqdim etilgan dalillarni ta’minlash masalasi muhim bo‘lib hisoblanadi va bunday choralarning ko‘rilishi sudning muayan ishni tez, asosli, qonuniy va adolatli hal qilishida yordam beradi.

    Buning protsessual huquqiy tartibi FPK ning 61-moddasida qayd qilingan. Bundan tashqari sud barcha fuqarolik ishlarini ko‘rib chiqishda FPK ning 62 moddasidan 92 –moddalarida belgilangan protsessual qoidalarga amal qilshi shart hisoblanadi.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Suddagi dalillar va isbotlash vositalarining tushunchasiva maq-sadi. Dalillarning daxldorligi va isbotlash vositalariga yo‘l ko‘yilishi.

    2. Isbotlashdan ozod qilish asoslari. Dalil prezumtsiyasi, tushunchasi va uning mohiyati.

    3. Taraflar o‘rtasida isbotlash burchini taqsimlash. Dalillarning turlari (klassifikatsiyasi): shaxsiy va ashyoviy; boshlang‘ich va unga bog‘lik bo‘lgan (xosila) dalillar; to‘g‘ri va egri, og‘zaki va yozma dalillar. Dalillarga baho berish.

    4. Isbotlash vositalarining turlari. Taraflar va uchinchi shaxslarning tushun tirishlari.

    5. Guvohlarni so‘rok qilishning protsessual tartibi. Guvohlarning huquq va burchlari. YOzma dalillar. Yozma dalillarning turlari (mazmuni va shakli bo‘yicha).

    6. Ashyoviy dalillar, ashyoviy dalillarning yozma dalillardan farqi. Ashyoviy dalillarni taqdim qilish va ularni saqlash tartibi.

    7. Ekspertiza, sud ekspertizasini tayinlash tartibi, uni sud majlisida va suddan tashqarida o‘tkazish uchun asoslar. ekspertning xulosasi va mazmuni. ekspertning protsessual huquq va burchlari.

    8. Qo‘shimcha va qayta ekspertiza tayinlash. Sudga mutaxassisni jalb qilish. Ularning protsessual huquq va burchlari. Mutaxassisning ekspertdan farqi.

    9. Dalillarni ta’minlash uchun asoslar va protsessual tartibi. Da’voni qo‘zg‘atishga qadar va qo‘zg‘atgandan keyin dalillarni ta’minlash.

    10. Sud topshiriklari. Sud topshiriklarini berish va ularni bajarishning protsessual tartibi.
    13-MAVZU. DA’VO
    Tayanch iboralar: sudda da’vo ishlarini yuritish tartibida ko‘riladigan ishlar, da’vo tushun chasi, uning elementlari va turlari, da’voga bo‘lgan huquq va da’vo qo‘zg‘atish huquqi, bir necha talabni birlashtirish va ajratish. Javobgarning manfaatlarini himoya qilish, da’voga karshi e’tiroz bildirish (moddiy huquqiy va protsessual huquqiy e’tiroz), qarshi da’vo, qarshi da’voni qo‘zg‘atish tartibi, kelishuv bitimi va uning oqibatlari, da’voni ta’minlash va uni bekor qilish tartibi, da’voni ta’minlash choralari, jinoiy ishlarda fuqaroviy da’volar.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining me’yor - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Har bir fuqaro yoki manfaatdor shaxs o‘zining buzilgan yoki nizolashayotgan huquqlarini tiklash uchun fuqarolik sudlariga da’vo qo‘zg‘atish yo‘li bilan murojaat qilishi mumkin va bu huquqlarning asoslari FPK ning 1-moddasida belgilab qo‘yilgan.

    Sudda da’vo qo‘zg‘atish huquqi fkuqarolar, davlat manfaatlarini va tashkilotlarning shaxsiry va mulkiy huquqlarini himoya qilishning protsessual vositasi bo‘lib hisoblanadi.

    Fuqarolik da’vosi nafaqat fuqarolik sudlarida balki jinoiy sudlarda ham qo‘zg‘atilishi mumkin. Yuridik adabiyotlardan ma’lum bo‘lishicha da’vo so‘zining bir qancha ma’nosi mavjud bo‘lib bular:

    - xun da’vosi o‘ldirilgan kishining qoniga qon olish yoki qonun bilan jazo talab etish:

    - birovni ayblash yoki tuhmat qilish da’vosi:

    - o‘zida yo‘q haq huquqlarni yoki xislat fazilatlarni e’tirof etilishi yo‘lidagi talab qilishga bo‘lgan noo‘rin yoki nohaq urinish talabi, da’vo qilishi va boshqalar bo‘lishi mumkin1.

    Fuqarolik da’vo ishi nizoli bo‘lib ko‘riladi. Bunday ishlarda albatta nizolaShuvchi taraflar, da’vogar va javobgar qatnashadi va ular o‘rtasida nizoli huquqiy talab bo‘ladi. Agarda nizoli huquqiy talab bo‘lmasa da’vo ham nizoli sud ham bo‘lmaydi.

    Har qanday fuqarolik da’vosining ikki tomoni mavjud bo‘lib ular qo‘yidagilarda o‘z mazmuninii topadi:

    Birinchidan, moddiy-huquqiy tomoni bunda avvalo da’vogarning javobgarga nisbatan muayan nizoli moddiy-huquqiy talabi bo‘lishi, masalan, Biron-bir ashyoningtopshirilishi, pul to‘lanishi, xizmat ko‘rsa-tilishi, zararning qoplanishi xususidagi talablardan iborat bo‘ladi.

    Ikkinchidan, protsessual huquqiy tomoni bunda taraflar o‘rtasida kelib chiqqan nizoning mazmunan hal qilinishi va buzilgan yoki nizoli huquqlarning qo‘riqlanishi to‘g‘risida sudga iltimos bilan murojaat qilinishi hisoblanadi.

    E.E.Egamberdievning fikricha, da’vo, yani nizoli moddiy-huquqiy munosabatdan kelib chiqadigan va muayan protsessual tartibda ko‘rish va hal qilish uchun sud yoki boshqa vakolatli organga qo‘zg‘atilgan talab tushunchasi bilan da’voga bo‘lgan huquq tushunchasi chambarchas bog‘liqdir deb ta’kidlaydi1.

    Da’vo ishlarini yuritishning protsessual asosi va tartibi FPK ning 21-bobida ko‘rsatilgan. Ushbu bobning 239-moddasida suda da’vo ishlarini yuritish tartibida ko‘riladigan ishlarga fuqarolik munosabat-laridan, mehnatga oid, oilaga, uy-joyga doi rva boshqa huquqiy munosabatlardan kuelib chiqadigan da’volar bo‘yicha ishlar kiradi, basharti, qonun hujjatlarida ularni ko‘rishning o‘zga tartibi belgilan-magan bo‘lsa Shular asosida ko‘rib chiqilishi belgilangan.

    Da’vo ishlarini yuritishning sudlovga talluqligi 241-moddada belgilangan. Ushbu moddani biz fuqarolik igshlarining sudga talluqlilik mavzusini ko‘rib chiqqanda ushbu moddani tartibini asosini ko‘rib chiqqan edik.

    Fuqarolik ishlarini suda da’vo tartibida ko‘rishda uning elementlari ham muhim hisoblanadi. Fuqarolik protsessual huquqining nazariy asoslariga ko‘ra da’volar ikki elementdan iborat ekanligi belgilangan, da’vo predmet iva da’vo asosidan iboratligi qayd qilingan.

    Da’voning predmetiga da’vogarning talabi, yani uni javobgardan sud orqali talab qilinayotgan narsadan iborat bo‘ladi. Da’vo predmeti Biron bir narsani undirish to‘g‘risidagi talablar Shuningdek muayan summaning undirilishi, Biron-bir mulkning topshirilishi, xizmat ko‘rsatishi to‘g‘risidagi moddiy-huquqiy yoinki shaxsiy huquqqa asoslangan talab bo‘lishi mumkin.

    Da’voning asosi bo‘lib esa da’vo talabini tasdiqlaydigan dalillardan iborat bo‘ladi. FPK ning 149-moddasida da’vogar arizasida uning talabi qanday holatlarga asoslanganligini va bu hollarning mavjudligini tasdiqlaydigan dalillarni ko‘rsatish lozimligi qayd qilingan. Bunday holatlarda muayan yuridik faktlar vujudga kelishi mumkin. Da’vo qo‘zg‘atish uchu nasos bo‘ladigan yuridik faktlar juda ko‘plab uchraydi. Jumladan, tuzilgan shartnomalarning bajarilmasligi, qarzga olingan narsaning qaytarilmasligi, topshiriqning bajarilmasligi, yoki sifatsiz bajarilishi, fuqaroning o‘limi, yuridik shaxslarning tugatilishi va Shu kabi holatlar bo‘lishi mumkin.

    Da’voni ta’minlash FPKda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. FPKning 248-moddasida sud yoki sudya ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosi bo‘yicha yoki o‘z tashabbusi bilan da’voni ta’minlash choralarini ko‘ra olishi belgilangan. Bundan tashqari jinoiy ishlarda ham fuqarolik da’vosi ko‘rilishi mumkin.
    O‘zlashtirish savollari

    1. Sudda da’vo ishlarini yuritish tartibida ko‘riladigan ishlar.

    2. Da’vo tushun chasi, uning elementlari va turlari.

    3. Da’voga bo‘lgan huquq va da’vo qo‘zg‘atish huquqi. Bir necha talabni birlashtirish va ajratish. Javobgarning manfaatlarini himoya qilish.

    4. Da’voga karshi e’tiroz bildirish (moddiy huquqiy va protsessual huquqiy e’tiroz). Qarshi da’vo, qarshi da’voni qo‘zg‘atish tartibi. Kelishuv bitimi va uning oqibatlari.

    5. Da’voni ta’minlash va uni bekor qilish tartibi. Da’voni ta’minlash choralari.

    6. Jinoiy ishlarda fuqaroviy da’volar.
    14-MAVZU. SUDDA FUQAROLIK ISHLARINI QO‘ZG‘ATISH
    Tayanch iboralar: sudga ariza berish tartibi, da’vo arizasi, ariza va shikoyatlarga ko‘yilgan talablar, ularning tuzilishi, mazmuni va unga rioya qilmaslik oqibatlari, arizani qabul qilishni rad qilish asoslari va uni rasmiylashtirish tartibi, arizani harakatsiz qoldirish, fuqarolik ishlarini ko‘zg‘atishning huquqiy okibatlari.

    Dars o‘tish vositalari: mavzu nazariy ahamiyat kasb etishi bilan uni asosan ma’ruza tarzida O‘zbeksiton Respublikasi Prezidenti tomonidan sud -huquq sohasini isloh qilishga qaratilgan vazifalari hamda Oliy sudning Plenum qarorlarining - normalarini sharhlash orqali yoritiladi hamda zaruratga qarab savol-javoblar uyushtiriladi.

    Dars o‘tish usullari: darsning mohiyatini ijtimoiy-gumanitar fanlar yutuqlaridan foydalangan holda yorqin tahlil qilish va seminarda har bir talabaning fikrini eshitish bilan yakunlanadi.
    Sudda fuqarolik ishini qo‘zg‘atish yuqorida qayd qilib o‘tkanimizdek fuqaroning buzilgan yoki nizlashayotgan huquqlarini tiklash uchun yoki ularni himoya qilish uchun fuqarolik sudlariga murojaat qilishi tushun iladi.

    FPKning 5-moddasida suda fuqarolik ishini qo‘zg‘atishga asos bo‘lgan sub’ektlarning huquqlari belgilangan. Unga ko‘ra sud qo‘yijddagi fuqarolik ishini qo‘zg‘atishi mumkin:

    1. o‘zining huquqi yoki qonun bilan qo‘riqlanayotgan manfaatini himoya qilishni so‘rab murojaat qilgan shaxsning arizasi bo‘yicha:

    2. prokurorning arizasi bo‘yicha:

    3. agar davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolar qonunga muvofiq boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun sudga murojaat etishga haqli bo‘lsalar, ularning bergan arizalari bo‘yicha fuqarolik ishlari qo‘zg‘atilishi mumkinligi belgilangan.

    Bundan tashqari fuqarolik sudida ish qo‘zg‘atishning protsessual tartib qoidalari FPK ning 148-157-moddalari asosida amalga oshiriladi.

    Qonun hujjatlarga muvofiq fuqarolik sudida ishlar da’vo tartibida, shikoyat tartibida va ariza tartibida qo‘zg‘atiladi.

    Sudda fuqarolik ishini qo‘zg‘atish uchun eng asosiy hujjat bu da’vo arizasi hisoblanadi. Ushbu da’vo arizasining mazmuni FPKning 149-moddasida belgilangan talablar asosida topshirilishi kerak. Fuqarolik sudlariga da’vo arizalari javobgarning soniga mutanosib ravishda beriladi. Ayrim holatlarda sudya ishning murakkabligiga va uning mazmuniga qarab FPKning 150- moddasiga muvofiq da’vogarning arizasiga ilova qilingan hujjatlarning nusxalarini javobgarning soniga qarab ko‘rsatilishiga majbur qilishi ham mumkin.

    Da’vo arizasida qo‘yidagi ma’lumotlar ko‘rsatilishi lozim:

    - ariza berilayotgan sudning nomi;

    - da’vogarning nomi, yashash joyi vakilning nomi va uning yashash joyi agar ariza vakil tomonidan berilgan bo‘lsa;

    - javobgarning nomi;

    - da’vogarning talabi;

    - agar da’voni baholash lozim bo‘lsa uning bahosi;

    - da’vogar o‘zining talablariga asos qilib ko‘rsatayotgan holatlar va bu holatlarni tasdiqlaydigan dalillar;

    - arizaga ilova qilingan hujjatlarning ro‘yxati.

    Fuqarolik sudlarida sudya ishni qo‘zg‘atish masalasini ko‘radi va bu haqda o‘zining ajrimini chiqaradi. Shuningdek sudya ayrim holatlarda arizani qabul qilishni rad etishi ham mumkin. Agarda ariza suda ko‘rishga tegishli bo‘lmasa, sudning aynan taraflar o‘rtasida, aynan bir turdagi bir narsa bo‘yicha chiqqan nizo chiqqan bo‘lsa qonuniy kuchga kitrgan hal qiluv qarorini yoki da’vogarning arz qilgan talablaridan voz kechganligini qabul qilsa yoki taraflarning keliShuv bitimini tasdiqlash to‘g‘risidagi ajrimi mavjud bo‘lsa, va boshqa shunga o‘xshash holatlar bo‘lsa sud fuqarollik ishini qo‘zg‘atmasligi mumkin. Ushbu holatlar FPK ning 152- moddasida ko‘rsatib o‘tilgan.
    O‘zlashtirish savollari

    1. Sudga ariza berish tartibi.

    2. Da’vo arizasi, ariza va shikoyatlarga ko‘yilgan talablar, ularning tuzilishi, mazmuni va unga rioya qilmaslik oqibatlari.

    3. Arizani qabul qilishni rad qilish asoslari va uni rasmiylashtirish tartibi.

    4. Arizani harakatsiz qoldirish.

    5. Fuqarolik ishlarini ko‘zg‘atishning huquqiy okibatlari.


    MUSTAQIL TA’LIM MAVZUSI: FUQAROLIK ISHLARINI SUDDA KO‘RISHGA TAYYORLASH
    Tayanch iboralar: fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash boskichining maqsadi va ahamiyati, ishlarni sudda ko‘rishga tayyorlash vazifalari, ishni tayyorlash tartibida taraflarni so‘roqlash, ishni sudda ko‘rishga tayyorlash bo‘yicha sudyaning‘ harakatlar, fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash muddatlari, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va uni ko‘rish muddatlari to‘g‘risida «gi 1999 yil 24 sentyabrdagi qarori va uning ahamiyati, ishni sudda ko‘rishga tayinlash, sud xabarnomalari va chaqiruvlari, sudning chaqiruv qog‘ozlari va uning mazmuni, sud chaqiruv qog‘ozini topshirish tartibi va muddati, chaqiruv qog‘ozini qabul qilishdan bosh tortish oqibatlari, javobgarni (qarzdorni) qidirish.

    Ushbu mavzuning kengroq mazmuni FPK ning158-161-moddalarida belgilangan asoslar va tartiblarda ko‘rib chiqiladi.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash boskichining maqsadi va ahamiyati. Ishlarni sudda ko‘rishga tayyorlash vazifalari.

    2. Ishni tayyorlash tartibida taraflarni so‘roqlash.

    3. Ishni sudda ko‘rishga tayyorlash bo‘yicha sudyaning‘ harakatlar.

    4. Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash muddatlari.

    5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash va uni ko‘rish muddatlari to‘g‘risida”gi 1999 yil 24 sentyabrdagi qarori va uning ahamiyati.

    6. Ishni sudda ko‘rishga tayinlash.

    7. Sud xabarnomalari va chaqiruvlari.

    8. Sudning chaqiruv qog‘ozlari va uning mazmuni. Sud chaqiruv qog‘ozini topshirish tartibi va muddati.

    9. Chaqiruv qog‘ozini qabul qilishdan bosh tortish oqibatlari. Javobgarni (qarzdorni) qidirish.


    MUSTAQIL TA’LIM MAVZUSI: FUQAROLIK ISHLARINI SUDDA MUHOKAMA QILINISHI
    Tayanch iboralar: sudda ish ko‘rish fuqarolik protsessining asosiy va muhim bosqichi sifatida ahamiyati, sudda ishni muhokama qilishda raislik qiluvchining o‘rni, sud majlisining qismlari, sud majlisidagi tartib, sud majlisining tayyorlov qismi, sud majlisiga chaqirilgan shaxslarni kelmay qolish oqibatlari, sudya va protssssning boshqa ishtirokchilarini rad qilish asoslari va tartibi, ishni mazmunan muhokama qilish, sud muzokaralari, ishning mazmuni bo‘yicha prokurorning fikri, ish yuzasidan sudning hal qiluv qarorini chiqarish va uni e’lon qilish. Ish ko‘rishni keyinga qoldirish, ish yuritishni to‘xtatish, arizani ko‘rmasdan qoldirish, hal qiluv qarorini chiqarmasdan turib ish yuritishni tugatish, ish yuritishni tugatish va arizani ko‘rmay qoldirishning huquqiy oqibatlari va farqi, sud majlisining bayonnomasi, uning mazmuni va ahamiyati.

    Ushbu mavzuning batafsil mazmuni FPKning 162-202-moddalarida belgilangan va ular qonunda ko‘rsatilgan asoslar va tartiblarda ko‘rib chiqiladi.


    O‘zlashtirish savollari

    1. Sudda ish ko‘rish fuqarolik protsessining asosiy va muhim bosqichi sifatida ahamiyati.

    2. Sudda ishni muhokama qilishda raislik qiluvchining o‘rni. Sud majlisining qismlari. Sud majlisidagi tartib.

    3. Sud majlisining tayyorlov qismi. Sud majlisiga chaqirilgan shaxslarni kelmay qolish oqibatlari.

    4. Sudya va protssssning boshqa ishtirokchilarini rad qilish asoslari va tartibi.

    5. Ishni mazmunan muhokama qilish. Sud muzokaralari. Ishning mazmuni bo‘yicha prokurorning fikri.

    6. Ish yuzasidan sudning hal qiluv qarorini chiqarish va uni e’lon qilish. Ish ko‘rishni keyinga qoldirish. Ish yuritishni to‘xtatish.

    7. Arizani ko‘rmasdan qoldirish. Hal qiluv qarorini chiqarmasdan turib ish yuritishni tugatish.

    8. Ish yuritishni tugatish va arizani ko‘rmay qoldirishning huquqiy oqibatlari va farqi. Sud majlisining bayonnomasi, uning mazmuni va ahamiyati. Sud majlisining bayonnomasi bilan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tanishish huquqi va bayonnoma yuzasidan mulohaza berish.

    9. Sud majlisining bayonnomasi yuzasidan berilgan mulohazani ko‘rish tartibi va muddati.


    Seminar mavzulari

    1. Fuqarolik protsessi tushunchasiva tizimi;

    2. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolik protsessining tamoyillari;

    3. Fuqarolik protsessida taraflar.

    4. Fuqarolik propessida uchinchi shaxslarning ishtiroki.

    5. Fuqarolik protsessida prokurorning ishtiroki.

    6. Boshqa shaxslarning huquqlarini sudda himoya qiluvchi davlat boshqaruv organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning protsessdagi ishtiroki.

    7. Suddagi vakillik.

    8. Sud xarajatlari.

    9. Sud jarimalari.

    10. Protsessual muddatlar.

    11. Fuqarolik ishlarining taalluqliligi.

    12. Fuqarolik ishlarining sudlovligi.

    13. Isbotlash va dalillar.

    14. Da’vo.

    15. Sudda fuqarolik ishlarini qo‘zg‘atish.

    16. Ishni sudda ko‘rishga tayyorlash.

    17. Fuqarolik ishlarining sudda muhokama qilinishi.


    Mustaqil ta’lim mavzulari

    1. Fuqarolik protsessining manbalari.

    2.Fuqarolik protsessual huquqida javobgarlik.

    3. Fuqarolik protsessual qonunchiligini takomillashtirish masalalari.

    4. Boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini sudda himoya qilishda prokuror vakolatini ta’minlash masalalari.

    5. Javobgar manfaatlarini himoya qilish shakllari.

    6. Boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda advokatning protsessda ishtirok ztish xususiyatlari.

    7. Prokurorning huquqiy hujjatni g‘ayriqonuniy deb topish to‘g‘risidagi arizasi bo‘yicha ishlarni sudda ko‘rish xususiyatlari.

    8. Mehnatga oid etkazilgan moddiy zararni undirishdan kelib chiqadigan nizoli ishlarni sudda ko‘rishning protsessual xususiyatlari.

    9. Sud jarimalari.

    10. Protsessual muddatlar.

    11. Fuqarolik ishlarining taalluqliligi.

    12. Fuqarolik ishlarining sudlovligi.

    13. Isbotlash va dalillar.

    14. Da’vo.

    15. Sudda fuqarolik ishlarini qo‘zg‘atish.

    16. Ishni sudda ko‘rishga tayyorlash.

    17. Fuqarolik ishlarining sudda muhokama qilinishi.


    Nazorat ishi uchun savollar majmuasi.

    1. Fuqrolik protsessual huquqiy munosabatlar va ularning sub’yektlari tushunchasi.

    2. Fuqarolik protsessual huquqiy munosabatlarning vujudga kelish asoslari va mazmuni.

    3. Fuqarolik protessual huquqiy munosabatlar sub’yektlarining huquq va muomila layoqati.

    4. O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik Protsessual Kodeksi tizmi va mazmuni.

    5. “Sudlar to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasining qonuni va uning sud isloxotidagi axamiyati.

    6. Shaxsiy nomulkiy huquqlarni sudda himoya qilish tushunchasi.

    7. Mulkiy huquqlarni sudda himoya qilish tartibi.

    8. Oila huquqi munosabatlaridan kelib chiqadigan nizolarni sudda ko‘rishning protsessual xususiyatlari.

    9. O‘zbekiston Respublikasi Konstituttsiyasida sudlar to‘g‘risida belgilangan moddalarning mazmuni va uning tushunchasi.

    10. Protsessual muddatning tushunchasi va turlari.

    11. Protsessual muddatlarning to‘xtatilishi, o‘zgartirilishi va tiklanishi.

    12. Boquvchisining o‘limi natijasida ko‘rilgan zararlar o‘rnini koplash to‘g‘risidagi ishlarning sudlovliligi.

    13. Fuqarolik ishlarining sudga taalluqliligi.

    14. Sudlovlik (podsudnost) tushunchasi.

    15. Prokurorning arizasi bo‘yicha sudda ko‘riladigan ishlar tushunchasi.

    16. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudning sudlariga taalluqli ishlar.

    17. Ishni bir suddan boshkasiga o‘tkazish tartibi va protsessual harakatlarni bajarish tushun chasi.

    18. Ajrim ustidan shikoyat berish yoki unga nisbatan protest keltirish tartibi.

    19. Tashkilotlarning sudga murojat kilishi tartibi ariza yozish shakli, arizaning mazmuni.

    20. Arizani qabul kilishini rad etish asoslari va rad etishni rasmiy-lashtirish tushunchasi.

    21. Sudyaning bir turdagi ishlarini birlashtirish huquqi va protsessual tartibi.

    22. Sud majlisida ishni ko‘rishning protsessual tartibi.

    23. Sudda ish yuritishni to‘xtatib turish.

    24. Sudlarda odil sudlovni amalga oshirish, fuqarolar haq-huquqlarini himoya qilish tushun chasi.

    25. O‘zbekistonda demokratik o‘zgarishlarni yanada chuqurlash-tirish, fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishdagi asosiy yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis to‘qqizinchi sessiyasida qilgan ma’ruzasi.

    26. Fuqorolik ishida ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilish tartibi.

    27. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarni so‘roq qilish tartibi.

    28. Sud ishtirokchilarining ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va guvohlarning protsessual huquqlari.

    29. Sud majlisidagi tartib.

    30. O‘n olti yoshga to‘lmagan fuqorolar, ular ishda ishtirok etuvchi shaxs yoki guvohlar bo‘lmasa, sud majlisi zaliga qo‘yish tartibi.

    31. Prokuror yoki advokatning protsessual huquq va majburiyatlari.

    32. Sud majlisiga uchinchi shaxsni taklif qilish tartibi.

    33. Fuqorolik ishlarini umumiy koida bo‘yicha oshkora ko‘rilish tartibi

    34. Odil sudlovni amalga oshirishda fukorolarning ishtirokini ta’minlash.

    35. Sudda fukorolik ishlarini ko‘rib chikib hal qilishda sud majlisining ketma ketligi.

    36. Fuqorolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash vazifalari.

    37. Ishni tayyorlash tartibda taraflarni so‘roqlash.

    38. Ishni sudda ko‘rishga tayyorlash bo‘yicha sudyaning harakatlari

    39. Sudya arizani qabul qilib, fuqorolik ishi ko‘zg‘atganidan so‘nggi harakatlari.

    40. Javobgarning sud majlisiga kelmaganligi oqibatlari.

    41. Taraflarning kelishuv bitimini tuzishning protsessual tartibi.

    42. Ishni ko‘rishga tayyorlash jarayonida vakillarning qatnashish masalasini hal qilish tartibi.

    43. Ishda prokurorning ishtirok etishi to‘g‘risidagi va tegishli davlat boshqaruvi organini sud protsessida qatnashishga jalb etish masalasini hal qilish.

    44. Tashkilotlardan yoki fuqarolardan yozma va ashyoviy dalillarni talab qilib olish tartibi.

    45. Sudning ishda ishtirok etuvchi shaxslarning fikrlarini hisobga olib ekspertiza tayinlash masalasini hal qilishi.

    46. Sudning boshqa sudlarga sud topshiriqlarini yuborishi tartibi.

    47. Ishni yetarli darajada tayyorligi haqida ajrim chiqarish tartibi.

    48. Taraflar va protsessning boshqa ishtirokchilariga ishni ko‘rish vaqti va joyi haqida ma’lum kilish.

    49. Sud xabarlari va chakiruvchilari.

    50. Sud ishlarini appelatsiya, kassattsiya va nazorat tartibida ko‘rilish tartibi.

    51. Fuqarolik protsessida taraflar tushunchasi.

    52. Fuqarolik protsessida uchinchi shaxslarning ishtiroki.

    53. Fuqarolik protsessida prokurorning ishtiroki.

    54. Boshqa shaxslarning huquqlarini sudda himoya qiluvchi davlat boshqaruv idoralari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning ishtroki.

    55. O‘zbekiston respublikasi fuqorolik protsessual kodeksining asosiy tamoyillari.

    56. Fuqarolik protsessida fuqarolik protsessual vorislik tushunchasi.

    57. Sud hal qiluv qarori tushunchasi va uning mazmuni.

    58. Fuqarolik protsessida mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar.

    59. Prokuror boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun ariza bilan sudga murojaat etish huquqi.

    60. O‘zbekiston Respublikasining «Prokuratura to‘g‘risida»gi qonuni va uning fuqarolik protsessidagi ahamiyati.

    61. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumida ish yuritish tartibi.

    62. Sud hal qiluv qarorlarini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish tartibi.

    63. Davlat organlari va mansabdor shaxslarning fuqarolarning haq huquqlarini kamsituvchi qarorlari ustidan ish ko‘rish tartibi.

    64. Sud buyrug‘i tushunchasi.

    65. Sudda fuqarolik ishni qo‘zg‘atish asoslari va tartibi.

    66. Fuqarolik sudida vakillik tushunchasi.

    67. Sud ajrimi tushunchasi va uning mazmuni.

    68. Fuqarolik protsessual huquqning tamoyillari.

    69. Fuqarolik sud ishlarini yuritish tushunchasi va uning vazifalari.

    70. Fuqarolik protsessining bosqichlari.

    71. Sudda ish ko‘rishning oshkoraligi, bevositaligi va og‘zakiligi.

    72. Fuqarolik protsessiga oid huquqiy munosabatlar tushunchasi.

    73. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar tushunchasi va ularning protsessual huquq va majburiyatlari.

    74. Fuqarolik protsessida taraflar tushunchasi.

    75. Ishga daxldor bo‘lmagan shaxslarni almashtirish tartibi va uning tushunchasi.

    76. Fuqarolik protsessida mustaqil da’vo bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar tushunchasi.

    77. Fuqarolik protsessida mustaqil da’vo bilan arz qilmaydigan shaxslar tushunchasi.

    78. Fuqarolik protsessida prokurorning ishtirok etish maqsadi, asoslari va shakllari.

    79. Fuqarolik ishlarini sudda ko‘rishga tayyorlash.

    80. Protsessual ishtirokchilik tushunchasi.

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


    Download 1.34 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fuqarolik protsessual

    Download 1.34 Mb.