• Kerakli jihoz, reaktiv va asbob uskunalar
  • -mavzu. Kallus toʻqimalarini yangi oziqa muhitlariga passirlash




    Download 3.04 Mb.
    bet65/109
    Sana22.02.2023
    Hajmi3.04 Mb.
    #43169
    1   ...   61   62   63   64   65   66   67   68   ...   109
    Bog'liq
    Biotexda bioxavfsizlik majmua 2022 Osimlikshunoslik
    Документ Microsoft Word, Apakxujayeva. Suv omborlari gidravlikasi, Fizikaning zamonaviy tatqiqot usullari MT, Aholi statistikasi B B Usmonov, A D Abdurahmonov Darslik Toshkent, 3333, 8-dekabr, Документ Microsoft Word, 01.2021, Manual TFP unified (2), Universitet Yoshlar ittifoqi takomillashtirish to`g`risida , 1-11, 4ma\'ruza, Izzatullayev, Toshpulatov taqriz ekologiya, эконометрика
    25-mavzu. Kallus toʻqimalarini yangi oziqa muhitlariga passirlash.
    Mashgʻulotning maqsadi. Eksplantlar paydo boʻlgan birlamchi kallus toʻqimalar 4-6 hafta oʻtgandan soʻng, hujayralarining boʻlinish xususiyatlari yoʻqolib, qarishi boshlanmasdan oldin, yangi oziqa muhitlarga koʻchirib oʻtkazilishi kerak. Bu muolajani passirlash, ya’ni qayta ekish zarur.
    Kerakli jihoz, reaktiv va asbob uskunalar: binokulyar lupa, skalpellar, ajratish ninalari, pakki, ushlagichli kiskichlar, steril ozuqa muxitli probirkalar, turli ulchamdagi probirkalar, kolbalar, pinset, qaychi, mikroigna, tayyor va vaqtinchalik preparatlar
    Kallus toʻqimalarini yangi oziqa muhitlariga passirlash mavzusi
    yuzasidan uslubiy koʻrsatma
    Kallusli hujayra oʻzini rivojlanish halqasiga ega boʻlib, har qanday hujayrani rivojlanishini qaytaradi: boʻlinish, choʻzilish va differensiasiya va undan keyin qarish va hujayrani oʻlish davri. Kallusli differensiasiyani ikkilamchi deb atasa boʻladi, ammo uni morfogenez asosida yotuvchi hujayralarni ikkilamchi differensiasiyasi bilan aralashtirib yubormaslik kerak.Kallus hujayralari nobud boʻlib qolmasligi uchun ularning boʻlinishga boʻlgan qobiliyatlarini yoʻqotmasliklari uchun, eksplantlarda paydo boʻlgan birlamchi kallus, 4-6 haftadan keyin yangi tayyorlangan oziqamuhitiga oʻtkazib turiladi. Bu operasiyani – passirlash deb ataladi. Oʻz vaqtida bu jarayon oʻtkazib turilsa, kallus hujayralari oʻn yillab oʻz boʻlinish xususiyatini yoʻqotmasligi mumkin.
    S- simon shaklga ega, oʻsishi besh fazdan iborat:
    1–latent yoki lag-faza - davrida hujayra soni yoki ogʻirligi oʻzgarmaydi.
    Hujayralar bu davrda boʻlinishga tayyorgarlik koʻradilar.
    2- logarifmik yoki eksponensial oʻsish fazasi- eng koʻp mitotik faollik
    bilan va kallus kulturani massasini oshishi hamda tezlik bilan
    oʻsish kuzatilishi bilan xarakterlanadi.
    3- toʻgʻri chiziqli faza - bunda hujayralarni oʻsish tezligi doimiydir.
    4-oʻsishni sekinlashuv fazasi boshlanadi - bu bosqichda hujayrani
    mitotik faolligi keskin pasayadi.
    5- oʻsish chizigʻi stasionar fazada bir tekis holatga keladi. Bu davrda
    hujayralar parchalanadi, ammo parchalanish, hujayra sonini oshishi bilan barobarlashadi; umuman olganda bu bosqichda, hujayra massasini koʻtarilishi nolga teng boʻladi. Stasionar fazadan keyin hujayralarni degradasiyasi boshlanadi va bu davrda tirik hujayralarni soni va massasi tobora kamayib boraveradi
    yoviy moddalar, sxemalar. Jadvallar va boshqalar.
    Kallusli hujayra oʻzini rivojlanish sikliga ega boʻlib, har qanday hujayrani rivojlanishini qaytaradi: boʻlinish, choʻzilish va differensiya va undan keyin qarish va hujayrani oʻlish davri. Kallusli differensiyani ikkilamchi deb atasa boʻladi, ammo uni morfogenez asosida yotuvchi hujayralarni ikkilamchi differensiyasi bilan aralashtirib yubormaslik kerak.
    Hujayra rivojlanishini tabaqasizlangandan keyin o‘tadigan bir necha yo‘li ma’lum. Birinchi yo‘l – bu butun o‘simlikni qayta regenerasiyasi, balkim, hujayra, to‘qima, organlar darajasida tabaqalanish. Ikkinchi yo‘l hujayrani qayta tabaqalanish xususiyatini yo‘qolishi va o‘simlikni regenerasiyasi, mustahkam tabaqasizlanish, gormonsiz muhitda o‘sish xususiyati, ya’ni shishga aylanish. Bunday xossalar eski (qari) ko‘chat kulturalarga xos. Uchinchi yo‘l – kallusli hujayrani 
    normal rivojlanish sikli, uni qarib, nobud bo‘lishi bilan tugaydi. Bu holatda hujayra ikkilamchi tabaqalanishga uchraydi va bo‘linishdan to‘xtaydi (o‘sishni stasionar fazasi). Ammo bunday tabaqalanish morfogenezga olib kelmaydi va unda qarigan kallus hujayralari xossalarini mustahkamlaydi. qishloq xo‘jaligi biotexnologiyasi uchun eng qiziqarlisi butun o‘simlikni alohida hujayrasidan olingan to‘qima kulturasini regenerasiyasi hisoblanadi. Ba’zida bu yo‘l alohida organlar hosil 
    bo‘lish orqali o‘tadi. Kallusli to‘qimalar kulturasida morfogenez deb hujayralarni tashkil bo‘lmagan massasidan to‘laqonli strukturalar hosil bo‘lishiga aytiladi. Morfogenezni ikki asosiy yo‘li ma’lum . To‘qimalar kulturasini u organogenez sifatida (monopolyar tuzilishini hosil bo‘lishi, ya’ni alohida organlarni) ko‘rinish mumkin: ildiz, poya, kamroq feoral (gulli) yoki bargli hamda somatik 
    embriogenez, ko‘rinishida (somatik hujayralardan biftolyar zarodish kurtaksimon tuzilmalar holatida) ko‘rinishi mumkin. Organogenezda dastlab alohida organlar regenerasiya bo‘ladi, keyin esa ulardan butun o‘simlik paydo bo‘ladi. Ildiz organogenezi bundan mustasno. Somatik embriogenez natijasida organogenezdan farqli o‘laroq, ildiz meristemsi hamda tepa qavat meristemalariga ega bo‘lgan kurtak hosil bo‘ladi va undan keyinroq butun o‘simlik o‘sib chiqadi. 
    Alohida olingan somatik hujayralarni o‘z rivojlanish dasturini to‘liq bajara olishi va butun o‘simlik organizmi o‘sib chiqishi uchun asos yaratib berish xususiyati, o‘simlik hujayrasini totipotentligi deb ataladi. O‘simlikni har qanday hujayrasi bir xil potensial imkoniyatlrga ega
    chunki barcha kerakli genlar to‘plamiga ega, demak, hujayra zigotaga xos bo‘lgan rivojlanish dasturiga ega. SHuning uchun ham agar gul bargi hujayrasidan yoki poyani o‘zaksimon parenxima yoki har qanday hujayra to‘qimalardan kallus olinganda umuman hujayrani har qanday to‘qimasidan butun o‘simlik olish mumkin. Ammo, totipotentlik xossalari hamma vaqt ham 
    namoyon bo‘lavermaydi, chunki har xil tipdagi xujaylarni potensial imkoniyatlari bir xil namoyon bo‘lavermaydi. Ulardan ba’zi birlarida genlar kuchli repressiya holatida bo‘ladilar va shu sababli ham totipotentlikni namoyon bo‘lishi chegaralangan bo‘ladi. O‘simlik hujayralarida totipotentlik g‘oyasi birinchilardan bo‘lib, 1902 yilda G.Xaberlant tomonidan ilgari surilgan bo‘lsada, tajribalar bilan isbotlangan emas edi. «O‘simlikni har qanday hujayrasi yangi organizm paydo bo‘lishiga asos bo‘la oladi, faqatgina 
    o‘simlik organizmi hujayrani rivojlanish potensiyasini bosib qo‘ygan holatdagina bunday bo‘lmasligi mumkin» -degan edi Xaberlant. O‘simlikdan hujayrani alohida ajratib olish mana shu potensiyalarni namoyon bo‘lishiga yordam beradi. 
    Morfogenezni hujayra asosini sitodifferensirovka tashkil qiladi. O‘simlikni regenerasiyasi hujayrani ikkilamchi tabaqalanishidan boshlanadi. Bunda, tabaqasizlangan hujayra boshqatdan ixtisoslashgan hujayrani strukturasi va funksiyasini egallaydi. Kallusli hujayralarni ikkilamchi differensirovkasi har doim ham o‘simlikni regenerasiyasi va morfogenez bilan tugallanavermaydi. Ba’zida u faqat to‘qima hosil bo‘lishiga olib keladi xalos (gistodifferensirovka).



    Download 3.04 Mb.
    1   ...   61   62   63   64   65   66   67   68   ...   109




    Download 3.04 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa



    -mavzu. Kallus toʻqimalarini yangi oziqa muhitlariga passirlash

    Download 3.04 Mb.