61
birinchi navbatda ilmiy tushunchalar kiradi. Ular biologiyaning ayrim
sohalariga oid xususiy va biologiyaning barcha sohalariga xos bо‘lgan
umumiy biologik tushunchalardan tashkil topadi. Ana shunday umumiy
biologik tushunchalar qatoriga organizmlarning hujayraviy tuzilishi,
modda va energiyaning almashinuvi, organizm va muhitning о‘zaro
birligi, irsiyat о‘zgaruvchanlik organik olam evolyutsiyasi tushunchalari
kiradi. Biologiya о‘quv fani mazmunining yana bir komponenti bо‘lib
g‘oyalar hisoblanadi. Biologiya ta’lim mazmunida о‘quvchilar ongiga
organik olam evolyutsiyasi, tirik tabiat tuzilishining har darajada
ekanligi, organ tuzilishi bilan funksiyasining о‘zaro bog‘liqligi, biologik
sistemalarning tabiiy muhit bilan aloqadorligi, о‘z-о‘zini boshqarish va
nihoyat nazariya bilan amaliyotning birligi kabi g‘oyalar singdiriladi.
Biologiya о‘quv fanining mazmunini yana bir komponenti bо‘lib
biologik qonunlar hisoblanadi. Ana shunday biologik qonunlardan
о‘quvchilar Mendel va Morganning irsiyat qonunlari, Ber qonuni,
Xardi-Vaynberg qonuni, V.I.Vernadskiyning atomlarning biogen
migratsiyasi qonuni kabilar bilan tanishadilar. Biologiya fan
mazmunining yana bir komponenti ilmiy nazariyalardir. Umumiy о‘rta
ta’lim biologiya о‘quv ta’lim mazmuniga CH.Darvinning organik
olamning evolyutsion nazariyasi, A.N.Severstovning filembriogenez
nazariyasi, T.Morganning xromosoma nazariyasi va nihoyat hozirgi
zamon gen nazariyasi kiritilgan.