• 5.1-rasm. Marketing strategiyasining bosqichlari
  • Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S




    Download 3,14 Mb.
    Pdf ko'rish
    bet46/195
    Sana10.01.2024
    Hajmi3,14 Mb.
    #134246
    1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   195
    Bog'liq
    1 Ergashxodjaeva Sh J , Qosimova M S , Yusupov M A Marketing

     
     
     


    94 
    5-BOB. STRATEGIK MARKETING 
     
    5.1. Marketingda strategik rejalashtirishning maqsadi va vazifalari 
    Korxonalar faoliyatini strategik rejalashtirish uning sotish, foyda olish va 
    rentabellik ko‗rsatkichlarini yaxshilashga xizmat qiladi.
    Strategik rejalashtirish - bu korxonani istiqbolda ko‗rish, korxonaning 
    iqtisodiyotda, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi o‗rni, rolini bilish va yangi 
    darajaga erishish yo‗llari, vositalarini ishlab chiqishdir. Strategik rejalashtirishda 
    aniq hisoblangan ko‗rsatkichlar bo‗lmaydi, balki turli bashoratlar asosida 
    mo‗ljallar, kelgusiga nazar tashlashdan iboratdir. 
    F.Kotler firmaning strategik rejalashtirish haqida bunday deb yozadi: 
    «Firmaning maqsadlari, uning marketing sohasidagi imkoniyatlari orasidagi 
    strategik muvofiqlikni boshqaruv jarayonidir. Strategik rejalashtirish firmaning 
    aniq ifodalangan dasturiy baenotiga, yordamchi maqsadlar va vazifalarni 
    mo‗ljallashiga, sog‗lom xo‗jalik portfeli va o‗sish strategiyasiga tayanadi
    13

    5.1-rasm. Marketing strategiyasining bosqichlari 
    Korxona dasturi o‗z ichiga korxonaning bugungi holati haqida, uning 
    mijozlari, mijozlar uchun qadrli bo‗lgan tomonlari, korxona istiqboli haqida 
    ma‘lumotlarni oladi. Savdo korxonasi bunday dasturni doimo diqqat markazida 
    saqlashi, muntazam ravishda unga tuzatishlar kiritib turish kerak. Korxona dasturi 
    maqsad qo‗yishga, uning ahamiyatini oshirishga ko‗maklashadi va maqsadga 
    erishishga yo‗llaydi. 
    13
    Котлер Ф., Армстронг Г., Вонг В., Сондерс Дж. Основы маркетинга.–М.: ООО
    ―И.Д.Вильямс‖, 2012.- 752 с. 
    Korxona 
    dasturi 
    Marketing 
    vositalari 
    Xo'jalikni 
    rivojlantirish 
    O'sish 
    strategiyasi 


    95 
    Korxona dasturida korxonaning faoliyat doirasi ko‗rsatiladi. Bu doiraning 
    chegarasi bo‗lib, mahsulotlar, texnologiyalar, mijozlar guruhi, ular ehtiyoji yoki bir 
    necha omilning aralashmasi xizmat qilishi mumkin. Masalan, korxonada 
    avtomashinalar, radio-tele-apparatlari, boshqa tovarlar sotilishini ifodalash tovarlar 
    doirasi chegarasini bildiradi. Savdo korxonasining imkoni boricha tovar 
    assortimenti kengroq bo‗lishi kerak. 
    Korxonaning vazifalari va maqsadi bosqichi har bir boshqaruvchi, rahbariyat 
    xodimi oldiga maqsadga erishishga qaratilgan vazifalar qo‗yadi. O‗z vazifalarining 
    bajarilishiga har bir xodim javobgardir. 
    Korxonaning asosiy maqsadi foyda olish bo‗lsa,unga erishish uchun foyda 
    keltiradigan tovarlarni sotishni ko‗paytirish, ular hissasini oshirish lozim. Bunday 
    tovarlar sotilishini ko‗paytirish esa,tovar manbalarini topishni, ular ichidagi eng 
    samaralisini tanlashni talab etadi. Bulardan o‗z navbatida qator vazifalar kelib 
    chiqadi. Bu vazifalar marketing vazifalari bo‗lib, marketing strategiyasini ishlab 
    chiqishni talab etadi. Bunda bozorni o‗rganish, taklif manbalarini o‗rganish, 
    korxonaga tegishli har bir tovar bo‗yicha kon‘yunkturani o‗rganish va xulosa 
    chiqarish jarayoni bajariladi. 
    Korxona xo‗jaligini rivojlantirish rejasi strategik rejalashtirishning muhim 
    bosqichi hisoblanadi. Bunda xo‗jalik faoliyatining bosh yo‗nalishlari tahlili amalga 
    oshiriladi va ayrim tovarlarning rentabelligi aniqlanadi. Rentabellik darajasiga 
    ko‗ra, uni savdoda qoldirish yoki qoldirmaslik, jalb etish yoki jalb etmaslik 
    qarorini qabul qilish kerak bo‗ladi. Yuqori rentabellik tovarlarga ko‗proq 
    moliyaviy resurslarni safarbar etish, kam foydalilaridan chetlasha borishga 
    qaratilgan ishlar rejalashtiriladi. 
    Korxonani o‗sish strategiyasi o‗z ichiga korxonaning kelgusida yana qanday 
    tovarlarni 
    sotishni 
    o‗zlashtirishi, qaysi mahsulotlar bozoriga e‘tiborni 
    kuchaytirishini, kuch sarflashini oladi. 
    Korxonani o‗sish strategiyasini uch bosqichdagi tahlil asosida ishlab chiqish 
    mumkin. Birinchi bosqichda hozirgi faoliyat doirasidagi foydalanishi mumkin 
    bo‗lgan imkoniyatlari aniqlanadi. Bunda o‗sishga jadallashtirish omili orqali 


    96 
    erishiladi; tovar yoki bozorning mavjud holatida imkoniyatlarni topish va o‗sishga 
    intilish o‗rin egallaydi. Imkoniyatlari turlicha bo‗lishi mumkin. Jumladan, tovarni 
    bozorga chuqurroq singdirish (xaridorning e‘tiborini ko‗proq kozonish maqsadida 
    raqobatchisiga nisbatan tovarni arzonroq sotish, sotilgan tovarlar ma‘lum songa 
    etganida xaridorga mukofot berish bilan rag‗batlantirish, shu tovarning yangi 
    iste‘molchilarini topish) yo‗li bilan sotishni ko‗paytirish mumkin. 
    Boshqa imkoniyati bozor chegarasini kengaytirish, ya‘ni yangi bozorlar 
    topish va mavjud tovari bilan ularda savdo-sotiq yuritishdan iboratdir. Navbatdagi 
    imkoniyati tovarni takomillashtirish, ya‘ni mavjud tovardan keskin farq qiladigan, 
    sifati, iste‘mol qiymati yuqori bo‗lgan tovarning yaratilishi bilan bog‗liqdir. 
    Ikkinchi bosqichda korxona tarmoq doirasida boshqa korxonalar bilan 
    hamkorlikda (integratsiya) ishlashi mumkin. Bunda shu tarmoq doirasida taqsimot 
    tizimi qattiq nazorat qilinadi. Bunda raqobatchi firmalar ustidan doimiy nazorat 
    olib boriladi. 
    Korxonaning o‗sish strategiyasining uchinchi bosqichida tarmoq doirasida 
    o‗sish imkoniyatlari qolmagan bo‗lsa, korxonaning mavjud turiga yaqinroq yangi 
    yo‗nalishini tanlash, o‗zlashtirishdan iborat jarayon amalga oshiriladi.
    Strategik rejalashtirish korxona faoliyatining asosiy yo‗nalishlarini belgilaydi, 
    mahsulot ishlab chiqarish va sotish sohasidagi barcha harakatlarning maqsadga 
    muvofiq yo‗nalishini aks ettiradi. So‗ngra har bir yo‗nalish bo‗yicha batafsil rejalar 
    tuziladi, chunki, marketing konsepsiyasini qo‗llaydigan korxonalar faoliyat 
    natijalari ko‗proq savdo sohasi bilan belgilanadi, rejalar orasida tovar nusxasini 
    yaratishdan boshlab, to pirovard sotishga qadar tovar harakati jarayonlarini 
    kamraydigan marketingni rejalashtirish alohida o‗rinni egallaydi.
    Asosiy ko‗rsatkich ma‘lumotlar yig‗indisi, joriy marketingga oid vaziyat 
    bayoni, xatarlar va imkoniyatlar tafsili, vazifa va muammolar tafsili, marketing 
    strategiyasi, harakat dasturi, byudjet va nazorat. 
    Strategik rejalashtirishning asosiy xususiyati-umumdoimiy ravishda operativ 
    va strategik nazoratga tayanishidir. Bu esa strategiyaga tayinli davr mobaynida 


    97 
    turli o‗zgarishlarni kiritish va tashqi muhit sharoitlariga moslashish imkonini 
    beradi. 
    Strategik rejalashtirish jarayonida bevosita strategiyani ishlab chiqish 
    bosqichi quyidagi ketma-ketlikda amalga oshirilishi lozim. Dastlabki harakat 
    bosqichi bo‗lib, firmaning istiqbolini tahlil qilish hisoblanadi. Ushbu bosqichda: 
    asosiy tashqi xavf-xatarlar, imkoniyatlar, «favqulodda» holatlarni vujudga kelish 
    tendensiyalari va ularni bartaraf etish imkoniyatlari hal etiladi. 
    Ikkinchi harakat bosqichida raqobatchilik kurashidagi mavqei tahlil qilinadi. 
    Ushbu bosqichning asosiy vositasi bo‗lib-firma faoliyatining qaysi yo‗nalishida 
    «raqobatchilik strategiyasini takomillashtirib, firmaning yalpi ish faoliyatining 
    yaxshilash mumkin?» degan savolga javob topiladi. 
    Uchinchi, eng muhim harakat bosqichi - strategiyani tanlash hisoblanadi. 
    Bunda firmaning turli faoliyatlari bo‗yicha istiqbolini qiyoslash, tanlangan 
    strategiyani amalga oshirishda turli faoliyat yo‗nalishlari bo‗yicha resurslarni 
    taqsimlash asosiy o‗rin egallaydi.
    Lekin, ko‗pgina hollarda firmaning mavdjud imkoniyatlari kelgusi istiqbol 
    uchun ma‘kul bo‗lmaydi. Buning sabablari bo‗lib, firmaning ichki faoliyati 
    doirasida yalpi strategiyani ishlab bo‗lmaslik, uzoq va qisqa istiqbolda ularning 
    mos kelmasligi yoki boshqaruvchilarning rejalashtirish ishlarida tashqi muhit 
    o‗zgarishlariga moslashuvchanlik sharoitlarini ishlab chiqish zarurati hisoblanadi. 
    Keyingi harakat bosqichi - diversifikatsiya yo‗llarini tahlil qilish jarayoni 
    sanaladi. Ushbu bosqichning asosiy maqsadi bo‗lib, amaldagi faoliyatini ko‗lami 
    tanlovidagi kamchiliklarni va kelgusida firma uchun samarali bo‗lgan 
    yo‗nalishlarni aniqlash hisoblanadi. 

    Download 3,14 Mb.
    1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   195




    Download 3,14 Mb.
    Pdf ko'rish