31
fondida 10-15 ming kitob boʻlganda bu ishni bajarish unchalik
qiyinchilik tugʻdirmaydi. Ammo, fonddagi kitoblar soni yuz minglab
yoki millionlab boʻlgandachi? Bunday holda inventarizatsiya bir necha
oyga choʻzilishi mumkin. Inventarizatsiya uchun qancha vaqt ketadi?
Oʻz joyiga qoʻyilmagan kitoblar odatda, kitobxonlar uchun yoʻqotilgan
hisoblanadi, chunki soʻrovni bajarayotgan kutubxonachi kitobni maxsus
shifr boʻyicha izlaydi, kitobni oʻz oʻrnidan topmagach, kitobxon
soʻroviga rad javobini beradi. Bunday hol katta fondga ega va «ochiq
fond» tartibida ishlayotgan kutubxonalarda koʻp uchraydi. Chunki
«ochiq fond» tartibida ishlayotgan kutubxonalardan foydalanayotgan
kitobxonlarning kitobni oʻz oʻrniga qoʻymaslik ehtimoli katta boʻladi.
Masalan, Vatikan kutubxonasining «nodir kitoblar» boʻlimi fondida 2
000 000 saqlash birligi hajmida kitob saqlanadi. Bu yerda oʻz oʻrniga
qoʻyilmagan kitoblarni izlash muammosi juda oson hal qilingan, ya‘ni
oʻz oʻrniga qoʻyilmagan kitob faqat navbatdagi invertarizatsiya paytida
topilib, oʻz joyiga qoʻyilgan. Kutubxonaning «ochiq fond» tartibida
ishlashining afzalliklari bilan bir qatorda kamchiliklari ham bor. Shu
tartibda
ishlaydigan
kutubxonalar
fond
xavfsizligini
toʻliq
ta‘minlashlari lozim. Buning uchun shtrix kod texnologiyasidan
tashqari, har bir kitobga oʻgʻrilanishga qarshi metka oʻrnatilishi va
kitob berish kafedrasida bu metkalar faolsizlantirilishi kerak. Bunday
holda kitobxonlarga mustaqil ravishda xizmat koʻrsatish stansiyalaridan
foydalanish imkoniyatlari cheklangan boʻladi.
Shunday qilib, kutubxona texnologiyalarini avtomatlashtirishda
shtrix kod texnologiyalaridan foydalanish ham oʻz imkoniyatlari
chegarasiga yetdi. Mazkur texnologiya bugungi kunda zamonaviy
kutubxonalar oldida turgan muammolarni hal qila olmay qoldi.