Gelikoidlar. O‘ng yo‘lli va qadami h ga teng bo‘lgan to‘g‘ri yopiq gelikoid (2.7-rasm, a), o‘ng yo‘lli yopiq qiyshiq gelikoid (2.7-rasm, b) tasvirilangan.
Bu yеrda to‘g‘ri yopiq gelikoid bazis chizig‘i (gelissasi) va yasovchi O1A1, O2A2 kesmasi orqali berilgan. Yasovchilarning frontal proyeksiyalari gorizontal tekislikka parallel joylashgan OA kabi kesmalardan iborat, ularning gorizontal proyeksiyalari sirt o‘qining gorizontal proyeksiyasi O1 da kesishuvchi nurlar ko‘rinishida joylashadi. Bunday gelikoidni yasash uchun uning aylana qadami h bir xil teng bo‘laklarga bo‘lib chiqiladi va u 2.3-rasmdagi silindr vint chizig‘i kabi bajariladi.
Qiyshiq yopiq gelikoidning O1A1, O2A2 yasovchisi o‘zining harakati davrida to‘g‘ri doiraviy konus yasovchilari (S1T1, S2T2)ga parallel qoladi. Bu еrda doiraviy konus yordamchi yoki yo‘naltiriuvchi konus hisoblanadi. Bunday gelikoidni yasash d diametrli silindr o‘qini α burchak ostida kesadigan O1A1, O2A2 yasovchi kesma va vint chiziqning qadami h asosiy parametr qilib olinadi.
2.8-rasm
2.7-rasm
2
Gelikoidning yasovchi kesmasi OA yordamchi konusning tegishli yasovchilariga parallel qilib o‘tkaziladi. Masalan, gelikoidning OI2AI2 yordamchi konusning S2TI yasovchisiga,
2
2 2
… OVI AVI yasovchisi yordamchi konusning S2TVI yasovchisiga parallel qilib chiziladi. Shunday yasashlar jarayonida A nuqtaning
harakatidan hosil bo‘lgan nuqtalar to‘plami ravon qilib tutashtiriladi.
d diametrli silindr atrofida hosil bo‘ladigan vint lentasi halqasimon to‘g‘ri gelikoid (2.8-rasm, a) deyilib, u 2.7-rasm, a kabi yasaladi. d diametrli silindr atrofida hosil bo‘ladigan gelikoid halqasimon qiyshiq gelikoid (2.8-rasm, b)
deyilib, u 2.7-rasm, b kabi bajariladi. Amaliyotda to‘g‘ri gelikoidlar profili to‘g‘ri
burchakli vintlar, qiyshiq gelikoidlar profili uch burchakli vintlarni yasashda tatbiq qilinadi. Rezbalarning profiliga qarab, to‘g‘ri va qiyshiq gelikoidlardan (ba’zida ikkala turidan ham) foydalaniladi.
|