• 3.4. VITOCHKA CHUQURLIGINI HISOBLASH VA ChIZIG’INI ANIQLASH
  • 3.5. GAZLAMANI TANLASH VA KETADIGAN MIQDORINI ANIQLASH.
  • AMALIY MASHG`ULOT
  • 3.6.TURLI XIL MAHSULOT BUYUMLARINI TO`QISH
  • 3.7. XALQALARNI BIRIKTIRISH VA DETALLARINI JOYLASHTIRIB TO`QISH
  • O’zbekiston xalq ta’limi vazirligi m. Z. Murtozayev., G. M. Axmedova servi s mehnat ta’limi gazlamalarga ishlov berish texnologiyasi




    Download 0.78 Mb.
    bet7/15
    Sana04.04.2017
    Hajmi0.78 Mb.
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15

    ANDAZA CHIZMASINI CHIZISH.

    To’g’ri burchak chizib, uchiga A-harfi qo’yiladi.

    Eng o`mizning chuqurligi. A nuqtadan pastga 20,3 sm (ko’krak yarim aylanasining 1/3 qismiga barcha razmerlar uchun 5 sm qo’shiladi, ya’ni 46:3 5 = 20,3 sm) uzunlikda chiziq tushirib, G nuqta qo’yiladi. G nuqtadan o’ngga ixtiyoriy uzunlikda gorizontal chiziq chiziladi.

    Bel chizig’i. A nuqtadan past­ga 38 sm (orqaning belgacha uzunli­gi) o’lchab, T nuqta qo’yilib, T nuqtadan o’ngga ixtiyoriy uzunlikda gori­zontal chiziq chiziladi.

    Jelatka uzunligi. A nuqtadan pastga 70 sm o’lchab, N nuqta qo’yiladi. N nuqtadan o’ngga ixtiyo­riy uzunlikda gorizontal chiziq tortiladi.

    Son chizig’i. T nuqtadan past­ga 18 sm o’lchab (barcha razmerlar uchun) B nuqta qo’yiladi. B nuqtadan o’ngga ixtiyoriy uzunlikda gorizon­tal chiziq chiziladi.

    Orqaning kengligi. G nuqtadan o’ngga 18,3 sm (ko’krak yarim aylanasining 1/3 qismiga barcha razmerlar uchun 3 sm qo’shiladi, ya’ni 46:3 3 = 18,3 sm) o’lchab, G1 nuqta qo’­yiladi. G1 nuqtadan yuqoriga perpen­diqo’lyar chiziq, (tik chiziq) chiqarilib, unnng yuqoridan gorizontal chiziq bilan kesishgan nuqtasi P bilan belgilanadi.

    Eng o`mizning kengligi. 1 nuqtadan o’ngga 11,5 sm (ko’krak yarim aylanasining 1/4 qismi, ya’ni 46:4=11,5 sm) o’lchab, G3 nuqta qo’yi­ladi.

    Ko’krak chizig’i. G nuqtadan o’ngga 52 sm (ko’krakning yarim aylanasiga barcha razmerlar uchun 6 sm qo’shiladi, ya’ni 46 6 = 52 sm) o’lchab G3 nuqta qo’yilib.G3 nuqtadan yuqoriga ixtiyoriy uzunlikda, pastga esa etak chizig’i bilan kesishguncha verti­kal chiziq chiziladi. Vertikal chiziqning bel chizig’i bilan kesishgan nuqtasi T1 bilan, son chizig’i bilan ke­sishgan nuqtasi B1 bilan, etak chizig’i bilan kesishgan nuqtasi H1 bilan belgilanadi.

    Jelatka oldining balandligi. G3 nuqtadan yuqoriga 24 sm (ko’krak yarim aylanasining 3/2 qismiga barcha razmerlar uchun 1 sm qo’shiladi, ya’ni 46:2 1=24 sm) o’lchab; Sh nuqta qo’yiladi. Sh nuqtadan chapga ixtiyoriy uzunlikda gorizontal chiziq tortiladi.

    Eng o`mizning chuqurligi. G1 va G2 nuqtalardan pastga ver­tikal chiziqlar 2 sm uzaytirilib, S hamda S1 nuqtalar qo’yiladi va bu nuqtalar bir-biriga tutashtiriladi.

    Yordamchi yon chiziq. S nuqtadan o’ngga 4 sm 5 o’lchab, S2 nuqta qo’yilib, S2 nuqtadan pastga tik chiziq tushiriladi, son chizig’i bilan kesishgan nuqtasi esa B2 bilan, etak chizig’i bilan kesishgan nuqtasi N2 bilan belgilanadi.

    Yordamchi elka va o’miz chizig`i. PG1 chizig’i teng to’rt qismga bo’linadi.

    Jelatkaning orqa yarmini chizish.

    Yoqa o`miz. A nuqtadan o’ngga 7 sm o’lchab (bo’yin yarim aylanasi­ning 1/2 qismiga barcha razmerlar uchun 1 sm qo’shiladi, ya’ni 18:3 1 = 7 sm) Sh1 nuqta qo’yiladi. Sh1 nuqtadan yuqoriga 2 sm o’lchab, 2 raqami qo’yiladi va 2 nuqtasidan yukoriga 0,5 sm , o’lchab, Sh2 nuqta qo’yiladi. Sh1 nuqta A nuqtaga botiq egri chiziq yordamida tutashtiriladi.

    Elka qiyaligi. P nuqtadan pastga 2 sm o’lchab, 2 raqami qo’yiladi.

    Elka chizig’i. Eka o`mizdagi 2 nuqtasidan o’ngga elkaning qiyalik chizig’idagi 2 nuqtasi orqali 14,5 sm uzunlikda [elkaning kenglik o’lchoviga 1,5 sm qo’shiladi (vitachkaning kengligi), ya’ni 13 1,5=14,5 sm] chiziq tortib, uchiga P1 xarfi qo’yiladi. Elka chizig’idagi 2 nuqtasi bilan P1 nuqta oralig`idagi chiziq teng ikki qismga bo’linadi va bo’lish nuqtasi yoqa o`mizdagi Sh2 nuqtaga tutashtiriladi. Nuqtadan pastga elka chiziqga nisbatan to’g’ri burchak hosil qilingach, 1 sm o’lchanib 1 raqami bilan belgilanadi. Sh2 nuqtadan o’nga elka chizig’i bo’yicha 4 sm o’lchab, 4 raqami qo’yiladi va 4 nuqtasidan pastga 6 sm uzunlikda tik chiziq tushirilib, 6 raqami yoziladi. 4 nuqta­sidan o’ngga elka chizig’i bo’yicha 1,5 sm o’lchab (vitachkaning kengligi), 1,5 raqami qo’yiladi. B nuqtadan yukori­ga 1,5 nuqtasi orkali 6 sm uzunlik­da chiziq tortib, yana 6 raqami qo’yiladi va bu nuqta 1 nuqtasiga tu­tashtiriladi.

    Umiz chizig`i. S nuqtadan burchakni o`rtasidan bo`ladigan qilib 3 sm uzunlikda chiziq chiqarilib 3 nuqta qo`yiladi. Yordamchi yon chiziq, S2 nuqtadan yuqoriga 0,5 sm (barcha razmerlar uchun) uzaytirilib, S3 nuqta qo`yiladi. 1 nuqta S3 nuqtaga PG1 chizig`iga urinib, 3 nuqta orqali o`tadigan chiziq; yordamida tutashtiriladi, natijada umiz chizig` hosil bo`ladi.

    Yon chok. Bel chizig`iga T2 nuqtadan chapga 1 sm o`lchab, 1 raqami qo`yiladi. Yon chiziq, S3, S2 nuqtalar va bel chizig`iga 1 nuqtasi orqali chiziladi. Bel chizig`idagi B2 nuqta N2 nuqtaga tutashtiriladi.

    Jelatka orqasiynig o`rta chizig`i. T nuqtadan o`ngga 1 sm o`lchab, 1 nuqta qo`yiladi. A, 1, B va N nuqtalar chiziq, yordamida o`zaro tutashtiriladi.

    Jelatkaning old yarmini chizish.

    Yoqa o`miz. Sh nuqtadan chapga 7 sm o`lchab (bo`yin yarim aylanasinig 1/3 qismiga barcha razmerlar uchun 1 sm qo`shiladi, ya’ni 18:3 1 =7 sm), Sh3 nuqta qo`yiladi. Sh nuqtadan pastga 7,5 sm o`lchab (bo`yin yarim aylanasining 1/3 qismiga barcha razmerlar uchun 1,5 sm qo`shiladi, ya’ni 18:3 1,5 = 7,5 sm), Sh4 nuqta qo`yiladi. Sh3 nuqta Sh4 nuqtaga punktir chiziq, yordamida tutashtiriladi va punktir chiziq, teng ikki qismga bo`linadi, bo`lish nuqtasidan pastga, punktir chiziqda nisbatan tug`ri burchak hosil qilib, 2 sm o`lchanadi va 2 raqami qo`yiladi. Sh3, 2 va Sh4 nuqtalar botiq, egri chiziq, yordamida o`zaro tutashtiriladi, natijada oldingi yoqa o`miz hosil bo`ladi.

    Yordamchi elka chizig`i. Sh3 nuqtadan chapga 4 sm o`lchab, P2 nuqta qo`yiladi.

    44—48- razmerlar uchun yordamchi chiziqning uzunligi 4 sm ga, 50—56 va bundan katta razmerlar uchun esa 5 sm ga teng bo`ladi.

    Elka vitachkasi va elkaning yoqa o`mizdan vitachkagacha kengligi. G3 nuqtadan chapga 10 sm o`lchab (yoqa o`mizning kengligiga elka umizdan vitachkagacha bo`lgan kenglik qo`shiladi va barcha razmerlar uchun 1 sm ayiriladi, ya’ni 7 4-1 = 10 sm), V nuqta qo`yiladi.

    V nuqta esa P2 nuqtaga tutashtiriladi. So`ngra P2 nuqta PG1 chizig`ida yuqori bo`lish nuqtasiga punktir chiziq yordamida tutashtiriladi.


    P2 nuqtadan chapga punktir chiziq bo`yicha 5 sm (vitachkaning kengligi) o`lchab (ko`krakning yarim aylana o`lchovidan kukrak ostining yarim aylana o`lchovi ayiriladi, ya’ni 46—41 = 5 sm), B1 nukua qo`yiladi.

    B1 nuqta V nuqtaga tutashtiriladi. V nuqtadan yuqoriga P2 nuqta tomon V1V chizig`iga teng uzunlikda chiziq. chiqarilib, chiziq. uchiga V2 nuqta qo`yiladi. Vitachkaning ikkala chizig` o`zaro teng bo`ladi. V2 nuqta Sh3 nuqtaga tutashtiriladi.

    Elkaning elka vitachkasidan eng o`mizgacha kengligi va eng o`miz. V1 nuqtadan chapga punktir chiziq, bo`yicha 9 sm o`lchab [elkaning o`lchangan kengligidan elkaning yoqa o`mizdan vitachkagacha kengligi ayiriladi (4 sm), ya’ni 13-4 = 9 sm], P3 nuqta qo`yiladi.

    G2 nuqtadan yuqoriga 5 sm uzunlikda tik chiziq, chiqarilib, 5 raqam qo`yiladi. P3 nuqta 5 nuqtasiga punktir chiziq. yordamida tutashtiriladi.

    P3 nuqtadan pastga punktir chiziq. bo`yicha 3 sm o`lchab, 3 raqami qo`yiladi, 3 nuqtasi B1 nuqtaga tutashtiriladi. B1 nuqtadan chapga 3 nuqtasi yo`nalishida 9 sm o`lchab, 9 raqami qo`yiladi. 3 va 5 nuqtalari orasidagi punktir chiziq. teng ikki qismga bo`linadi, bo`lish nuqtalari o`ngga, punktir chiziqda nisbatan tug`ri burchak hosil qilib 1 sm o`lchanadi va 1 raqami qo`yiladi. Burchakni qoq o`rtasidan bo`luvchi C1 nuqtadan 2 sm uzunlikda chiziq, chiqarilib, 2 raqami qo`yiladi. 9 nuqtasi yon chiziqdagi S3 nuqtaga 1,5 va 2 nuqtalari orqali rasmdagidek egri chiziq, yordamida tutashtiriladi, natijada oldingi eng o`miz hosil bo`ladi.

    Yon choktushadigan chiziq. T2 nuqtadan o`ngga 1 sm o`lchab, 1 raqami qo`yiladi. S3 nuqta N2 nuqdaga S2, 1 va B2 nuqtalari orqali tutashtirilsa, yon chok tushadigan chiziq, hosil bo`ladi.

    Bel chizig`i. T1 nuqtadan pastga 1 sm o`lchab, 1 raqami qo`yiladi. Bu nuqta yon ,chiziqdagi 1 nuqtasiga ravon tutashtiriladi.

    Sonchizig`i. B1 nuqtadan pastga 1 sm o`lchab, 1 raqami qo`yiladi va bu nuqta B2 nuqtaga ravon tutashtiriladi.

    Etak chizig`i. H1 nuqtadan pastga vertikal chiziq, 1 sm uzaytirilib, N3 nuqta qo`yiladi va N3 nuqta N2 nuqtaga tutashtiriladi.

    Tugma qadaladigan qopqoq va yoqa o`miz. G3 nuqtadan yuqoriga 3 sm o`lchab 3 nuqtasi, o`ngga esa 2 sm o`lchab 2 nuqtasi qo`yiladi.

    So`ngra N3 nuqtadan o`nga 2 sm o`lchab, H1 nuqta qo`yiladi. Umiz o`yiladigan chiziq va tugma qadaladigan qopqoq haqi Sh3, 3, 2, N4 nuqtalar orqali o`tib N3 nuqtaga tutashadi. H4 nuqtadan chiqib burchakni ikkiga bo`lgan chiziq, bo`yicha 3 sm o`lchab, 3 raqami qo`yiladi.

    Topilgan 3 nuqtasi orqali barning pastki burchagi rasmda ko`rsatilganidek dumaloqlanadi.

    Jelatkaning orqasi (71-rasm, a). A nuqtadan pastga, Sh2 nuqtadan esa o`nga 1 sm dan o`lchab, 1 raqamlari qo`yilib, bu nuqtalar bir-biraga tutashtiriladi.

    Jelatkaning oldi (71-rasm, b). Sh3 nuqtadan chapga 1 sm o`lchab, 1 raqami, Sh4 nuqtadan pastga 18 sm o`lchab, 18 raqami qo`uyiladi va 1 nuqtasi 18 nuqtasiga tutashtiriladi.

    Elka vitachkasi bekitilib, S3 nuqtadan pastga 9 sm o`lchab, 9 raqami qo`yiladi va 9 nuqtasi V nuqtaga tutashtiriladi.

    3.4. VITOCHKA CHUQURLIGINI HISOBLASH VA ChIZIG’INI ANIQLASH

    Elkadagi vitochka chuqurligini aniqlash.

    V4V5=KAyar:8=44:8=5,5 sm o’lchab qo’yiladi. Ko’kragi kattalar uchun shu 5,5 sm 1=6,5 sm o’lchab qo’yiladi. Ko`kragi kichik gavdada 5,5-1=4,5 sm o’lchab qo’yiladi. Vitochka tomonlari tenglashtiriladi. G3V4=G5V6. Elka qiyaligi chizig’i ustiga B5 nuqtadan EU=4 sm. =13-4=9 sm o’lchab qo’yamiz va P nuqta qo’yamiz. P1dan A2G3 kesmaning to’rtdan bir bo’lagi 2 ni tutashtiruvchi chiziq chizamiz. P1 nuqtadan pastga 1,5 sm o’lchab P2 nuqta qo’yamiz. P2 nuqtani V6 nuqta bilan birlashtiramiz. Old bo’lagining elka chizig’i hosil bo’ladi.

    P2 2X kesma ikkiga bo’linadi — O3 deb belgilanadi. O304 =0,5 sm li perpendiqo’lyar chiziq chiziladi. G3 nuqtadan 2,5 sm li bissektrisa chizig’i chiziladi G3O,5=3 sm. 2X ni O5 va G4 bilan birlashtirilsa, old bo’lagining eng o`miz egri chizig’i hosil bo`ladi.

    Beldagi vitochkaning chuqurligini hisoblash

    (KAyar 2) —(BAyar 2) = (44 2) - (34 2) = 10 sm. Chiqqan ayirma — 10 sm ni beldagi vitochkaning chuqurligiga taqsimlaymiz. Old bo’lagiga 4 sm ni, orqa bo’lagiga 3 sm ni va yoniga 3 sm taqsimlaymiz. Ko’krak chizig’idan 3-4 sm pastrogidan nuqta olib vitochkaning chuqurligi nuqtalari bilan birlashtiramiz.

    Nimchaning yon chizig’ini aniqlash

    (BkAyar 2):2=(48 2):2=50:2=25 sm. B,B2=BB3=25 sm. G4B2 nuqta birlashtirilsa, old bo’lagining yon chizig’i, G4B3 ni birlashtirilsa, ort bo’lagining yon chizig’i hosil buladi.

    Ko’krak vitachkasi yon chiziqqa kuchirilgan jelatka (71-rasm). Bu fason-dagi jelatkaniig andazasini hosil qilish uchun jelatka oddi va orqasiniig asosin andazalarshda (1-rasm) fasonning chizilari tushiriladi.

    Jelatkaiing orqasi (2-rasm, a). A nuqtadan pastga, Sh2 nuqtadan esa o’ngga 1 sm dan o’lchab, 1 raqamlari kuyilib, bu nuqtalar bir-biriga tutashtiriladi.

    Jelatkaiing oldi (2-rasm, b). Shz nuqtadan chapga 1 sm o’lchab, 1 raqami, PS nuk,tadan past­ga 18 sm o’lchab, 18 razami qo’yiladi va 1 nuk,tasi 18 nuk,tasiga tutashti­riladi. Elka vitachkasi bekitilib, S3 nuqtadan pastga 9 om o’lchab, 9 raqami k.uyiladi va 9 nuqtasi V nuk-';aga tutashtiriladi.

    Cho`ntak. Jelatka oldining o`rta chizig’idan chapga bel chizig’i bo`yicha 8 sm o’lchab, 8 raqami qo’yiladi va 8 nuqtasidan pastga 11 sm o’lchab, 11 raqami yoziladi. 11 nuqtasidan chapga 17 sm va pastga 18 sm o’lchab, bu nuqtalar tegishlicha 17 va 18 raqamlari bilan belgilanadi. 17 nuqtasidach pastga 18 sm o’lchab, 18 raqami qo’yiladi. 18 va 18 nuqtalari o`zaro tutashtiriladi.

    Andazani gazlama usti-ga qo`yish (71-rasm, v, g). Jelatkaning orqasi o`rtasiga chok tushadigan qilib bichiladi. Chok ha qlari chizmada k o`rsatilgan. Vitachkani tikkanda baxyaning uchi V nuqtaga 3 sm etkazilmaydi.

    Nimchaning eng o`miz quyidagicha tikiladi. Engsiz yoki asosiy detallar bilan yaxlit bichilgan eng umizlari mag`iz qo`yib, bitta ochiq qirqimli mag`iz chok bilan, ikkala qirqimi yopiq mag`iz chok bilan maxsus moslama yordamida, bitta baxya qator yuritib yoki moslamasiz ikkita baxyakator yuritib, shuningdek, qiya bichilgan beyka ikki bukib qo`yib tikilishi kerak (72- rasm). Beyka qo`yib ishlov berish ham mumkin. Beykalar juda keng tarqalgan. Ular bir qavatli va qo`sh qavatli bo`ladi (73- rasm). Ular bostirib tikiladigan va detal orasiga olib tikiladigan bo`lishi mumkin. Beykalar gorizontal vertikal, oval va murakkab chiziq bo`ylab joylashtiriladi. Beykani detalning chetlariga qo`yib, ag`darma chok bilan tikiladi. Beykalar tanda ipiga 45° burchak ostida yoki kundalang kilib ham bichiladi. Nimchani istalgancha mag`iz qo`yib va beyka qo`yib tikish mumkin.

    Dazmollash. Vitochkalarni bir tomonga yotkizib dazmollanadi. Etagi ustki detaldan zix chiqarib bostirib dazmollanadi. Mag`iz qo`yib ishlansa, mag`iz cho`zib dazmollanadi, mag`izni buyumning o`ngiga qo`yib tikish ham mumkin (74-rasm).
    3.5. GAZLAMANI TANLASH VA KETADIGAN MIQDORINI ANIQLASH.
    Gazlamani bichishga tayyorlash

    Gazlamalar yuvilganda kirishadi. Gazlamaning shu xossasIni hisobga olib, bichishdan oldin uni suvga buktirib yoki ho`llab olish kerak. Nam xolda dazmollab olinsa, tayyor kiyim keyinchalik kirishmaydi. Shoyi va jun gazlamalarni 2-5 soat ho`l choyshabga o`rab qo’yiladi. Keyin chap tomondan ho`l latta ustidan dazmollanadi. Dazmol buylama ip yo`nalishida yurgiziladi. Ip gazlamalar namligida dazmollanadi. Sun’iy shoyilarga suv sachratilmaydi, aks xolda u dog` bo`lib koladi.

    Nimchaga kancha gazlama ketadi?

    1.Ensiz gazlamadan: KU-)-chok haqi KU chok haqi = 60 4 2 60 4 2=66 66 = 132 sm, ya’ni 2. KU 10 foiz gazlama olinadi.

    2. Enli gazlama bo`lsa: KU chok haqi=60 6sm=66 sm, ya’ni KU Yu foiz gazlama olinadi. Yirik gulli gazlama bo`lsa, 30 foiz gazlama ortiqroq olish kerak.

    Utilgan mavzular yuzasidan savol va topshnriklar:



    1. Gazlamani bichishga tayyorlang.

    2. Guli bir tomonga yunalgan gazlama ustiga andaza kanday joylashtiriladi?

    3. Andazaning kismlarini bichishga tayyorlang.

    4. Nimcha uchun kancha gazlama kerak?

    AMALIY MASHG`ULOT

    Gazlamaning sifati, nuqsonlari aniqlab chiqiladi, chunki bichish vaqtida uning nuqsonlari ko`rinadigan asosiy joy tug’ri kelmasligi kerak. Katakli yoki gulli gazlamani bichishda kataklar va gullarni bir-birining ustiga moslab joylashtiriladi. Surilib ketmasligi uchun tug`nog`ichlar bilan qadab chiqiladi. Hamma bo`laklardagi gullar, kataklar va gullarning yo`nalishi bir tomonga qaragan bo`lishi lozim. Gazlamadagi bo`ylama ip yo`nalishiga albatta rioya qilish kerak. Andaza bo`laklarini joylashtirishda chiqindisiz bichish qoidalariga amal qilish uchun tug`nog`ichlar bilan qadab chiqiladi. Keyin andaza bo`laklarining chetidan ingichka qilib chiziladi. Kerakli miqdorda chok haqi qoldirib bichiladi. Maktab mehnat xonasida yakka kiyim bo`laklari qaychi bilan qirkiladi, ishlab chiqarish korxonalarida esa yupka gazlamalarni 80 qavatgacha, qalin gazlamalarni 60 qavatgacha ustma-ust joylashtirib, eng ustki qavatga andazaning bo`laklari qo’yiladi va chetidan bo`r bilan chizib chiqiladi. Bichish elektr mashinada bajariladi. Chiqindilardan fabrikadagi yordamchi sexda mayda kiyimlar tikiladi. Buo`h to`qilgan gazlamalarni ko`proq qoldirib bichiladi.



    AMALIY ISH

    Kerakli asbob va moslamalar: bichilgan kiyim bo`laklari, sm li lenta, qaychi, ip, angishvona, tug`nog`ichlar, mashina, dazmol.

    Ishning tartibi. Nimchani 1-kiyib ko`rishga tayyorlash. Vitochka, halqalar, cho`ntaklar o`rnini bir tomondan ikkinchi tomonga salqi qaviqqator berib tikib chiqish. Old va orqa bo`laklardagi vitochkalarni salqi qaviqqator choki bilan ustma-ust joylashtirib, uchli uchidan keng tomoniga qaratib tikib chiqish (75- rasm). Kiyim klinli bo`lsa, klinlarni ulab tikib chiqish. Elkani old va orqa bo`laklarini bir-birining ustiga qo`yib vaqtincha orqa bo’lagi tomonidan bostirib kuklab chiqiladi. Yon qirqimlarini ustma-ust qo`yib yuqoridan pastga qaratib kuklab tikiladi.

    Nimchani kiyib ko`rish

    Nimchani kiyib ko`rishda engining kengligi, vitochkalarning o`rni, to`kisligi, yoqa o`mizga axamiyat beriladi. Kamchiliklar qo`lda kuklangan vaqtidayo` tuzatiladi. Kiyim orqaga tortilib yoki oldiga osilib qolmasligi, uning uzunligi aniqlanadi. Kiyib ko`rishni uchta-uchta o`quvchi birgalikda bajarsa, kamchiliklar yaxshiroq aniqlanadi.

    AMALIY MASHG`ULOT

    Mashinada tikishdan oldin ipning nomeri, ninaning nomerini gazlamaga moslab olinadi. Nina, ip mos bo`lmasa, nina sinishi, sifatsiz chok tikilishi mumkin. Uni biror gazlama parchasida tekshirib ko`riladi. Vitochkalarni mashinada baxyakator bilan keng tomondan uchli tomonga qaratib tikib chiqiladi. Vitochkalar ko’krakka shakl berish uchun tikiladi (76-rasm). Vitochkalar bir tomonga yotqizib yoki yorib dazmollanadi. Vitochkaning o`rni eng , o`mizga yaqin bo`lsa, pastga qaratib dazmollansa, yaxshiroq bo`ladi. Elka bo`laklarini ulash vaqtida orqa bo`lak bir oz kerib tikiladi. Mashinada baxyakator tikishda shu qismi pastda turishi kerak. Tayyor chokning eni 1-2 sm bo`lishi kerak. Qirqimlar maxsus mashinada yo`rmab tikiladi yoki ularni qo`lda yo`rmab tikish mumkin. Keyin kuklangan qo`l choklari sug`urib olinadi.



    Nimchani birinchi kiyib ko`rish va tikish. Eng o`miz va bortlarini adip qo`yib tikiladi. Adipning ichki qirqimi maxsus yoki choklash mashinasida tikiladi. Ip gazlamalardan tikiladigan kiyimlar adiplarining ichki qirqimlarini bukib, ochiq qirqimli qilib tikiladi. Yuqorisigacha tugmalanadigan kiyimlar adipning ichki qirqimlari asosiy detal bilan bir xil cho`ziladigan qilib bichilgan bo`lsa, yurmalmaydi. Takilmasi etak uchigacha tushadigan kiyim adipining pastki uchi bortni ag`darma chok bilan tikishdan oldin, etakning bukish chizig’i bo`ylab ulanadi. Bortga agdarma chok yuritishda kiyim etagining bukish haqini adip ustiga bortning ag`darma choki bilan birga tikiladigan qilib qo’yiladi.


    3.6.TURLI XIL MAHSULOT BUYUMLARINI TO`QISH
    To`qish orqali turli xil inson va turmush uchun mahsulot buyumlari tayyorlash mumkin.

    Paypoq nusxa to`qish (bir tomonlama) (77- rasm). Doiraviy yo`nalishda to`qiganda halqalar hamisha o`ng halqa qilib to`qiladi; yassi polotno shaklida to`qishda esa bir qatorni (polotnoning o`ng tomonidan) o`ng halqalar va ikkinchi qatorni (polotnoning teskari tomonidan) ters halqalar tashkil etadi.

    Kovak to`qish (xaltacha). Bunda buyumning o`ng tomoni teskari tomoni ham bir hilda to`qiladi: 1-qatorda 1 o`ng halqa to`qiladi. 1 halqa to`qimasdan ko`chiriladi (asosiy ip polotnoning oldingi tomonida bo`ladi); 2- qator va undan keyingi qatorlarning hammasida o`ng halqalar o`ng halqa qilib to`qiladi, ters halqalar esa to`qimasdan ikkinchi spisaga ko`chiriladi (asosiy ip polotnoning oldingi tomonida bo`ladi).

    Ro`mol nusxa to`qish (78-rasm). Doiraviy yo`nalishda to`qishda navbatma-navbat bir kqator — o`ng halqa­ar bilan, ikkinchi qator — ters halqalar bilan to`qdadi.. Yassi to`qishda esa polotnoning o`ngi ham, teskarisi ham bir xilda: yo faqat o`ng halqalardan, yoki faqat ters halqalardan iborat qilib to`qiladi.

    Rezinka nusxa to`qish (lastik).Bunda ters halqa va o`ng halqa ustunchalari turlicha almashib keladi; masalan, 1 o`ng halqalar ustunchasi va 1 ters halqalar ustunchasi yoki 2 o`ng halqalar ustunchasi, 3 ters halqalar ustunchasi va hakazo. Quyida ba’zi naqshlarga tegishli rapportlar ko`rsatilgan. Naqsh ya’ni gulning takrorlanadigan qismi rapport deb ataladi. Nakshlarning ta’rifida rapport, odatda, yulduzchalar (*) orasiga olinadi. Bu esa naqshning ikki yulduzcha orasida berilgan qismini qatorga qancha sig`sa, qator oxirigacha shuncha marta takrorlash kerakligini bildiradi. Agar naqshning ta’rifida yulduzcha oldida bitta yoki bir necha halqa ko`rsatilgan bo`lsa, avvalo shu halqalar to`qiladi, so`ngra qatorning oxirigacha rapport takrorlanadi. Qatorning oxirida ikkinchi yulduzchadan keyin ko`rsatilgan halqalar to`qiladi. Eng chetki ikki halqa naqsh hosil qiluvchi halqalar hisobiga kirmaydi, ular umumiy halqalar hisobigagina kiritiladi.

    Chatishtirilgan rezinka. Bu hildagi rezinka ham oddiy rezinka singari (1 o`ng halqa, 1 ters halqa qilib) to`qiladi, lekin o`ng halqalar hamma vaqt orqa devorchasidan ilib olinadi, ters halqalar esa odatdagicha to`qiladi. Ikki marta chatishtirilgan rezinka — bunda 1x1 rezinka to`qiladi, lekin o`ng va ters halqalar hamma. qatorlarda, orqa devorchasidan ilib olib to`qiladi.

    Inglizcha rezinka. 1-qator—to`g`ri homaki halqa hosil qilinadi, 1 halqa tuqimasdan ikkinchi spisaga o`tkaziladi (asosiy ip polotnoning orqasida bo`ladi) 1 o`ng halqa to`qiladi, 2- qator va bundan keyingi qatorlarning hammasi—1 to`g`ri xomaki halqa hosil qilinib, 1 halqa to`qimasdan ko`chiriladi (asosiy ip polotnoning orqasida bo`ladi), oldingi qatordagi halqa va xomaki halqa ustki tomonidan ilib olinib, o`ng halqa qilib qo`shib to`qiladi.
    3.7. XALQALARNI BIRIKTIRISH VA DETALLARINI JOYLASHTIRIB TO`QISH

    Homaki halqalar bilan birga ko`chirilgan halqalar (79-rasm, a). Ko`chiriladigan halqa oldida o`ng spisada homaki halqa (nakid) hosil qilinadi va chap sepisadagi halqa o`ng spisaga to`qimay ko`chirilad. Ba’zi halqalarni bir necha qatorga hamisha to`qimasdan ko`chirish kerak bo`lganida xar qatorda shu halqa bilan oldingi qatordagi xomaki halqani ko`chirish oldidan spisada yangi xomaki halqa hosil qilinadi. Ko`chirilgan halqalarni to`qishda har. qaysi halqa va xomaki halqa ham spisa bilan tagidan ilib olinadi (79-rasm, b).

    Uzun yoki o`ramli halqalar. O`ng spisaning uchi halqaga o`ng (80-rasm,a) yoki ters (80-rasm, b) halqa to`qishdagi singari kiritiladi va asosiy ip shu halqa orqali tortib chiqaadi; spisa soat tili yo`nalishida

    alantirib, o`nga ip bir necha marta o`raladi, ya’ni spisada o`ram (oborot)lar hosil qilinadi. Navbatdagi qatorni to`qishda oddiy halqalar to`qib ketilib, o`ramlar tashlab yuboriladi. Ba’zan esa o`ramlar. Tashlab yuborilib, halqalar ikkinchi spisaga to`qimasdan ko`chiriladi.


    Oxirgi qator halqalarini biriktirish: a) 1-usul-bir halqani ikkinchi halqa orqli o`tkazib biriktirish. Buning uchun chetki halqa ik­kinchi spisaga to`qimasdan ko`chirilib, undan keyingi halqa to`qishda nusxasida ko`rsatilganidek to`qiladi, shunda o`ng spisada 2 halqa bo`ladi. Birinchi halqani chap spisaning uchi bilan o`zing tomon tortib kerib turiladi, chap tomondagi ikkinchi halqa o`ng spisa bilan uning ichidan tortib chiqariladi. Keyin chap spisadagi navbatdagi halqa shu tarzda to`qiladi, ya’ni birinchi halqa chap spisa­ning uchi bilan kerib turilib, ik­kinchi halqa u orqali tortib chiqariladi. Barcha halqalar shu tariqa bekitiladi (81-rasm). Ip uzilib, uchi oxirgi halqa orqli sug`urib chiqariladi;

    b) 2- usulda 2 halqa birga qo`shib to`qiladi. Bundan hosil bo`lgan bitta halqa chap spisaga ko`chiriladi, yana 2- halqa (birinchi halqa tomondan) qo`shib to`qiladi va qatordagi barcha halqalar bekitilib bo`lguncha shu tarzda davom ettiriladi.

    Izma (tugma solinadigan teshik)lar gorizontal yoki vertikal yo`nalishda joylashgan bo`lishi mumkin. Bir qatorda gorizontal izmalar (82-rasm) hosil qilish uchun tugmaning diametriga mos keladigan miqdordagi halqalar asosiy ip ishtirokisiz bekitiladi. So`ngra asosiy ipdan ustama yopiq halqalar hosil qilinadi, ularning soni bekitilgan halqalar soniga teng bo`lishi lozim, keyin halqalar odatdagicha to`qib ketilaveradi.

    Vertikal halqa (83-rasm). Izmaning tashqi va ichki tarafida joylashgan halqalar bitta koptokdagi ipdan foydalanib alohida-alohida to`qiladi. Izmaning bir tomoni tugmaning diametriga teng keladigan balandlikda to`qiladi, to`qilgan to-monning milki (cheti)da qancha «o`ram» («kosichka») yoki «tuguncha» hosil bo`lsa, o`ng spisaning uchiga asosiy ip o`ralib shuncha o`ram (oborot) hosil qilinadi. Izmaning ikkinchi tomonini to`qishda uning oxirgi halqasi o`ng spisadagi birinchi o`ram bilan birga ilib olib, qo`shib to`qiladi. Izmaning tayyor tomoni balandligiga etgo`nga qadar spisadagi o`ramlar shu tarzda qo`shib to`qilaveradi, ke­yin odatdagicha to`qishda davom ettiriladi.

    Qisman to`qish. Bunda qatorlar yo qisqartiriladi (kalta qatorlar), yoki uzaytiriladi (uzun qator); qatorlarni qisqa qilib to`qishdada, qatordagi halqalar soni polotno chetidan o`rtasiga qarab kamaytirila boradi; qatorlarni uzun qilib to`qishda esa halqalar soni polotnoning o`rtasidan chetlariga qadab orttiriladi. Gorizontal vitachkalarni to`qishda, orqasi bukchaygan, kurak suyagi chiqib turadigan kishilar gavdasiga moslab kiyim to`qishda, qatorlarning balandligi turlicha bo`lgan to`qima naqshlarni tutashtirganda (birlashtirganda) ayni shunday to`qish usulidan foydalaniladi.

    Qisqartirilgan (kalta) qatorlar (84-rasm). Ba’zan buyumning bir tomonini ikkinchi tomonidan .uzunroq qilishga (masalan, orqasi bukchaygan kishiga kofta to`qiganda ortiqcha qatorlar qo`shishga) yoki, aksincha, qisqaroq qilishga tug`ri kelganda yoki bitta buyumning turli qismlari turlicha tuqilganda (masalan, koftaning borti, rumol to`qilishida, asosiy polotnosi paypoq to`qilishida bo`lganida) buyumning har ikkala tomonining uzunligini bir-biriga teng qilishga tug`ri keladi. Shunday hollarda qatorlar qis-qa qilib to`qiladi (qisqartiriladi); bu quyidagicha amalga oshiriladi: to`qilayotgan qatorning cheti (oxiri)ga etishga 5-6 halqa qolganda polotnoning ikkinchi tomoni aylantiriladi, eng oxirgi halqa chap spisadan o`ng spisaga ko`chirilad va qator teskari yo`nalishda to`qiladi. Polotnoning teskari tomonida ham 1qatorning chetiga etishga 5-6 halqa qolganda polotnoning o`ng tomoni aylantiriladi va hokazo. Qatorlarni qisqa qilib tuqigan vaqtda umumiy qatorga o`tishda burilish halqalarining ipi tortiladi.

    Uzaytirilgan (uzun) qatorlar (85-rasm). Kalta qatorlar qanday hollarda qo`llanilsa, uzun katorlar ham shunday hollarda, lekin buyum yuqoridan pastga qarab tuqilganida qo`llaniladi. Qator polotnoning o`rtasidan chetlariga qarab yoki bir chetidan ikkinchi chetiga qarab uzaytiriladi. Uzaytirilgan qatorlar bilan to`qishda burilish halqalari qator uzaygan sari ipni tortib yuqori ko`tariladi (86 rasm, a, b).

    Buyumning etagini qayirib bostirish. Agar buyum pastdan yuqoriga qarab tushirilsa, paxta ipidan kerakli mikqorda halqalar hosil qiilinib, 3-5 qator to`qiladi, keyin ancha ingichka spisalar yordamida asosiy ipdan paypoq to`qilishida 2,5-3 sm to`qiladi, so`ngra polotnoning o`ng tomoni bo`yicha ters halqalar bilan bir qator tuo`qiladi (bu qator buyumning chetini tekis bukish uchun kerak). Buyumning cheti (etagi) ko`ngurador (tishli) bo`lishi uchun polotnoning o`ng tomonidan, uning chetini qayirib bukish chizig`i bo`yicha navbat bilan 2 halqa birga qo`shib to`qiladi va 1 xomaki halqa hosil qilinadi, qatorning chetigacha shunday davom ettiriladi, navbatdagi qatorda gramma halqalar va xomaki halqa (nakid) lar ters halqa qilib to`qiladi (bunday to`qish «piko» deb ataladi).

    Polotno qayirib bukish kengligida to`qilgach, paxta ipi qirqilib, asosiy ipdan to`qilgan halqalar ajratiladi, so`ng ochilib qolgan shu halqa qo`shimcha spisaga kiygiziladi va polotno qayirish chizig`i bo`yicha bukiladi (teskarisi ichki tomonda qoladi), so`ngra har gal 2 halqa bir qo`shib to`qiladi, bunda bir halqa asosiy spisadan va ikkinchi halqa qo`shimcha spisadan olinadi. Shunday keyin o`ng halqalar o`ng halqa qilib va ters halqalar ters halqa qilib to`qiladi. Buyumning naqshiga ko`ra polotnoni ulashning iloji bo`lmasa, birinchi qatordagi halqalar polotnoning teskari tomondan ters halqalardan hosil bo`lgan tugunchalarga gorizontal trikotaj chok solib tikiladi. Buyum yukoridan pastga qarab to`qilganida ham palotno chetini qayirib bukish chizigi bo`yicha bitta ters qator to`qiladi yoki ”piko” deb ataluvchi qator hosil qilinadi, so`ngra polotnoning cheti qayrilib, teskari tomonidan ochiq; halqalardan ilib olib qo`lda tikiladi.

    Uyma cho`ntak. Cho`ntak o`yiladgan joygacha to`qilgach, asosiy ipni vaqtincha chetda qoldirish va uning o`rniga rangdor paxta ipini olish kerak. Rangdor ipdan bir qator tuqiladi, bunda qatordagi halqalarning xammasi o`ng halqa bo`ladi. Hosil bo`lgan halqalar chap spisaga o`tkaziladi va asosiy ipdan yana bir qator to`qiladi. Buyum to`qilib tayyor bo`lgach, rangdor ipni ehtiyotlik bilan sug`urib olish, cho`ntak o`rnidagi ustki va ostki ochiq halqalarni spisalarga kiygizish kerak. Yuqoridagi halqalardan pastga qarab cho`ntakning ichki qismi (xaltasi) paypok. nusxa tuqilishida istagan uzunlikda to`qiladi, lekin yon tomonlarga bittadan ustama yopiq halqa qo`shiladi (bu tug`rida yuqorida aytib o`tildi). Cho`ntakning ichki qismi buyumga teskari tomondan uch nuqtasidan chatib qo`yiladi. Pastki halqalardan yuqoriga, tomon cho`ntakning pardoz (bezak) plankasi qo`yiladi.

    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15


    Download 0.78 Mb.

    Bosh sahifa
    Aloqalar

        Bosh sahifa


    O’zbekiston xalq ta’limi vazirligi m. Z. Murtozayev., G. M. Axmedova servi s mehnat ta’limi gazlamalarga ishlov berish texnologiyasi

    Download 0.78 Mb.